Uchwalenie: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami
Wejscie w życie: 1 stycznia 1998
Ostatnia Zmiana: 1 stycznia 2021
Ustawa o gospodarce nieruchomościami
Art. 2. Ustawa nie narusza innych ustaw w zakresie dotyczącym gospodarki
nieruchomościami, a w szczególności:
1) ustawy z dnia 24 marca 1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez
cudzoziemców (Dz. U. z 2017 r. poz. 2278);
2) ustawy z dnia 26 marca 1982 r. o scalaniu i wymianie gruntów (Dz. U. z 2018 r.
poz. 908 oraz z 2019 r. poz. 861);
3) ustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach (Dz. U. z 2018 r. poz. 2129 i 2161
oraz z 2019 r. poz. 83, 125, 1815 i 2020);
4) ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami
rolnymi Skarbu Państwa (Dz. U. z 2019 r. poz. 817 i 1080);
5) ustawy z dnia 27 października 1994 r. o autostradach płatnych oraz o Krajowym
Funduszu Drogowym (Dz. U. z 2018 r. poz. 2014 i 2244 oraz z 2019 r. poz. 730,
1123 i 2020);
6) (uchylony)
7) (uchylony)
8) ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne (Dz. U. z 2018 r. poz. 2268 oraz z
2019 r. poz. 125, 534, 1495 i 2170);
9) ustawy z dnia 3 lipca 2002 r. – Prawo lotnicze (Dz. U. z 2019 r. poz. 1580 i
1495);
10) ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym (Dz. U. z 2019 r. poz.
710, 730, 1214, 1979 i 2020);
11) ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania
i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1474
oraz z 2019 r. poz. 1716);
12) ustawy z dnia 12 lutego 2009 r. o szczególnych zasadach przygotowania
i realizacji inwestycji w zakresie lotnisk użytku publicznego (Dz. U. z 2018 r.
poz. 1380);
13) ustawy z dnia 8 lipca 2010 r. o szczególnych zasadach przygotowania do
realizacji inwestycji w zakresie budowli przeciwpowodziowych (Dz. U. z 2019
r. poz. 933);
14) ustawy z dnia 10 lipca 2015 r. o Agencji Mienia Wojskowego (Dz. U. z 2018 r.
poz. 2308 oraz z 2019 r. poz. 492, 1214 i 2020);
15) ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. o Krajowym Zasobie Nieruchomości (Dz. U. z
2018 r. poz. 2363 oraz z 2019 r. poz. 1309).
Art. 4. Ilekroć w ustawie jest mowa o:
1) nieruchomości gruntowej – należy przez to rozumieć grunt wraz z częściami
składowymi, z wyłączeniem budynków i lokali, jeżeli stanowią odrębny
przedmiot własności;
2) zasobie nieruchomości – należy przez to rozumieć nieruchomości, które stanowią
przedmiot własności Skarbu Państwa, gminy, powiatu lub województwa i nie
zostały oddane w użytkowanie wieczyste, oraz nieruchomości będące
przedmiotem użytkowania wieczystego Skarbu Państwa, gminy, powiatu lub
województwa;
3) działce gruntu – należy przez to rozumieć niepodzieloną, ciągłą część
powierzchni ziemskiej stanowiącą część lub całość nieruchomości gruntowej;
3a) działce budowlanej – należy przez to rozumieć zabudowaną działkę gruntu,
której wielkość, cechy geometryczne, dostęp do drogi publicznej oraz
wyposażenie w urządzenia infrastruktury technicznej umożliwiają prawidłowe i
racjonalne korzystanie z budynków i urządzeń położonych na tej działce;
3b) zbywaniu albo nabywaniu nieruchomości – należy przez to rozumieć
dokonywanie czynności prawnych, na podstawie których następuje przeniesienie
własności nieruchomości lub przeniesienie prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej albo oddanie jej w użytkowanie wieczyste;
4) poprzednim właścicielu – należy przez to rozumieć osobę, która została
pozbawiona prawa własności nieruchomości wskutek jej wywłaszczenia albo
przejęcia na rzecz Skarbu Państwa lub na rzecz jednostki samorządu
terytorialnego na podstawie innych tytułów;
5) planie miejscowym – należy przez to rozumieć miejscowy plan
zagospodarowania przestrzennego, o którym mowa w przepisach o planowaniu
i zagospodarowaniu przestrzennym;
6) wycenie nieruchomości – należy przez to rozumieć postępowanie, w wyniku
którego dokonuje się określenia wartości nieruchomości;
6a) określaniu wartości nieruchomości – należy przez to rozumieć określanie
wartości nieruchomości jako przedmiotu prawa własności i innych praw do
nieruchomości;
7) powszechnej taksacji nieruchomości – należy przez to rozumieć wycenę
nieruchomości, w wyniku której następuje ustalenie wartości katastralnej
nieruchomości;
8) szacowaniu nieruchomości – należy przez to rozumieć czynności związane
z określaniem wartości nieruchomości;
9) właściwym organie – należy przez to rozumieć starostę, wykonującego zadanie
z zakresu administracji rządowej, w odniesieniu do nieruchomości stanowiących
własność Skarbu Państwa oraz organ wykonawczy gminy, powiatu
i województwa w odniesieniu do nieruchomości stanowiących odpowiednio
własność gminy, powiatu i województwa;
9a) samorządowej osobie prawnej – należy przez to rozumieć osoby prawne
powoływane lub tworzone przez organy jednostek samorządu terytorialnego;
9b) jednostce samorządu terytorialnego – należy przez to rozumieć gminę, powiat
lub województwo;
9b1
) staroście – należy przez to rozumieć również prezydenta miasta na prawach
powiatu;
9c) właściwym urzędzie – należy przez to rozumieć starostwo powiatowe, w którym
wykonywane są zadania z zakresu administracji rządowej dotyczące gospodarki
nieruchomościami Skarbu Państwa, albo odpowiednio urząd gminy, starostwo
powiatowe lub urząd marszałkowski, w których prowadzone są sprawy
gospodarki nieruchomościami stanowiącymi własność jednostek samorządu
terytorialnego;
9d) radzie lub sejmiku – należy przez to rozumieć radę gminy lub radę powiatu oraz
sejmik województwa;
10) jednostce organizacyjnej – należy przez to rozumieć państwową lub
samorządową jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej;
11) opłacie adiacenckiej – należy przez to rozumieć opłatę ustaloną w związku ze
wzrostem wartości nieruchomości spowodowanym budową urządzeń
infrastruktury technicznej z udziałem środków Skarbu Państwa, jednostek
samorządu terytorialnego, środków pochodzących z budżetu Unii Europejskiej
lub ze źródeł zagranicznych niepodlegających zwrotowi, albo opłatę ustaloną
w związku ze scaleniem i podziałem nieruchomości, a także podziałem
nieruchomości;
12) spółce – należy przez to rozumieć spółkę akcyjną lub spółkę z ograniczoną
odpowiedzialnością;
13) osobie bliskiej – należy przez to rozumieć zstępnych, wstępnych, rodzeństwo,
dzieci rodzeństwa, małżonka, osoby przysposabiające i przysposobione oraz
osobę, która pozostaje ze zbywcą faktycznie we wspólnym pożyciu;
14) standardach zawodowych – należy przez to rozumieć reguły postępowania przy
wykonywaniu zawodu rzeczoznawcy majątkowego, ustalone zgodnie
z przepisami prawa;
15) organizacjach zawodowych rzeczoznawców majątkowych – należy przez to
rozumieć stowarzyszenia, których co najmniej połowę członków stanowią
rzeczoznawcy majątkowi, związki takich stowarzyszeń, a także izby
gospodarcze, których co najmniej połowę członków stanowią przedsiębiorcy, o
których mowa w art. 174 ust. 7 pkt 1;
16) nieruchomości podobnej – należy przez to rozumieć nieruchomość, która jest
porównywalna z nieruchomością stanowiącą przedmiot wyceny, ze względu na
położenie, stan prawny, przeznaczenie, sposób korzystania oraz inne cechy
wpływające na jej wartość;
17) stanie nieruchomości – należy przez to rozumieć stan zagospodarowania, stan
prawny, stan techniczno-użytkowy, stopień wyposażenia w urządzenia
infrastruktury technicznej, a także stan otoczenia nieruchomości, w tym
wielkość, charakter i stopień zurbanizowania miejscowości, w której
nieruchomość jest położona;
18) łączności publicznej – należy przez to rozumieć infrastrukturę
telekomunikacyjną służącą zapewnieniu publicznie dostępnych usług
telekomunikacyjnych w rozumieniu przepisów prawa telekomunikacyjnego.
Art. 5. 1. Waloryzacji kwot należnych z tytułów określonych w ustawie
dokonuje się przy zastosowaniu wskaźników zmian cen nieruchomości dla
nieruchomości sklasyfikowanych w rejestrze nieruchomości, z uwzględnieniem
danych wynikających z ewidencji gruntów i budynków.
2. Prezes Głównego Urzędu Statystycznego ogłasza, w formie obwieszczenia,
w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”, wskaźniki
zmian cen nieruchomości dla danego rodzaju nieruchomości, nie później niż
w terminie 4 miesięcy od zakończenia kwartału, którego te wskaźniki dotyczą,
z podziałem na województwa.
3. W przypadku gdy dla danego kwartału nie ogłoszono wskaźnika zmian cen
nieruchomości dla danego rodzaju nieruchomości, waloryzacji kwot należnych z tytułów określonych w ustawie za ten kwartał dokonuje się przy zastosowaniu ostatniego ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego wskaźnika
zmian cen nieruchomości dla danego rodzaju nieruchomości.
4. W przypadku gdy dla danego rodzaju nieruchomości nie ogłoszono nigdy
wskaźnika zmian cen nieruchomości, waloryzacji kwot należnych z tytułów
określonych w ustawie w tym zakresie dokonuje się przy zastosowaniu wskaźnika cen
towarów i usług konsumpcyjnych ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu
Statystycznego.
5. W przypadku gdy nieruchomość składa się z co najmniej dwóch części
odpowiadających różnym rodzajom nieruchomości, waloryzacji, o której mowa w ust.
1, dokonuje się przy zastosowaniu średniej ważonej wskaźników zmian cen
nieruchomości właściwych dla każdej z części tej nieruchomości, przyjmując za wagi
powierzchnię poszczególnych części.
Art. 6. Celami publicznymi w rozumieniu ustawy są:
1) wydzielanie gruntów pod drogi publiczne, drogi rowerowe i drogi wodne,
budowa, utrzymywanie oraz wykonywanie robót budowlanych tych dróg,
obiektów i urządzeń transportu publicznego, a także łączności publicznej
i sygnalizacji;
1a) wydzielenie gruntów pod linie kolejowe oraz ich budowa i utrzymanie;
1b) wydzielanie gruntów pod lotniska, urządzenia i obiekty do obsługi ruchu
lotniczego, w tym rejonów podejść, oraz budowa i eksploatacja tych lotnisk
i urządzeń;
1c) wydzielanie gruntów pod porty i przystanie morskie oraz ich budowa,
modernizacja i utrzymanie;
1d) wydzielanie gruntów pod infrastrukturę zapewniającą dostęp do portów lub
przystani morskich oraz jej budowa, modernizacja i utrzymanie;
2) budowa i utrzymywanie ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń służących
do przesyłania lub dystrybucji płynów, pary, gazów i energii elektrycznej,
a także innych obiektów i urządzeń niezbędnych do korzystania z tych
przewodów i urządzeń;
2a) budowa i utrzymywanie sieci transportowej dwutlenku węgla;
3) budowa i utrzymywanie publicznych urządzeń służących do zaopatrzenia
ludności w wodę, gromadzenia, przesyłania, oczyszczania i odprowadzania
ścieków oraz odzysku i unieszkodliwiania odpadów, w tym ich składowania;
4) budowa oraz utrzymywanie obiektów i urządzeń służących ochronie środowiska,
zbiorników i innych urządzeń wodnych służących zaopatrzeniu w wodę,
regulacji przepływów i ochronie przed powodzią, a także regulacja i
utrzymywanie wód oraz urządzeń melioracji wodnych, będących własnością
Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego;
5) opieka nad nieruchomościami stanowiącymi zabytki w rozumieniu przepisów
o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami;
5a) ochrona Pomników Zagłady w rozumieniu przepisów o ochronie terenów byłych
hitlerowskich obozów zagłady oraz miejsc i pomników upamiętniających ofiary
terroru komunistycznego;
6) budowa i utrzymywanie pomieszczeń dla urzędów organów władzy,
administracji, sądów i prokuratur, uczelni publicznych, federacji podmiotów
systemu szkolnictwa wyższego i nauki, o których mowa w art. 165 ust. 1 pkt 1
ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U.
poz. 1668, z późn. zm.), szkół publicznych, państwowych lub samorządowych
instytucji kultury w rozumieniu przepisów o organizowaniu i prowadzeniu
działalności kulturalnej, a także publicznych: obiektów ochrony zdrowia,
przedszkoli, domów opieki społecznej, placówek opiekuńczo-wychowawczych,
obiektów sportowych;
6a) budowa i utrzymywanie obiektów oraz pomieszczeń niezbędnych do realizacji
obowiązków w zakresie świadczenia usług powszechnych przez operatora
wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. – Prawo
pocztowe (Dz. U. z 2018 r. poz. 2188 oraz z 2019 r. poz. 1051, 1495 i 2005),
a także innych obiektów i pomieszczeń związanych ze świadczeniem tych usług;
7) budowa, utrzymywanie obiektów oraz urządzeń, niezbędnych na potrzeby
obronności państwa, a także ustanowienie strefy ochronnej terenu
zamkniętego, wynikających z umów lub porozumień międzynarodowych,
ochrony granicy państwowej lub ze względu na zapewnienie bezpieczeństwa publicznego, w tym budowa i utrzymywanie aresztów śledczych, zakładów karnych oraz zakładów dla nieletnich;
8) poszukiwanie, rozpoznawanie, wydobywanie złóż kopalin objętych własnością
górniczą;
8a) poszukiwanie lub rozpoznawanie kompleksu podziemnego składowania
dwutlenku węgla oraz podziemne składowanie dwutlenku węgla;
9) zakładanie i utrzymywanie cmentarzy;
9a) ustanawianie i ochrona miejsc pamięci narodowej;
9b) ochrona zagrożonych wyginięciem gatunków roślin i zwierząt lub siedlisk
przyrody;
9c) wydzielanie gruntów pod publicznie dostępne samorządowe: ciągi piesze, place,
parki, promenady lub bulwary, a także ich urządzanie, w tym budowa lub
przebudowa;
9d) wykonywanie urządzeń lub budowli służących zapobieganiu lub zwalczaniu
chorób zakaźnych zwierząt;
10) inne cele publiczne określone w odrębnych ustawach.
Art. 12. Organy, o których mowa w art. 11, działające za Skarb Państwa
i jednostkę samorządu terytorialnego, są zobowiązane do gospodarowania
nieruchomościami w sposób zgodny z zasadami prawidłowej gospodarki.

Art. 12a. 1. Należności pieniężne z tytułu gospodarowania nieruchomościami
mające charakter cywilnoprawny, przypadające Skarbowi Państwa reprezentowanemu
przez starostę wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej albo ministra
właściwego do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego
oraz mieszkalnictwa, mogą być umarzane w całości albo w części lub ich spłata może
być odraczana lub rozkładana na raty. W przypadkach nieuregulowanych w niniejszej
ustawie stosuje się przepisy art. 56, art. 57 i art. 58 ust. 24 ustawy z dnia 27 sierpnia
2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 869, 1622, 1649 i 2020).
2. Odraczania lub rozkładania na raty spłaty należności oraz umarzania
należności, o których mowa w ust. 1, z wyjątkiem przypadków określonych w art. 71
ust. 4 i art. 219, dokonuje starosta wykonujący zadanie z zakresu administracji
rządowej, za zgodą wojewody.
3. Odraczania lub rozkładania na raty spłaty należności oraz umarzania
należności, o których mowa w ust. 1, w odniesieniu do nieruchomości, określonych w
art. 60 ust. 1, dokonuje minister właściwy do spraw budownictwa, planowania
i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa.
4. Wojewoda, a w odniesieniu do nieruchomości, określonych w art. 60 ust. 1,
minister właściwy do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania
przestrzennego oraz mieszkalnictwa może wyrazić zgodę na odstąpienie od
dochodzenia należności, o której mowa w ust. 1, jeżeli wysokość tej należności wraz
z odsetkami nie przekracza kwoty 100 zł.
Art. 13. 1. Z zastrzeżeniem wyjątków wynikających z ustaw, nieruchomości
mogą być przedmiotem obrotu. W szczególności nieruchomości mogą być
przedmiotem sprzedaży, zamiany i zrzeczenia się, oddania w użytkowanie wieczyste, w najem lub dzierżawę, użyczenia, oddania w trwały zarząd, a także mogą być obciążane ograniczonymi prawami rzeczowymi, wnoszone jako wkłady niepieniężne
(aporty) do spółek, przekazywane jako wyposażenie tworzonych przedsiębiorstw
państwowych oraz jako majątek tworzonych fundacji.
1a. Nieruchomość może być także przekazywana nieodpłatnie w drodze umowy
partnerowi prywatnemu lub spółce, o której mowa w art. 14 ust. 1 albo 1a ustawy
z dnia 19 grudnia 2008 r. o partnerstwie publiczno-prywatnym (Dz. U. z 2019 r. poz.
1445, 1572 i 2020), na czas realizacji przedsięwzięcia w ramach partnerstwa
publiczno-prywatnego.
1b. Nie oddaje się w użytkowanie wieczyste nieruchomości gruntowych na cele
budownictwa mieszkaniowego, z wyjątkiem realizacji roszczeń o oddanie
nieruchomości gruntowej w użytkowanie wieczyste oraz ustanowienia użytkowania
wieczystego na rzecz spółdzielni mieszkaniowej albo ustanowienia użytkowania
wieczystego w ramach gospodarowania nieruchomościami przez Krajowy Zasób
Nieruchomości.
2. Nieruchomość może być, z zastrzeżeniem art. 59 ust. 1, przedmiotem
darowizny na cele publiczne, a także przedmiotem darowizny dokonywanej między
Skarbem Państwa a jednostką samorządu terytorialnego, a także między tymi
jednostkami. W umowie darowizny określa się cel, na który nieruchomość jest
darowana. W przypadku niewykorzystania nieruchomości na ten cel darowizna
podlega odwołaniu.
2a. Darowizny nieruchomości stanowiącej przedmiot własności Skarbu Państwa
dokonuje starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej – za zgodą
wojewody, a nieruchomości stanowiącej przedmiot własności jednostki samorządu
terytorialnego jej organ wykonawczy – za zgodą rady albo sejmiku. Zgody nie
wymaga dokonanie darowizny przez ministra właściwego do spraw budownictwa,
planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa, o której mowa
w art. 59 ust. 1.
3. Prawo użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej może być
przedmiotem wkładu niepieniężnego (aportu) wnoszonego do spółki.
4. Sprzedaż, zamiana, darowizna lub oddanie w użytkowanie wieczyste
nieruchomości wpisanych do rejestru zabytków, stanowiących własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, a także wnoszenie tych nieruchomości jako wkładów niepieniężnych (aportów) do spółek, wymaga pozwolenia
wojewódzkiego konserwatora zabytków.
5. Sprzedaż, zamiana, darowizna lub dzierżawa nieruchomości stanowiących
własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, będących
cmentarzami ujętymi w wojewódzkiej ewidencji zabytków, a także wnoszenie tych
nieruchomości jako wkładów niepieniężnych (aportów) do spółek wymagają
pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków.
Art. 14. 1. Nieruchomości stanowiące przedmiot własności Skarbu Państwa
mogą być sprzedawane jednostkom samorządu terytorialnego za cenę niższą niż ich
wartość rynkowa lub oddawane tym jednostkom w użytkowanie wieczyste bez
pobierania pierwszej opłaty. Nieruchomości stanowiące przedmiot własności
jednostek samorządu terytorialnego mogą być sprzedawane Skarbowi Państwa lub
innym jednostkom samorządu terytorialnego za cenę niższą niż wartość rynkowa
nieruchomości albo oddawane im w użytkowanie wieczyste bez pobierania pierwszej
opłaty.
2. Nieruchomości stanowiące własność Skarbu Państwa mogą być nieodpłatnie
obciążane na rzecz jednostek samorządu terytorialnego ograniczonymi prawami
rzeczowymi. Nieruchomości stanowiące własność jednostek samorządu
terytorialnego mogą być nieodpłatnie obciążane na rzecz Skarbu Państwa lub innych
jednostek samorządu terytorialnego ograniczonymi prawami rzeczowymi.
3. Nieruchomości mogą być przedmiotem zamiany między Skarbem Państwa
a jednostkami samorządu terytorialnego oraz między tymi jednostkami, bez
obowiązku dokonywania dopłat w przypadku różnej wartości zamienianych
nieruchomości.
4. Przepis ust. 3 stosuje się również w razie zamiany własności nieruchomości na
prawo użytkowania wieczystego lub prawa użytkowania wieczystego na własność,
a także zamiany praw użytkowania wieczystego dokonywanej między Skarbem
Państwa a jednostkami samorządu terytorialnego oraz między tymi jednostkami.
5. Zawarcie umów w sprawach, o których mowa w ust. 14, wymaga uprzedniej
zgody wojewody w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność Skarbu
Państwa, z wyłączeniem czynności prawnych, dokonywanych przez ministra
właściwego do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa albo zgody odpowiednio rady lub sejmiku w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność jednostek samorządu terytorialnego.
Art. 23. 1. Zasobem nieruchomości Skarbu Państwa gospodarują, z
zastrzeżeniem ust. 1e, art. 43 ust. 2 i 4, art. 51, art. 57 ust. 1, art. 5860, starostowie,
wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, a w szczególności:
1) ewidencjonują nieruchomości zgodnie z katastrem nieruchomości;
2) zapewniają wycenę tych nieruchomości;
3) sporządzają plany realizacji polityki gospodarowania nieruchomościami Skarbu
Państwa oraz przedkładają je wojewodzie – celem akceptacji – co najmniej na
dwa miesiące przed zakończeniem okresu obowiązywania poprzedniego planu;
4) zabezpieczają nieruchomości przed uszkodzeniem lub zniszczeniem;
5) wykonują czynności związane z naliczaniem należności za nieruchomości
udostępniane z zasobu oraz prowadzą windykację tych należności;
6) współpracują z innymi organami, które na mocy odrębnych przepisów
gospodarują nieruchomościami Skarbu Państwa, a także z właściwymi
jednostkami samorządu terytorialnego;
7) zbywają oraz nabywają, za zgodą wojewody, nieruchomości wchodzące w skład
zasobu, z zastrzeżeniem art. 17;
7a) wydzierżawiają, wynajmują i użyczają nieruchomości wchodzące w skład
zasobu, przy czym umowa zawierana na czas oznaczony dłuższy niż 3 lata lub
czas nieoznaczony wymaga zgody wojewody; zgoda wojewody jest wymagana
również w przypadku, gdy po umowie zawartej na czas oznaczony do 3 lat strony
zawierają kolejne umowy, których przedmiotem jest ta sama nieruchomość;
8) podejmują czynności w postępowaniu sądowym, w szczególności w sprawach
dotyczących własności lub innych praw rzeczowych na nieruchomości, o zapłatę
należności za korzystanie z nieruchomości, o roszczenia ze stosunku najmu,
dzierżawy lub użyczenia, o stwierdzenie nabycia spadku, o stwierdzenie nabycia
własności nieruchomości przez zasiedzenie;
9) składają wnioski o założenie księgi wieczystej dla nieruchomości Skarbu
Państwa oraz o wpis w księdze wieczystej.
1a. Starosta sporządza roczne sprawozdanie z gospodarowania
nieruchomościami zasobu i przekazuje je wojewodzie w terminie do dnia 30 kwietnia
roku następującego po roku, którego sprawozdanie dotyczy.
1b. Obowiązek ewidencjonowania, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, dotyczy
również nieruchomości Skarbu Państwa oddanych w użytkowanie wieczyste.
1c. Ewidencjonowanie, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, obejmuje
w szczególności:
1) oznaczenie nieruchomości według księgi wieczystej oraz katastru
nieruchomości;
2) powierzchnie nieruchomości;
3) wskazanie dokumentu potwierdzającego posiadanie przez Skarb Państwa praw
do nieruchomości, w przypadku braku księgi wieczystej;
4) przeznaczenie nieruchomości w planie miejscowym, a w przypadku braku planu
– w studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego
gminy;
5) wskazanie daty ostatniej aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania
wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa oddanych w użytkowanie wieczyste lub daty ostatniej aktualizacji opłaty rocznej z tytułu trwałego zarządu nieruchomości Skarbu Państwa;
6) informacje o zgłoszonych roszczeniach do nieruchomości;
7) informacje o toczących się postępowaniach administracyjnych i sądowych.
1d. (uchylony)
1e. W postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym, w których
jedną ze stron lub uczestników postępowania jest Skarb Państwa, a drugą stroną lub
uczestnikiem postępowania jest powiat albo miasto na prawach powiatu, Skarb
Państwa reprezentuje wojewoda.
2. (uchylony)
3. Od wpływów osiąganych ze sprzedaży, opłat z tytułu trwałego zarządu,
użytkowania, czynszu dzierżawnego i najmu – nieruchomości Skarbu Państwa,
o których mowa w ust. 1, a także od wpływów osiąganych z opłat z tytułu
użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa oddanych w użytkowanie
wieczyste, oraz od odsetek za nieterminowe wnoszenie tych należności potrąca się
25% środków, które stanowią dochód powiatu, na obszarze którego położone są te
nieruchomości.
4. Starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, przekazuje do
wojewody informacje o umowach oraz innych czynnościach prawnych związanych z
obrotem nieruchomościami Skarbu Państwa, o którym mowa w art. 13, zawierające:
1) określenie strony umowy lub innej czynności prawnej;
2) wartość nieruchomości i cenę nieruchomości;
3) w przypadku przetargu albo rokowań, wykaz uczestników przetargu albo
rokowań;
4) w przypadku darowizny nieruchomości lub innych nieodpłatnych rozporządzeń
podstawowe warunki umowy albo innej czynności prawnej, w szczególności cel.
5. Informacje, o których mowa w ust. 4, wojewoda wprowadza do ewidencji, o
której mowa w art. 60b ust. 1.

Art. 23a. 1. Wniosek o wyrażenie zgody, o której mowa w art. 13 ust. 2a, art. 14
ust. 5 lub art. 23 ust. 1 pkt 7 i 7a, powinien zawierać:
1) oznaczenie nieruchomości;
2) wartość nieruchomości i cenę nieruchomości;
3) sposób rozporządzenia, a w przypadku darowizny nieruchomości lub innych
nieodpłatnych rozporządzeń osobę, na rzecz której następuje rozporządzenie;
4) uzasadnienie gospodarcze czynności prawnej, z uwzględnieniem przeznaczenia
nieruchomości w planie miejscowym oraz planie realizacji polityki
gospodarowania nieruchomościami Skarbu Państwa.
2. Do wniosku dołącza się:
1) odpis z księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości, będącej przedmiotem
rozporządzenia;
2) dokumenty potwierdzające wartość nieruchomości;
3) informację, że nie toczy się postępowanie, o którym mowa w art. 34 ust. 3;
4) inne dokumenty potwierdzające dane i informacje zawarte we wniosku.
3. Jeżeli złożony wniosek nie spełnia wymagań określonych w ust. 1 i 2,
wojewoda wzywa wnioskodawcę do usunięcia braków w wyznaczonym terminie, pod
rygorem zwrotu wniosku. Bieg terminu, o którym mowa w ust. 4, ulega zawieszeniu
do dnia usunięcia braków.
4. Rozpatrzenie wniosku następuje w terminie miesiąca od dnia doręczenia
wojewodzie wniosku spełniającego wymagania określone w ust. 1 i 2.
5. W sprawach szczególnie skomplikowanych termin rozpatrzenia wniosku może
ulec wydłużeniu, nie dłużej niż o 30 dni, a w przypadku zlecenia sporządzenia
dodatkowej wyceny nieruchomości lub wystąpienia w trybie, o którym mowa w art.
157 ust. 1 lub 4, o czas niezbędny na wykonanie tych czynności. O przyczynie
wydłużenia terminu rozpatrzenia wniosku wojewoda zawiadamia wnioskodawcę.
6. Zgoda może być wydana z zastrzeżeniem warunków.
7. W przypadku zgody wydanej z zastrzeżeniem warunków wojewoda jest
obowiązany do pisemnego uzasadnienia.
8. W razie dokonania czynności prawnej z naruszeniem lub w celu obejścia
obowiązku określonego w ust. 1, o nieważności czynności prawnej orzeka sąd także
na żądanie wojewody.
Art. 25. 1. Gminnym zasobem nieruchomości gospodaruje wójt, burmistrz albo
prezydent miasta.
2. Gospodarowanie zasobem polega w szczególności na wykonywaniu
czynności, o których mowa w art. 23 ust. 1, a ponadto na sporządzaniu planów
wykorzystania zasobu, przygotowywaniu opracowań geodezyjno-prawnych i
projektowych, dokonywaniu podziałów oraz scaleń i podziałów nieruchomości, a
także wyposażaniu ich, w miarę możliwości, w niezbędne urządzenia infrastruktury
technicznej.
2a. Plany wykorzystania zasobu, o których mowa w ust. 2, opracowuje się na
okres 3 lat. Plany zawierają w szczególności:
1) zestawienie powierzchni nieruchomości zasobu oraz nieruchomości oddanych w
użytkowanie wieczyste;
2) prognozę:
a) dotyczącą udostępnienia nieruchomości zasobu oraz nabywania
nieruchomości do zasobu,
b) poziomu wydatków związanych z udostępnieniem nieruchomości zasobu
oraz nabywaniem nieruchomości do zasobu,
c) wpływów osiąganych z opłat z tytułu użytkowania wieczystego
nieruchomości oddanych w użytkowanie wieczyste oraz opłat z tytułu
trwałego zarządu nieruchomości,
d) dotyczącą aktualizacji opłat z tytułu użytkowania wieczystego
nieruchomości oddanych w użytkowanie wieczyste oraz opłat z tytułu
trwałego zarządu nieruchomości;
3) program zagospodarowania nieruchomości zasobu.
3. (uchylony)

Art. 25a. Do powiatowego zasobu nieruchomości należą nieruchomości, które
stanowią przedmiot własności powiatu i nie zostały oddane w użytkowanie wieczyste,
oraz nieruchomości będące przedmiotem użytkowania wieczystego powiatu.

Art. 25b. Powiatowym zasobem nieruchomości gospodaruje zarząd powiatu.
Przepisy art. 25 ust. 2 i 2a stosuje się odpowiednio.

Art. 25c. Do wojewódzkiego zasobu nieruchomości należą nieruchomości, które
stanowią przedmiot własności województwa i nie zostały oddane w użytkowanie
wieczyste, oraz nieruchomości będące przedmiotem użytkowania wieczystego
województwa.

Art. 25d. Wojewódzkim zasobem nieruchomości gospodaruje zarząd
województwa. Przepisy art. 25 ust. 2 i 2a stosuje się odpowiednio.
Art. 33. 1. Użytkowanie wieczyste wygasa z upływem okresu ustalonego
w umowie albo przez rozwiązanie umowy przed upływem tego okresu.
2. W razie wygaśnięcia użytkowania wieczystego na skutek upływu okresu
ustalonego w umowie albo na skutek rozwiązania umowy przed upływem tego okresu,
użytkownikowi wieczystemu przysługuje wynagrodzenie za wzniesione przez niego
lub nabyte na własność budynki i inne urządzenia. Wynagrodzenie powinno być
równe wartości tych budynków i urządzeń określonej na dzień wygaśnięcia użytkowania wieczystego. Za budynki i inne urządzenia wzniesione wbrew postanowieniom umowy wynagrodzenie nie przysługuje.
3. Właściwy organ może żądać rozwiązania umowy użytkowania wieczystego
przed upływem ustalonego okresu stosownie do art. 240 Kodeksu cywilnego, jeżeli
użytkownik wieczysty korzysta z tej nieruchomości w sposób sprzeczny z ustalonym
w umowie, a w szczególności, jeżeli nie zabudował jej w ustalonym terminie.
3a. W razie rozwiązania umowy użytkowania wieczystego przed upływem
okresu ustalonego w umowie zwraca się sumę opłat rocznych wniesionych z tego
tytułu za niewykorzystany okres użytkowania wieczystego. Opłaty podlegają
waloryzacji. Maksymalna wysokość kwoty podlegającej zwrotowi nie może
przekraczać wartości prawa użytkowania wieczystego określonej na dzień
rozwiązania umowy.
4. Przepisy ust. 13a stosuje się odpowiednio do użytkowania wieczystego
nabytego w inny sposób niż w drodze umowy zawartej w formie aktu notarialnego.
Art. 34. 1. W przypadku zbywania nieruchomości osobom fizycznym
i prawnym pierwszeństwo w ich nabyciu, z zastrzeżeniem art. 216a, przysługuje
osobie, która spełnia jeden z następujących warunków:
1) przysługuje jej roszczenie o nabycie nieruchomości z mocy niniejszej ustawy lub
odrębnych przepisów, jeżeli złoży wniosek o nabycie przed upływem terminu
określonego w wykazie, o którym mowa w art. 35 ust. 1; termin złożenia
wniosku nie może być krótszy niż 6 tygodni, licząc od dnia wywieszenia wykazu;
2) jest poprzednim właścicielem zbywanej nieruchomości pozbawionym prawa
własności tej nieruchomości przed dniem 5 grudnia 1990 r. albo jego
spadkobiercą, jeżeli złoży wniosek o nabycie przed upływem terminu
określonego w wykazie, o którym mowa w art. 35 ust. 1; termin złożenia
wniosku nie może być krótszy niż 6 tygodni, licząc od dnia wywieszenia wykazu;
3) jest najemcą lokalu mieszkalnego, a najem został nawiązany na czas
nieoznaczony.
2. W przypadku zbiegu uprawnień do pierwszeństwa w nabyciu, stosuje się
kolejność wymienioną w ust. 1.
3. Zbycie nieruchomości nie może nastąpić, jeżeli toczy się postępowanie
administracyjne dotyczące prawidłowości nabycia nieruchomości przez Skarb
Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego.
4. Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 3, doręcza się zawiadomienie w formie
pisemnej o przeznaczeniu nieruchomości do zbycia oraz o przysługującym im
pierwszeństwie w nabyciu tej nieruchomości, pod warunkiem złożenia wniosków o
nabycie w terminie określonym w zawiadomieniu. Termin ten nie może być krótszy
niż 21 dni od dnia otrzymania zawiadomienia. Przy doręczaniu zawiadomień stosuje
się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.
5. Osoby, o których mowa w ust. 1 i ust. 6, korzystają z pierwszeństwa
w nabyciu nieruchomości, jeżeli złożą oświadczenie, że wyrażają zgodę na cenę
ustaloną w sposób określony w ustawie.
6. Wojewoda w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność Skarbu
Państwa, a odpowiednia rada lub sejmik w odniesieniu do nieruchomości
stanowiących własność jednostki samorządu terytorialnego, mogą przyznać,
odpowiednio w drodze zarządzenia lub uchwały, pierwszeństwo w nabywaniu lokali
ich najemcom lub dzierżawcom, z wyłączeniem nieruchomości, o których mowa w
art. 57 ust. 1 i art. 60 ust. 1.
6a. Przepis ust. 6 stosuje się do budynków mieszkalnych lub użytkowych,
stanowiących w całości przedmiot najmu lub dzierżawy.
6b. W przypadku realizacji pierwszeństwa, o którym mowa w ust. 1 pkt 3, ust. 6
lub ust. 6a, przedmiotem zbycia powinna być nieruchomość wraz z gruntem
niezbędnym do racjonalnego korzystania z budynku.
7. Zbycie nieruchomości zabudowanej domem wielolokalowym na rzecz innych
osób niż wymienione w ust. 1 pkt 1 i 2 nie może nastąpić z pominięciem
pierwszeństwa w nabyciu lokali mieszkalnych przysługującego najemcom tych lokali.
8. Przepisów ust. 1 i 7 nie stosuje się, jeżeli zbycie następuje między Skarbem
Państwa a jednostką samorządu terytorialnego albo między tymi jednostkami dla
realizacji celów publicznych.
Art. 35. 1. Właściwy organ sporządza i podaje do publicznej wiadomości wykaz
nieruchomości przeznaczonych do zbycia lub oddania w użytkowanie, najem,
dzierżawę lub użyczenie. Wykaz ten wywiesza się na okres 21 dni w siedzibie
właściwego urzędu, a także zamieszcza się na stronach internetowych właściwego
urzędu. Starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, przekazuje
wykaz wojewodzie, w celu jego zamieszczenia na stronie podmiotowej wojewody
w Biuletynie Informacji Publicznej przez okres 21 dni. Informację o zamieszczeniu
wykazu właściwy organ podaje do publicznej wiadomości przez ogłoszenie w prasie lokalnej o zasięgu obejmującym co najmniej powiat, na terenie którego położona jest nieruchomość.
1a. Minister właściwy do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania
przestrzennego oraz mieszkalnictwa w odniesieniu do nieruchomości, o których mowa
w art. 57 ust. 1, oraz do nieruchomości ujętych w ewidencji, o której mowa w art. 60
ust. 2 pkt 1, sporządza i podaje do publicznej wiadomości wykaz nieruchomości
przeznaczonych do sprzedaży, do oddania w użytkowanie, najem lub dzierżawę.
Minister właściwy do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania
przestrzennego oraz mieszkalnictwa zamieszcza wykaz na stronie podmiotowej
Biuletynu Informacji Publicznej przez okres 21 dni, a ponadto informację o
zamieszczeniu tego wykazu podaje do publicznej wiadomości przez ogłoszenie w
prasie lokalnej o zasięgu obejmującym co najmniej powiat na terenie którego położona
jest nieruchomość.
1b. Obowiązek, o którym mowa w ust. 1 i 1a, nie dotyczy oddania nieruchomości
w najem, dzierżawę lub użyczenie na czas oznaczony do 3 miesięcy. Wykaz sporządza
się i podaje do publicznej wiadomości, jeżeli po umowie zawartej na czas oznaczony
do 3 miesięcy strony zawierają kolejne umowy, których przedmiotem jest ta sama
nieruchomość.
2. W wykazie, o którym mowa w ust. 1 i 1a, określa się odpowiednio:
1) oznaczenie nieruchomości według księgi wieczystej oraz katastru
nieruchomości;
2) powierzchnię nieruchomości;
3) opis nieruchomości;
4) przeznaczenie nieruchomości i sposób jej zagospodarowania;
5) termin zagospodarowania nieruchomości;
6) cenę nieruchomości;
7) wysokość stawek procentowych opłat z tytułu użytkowania wieczystego;
8) wysokość opłat z tytułu użytkowania, najmu lub dzierżawy;
9) terminy wnoszenia opłat;
10) zasady aktualizacji opłat;
11) informacje o przeznaczeniu do zbycia lub oddania w użytkowanie, najem,
dzierżawę lub użyczenie;
12) termin do złożenia wniosku przez osoby, którym przysługuje pierwszeństwo
w nabyciu nieruchomości na podstawie art. 34 ust. 1 pkt 1 i pkt 2.
3. Ustanawianie odrębnej własności lokali w domach wielolokalowych,
wchodzących w skład nieruchomości, następuje na zasadach określonych w ustawie
z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (Dz. U. z 2019 r. poz. 737, 1309 i 1469).
4. (uchylony)
Art. 37. 1. Z zastrzeżeniem ust. 2 i 3, nieruchomości są sprzedawane lub
oddawane w użytkowanie wieczyste w drodze przetargu.
2. Nieruchomość jest zbywana w drodze bezprzetargowej, jeżeli:
1) jest zbywana na rzecz osoby, której przysługuje pierwszeństwo w jej nabyciu,
stosownie do art. 34;
2) zbycie następuje między Skarbem Państwa a jednostką samorządu terytorialnego
oraz między tymi jednostkami;
3) jest zbywana na rzecz osób, o których mowa w art. 68 ust. 1 pkt 2;
4) zbycie następuje w drodze zamiany lub darowizny;
5) sprzedaż nieruchomości następuje na rzecz jej użytkownika wieczystego;
6) przedmiotem zbycia jest nieruchomość lub jej części, jeśli mogą poprawić
warunki zagospodarowania nieruchomości przyległej, stanowiącej własność lub
oddanej w użytkowanie wieczyste osobie, która zamierza tę nieruchomość lub jej
części nabyć, jeżeli nie mogą być zagospodarowane jako odrębne nieruchomości;
7) ma stanowić wkład niepieniężny (aport) do spółki albo wyposażenie nowo
tworzonej państwowej lub samorządowej osoby prawnej, lub majątek tworzonej
fundacji;
8) jest zbywana na rzecz zarządzającego specjalną strefą ekonomiczną, na której
terenie jest położona;
9) przedmiotem zbycia jest udział w nieruchomości, a zbycie następuje na rzecz
innych współwłaścicieli nieruchomości;
10) jest zbywana na rzecz kościołów i związków wyznaniowych, mających
uregulowane stosunki z państwem, na cele działalności sakralnej;
11) jest sprzedawana partnerowi prywatnemu lub spółce, o której mowa
w art. 14 ust. 1 albo 1a ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o partnerstwie
publiczno-prywatnym, jeżeli sprzedaż stanowi wniesienie wkładu własnego
podmiotu publicznego, a wybór partnera prywatnego nastąpił w trybie
przewidzianym w art. 4 ust. 1 lub 2 powołanej ustawy;
12) jest zbywana na rzecz podmiotów, o których mowa w art. 61 ust. 1;
13) jest zbywana na rzecz spółki celowej utworzonej na podstawie przepisów ustawy
z dnia 7 września 2007 r. o przygotowaniu finałowego turnieju Mistrzostw
Europy w Piłce Nożnej UEFA EURO 2012 (Dz. U. z 2017 r. poz. 1372) lub
właściwych podmiotów wymienionych w art. 17 ust. 2 tej ustawy, realizujących
przedsięwzięcia Euro 2012, w celu ich wykonania, w sytuacji gdy jej nabycie
przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego nastąpiło w trybie
przepisów ustawy z dnia 7 września 2007 r. o przygotowaniu finałowego
turnieju Mistrzostw Europy w Piłce Nożnej UEFA EURO 2012;
14) jest zbywana na rzecz inwestora realizującego inwestycję w zakresie budowy
obiektu energetyki jądrowej zgodnie z przepisami ustawy z dnia 29 czerwca
2011 r. o przygotowaniu i realizacji inwestycji w zakresie obiektów energetyki
jądrowej oraz inwestycji towarzyszących (Dz. U. z 2018 r. poz. 1537 oraz z 2019
r. poz. 2020);
15) jest zbywana na rzecz inwestora realizującego inwestycję w zakresie terminalu
lub inwestycję towarzyszącą zgodnie z przepisami ustawy z dnia 24 kwietnia
2009 r. o inwestycjach w zakresie terminalu regazyfikacyjnego skroplonego
gazu ziemnego w Świnoujściu (Dz. U. z 2019 r. poz. 1554, 1724 i 2020);
16) jest zbywana na rzecz inwestora realizującego strategiczną inwestycję w zakresie
sieci przesyłowej zgodnie z przepisami ustawy z dnia 24 lipca 2015 r.
o przygotowaniu i realizacji strategicznych inwestycji w zakresie sieci
przesyłowych (Dz. U. z 2018 r. poz. 404 oraz z 2019 r. poz. 630);
17) jest zbywana na rzecz inwestora realizującego inwestycję w zakresie
infrastruktury dostępowej realizowanej na podstawie ustawy z dnia 24 lutego
2017 r. o inwestycjach w zakresie budowy drogi wodnej łączącej Zalew Wiślany
z Zatoką Gdańską (Dz. U. z 2019 r. poz. 1073 i 2020);
18) jest zbywana na rzecz Krajowego Zasobu Nieruchomości;
19) jest zbywana na rzecz Spółki Celowej, o której mowa w przepisach ustawy z dnia
10 maja 2018 r. o Centralnym Porcie Komunikacyjnym (Dz. U. poz. 1089 oraz z
2019 r. poz. 630 i 2020);
20) jest sprzedawana finansującemu wybranemu w trybie ustawy z dnia 11
września 2019 r. – Prawo zamówień publicznych (Dz. U. poz. 2019), z
równoczesnym zawarciem umowy leasingu, na mocy której finansujący
nieodwołalnie zobowiązuje się przenieść na zbywcę albo podmiot wskazany
przez zbywcę własność tej nieruchomości po upływie oznaczonego w umowie
czasu trwania leasingu, zapłacie ostatniej raty albo w razie rozwiązania
umowy leasingu z innych przyczyn;
21) jest zbywana na rzecz inwestora realizującego inwestycję w zakresie budowy
Muzeum Westerplatte i Wojny 1939 – Oddziału Muzeum II Wojny Światowej w
Gdańsku realizowanej na podstawie ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o
inwestycjach w zakresie budowy Muzeum Westerplatte i Wojny 1939 – Oddziału
Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku (Dz. U. poz. 1589 i 2020);
22) jest zbywana na rzecz inwestora realizującego inwestycję w zakresie budowy
portu zewnętrznego zgodnie z przepisami ustawy z dnia 9 sierpnia 2019 r. o
inwestycjach w zakresie budowy portów zewnętrznych (Dz. U. poz. 1924).
3. Wojewoda albo minister właściwy do spraw budownictwa, planowania i
zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa – w odniesieniu do
nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa, albo odpowiednia rada lub
sejmik województwa, w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność
jednostek samorządu terytorialnego, mogą podjąć odpowiednio zarządzenie albo
uchwałę o odstąpieniu od zbycia w drodze przetargu nieruchomości:
1) przeznaczonych pod budownictwo mieszkaniowe lub na realizację urządzeń
infrastruktury technicznej albo innych celów publicznych, jeżeli cele te będą realizowane przez podmiot, dla którego są to cele statutowe i którego dochody przeznacza się w całości na działalność statutową;
2) zabudowanych na podstawie zezwolenia na budowę lub których zabudowa
została zalegalizowana zgodnie z procedurami przewidzianymi w odrębnych
przepisach, jeżeli o nabycie nieruchomości ubiega się osoba, która dzierżawi lub
użytkuje nieruchomość na podstawie umowy zawartej na co najmniej 10 lat.
3a. Przepis ust. 3 stosuje się odpowiednio w odniesieniu do nieruchomości:
1) (uchylony)
2) w stosunku do których wygasło użytkowanie wieczyste na skutek upływu okresu
ustalonego w umowie lub decyzji administracyjnej, jeżeli o nabycie
nieruchomości ubiega się dotychczasowy użytkownik wieczysty nieruchomości
albo jego spadkobierca.
3b. Przepisu ust. 3 nie stosuje się, jeżeli o nabycie nieruchomości ubiega się
więcej niż jeden podmiot spełniający warunki określone w tym przepisie.
4. Zawarcie umów użytkowania, najmu lub dzierżawy na czas oznaczony
dłuższy niż 3 lata lub na czas nieoznaczony następuje w drodze przetargu. Wojewoda
albo odpowiednia rada lub sejmik mogą wyrazić zgodę na odstąpienie od obowiązku
przetargowego trybu zawarcia tych umów.
4a. Umowy użytkowania, najmu lub dzierżawy zawiera się w drodze
bezprzetargowej:
1) na czas oznaczony dłuższy niż 3 lata lub na czas nieoznaczony, jeżeli:
a) użytkownikiem, najemcą lub dzierżawcą nieruchomości jest organizacja
pożytku publicznego,
b) użytkownikiem nieruchomości jest stowarzyszenie ogrodowe w rozumieniu
ustawy z dnia 13 grudnia 2013 r. o rodzinnych ogrodach działkowych (Dz.
U. z 2017 r. poz. 2176);
2) na czas oznaczony dłuższy niż 3 lata, ale nieprzekraczający czasu trwania umowy
o partnerstwie publiczno-prywatnym, jeżeli użytkownikiem, najemcą lub
dzierżawcą nieruchomości jest partner prywatny lub spółka, o której mowa w art.
14 ust. 1 albo 1a ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o partnerstwie publicznoprywatnym, jeżeli oddanie w użytkowanie, najem albo dzierżawę stanowi wniesienie wkładu własnego podmiotu publicznego, a wybór partnera
prywatnego nastąpił w trybie przewidzianym w art. 4 ust. 1 lub 2 tej ustawy.
5. Minister właściwy do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania
przestrzennego oraz mieszkalnictwa może odstąpić od obowiązku przetargowego
trybu zawarcia umów, o których mowa w ust. 3 i 4, w odniesieniu do nieruchomości,
o których mowa w art. 57 ust. 1, oraz do nieruchomości ujętych w ewidencji, o której
mowa w art. 60 ust. 2 pkt 1, bez konieczności odpowiednio zwolnienia z obowiązku
lub wyrażenia zgody przez wojewodę.
Art. 38. 1. Przetarg ogłasza, organizuje i przeprowadza właściwy organ albo
minister właściwy do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania
przestrzennego oraz mieszkalnictwa w odniesieniu do nieruchomości, o których mowa
w art. 57 ust. 1, oraz do nieruchomości ujętych w ewidencji, o której mowa w art. 60
ust. 2 pkt 1.
2. Ogłoszenie o przetargu podaje się do publicznej wiadomości nie wcześniej niż
po upływie terminów, o których mowa w art. 34 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz ust. 4.
W ogłoszeniu o przetargu podaje się informacje zamieszczone w wykazie oraz czas,
miejsce i warunki przetargu, a w razie ogłoszenia kolejnego przetargu lub rokowań,
również terminy przeprowadzenia poprzednich przetargów. Ogłoszenie o przetargu
wywiesza się w siedzibie właściwego urzędu, a ponadto informację o ogłoszeniu
przetargu podaje się do publicznej wiadomości w sposób zwyczajowo przyjęty
w danej miejscowości, a także na stronach internetowych właściwego urzędu.
3. Przed ogłoszeniem o przetargu rozpatruje się wnioski osób uprawnionych do
nabycia nieruchomości w drodze bezprzetargowej. W przypadku pozytywnego
rozpatrzenia wniosku, informacji o nieruchomości, której ten wniosek dotyczy, nie
zamieszcza się w ogłoszeniu o przetargu.
4. Właściwy organ albo minister właściwy do spraw budownictwa, planowania i
zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa w odniesieniu do
nieruchomości, o których mowa w art. 57 ust. 1, oraz do nieruchomości ujętych
w ewidencji, o której mowa w art. 60 ust. 2 pkt 1, może odwołać ogłoszony przetarg
jedynie z ważnych powodów, niezwłocznie podając informację o odwołaniu przetargu
do publicznej wiadomości, w sposób określony w ust. 2. W informacji podaje się także
przyczynę odwołania przetargu.
Art. 39. 1. Jeżeli pierwszy przetarg zakończył się wynikiem negatywnym, w
okresie nie krótszym niż 30 dni, ale nie dłuższym niż 6 miesięcy, licząc od dnia jego
zamknięcia, przeprowadza się drugi przetarg, w którym właściwy organ albo minister
właściwy do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa, w odniesieniu do nieruchomości, o których mowa w art. 57 ust.
1, oraz do nieruchomości ujętych w ewidencji, o której mowa w art. 60 ust. 2 pkt 1,
może obniżyć cenę wywoławczą nieruchomości ustaloną przy ogłoszeniu pierwszego
przetargu, stosownie do art. 67 ust. 2 pkt 2.
2. Jeżeli drugi przetarg zakończył się wynikiem negatywnym, właściwy organ
albo minister właściwy do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania
przestrzennego oraz mieszkalnictwa w odniesieniu do nieruchomości, o których mowa
w art. 57 ust. 1, oraz do nieruchomości ujętych w ewidencji, o której mowa w art. 60
ust. 2 pkt 1, w okresie nie krótszym niż 30 dni, ale nie dłuższym niż 6 miesięcy, licząc
od dnia jego zamknięcia, może zbyć nieruchomość w drodze rokowań albo
organizować kolejne przetargi. Przy ustalaniu warunków kolejnych przetargów stosuje
się zasady obowiązujące przy organizowaniu drugiego przetargu.
3. W przypadku zachowania terminów, o których mowa w ust. 1 i 2, właściwy
organ nie ma obowiązku ponownego sporządzania wykazu nieruchomości
przeznaczonych do sprzedaży lub oddania w użytkowanie wieczyste.
Art. 40. 1. Przetarg przeprowadza się w formie:
1) przetargu ustnego nieograniczonego;
2) przetargu ustnego ograniczonego;
3) przetargu pisemnego nieograniczonego;
4) przetargu pisemnego ograniczonego.
2. Przetarg ustny ma na celu uzyskanie najwyższej ceny. Przetarg pisemny ma na
celu wybór najkorzystniejszej oferty.
2a. Przetarg ograniczony organizuje się, jeżeli warunki przetargowe mogą być
spełnione tylko przez ograniczoną liczbę osób.
3. O zastosowanej formie przetargu decyduje jego organizator.
4. Przetarg uważa się za zakończony wynikiem negatywnym, jeżeli nikt nie
przystąpił do przetargu ustnego lub żaden z uczestników nie zaoferował postąpienia
ponad cenę wywoławczą albo jeżeli w przetargu pisemnym nie wpłynęła ani jedna
oferta lub żaden z uczestników nie zaoferował ceny wyższej od wywoławczej, a także
jeżeli komisja przetargowa stwierdziła, że żadna oferta nie spełnia warunków
przetargu.
5. Uczestnik przetargu może, w terminie 7 dni od dnia ogłoszenia wyniku
przetargu ustnego lub doręczenia zawiadomienia o wyniku przetargu pisemnego,
zaskarżyć czynności związane z przeprowadzeniem przetargu do wojewody, jeżeli przetarg dotyczy nieruchomości Skarbu Państwa, albo do organu wykonawczego jednostki samorządu terytorialnego, jeżeli przetarg dotyczy nieruchomości
stanowiących własność tej jednostki. Jeżeli przetarg dotyczy nieruchomości, o których
mowa w art. 57 ust. 1, oraz nieruchomości ujętych w ewidencji, o której mowa w art.
60 ust. 2 pkt 1, uczestnik przetargu może zaskarżyć czynności związane z
przeprowadzeniem przetargu do ministra właściwego do spraw budownictwa,
planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa.
Art. 43. 1. Trwały zarząd jest formą prawną władania nieruchomością przez
jednostkę organizacyjną.
2. Jednostka organizacyjna ma prawo, z zastrzeżeniem ust. 6, korzystania
z nieruchomości oddanej w trwały zarząd, a w szczególności do:
1) korzystania z nieruchomości w celu prowadzenia działalności należącej do
zakresu jej działania;
2) zabudowy, odbudowy, rozbudowy, nadbudowy, przebudowy, remontu lub
rozbiórki obiektu budowlanego na nieruchomości, zgodnie z przepisami prawa
budowlanego, za zgodą organu nadzorującego;
3) oddania nieruchomości lub jej części w najem, dzierżawę albo użyczenie na czas
nie dłuższy niż czas, na który został ustanowiony trwały zarząd, z równoczesnym
zawiadomieniem właściwego organu i organu nadzorującego, jeżeli umowa jest
zawierana na czas oznaczony do 3 lat, albo za zgodą tych organów, jeżeli umowa
jest zawierana na czas oznaczony dłuższy niż 3 lata lub czas nieoznaczony,
jednak na okres nie dłuższy niż czas, na który został ustanowiony trwały zarząd;
zgoda jest wymagana również w przypadku, gdy po umowie zawartej na czas
oznaczony strony zawierają kolejne umowy, których przedmiotem jest ta sama
nieruchomość.
3. (uchylony)
4. Jednostka organizacyjna ma prawo wypowiedzenia, za zgodą organu
nadzorującego, każdej umowy najmu, dzierżawy i użyczenia nieruchomości lub jej
części, obciążających nieruchomość objętą trwałym zarządem, z zachowaniem
trzymiesięcznego terminu wypowiedzenia.
4a. Zgoda, o której mowa w ust. 2 pkt 2 i 3, a także w art. 47 ust. 1, art. 48 ust. 1
i art. 60 ust. 2 pkt 12, nie jest wymagana w przypadku instytucji wymienionych w art.
60 ust. 1 pkt 1 oraz Kancelarii Prezesa Rady Ministrów.
5. Nieruchomości stanowiące przedmiot własności lub przedmiot użytkowania
wieczystego Skarbu Państwa oddaje się w trwały zarząd państwowej jednostce
organizacyjnej, a nieruchomości stanowiące przedmiot własności lub przedmiot
użytkowania wieczystego jednostki samorządu terytorialnego – odpowiedniej
samorządowej jednostce organizacyjnej, chyba że odrębne przepisy stanowią inaczej.
6. Wojewoda albo odpowiednia rada lub sejmik mogą ustalić, odpowiednio
w drodze zarządzenia lub uchwały, szczegółowe warunki korzystania z nieruchomości
przez jednostki organizacyjne.
Art. 46. 1. Trwały zarząd wygasa z upływem okresu, na który został
ustanowiony, albo na skutek wydania decyzji właściwego organu o jego wygaśnięciu.
2. Właściwy organ może z urzędu wydać decyzję o wygaśnięciu trwałego
zarządu w odniesieniu do nieruchomości lub jej części w razie stwierdzenia, że:
1) nieruchomość nie została zagospodarowana zgodnie z decyzją o ustanowieniu
trwałego zarządu;
2) jednostka organizacyjna nie zawiadomiła właściwego organu o oddaniu
nieruchomości lub jej części w najem, dzierżawę albo o użyczeniu lub nie
uzyskała zgody, o której mowa w art. 43 ust. 2 pkt 3;
3) nieruchomość jest wykorzystywana niezgodnie z jej przeznaczeniem
określonym w decyzji, o której mowa w art. 45;
4) sposób korzystania z nieruchomości pogarsza stan środowiska w stopniu
zagrażającym życiu, zdrowiu lub mieniu;
5) przeznaczenie nieruchomości w planie miejscowym uległo zmianie, która nie
pozwala na dalsze wykorzystywanie nieruchomości lub jej części
w dotychczasowy sposób, a jednostka organizacyjna nie ma możliwości zmiany
sposobu wykorzystywania nieruchomości;
6) nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o ustanowieniu
trwałego zarządu.
3. Wygaśnięcie trwałego zarządu jest równoznaczne z wypowiedzeniem umów
najmu, dzierżawy lub użyczenia z zachowaniem trzymiesięcznego okresu
wypowiedzenia, jeżeli nieruchomość, w stosunku do której wygasł trwały zarząd, była
wynajęta, wydzierżawiona lub użyczona.
4. Decyzja o wygaśnięciu trwałego zarządu przysługującego jednostkom
organizacyjnym:
1) resortu obrony narodowej – wymaga zgody wojewody, wydanej w porozumieniu
z ministrem właściwym do spraw obrony narodowej;
2) resortu spraw wewnętrznych – wymaga zgody wojewody, wydanej
w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw wewnętrznych;
3) resortu sprawiedliwości – wymaga zgody wojewody, wydanej w porozumieniu
z ministrem właściwym do spraw sprawiedliwości;
4) Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego lub Agencji Wywiadu – wymaga zgody
wojewody, wydanej w porozumieniu odpowiednio z Szefem Agencji
Bezpieczeństwa Wewnętrznego lub Szefem Agencji Wywiadu;
5) Centralnego Biura Antykorupcyjnego – wymaga zgody wojewody, wydanej
w porozumieniu z Szefem Centralnego Biura Antykorupcyjnego.

Art. 46a. 1. Wojewoda lub minister właściwy do spraw budownictwa,
planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa może z urzędu wydać decyzję o wygaśnięciu trwałego zarządu w odniesieniu do nieruchomości lub jej części.
2. Uprawnienia przysługujące Skarbowi Państwa do nieruchomości,
w odniesieniu do których trwały zarząd wygasł zgodnie z ust. 1, do czasu
rozstrzygnięcia o sposobie ich zagospodarowania przez organ, który wydał decyzję o
wygaśnięciu trwałego zarządu, wykonuje ten organ.
Art. 55. W razie gdy państwowe osoby prawne albo państwowe jednostki
organizacyjne są tworzone w wyniku podziału istniejących osób prawnych lub
jednostek organizacyjnych, nie stosuje się przepisów art. 52, jeżeli wyposażenie dotyczy nieruchomości, do których prawa przysługiwały osobom lub jednostkom ulegającym podziałowi.

Art. 55a. 1. Minister właściwy do spraw budownictwa, planowania
i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa może nieodpłatnie przejąć na
rzecz Skarbu Państwa prawa do nieruchomości państwowej osoby prawnej, która nie
jest spółką, za jej zgodą, i przekazać je na rzecz innej państwowej osoby prawnej lub
na potrzeby jednostek, o których mowa w art. 60 ust. 1. Przepisy art. 51 ust. 2, art. 51a
albo art. 58 ust. 1 stosuje się odpowiednio.
1a. Uprawnienia przysługujące Skarbowi Państwa do nieruchomości przejętych
na podstawie ust. 1, do czasu rozstrzygnięcia o sposobie ich zagospodarowania,
wykonuje minister właściwy do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania
przestrzennego oraz mieszkalnictwa. O sposobie zagospodarowania nieruchomości
przejętych na podstawie ust. 1, rozstrzyga minister właściwy do spraw budownictwa,
planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa.
2. Przed przejęciem praw do nieruchomości, o którym mowa w ust. 1, minister
właściwy do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego
oraz mieszkalnictwa występuje o opinię organu nadzorującego państwową osobę
prawną.
3. W przypadku przekazania praw do nieruchomości na rzecz państwowej osoby
prawnej, o którym mowa w ust. 1, osoba ta odpowiada solidarnie z państwową osobą
prawną, której prawa zostały odjęte, za zobowiązania powstałe do dnia przekazania,
do wysokości wartości tej nieruchomości ustalonej według stanu z chwili przekazania,
a według cen z chwili zapłaty. W przypadku niewypłacalności państwowej osoby
prawnej, której prawa zostały odjęte, powstałej wskutek przekazania praw do
nieruchomości, a egzekucja z majątku tej państwowej osoby prawnej okaże się
bezskuteczna, Skarb Państwa odpowiada na zasadach określonych w art. 40 Kodeksu
cywilnego.
4. Przekazanie może nastąpić na wniosek zainteresowanej państwowej osoby
prawnej lub z urzędu.
Art. 57. 1. Prawa do nieruchomości, które pozostały po zlikwidowanej lub
sprywatyzowanej państwowej osobie prawnej, przechodzą z mocy prawa na rzecz
Skarbu Państwa odpowiednio z dniem likwidacji lub z dniem zakończenia
prywatyzacji.
2. O sposobie zagospodarowania tych nieruchomości rozstrzyga minister
właściwy do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego
oraz mieszkalnictwa, chyba że odrębne przepisy stanowią inaczej.
3. Jeżeli minister właściwy do spraw budownictwa, planowania i
zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa lub inny organ upoważniony
na mocy odrębnych przepisów nie zagospodarował nieruchomości, o których mowa
w ust. 1, może przekazać je protokolarnie do zasobu nieruchomości Skarbu Państwa,
Agencji Mienia Wojskowego, Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa albo
Krajowego Zasobu Nieruchomości.
4. W razie likwidacji lub prywatyzacji samorządowej osoby prawnej stosuje się
odpowiednio ust. 13, z tym że nieruchomości, które nie zostały zagospodarowane,
organ wykonawczy jednostki samorządu terytorialnego włącza protokolarnie
odpowiednio do gminnego, powiatowego lub wojewódzkiego zasobu nieruchomości.
5. Nieruchomości stanowiące własność Skarbu Państwa, w stosunku do których
trwały zarząd wygasł na skutek likwidacji jednostki organizacyjnej, z zastrzeżeniem
przepisu art. 49 ust. 2, organ nadzorujący przekazuje protokolarnie do zasobu
nieruchomości Skarbu Państwa, a jeżeli nieruchomości stanowią własność jednostek
samorządu terytorialnego, organ nadzorujący włącza je protokolarnie do zasobu
nieruchomości odpowiedniej jednostki samorządu terytorialnego.
Art. 59. 1. Minister właściwy do spraw budownictwa, planowania i
zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa może wyposażyć fundację lub
dokonać darowizny nieruchomości z zasobu Skarbu Państwa na rzecz fundacji oraz
organizacji pożytku publicznego prowadzących działalność, o której mowa w art. 68
ust. 1 pkt 2, na jej cele statutowe.
2. W przypadku niewykorzystania nieruchomości na cel, na który nieruchomość
została darowana, darowiznę odwołuje się.
3. Czynność prawna dokonana przez fundację albo organizację pożytku
publicznego z naruszeniem przepisu ust. 2 jest nieważna.
4. W sprawach, o których mowa w ust. 1, stosuje się odpowiednio przepisy
art. 51 ust. 2 i 4 oraz art. 52.
5. Krajowy Ośrodek Wsparcia Rolnictwa oraz Agencja Mienia Wojskowego
mogą, na warunkach określonych w ust. 1, wyposażyć fundację lub dokonać na jej
rzecz albo na rzecz organizacji pożytku publicznego darowizny nieruchomości,
w stosunku do której wykonują prawa właścicielskie Skarbu Państwa, po uprzednim
uzyskaniu zgody ministra właściwego do spraw budownictwa, planowania i
zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa, a w zakresie nieruchomości
wchodzących w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa po uprzednim
uzyskaniu zgody ministra właściwego do spraw rozwoju wsi. W przypadku
niewykorzystania nieruchomości na ten cel darowiznę odwołuje się. Przepisy ust. 3 i
4 stosuje się.
6. Zgoda ministra właściwego do spraw budownictwa, planowania i
zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa, o której mowa w ust. 5, jest
wyrażana w formie aktu notarialnego.
Art. 60. 1. Nieruchomościami wchodzącymi w skład zasobu nieruchomości
Skarbu Państwa przeznaczonymi na:
1) potrzeby Kancelarii Sejmu, Kancelarii Senatu, Kancelarii Prezydenta
Rzeczypospolitej Polskiej, Trybunału Konstytucyjnego, Rzecznika Praw
Obywatelskich, Rzecznika Praw Dziecka, Prezesa Urzędu Ochrony Danych
Osobowych, Sądu Najwyższego, Naczelnego Sądu Administracyjnego i
wojewódzkich sądów administracyjnych, Najwyższej Izby Kontroli, Krajowej
Rady Sądownictwa, Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, Prokuratury
Krajowej, Krajowego Biura Wyborczego, Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu oraz Państwowej Inspekcji Pracy,
2) potrzeby Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, Rządowego Centrum Legislacji,
Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej, ministerstw, urzędów
centralnych i urzędów wojewódzkich,
3) potrzeby Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad, z wyłączeniem
rejonów oraz nieruchomości zajętych pod drogi publiczne lub przeznaczonych
na realizację inwestycji drogowych
– gospodaruje minister właściwy do spraw budownictwa, planowania i
zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa, z zastrzeżeniem art. 43 ust. 2.
1a. Minister właściwy do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania
przestrzennego oraz mieszkalnictwa gospodaruje nieruchomościami, w odniesieniu do
których wydał decyzję o wygaśnięciu trwałego zarządu zgodnie z art. 46a ust. 1.
2. W ramach gospodarowania minister właściwy do spraw budownictwa,
planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa:
1) prowadzi, zgodnie z katastrem nieruchomości, ewidencję nieruchomości
przeznaczonych na potrzeby jednostek wymienionych w ust. 1;
2) prowadzi, zgodnie z zasadami prawidłowej gospodarki, politykę planowania w
zakresie nabywania albo przejmowania od starosty, wykonującego zadanie z
zakresu administracji rządowej, wojewody, Agencji Mienia Wojskowego lub
Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa nieruchomości na potrzeby jednostek
organizacyjnych, wymienionych w ust. 1, oraz sprzedaży albo przekazywania do
starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, wojewody,
Agencji Mienia Wojskowego lub Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa
nieruchomości zbędnych dla potrzeb jednostek organizacyjnych wymienionych
w ust. 1;
3) zapewnia wycenę nieruchomości;
4) sporządza plan realizacji polityki gospodarowania nieruchomościami Skarbu
Państwa oraz przedkłada go Prezesowi Rady Ministrów celem akceptacji;
5) dokonuje czynności faktycznych i prawnych związanych z utrzymaniem
nieruchomości nieoddanych w trwały zarząd;
6) współpracuje z właściwymi organami oraz z innymi organami, które na mocy
odrębnych przepisów gospodarują nieruchomościami Skarbu Państwa;
7) sprzedaje, dokonuje zamiany, a także wydzierżawia, wynajmuje, użycza albo
przekazuje nieruchomości do starosty, wykonującego zadanie z zakresu
administracji rządowej, wojewody, Krajowego Zasobu Nieruchomości, Agencji
Mienia Wojskowego lub Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa, jeżeli stały
się zbędne dla jednostek organizacyjnych wymienionych w ust. 1;
8) składa wnioski o założenie księgi wieczystej dla nieruchomości Skarbu Państwa
oraz o wpis w księdze wieczystej;
9) podejmuje czynności w postępowaniach sądowych i administracyjnych, w
szczególności w sprawach dotyczących własności lub innych praw rzeczowych
na nieruchomości, o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez
zasiedzenie, dotyczących podziału nieruchomości;
10) podejmuje czynności w sprawach ze stosunku najmu, dzierżawy lub użyczenia,
w odniesieniu do nieruchomości nieoddanych w trwały zarząd;
11) ustanawia nieodpłatnie trwały zarząd w sposób określony w ust. 36;
12) wyraża zgodę na zawieranie umów najmu, dzierżawy i użyczenia przez jednostki
określone w ust. 1 pkt 2 i 3 na okres powyżej 90 dni w stosunku do powierzchni
przekraczającej 10% powierzchni wynajmowanej, dzierżawionej lub użyczanej
nieruchomości.
3. Minister właściwy do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania
przestrzennego oraz mieszkalnictwa oddaje nieodpłatnie, w drodze decyzji,
jednostkom organizacyjnym, o których mowa w ust. 1, w trwały zarząd
nieruchomości, o których mowa w ust. 1.
4. Minister właściwy do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania
przestrzennego oraz mieszkalnictwa może orzec, w drodze decyzji, o przekazaniu
trwałego zarządu między jednostkami organizacyjnymi, o których mowa w ust. 1, na
ich wniosek. Przepis art. 48 stosuje się odpowiednio.
5. Starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, lub wojewoda
oraz Agencja Mienia Wojskowego, przekazuje dokumentację nieruchomości
należącej do zasobu nieruchomości Skarbu Państwa, niezbędnej dla potrzeb jednostek
organizacyjnych wymienionych w ust. 1, ministrowi właściwemu do spraw
budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa,
na jego wniosek, w terminie 2 miesięcy od dnia złożenia wniosku. Faktyczne wydanie
nieruchomości następuje po wydaniu decyzji na podstawie protokołu zdawczoodbiorczego.
6. Jeżeli nieruchomości oddane w trwały zarząd jednostkom organizacyjnym, o
których mowa w ust. 1, stały się im zbędne, minister właściwy do spraw budownictwa,
planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa, po uprzednim
wydaniu decyzji o wygaśnięciu trwałego zarządu, rozstrzyga o sposobie
zagospodarowania nieruchomości lub o przekazaniu jej do zasobu, którym
gospodaruje starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, lub
wojewoda. Nieruchomość może być również przekazana do Agencji Mienia
Wojskowego lub Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa. Do czasu protokolarnego
przekazania nieruchomości nieruchomość jest administrowana przez dotychczasowego trwałego zarządcę.

Art. 60a. (uchylony).

Art. 60b. 1. Minister właściwy do spraw budownictwa, planowania i
zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa prowadzi ewidencję
nieruchomości Skarbu Państwa, w tym wszystkich nieruchomości Skarbu Państwa
znajdujących się poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz nieruchomości na
terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przeznaczonych na potrzeby przedstawicielstw
dyplomatycznych lub konsularnych państw obcych oraz innych przedstawicielstw
i instytucji zrównanych z nimi w zakresie przywilejów i immunitetów na podstawie
ustaw, umów międzynarodowych lub powszechnie obowiązujących zwyczajów
międzynarodowych.
2. Starostowie wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej,
wojewodowie oraz kierownicy jednostek organizacyjnych, na rzecz których
ustanowiony został trwały zarząd w stosunku do nieruchomości Skarbu Państwa, oraz
minister właściwy do spraw zagranicznych, jak również inne organy, jednostki
organizacyjne Skarbu Państwa oraz państwowe osoby prawne, o których mowa w art.
61 ust. 3a, obowiązani są do przekazywania informacji o wszelkich danych i ich
zmianach podlegających ewidencjonowaniu, zgodnie z ust. 1, w terminie 14 dni od
powzięcia informacji o ich wystąpieniu.
3. Minister właściwy do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania
przestrzennego oraz mieszkalnictwa określi, w drodze rozporządzenia, zakres, tryb i
terminy przekazywania informacji dotyczących nieruchomości, w szczególności
zasady ewidencjonowania nieruchomości, sposób wykazywania posiadania przez
Skarb Państwa praw do nieruchomości, zakres informacji faktycznych i prawnych
podlegających ujawnieniu w ewidencji, w szczególności przeznaczenia nieruchomości w planie miejscowym, a w przypadku braku planu – w studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy, wskazania daty
ostatniej aktualizacji opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości
Skarbu Państwa oddanych w użytkowanie wieczyste lub daty ostatniej aktualizacji
opłaty rocznej z tytułu trwałego zarządu nieruchomości Skarbu Państwa, informacji
o zgłoszonych roszczeniach do nieruchomości, informacji o toczących się
postępowaniach administracyjnych i sądowych.
4. Ewidencja nieruchomości Skarbu Państwa jest prowadzona w formie
elektronicznej.
5. Ewidencja nieruchomości Skarbu Państwa jest jawna.
Art. 67. 1. Cenę nieruchomości ustala się na podstawie jej wartości.
1a. Cena lokalu, oznaczonego jako przedmiot odrębnej własności, obejmuje
lokal wraz z pomieszczeniami przynależnymi, w rozumieniu ustawy o własności
lokali oraz udział w nieruchomości wspólnej.
2. Przy sprzedaży nieruchomości w drodze przetargu stosuje się następujące
zasady ustalania cen:
1) cenę wywoławczą w pierwszym przetargu ustala się w wysokości nie niższej niż
wartość nieruchomości;
2) cenę wywoławczą w drugim przetargu można ustalić w wysokości niższej niż
wartość nieruchomości, jednak nie niższej niż 50% tej wartości;
3) cenę nieruchomości, którą jest obowiązany zapłacić jej nabywca, ustala się
w wysokości ceny uzyskanej w wyniku przetargu;
4) jeżeli drugi przetarg zakończył się wynikiem negatywnym, cenę nieruchomości
ustala się w rokowaniach z nabywcą w wysokości nie niższej niż 40% jej
wartości.
3. Przy sprzedaży nieruchomości w drodze bezprzetargowej, o której mowa
w art. 37 ust. 2 i 3, cenę nieruchomości ustala się w wysokości nie niższej niż jej
wartość, z zastrzeżeniem ust. 3a.
3a. Jeżeli nieruchomość jest sprzedawana w drodze bezprzetargowej w celu
realizacji roszczeń przysługujących na mocy niniejszej ustawy lub odrębnych
przepisów, cenę nieruchomości ustala się w wysokości równej jej wartości.
4. Przepisów ust. 23a nie stosuje się przy zbyciu nieruchomości na rzecz
podmiotów, o których mowa w art. 61 ust. 1.
Art. 68. 1. Właściwy organ może udzielić bonifikaty od ceny ustalonej zgodnie
z art. 67 ust. 3, na podstawie odpowiednio zarządzenia wojewody albo uchwały rady
lub sejmiku, jeżeli nieruchomość jest sprzedawana:
1) na cele mieszkaniowe, na realizację urządzeń infrastruktury technicznej oraz
innych celów publicznych;
2) osobom fizycznym i osobom prawnym, które prowadzą działalność
charytatywną, opiekuńczą, kulturalną, leczniczą, oświatową, naukową,
badawczo-rozwojową, wychowawczą, sportową lub turystyczną, na cele
niezwiązane z działalnością zarobkową, a także organizacjom pożytku
publicznego na cel prowadzonej działalności pożytku publicznego;
3) stowarzyszeniom ogrodowym w rozumieniu ustawy z dnia 13 grudnia 2013 r.
o rodzinnych ogrodach działkowych z przeznaczeniem na rodzinne ogrody
działkowe;
4) poprzedniemu właścicielowi lub jego spadkobiercy, jeżeli nieruchomość została
od niego przejęta przed dniem 5 grudnia 1990 r.;
5) na rzecz Skarbu Państwa albo na rzecz jednostki samorządu terytorialnego;
6) kościołom i związkom wyznaniowym, mającym uregulowane stosunki
z państwem, na cele działalności sakralnej;
7) jako lokal mieszkalny;
8) w wyniku uwzględnienia roszczeń, o których mowa w art. 209a ust. 1 i ust. 2;
9) spółdzielniom mieszkaniowym w związku z ustanowieniem odrębnej własności
lokali lub z przeniesieniem własności lokali lub domów jednorodzinnych;
10) osobie, o której mowa w art. 37 ust. 2 pkt 6, z zastrzeżeniem, że nieruchomość
przyległa jest przeznaczona lub wykorzystywana na cele mieszkaniowe;
11) podmiotom, o których mowa w art. 61 ust. 1;
12) na cele realizacji przedsięwzięć rewitalizacyjnych, o których mowa w art. 15 ust.
1 pkt 5 lit. a ustawy z dnia 9 października 2015 r. o rewitalizacji (Dz. U. z 2018
r. poz. 1398 oraz z 2019 r. poz. 730, 1696 i 2020).
1a. W przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 7, bonifikata obejmuje cenę
lokalu, w tym cenę udziału w prawie własności gruntu lub, w przypadku gdy udział
obejmuje prawo użytkowania wieczystego, pierwszą opłatę z tego tytułu. Bonifikata
udzielana od ceny lokalu obejmuje wszystkie jej składniki w jednakowej wysokości.
1b. W zarządzeniu wojewody albo uchwale rady lub sejmiku, o których mowa
w ust. 1, określa się w szczególności warunki udzielania bonifikat i wysokość stawek
procentowych. Zarządzenie wojewody albo uchwała rady lub sejmiku stanowi akt
prawa miejscowego lub może dotyczyć indywidualnych nieruchomości.
2. Jeżeli nabywca nieruchomości zbył nieruchomość lub wykorzystał ją na inne
cele niż cele uzasadniające udzielenie bonifikaty, przed upływem 10 lat,
a w przypadku nieruchomości stanowiącej lokal mieszkalny przed upływem 5 lat,
licząc od dnia nabycia, jest zobowiązany do zwrotu kwoty równej udzielonej
bonifikacie po jej waloryzacji. Zwrot następuje na żądanie właściwego organu.
2a. Przepisu ust. 2 nie stosuje się w przypadku:
1) zbycia na rzecz osoby bliskiej, z zastrzeżeniem ust. 2b;
2) zbycia pomiędzy jednostkami samorządu terytorialnego;
3) zbycia pomiędzy jednostkami samorządu terytorialnego i Skarbem Państwa;
4) zamiany lokalu mieszkalnego na:
a) inny lokal mieszkalny będący przedmiotem prawa własności lub
spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego, albo
b) nieruchomość przeznaczoną lub wykorzystywaną na cele mieszkaniowe
będącą przedmiotem prawa własności lub prawa użytkowania wieczystego;
5) sprzedaży lokalu mieszkalnego, jeśli środki uzyskane z jego sprzedaży
wykorzystane zostały w ciągu 12 miesięcy na nabycie:
a) innego lokalu mieszkalnego będącego przedmiotem prawa własności lub
przedmiotem spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu
mieszkalnego, albo
b) nieruchomości przeznaczonej lub wykorzystywanej na cele mieszkaniowe
będącej przedmiotem prawa własności lub prawa użytkowania wieczystego.
2b. Przepis ust. 2 stosuje się odpowiednio do osoby bliskiej, która zbyła lub
wykorzystała nieruchomość na inne cele niż cele uzasadniające udzielenie bonifikaty,
przed upływem 10 lat, a w przypadku nieruchomości stanowiącej lokal mieszkalny
przed upływem 5 lat, licząc od dnia pierwotnego nabycia.
2c. Właściwy organ może odstąpić od żądania zwrotu udzielonej bonifikaty,
w innych przypadkach niż określone w ust. 2a, za zgodą odpowiednio wojewody, rady
lub sejmiku.
2d. Jeżeli w przypadkach, o których mowa w ust. 2a pkt 4 lub 5, na nabycie albo
zamianę nieruchomości albo lokalu mieszkalnego nie zostały wykorzystane wszystkie uzyskane środki, obowiązek zwrotu, o którym mowa w ust. 2, dotyczy kwoty odpowiadającej części bonifikaty niewykorzystanej na nabycie lub zamianę, po jej
waloryzacji.
3. Ustaloną, zgodnie z art. 67, cenę nieruchomości lub jej części wpisanej do
rejestru zabytków obniża się o 50%. Właściwy organ może, za zgodą odpowiednio
wojewody albo rady lub sejmiku, podwyższyć lub obniżyć tę bonifikatę.
3a. Zgoda, o której mowa w ust. 2c i 3, może dotyczyć więcej niż jednej
nieruchomości.
4. W razie zbiegu praw do bonifikat z tytułów, o których mowa w ust. 1 oraz
ust. 3, stosuje się jedną bonifikatę korzystniejszą dla nabywcy.

Art. 68a. 1. Właściwy organ może udzielić za zgodą, odpowiednio wojewody
albo rady lub sejmiku, bonifikaty od ceny ustalonej zgodnie z art. 67 ust. 3, jeżeli
nieruchomość jest sprzedawana partnerowi prywatnemu lub spółce, o której mowa
w art. 14 ust. 1 albo 1a ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o partnerstwie publiczno-
-prywatnym, jeżeli sprzedaż stanowi wniesienie wkładu własnego podmiotu
publicznego.
2. Sprzedaż nieruchomości na zasadach określonych w ust. 1 następuje
z zastrzeżeniem prawa odkupu. Wykonanie prawa odkupu następuje najpóźniej
w terminie 6 miesięcy od zakończenia czasu trwania umowy o partnerstwie publiczno-
-prywatnym.
3. Z chwilą wykonania prawa odkupu partner prywatny lub spółka, o której
mowa w art. 14 ust. 1 albo 1a ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o partnerstwie
publiczno-prywatnym, jest obowiązany przenieść na rzecz podmiotu publicznego
własność nieruchomości za zwrotem ceny ustalonej zgodnie z ust. 1 i po
uwzględnieniu jej waloryzacji.
4. Do prawa odkupu, o którym mowa w ust. 2, nie stosuje się przepisów
art. 593 § 1 oraz art. 594 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.
Art. 71. 1. Za oddanie nieruchomości gruntowej w użytkowanie wieczyste
pobiera się pierwszą opłatę i opłaty roczne.
2. Pierwsza opłata za oddanie nieruchomości gruntowej w użytkowanie
wieczyste w drodze przetargu podlega zapłacie jednorazowo, nie później niż do dnia
zawarcia umowy o oddanie tej nieruchomości w użytkowanie wieczyste.
3. Pierwszą opłatę za oddanie nieruchomości gruntowej w użytkowanie
wieczyste w drodze bezprzetargowej można rozłożyć na oprocentowane raty.
W sprawach tych stosuje się odpowiednio przepis art. 70 ust. 24.
4. Opłaty roczne wnosi się przez cały okres użytkowania wieczystego,
w terminie do dnia 31 marca każdego roku, z góry za dany rok. Opłaty rocznej nie
pobiera się za rok, w którym zostało ustanowione prawo użytkowania wieczystego.
Właściwy organ, na wniosek użytkownika wieczystego złożony nie później niż 14 dni
przed upływem terminu płatności, może ustalić inny termin zapłaty, nieprzekraczający
danego roku kalendarzowego.
5. Pierwszej opłaty nie pobiera się w przypadku:
1) zamiany, o której mowa w art. 14 ust. 4 i art. 15 ust. 2;
2) zawarcia kolejnej umowy o oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste, o której
mowa w art. 37 ust. 3a pkt 2, jeżeli od wygaśnięcia użytkowania wieczystego nie
upłynęły 3 lata.
6. W razie wygaśnięcia użytkowania wieczystego opłata roczna z tytułu
użytkowania wieczystego za rok, w którym prawo wygasło, podlega zmniejszeniu
proporcjonalnie do czasu trwania użytkowania wieczystego w tym roku.
7. W przypadku gdy nastąpiła zmiana użytkownika wieczystego w wyniku
przeniesienia prawa użytkowania wieczystego, opłatę roczną pobiera się w całości od
osoby będącej użytkownikiem wieczystym nieruchomości w dniu 1 stycznia roku, za
który obowiązuje opłata.
Art. 72. 1. Opłaty z tytułu użytkowania wieczystego ustala się według stawki
procentowej od ceny nieruchomości gruntowej określonej zgodnie z art. 67.
2. Stawka procentowa pierwszej opłaty z tytułu użytkowania wieczystego
wynosi od 15% do 25% ceny nieruchomości gruntowej.
3. Wysokość stawek procentowych opłat rocznych z tytułu użytkowania
wieczystego jest uzależniona od określonego w umowie celu, na jaki nieruchomość
gruntowa została oddana, i wynosi:
1) za nieruchomości gruntowe oddane na cele obronności i bezpieczeństwa
państwa, w tym ochrony przeciwpożarowej – 0,3% ceny;
2) za nieruchomości gruntowe pod budowę obiektów sakralnych wraz z budynkami
towarzyszącymi, plebanii w parafiach diecezjalnych i zakonnych, archiwów
i muzeów diecezjalnych, seminariów duchownych, domów zakonnych oraz
siedzib naczelnych władz kościołów i związków wyznaniowych – 0,3% ceny;
3) za nieruchomości gruntowe na działalność charytatywną oraz na niezarobkową
działalność: opiekuńczą, kulturalną, leczniczą, oświatową, wychowawczą,
naukową lub badawczo-rozwojową – 0,3% ceny;
3a) za nieruchomości gruntowe oddane na cele rolne – 1% ceny;
3b) za nieruchomości gruntowe, na których położone są garaże lub stanowiska
postojowe niewykorzystywane do prowadzenia działalności gospodarczej albo
nieruchomości przeznaczone na te cele – 1% ceny;
4) za nieruchomości gruntowe oddane na cele mieszkaniowe, na realizację urządzeń
infrastruktury technicznej i innych celów publicznych oraz działalność sportową
1% ceny;
4a) za nieruchomości gruntowe na działalność turystyczną – 2% ceny;
5) za pozostałe nieruchomości gruntowe – 3% ceny.
Art. 73. 1. Jeżeli nieruchomość gruntowa została oddana w użytkowanie
wieczyste na więcej niż jeden cel, stawkę procentową opłaty rocznej przyjmuje się dla
celu podstawowego, na który nieruchomość została oddana w użytkowanie wieczyste.
2. Jeżeli po oddaniu nieruchomości gruntowej w użytkowanie wieczyste nastąpi
trwała zmiana sposobu korzystania z nieruchomości, powodująca zmianę celu
użytkowania wieczystego, z wnioskiem o zmianę celu użytkowania wieczystego
występuje właściwy organ albo użytkownik wieczysty.
2a. Przepisy ust. 1 i 2 stosuje się odpowiednio do udziału w prawie użytkowania
wieczystego nieruchomości gruntowej, w przypadku:
1) ustanowienia odrębnej własności lokalu, którego przeznaczenie jest inne, niż cel
podstawowy, użytkowania wieczystego, lub
2) zmiany sposobu korzystania z lokalu.
2b. Z wnioskiem o zmianę celu użytkowania wieczystego nieruchomości
gruntowej użytkownik wieczysty może wystąpić również w przypadku, gdy
proponowana zmiana jest zgodna:
1) z przeznaczeniem nieruchomości ustalonym w obowiązującym miejscowym
planie zagospodarowania przestrzennego lub
2) z decyzją o pozwoleniu na użytkowanie obiektu budowlanego, lub
3) ze zgłoszeniem budowy lub przebudowy, wobec którego organ administracji
architektoniczno-budowlanej nie wniósł sprzeciwu, lub
4) z uchwałą o ustaleniu lokalizacji inwestycji mieszkaniowej lub inwestycji
towarzyszącej podjętą na podstawie ustawy z dnia 5 lipca 2018 r. o ułatwieniach
w przygotowaniu i realizacji inwestycji mieszkaniowych oraz inwestycji
towarzyszących (Dz. U. poz. 1496 oraz z 2019 r. poz. 630, 1309 i 1696), lub
5) z decyzją o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu.
2c. Jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 2b, w związku ze zmianą celu
użytkowania wieczystego ulegnie obniżeniu wysokość stawki procentowej opłaty
rocznej, strony mogą ustalić jednorazową opłatę na rzecz właściciela nieruchomości
nie wyższą niż dwukrotność dotychczasowej opłaty rocznej z tytułu użytkowania
wieczystego.
2d. Właściwy organ przedstawia w formie pisemnego oświadczenia propozycję
zmiany celu użytkowania wieczystego oraz wyznacza termin na zajęcie pisemnego
stanowiska przez użytkownika wieczystego, nie krótszy niż 2 miesiące od dnia
otrzymania propozycji. Jeżeli użytkownik wieczysty nie zgadza się z proponowaną zmianą celu użytkowania wieczystego lub nie przedstawił stanowiska, właściwy organ może wnieść powództwo do sądu powszechnego właściwego ze względu na położenie
nieruchomości.
2e. W przypadku złożenia przez użytkownika wieczystego wniosku, o którym
mowa w ust. 2 lub 2b, właściwy organ przedstawia pisemne stanowisko w terminie 2
miesięcy od dnia otrzymania wniosku. Jeżeli organ nie zgadza się na zmianę celu
użytkowania wieczystego lub nie przedstawił stanowiska, użytkownik wieczysty może
wnieść powództwo do sądu powszechnego właściwego ze względu na położenie
nieruchomości.
2f. Stawkę procentową opłaty rocznej przyjmuje się stosownie do celu
ustalonego na podstawie zgodnego oświadczenia stron albo orzeczenia sądu. Nowa
stawka opłaty obowiązuje od dnia 1 stycznia roku następującego po roku, w którym
została ustalona.
2g. Przepisy ust. 2b i 2d–2f stosuje się również, w przypadku gdy cel
użytkowania wieczystego nie został dotychczas ustalony.
3. Właściwy organ może udzielić bonifikaty od pierwszej opłaty i opłat
rocznych, na podstawie odpowiednio zarządzenia wojewody albo uchwały rady lub
sejmiku. W zarządzeniu wojewody albo uchwale rady lub sejmiku określa się
w szczególności warunki udzielania bonifikat i wysokość stawek procentowych.
Bonifikaty te można stosować również do nieruchomości gruntowych oddanych
w użytkowanie wieczyste przed dniem 1 stycznia 1998 r.
4. Ustalone, zgodnie z art. 72 ust. 2 i 3 pkt 5, opłaty z tytułu użytkowania
wieczystego obniża się o 50%, jeżeli nieruchomość gruntowa została wpisana do
rejestru zabytków. Właściwy organ może, za zgodą odpowiednio wojewody albo rady
lub sejmiku, podwyższyć lub obniżyć tę bonifikatę.
5. Wysokość pierwszej opłaty i opłat rocznych oraz udzielanych bonifikat
i sposób zapłaty tych opłat ustala się w umowie.
6. Właściwy organ wypowiada udzieloną bonifikatę, jeżeli osoba, której oddano
nieruchomość w użytkowanie wieczyste, przed upływem 10 lat, licząc od dnia
ustanowienia tego prawa, dokonała jego zbycia lub wykorzystała nieruchomość na
inne cele niż cele uzasadniające udzielenie bonifikaty. Przy wypowiedzeniu stosuje
się odpowiednio art. 7881.
7. Przepisu ust. 6 nie stosuje się w przypadku zbycia:
1) na rzecz osoby bliskiej;
2) pomiędzy jednostkami samorządu terytorialnego;
3) pomiędzy jednostkami samorządu terytorialnego i Skarbem Państwa.
Art. 74. 1. Osobom fizycznym, których dochód miesięczny na jednego członka
gospodarstwa domowego nie przekracza 50% przeciętnego wynagrodzenia w
gospodarce narodowej w roku poprzedzającym rok, za który opłata ma być wnoszona,
ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w Dzienniku
Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski”, na podstawie art. 20 pkt 1
lit. a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń
Społecznych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1270, z późn. zm.), właściwy organ udziela na
ich wniosek 50% bonifikaty od opłaty rocznej, jeżeli nieruchomość jest przeznaczona
na cele mieszkaniowe lub wykorzystywana na te cele.
1a. Dochód miesięczny, o którym mowa w ust. 1, jest obliczany jako średnia
miesięczna z dochodu, o którym mowa w przepisach o dodatkach mieszkaniowych,
uzyskanego w roku poprzedzającym rok, za który opłata roczna jest wnoszona. Ciężar
dowodu, że istnieją przesłanki udzielenia bonifikaty od tej opłaty, spoczywa na
użytkowniku wieczystym.
1b. Przez gospodarstwo domowe rozumie się gospodarstwo prowadzone przez
użytkownika wieczystego samodzielnie lub wspólnie z małżonkiem lub innymi
osobami stale z nim zamieszkującymi i gospodarującymi na nieruchomości oddanej w
użytkowanie wieczyste.
2. Osoby, o których mowa w ust. 1, którym przysługują spółdzielcze prawa do
lokali, korzystają z bonifikaty w formie ulgi w opłatach z tytułu udziału w kosztach
eksploatacji budynków. Wysokość ulgi powinna odpowiadać wysokości bonifikaty od
opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej, udzielonej
spółdzielni mieszkaniowej, proporcjonalnie do powierzchni lokali zajmowanych przez
osoby uprawnione do bonifikaty.
Art. 77. 1. Wysokość opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego
nieruchomości gruntowej, z zastrzeżeniem ust. 2 i 2a, podlega aktualizacji nie częściej
niż raz na 3 lata, jeżeli wartość tej nieruchomości ulegnie zmianie. Zaktualizowaną
opłatę roczną ustala się, przy zastosowaniu dotychczasowej stawki procentowej, od
wartości nieruchomości określonej na dzień aktualizacji opłaty.
2. Jeżeli wartość nieruchomości gruntowej na dzień aktualizacji opłaty rocznej
byłaby niższa niż ustalona w drodze przetargu cena tej nieruchomości w dniu oddania
jej w użytkowanie wieczyste, aktualizacji nie dokonuje się. W przypadku
nieruchomości oddanych w użytkowanie wieczyste na cele mieszkaniowe przepis
stosuje się w okresie 5 lat, licząc od dnia zawarcia umowy o oddanie nieruchomości
w użytkowanie wieczyste.
2a. W przypadku gdy zaktualizowana wysokość opłaty rocznej przewyższa co
najmniej dwukrotnie wysokość dotychczasowej opłaty rocznej, użytkownik wieczysty
wnosi opłatę roczną w wysokości odpowiadającej dwukrotności dotychczasowej
opłaty rocznej. Pozostałą kwotę ponad dwukrotność dotychczasowej opłaty
(nadwyżka) rozkłada się na dwie równe części, które powiększają opłatę roczną
w następnych dwóch latach. Opłata roczna w trzecim roku od aktualizacji jest równa
kwocie wynikającej z tej aktualizacji.
3. Aktualizacji opłaty rocznej dokonuje się z urzędu albo na wniosek
użytkownika wieczystego nieruchomości gruntowej, na podstawie wartości
nieruchomości gruntowej określonej przez rzeczoznawcę majątkowego.
4. W przypadku aktualizacji opłaty rocznej na poczet różnicy między opłatą
zaktualizowaną a opłatą dotychczasową zalicza się wartość niezaliczonych nakładów
poniesionych przez użytkownika wieczystego na budowę poszczególnych urządzeń
infrastruktury technicznej, o których mowa w art. 143 ust. 2, wybudowanych z
udziałem środków, o których mowa w art. 143 ust. 1.
5. (uchylony)
6. Zasadę, o której mowa w ust. 4, stosuje się odpowiednio do nakładów
koniecznych wpływających na cechy techniczno-użytkowe gruntu, poniesionych
przez użytkownika wieczystego, o ile w ich następstwie wzrosła wartość
nieruchomości gruntowej.
Art. 78. 1. Aktualizacji opłaty rocznej dokonuje właściwy organ, wypowiadając
w formie pisemnej wysokość dotychczasowej opłaty w terminie do dnia 31 grudnia
roku poprzedzającego oraz przesyłając równocześnie ofertę przyjęcia nowej
wysokości opłaty rocznej. W wypowiedzeniu należy wskazać sposób obliczenia nowej
wysokości opłaty rocznej i pouczyć użytkownika wieczystego o sposobie
zakwestionowania wypowiedzenia. Do wypowiedzenia dołącza się informację o
wartości nieruchomości, o której mowa w art. 77 ust. 3, oraz o miejscu, w którym
można zapoznać się z operatem szacunkowym. Do doręczenia wypowiedzenia stosuje
się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.
2. Użytkownik wieczysty może, w terminie 30 dni od dnia otrzymania
wypowiedzenia, złożyć do samorządowego kolegium odwoławczego właściwego ze
względu na miejsce położenia nieruchomości, zwanego dalej „kolegium”, wniosek
o ustalenie, że aktualizacja opłaty rocznej jest nieuzasadniona albo jest uzasadniona w
innej wysokości. Wniosek składa się za pośrednictwem właściwego organu.
3. Wniosek, o którym mowa w ust. 2, składa się przeciwko właścicielowi
nieruchomości. Ciężar dowodu, że istnieją przesłanki aktualizacji opłaty rocznej,
spoczywa na właściwym organie.
4. Złożenie wniosku, o którym mowa w ust. 2, nie zwalnia z obowiązku
wnoszenia opłat rocznych w dotychczasowej wysokości. W przypadku niezłożenia
wniosku obowiązuje nowa wysokość opłaty rocznej zaoferowana w wypowiedzeniu.
Przepis art. 79 ust. 5 stosuje się odpowiednio.
Art. 79. 1. Wniosek do kolegium składa się w formie pisemnej w dwóch
egzemplarzach.
2. W przypadku zaistnienia przesłanek określonych w art. 89 § 2 Kodeksu
postępowania administracyjnego kolegium wyznacza niezwłocznie termin rozprawy.
3. Kolegium powinno dążyć do polubownego załatwienia sprawy w drodze
ugody. Jeżeli do ugody nie doszło, kolegium wydaje orzeczenie o oddaleniu wniosku
lub o ustaleniu nowej wysokości opłaty. Od orzeczenia kolegium odwołanie nie
przysługuje.
4. W przypadku oddalenia wniosku obowiązuje wysokość opłaty zaoferowana
zgodnie z art. 78 ust. 1. Przepis ust. 5 stosuje się odpowiednio.
5. Ustalona na skutek prawomocnego orzeczenia kolegium lub w wyniku
zawarcia ugody nowa wysokość opłaty rocznej obowiązuje, począwszy od dnia 1
stycznia roku następującego po roku, w którym wypowiedziano wysokość
dotychczasowej opłaty.
6. Kolegium przyznaje w orzeczeniu, na wniosek właściwego organu, zwrot
kosztów postępowania od użytkownika wieczystego, jeżeli oddaliło w orzeczeniu
wniosek, o którym mowa w ust. 1. Jeżeli kolegium w orzeczeniu uznało wniosek za
zasadny, przyznaje, na wniosek użytkownika wieczystego, zwrot kosztów od
właściwego organu.
7. Do postępowania przed kolegium stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu
postępowania administracyjnego o wyłączeniu pracownika oraz organu, o załatwianiu
spraw, doręczeniach, wezwaniach, terminach i postępowaniu, z wyjątkiem przepisów
dotyczących odwołań i zażaleń. Do postępowania, o którym mowa wyżej, stosuje się
również przepisy o opłatach i kosztach.
8. Przepisy ust. 4 i 5 stosuje się odpowiednio, jeżeli sprawę rozstrzygnięto
prawomocnym wyrokiem sądu lub zawarto ugodę sądową, w następstwie wniesienia
sprzeciwu.
9. Orzeczenie lub ugoda, której kolegium nadało klauzulę wykonalności,
podlegają wykonaniu w drodze egzekucji sądowej.
Art. 84. 1. Jeżeli nieruchomość oddana w trwały zarząd jest wykorzystywana na
więcej niż jeden cel, stawkę procentową opłaty rocznej przyjmuje się dla tego celu,
który w decyzji o oddaniu w trwały zarząd został określony jako podstawowy.
2. Jeżeli po oddaniu nieruchomości w trwały zarząd nastąpi trwała zmiana
sposobu korzystania z nieruchomości, stawkę procentową opłaty rocznej zmienia się
stosownie do zmienionego sposobu korzystania. Zmiany stawki procentowej opłaty
rocznej dokonuje się w drodze decyzji właściwego organu.
3. Właściwy organ może udzielić, za zgodą odpowiednio wojewody albo rady
lub sejmiku, bonifikaty od opłat rocznych ustalonych zgodnie z przepisem
art. 83 ust. 2, jeżeli nieruchomość jest oddana:
1) na cele mieszkaniowe, na realizację urządzeń infrastruktury technicznej oraz
innych celów publicznych;
2) jednostkom organizacyjnym, które prowadzą działalność charytatywną,
opiekuńczą, kulturalną, leczniczą, oświatową, naukową, badawczo-rozwojową,
wychowawczą, sportową lub turystyczną, na cele niezwiązane z działalnością
zarobkową;
3) na siedziby organów administracji publicznej i sądów niewymienionych
w art. 60 ust. 1 oraz prokuratur;
4) na siedziby aresztów śledczych, zakładów karnych i zakładów dla nieletnich.
4. Ustalone, zgodnie z art. 83 ust. 2 pkt 3, opłaty z tytułu trwałego zarządu
obniża się o 50%, jeżeli nieruchomość lub jej część składowa zostały wpisane do
rejestru zabytków. Właściwy organ może, za zgodą odpowiednio wojewody albo rady
lub sejmiku, podwyższyć lub obniżyć tę bonifikatę.
4a. W razie zbiegu praw do bonifikat z tytułów, o których mowa w ust. 3 i ust. 4,
stosuje się jedną bonifikatę korzystniejszą dla jednostki organizacyjnej.
5. Wysokość opłat rocznych oraz udzielonych bonifikat i sposób zapłaty tych
opłat ustala się w decyzji właściwego organu.
Art. 87. 1. Wysokość opłaty rocznej z tytułu trwałego zarządu nieruchomości
może być aktualizowana, nie częściej niż raz w roku, jeżeli wartość tej nieruchomości
ulegnie zmianie. Zaktualizowaną opłatę roczną ustala się według dotychczasowej
stawki procentowej od wartości nieruchomości określonej na dzień aktualizacji opłaty.
2. Aktualizacji opłaty rocznej dokonuje się, z urzędu albo na wniosek jednostki
organizacyjnej posiadającej nieruchomość w trwałym zarządzie, na podstawie
wartości nieruchomości określonej przez rzeczoznawcę majątkowego.
3. Aktualizacji opłaty rocznej dokonuje się w drodze decyzji właściwego organu.
Nowa wysokość opłaty rocznej obowiązuje począwszy od dnia 1 stycznia roku
następującego po roku, w którym decyzja stała się ostateczna.
4. Przy aktualizacji opłaty, na poczet różnicy między opłatą dotychczasową
a opłatą zaktualizowaną, zalicza się wartość nakładów poniesionych przez jednostkę
organizacyjną, po dniu dokonania ostatniej aktualizacji, na budowę poszczególnych
urządzeń infrastruktury technicznej.
5. Zaliczenie wartości nakładów poniesionych przez jednostkę organizacyjną na
budowę poszczególnych urządzeń infrastruktury technicznej następuje również
w przypadku, gdy nie zostały one uwzględnione w poprzednio dokonywanych
aktualizacjach.
6. Zasady, o których mowa w ust. 4 i 5, stosuje się odpowiednio do nakładów
koniecznych wpływających na cechy techniczno-użytkowe gruntu, poniesionych
przez jednostkę organizacyjną, o ile w ich następstwie wzrosła wartość nieruchomości
gruntowej.
Art. 93. 1. Podziału nieruchomości można dokonać, jeżeli jest on zgodny
z ustaleniami planu miejscowego. W razie braku tego planu stosuje się przepisy
art. 94.
2. Zgodność z ustaleniami planu w myśl ust. 1 dotyczy zarówno przeznaczenia
terenu, jak i możliwości zagospodarowania wydzielonych działek gruntu.
2a. Podział nieruchomości położonych na obszarach przeznaczonych w planach
miejscowych na cele rolne i leśne, a w przypadku braku planu miejscowego
wykorzystywanych na cele rolne i leśne, powodujący wydzielenie działki gruntu
o powierzchni mniejszej niż 0,3000 ha, jest dopuszczalny, pod warunkiem że działka
ta zostanie przeznaczona na powiększenie sąsiedniej nieruchomości lub dokonana
zostanie regulacja granic między sąsiadującymi nieruchomościami. W decyzji
zatwierdzającej podział nieruchomości określa się termin na przeniesienie praw do
wydzielonych działek gruntu, który nie może być dłuższy niż 6 miesięcy od dnia,
w którym decyzja zatwierdzająca podział nieruchomości stała się ostateczna. Przepisu
nie stosuje się w przypadku podziałów nieruchomości, o których mowa w art. 95.
3. Podział nieruchomości nie jest dopuszczalny, jeżeli projektowane do
wydzielenia działki gruntu nie mają dostępu do drogi publicznej; za dostęp do drogi
publicznej uważa się również wydzielenie drogi wewnętrznej wraz z ustanowieniem
na tej drodze odpowiednich służebności dla wydzielonych działek gruntu albo
ustanowienie dla tych działek innych służebności drogowych, jeżeli nie ma
możliwości wydzielenia drogi wewnętrznej z nieruchomości objętej podziałem. Nie
ustanawia się służebności na drodze wewnętrznej w przypadku sprzedaży
wydzielonych działek gruntu wraz ze sprzedażą udziału w prawie do działki gruntu
stanowiącej drogę wewnętrzną. Przepisu nie stosuje się w odniesieniu do
projektowanych do wydzielenia działek gruntu stanowiących części nieruchomości,
o których mowa w art. 37 ust. 2 pkt 6.
3a. Warunku, o którym mowa w ust. 2a, dotyczącego wydzielenia działki gruntu
o powierzchni mniejszej niż 0,3000 ha, nie stosuje się do działek gruntu
projektowanych do wydzielenia pod drogi wewnętrzne.
3b. Jeżeli przedmiotem podziału jest nieruchomość zabudowana, a proponowany
jej podział powoduje także podział budynku, granice projektowanych do wydzielenia
działek gruntu powinny przebiegać wzdłuż pionowych płaszczyzn, które tworzone są przez ściany oddzielenia przeciwpożarowego usytuowane na całej wysokości budynku od fundamentu do przekrycia dachu. W budynkach, w których nie ma ścian oddzielenia przeciwpożarowego, granice projektowanych do wydzielenia działek
gruntu powinny przebiegać wzdłuż pionowych płaszczyzn, które tworzone są przez
ściany usytuowane na całej wysokości budynku od fundamentu do przekrycia dachu,
wyraźnie dzielące budynek na dwie odrębnie wykorzystywane części.
4. Zgodność proponowanego podziału nieruchomości z ustaleniami planu
miejscowego, z wyjątkiem podziałów, o których mowa w art. 95, opiniuje wójt,
burmistrz albo prezydent miasta. W przypadku podziału nieruchomości położonej na
obszarze, dla którego brak jest planu miejscowego, opinia dotyczy spełnienia
warunków, o których mowa w art. 94 ust. 1.
5. Opinię, o której mowa w ust. 4, wyraża się w formie postanowienia, na które
przysługuje zażalenie.
6. (uchylony)
Art. 95. Niezależnie od ustaleń planu miejscowego, a w przypadku braku planu
niezależnie od decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, podział
nieruchomości może nastąpić w celu:
1) zniesienia współwłasności nieruchomości zabudowanej co najmniej dwoma
budynkami, wzniesionymi na podstawie pozwolenia na budowę, jeżeli podział
ma polegać na wydzieleniu dla poszczególnych współwłaścicieli, wskazanych
we wspólnym wniosku, budynków wraz z działkami gruntu niezbędnymi do
prawidłowego korzystania z tych budynków;
2) wydzielenia działki budowlanej, jeżeli budynek został wzniesiony na tej działce
przez samoistnego posiadacza w dobrej wierze;
3) wydzielenia części nieruchomości, której własność lub użytkowanie wieczyste
zostały nabyte z mocy prawa;
4) realizacji roszczeń do części nieruchomości, wynikających z przepisów
niniejszej ustawy lub z odrębnych ustaw;
4a) realizacji przepisów dotyczących przekształcenia prawa użytkowania
wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności
tych gruntów;
5) realizacji przepisów dotyczących przekształceń własnościowych albo likwidacji
przedsiębiorstw państwowych lub samorządowych;
6) wydzielenia części nieruchomości objętej decyzją o ustaleniu lokalizacji drogi
publicznej;
6a) wydzielenia części nieruchomości objętej decyzją o ustaleniu lokalizacji linii
kolejowej;
6b) wydzielenia części nieruchomości objętej decyzją o zezwoleniu na realizację
inwestycji w zakresie lotniska użytku publicznego w rozumieniu przepisów
ustawy z dnia 12 lutego 2009 r. o szczególnych zasadach przygotowania i
realizacji inwestycji w zakresie lotnisk użytku publicznego albo decyzją o
ustaleniu lokalizacji inwestycji w zakresie CPK w rozumieniu przepisów ustawy
z dnia 10 maja 2018 r. o Centralnym Porcie Komunikacyjnym;
6c) wydzielenia części nieruchomości objętej decyzją o pozwoleniu na realizację
inwestycji w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2010 r. o szczególnych
zasadach przygotowania do realizacji inwestycji w zakresie budowli
przeciwpowodziowych;
7) wydzielenia działki budowlanej niezbędnej do korzystania z budynku
mieszkalnego;
8) wydzielenia działek gruntu na terenach zamkniętych.
Art. 96. 1. Podziału nieruchomości dokonuje się na podstawie decyzji wójta,
burmistrza albo prezydenta miasta zatwierdzającej podział.
1a. W odniesieniu do nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków decyzję,
o której mowa w ust. 1, wydaje się po uzyskaniu pozwolenia wojewódzkiego
konserwatora zabytków na podział tej nieruchomości.
1b. W przypadku wydzielenia nieruchomości, której własność lub użytkowanie
wieczyste zostały nabyte z mocy prawa, albo w przypadku wydzielenia części
nieruchomości na potrzeby zwrotu wywłaszczonej nieruchomości nie wydaje się
decyzji, o której mowa w ust. 1. Ostateczna decyzja o nabyciu własności lub
użytkowania wieczystego albo ostateczna decyzja o zwrocie wywłaszczonej
nieruchomości zatwierdza podział.
2. W przypadku gdy o podziale nieruchomości orzeka sąd, nie wydaje się
decyzji, o której mowa w ust. 1, i pozwolenia, o którym mowa w ust. 1a. Jeżeli podział
nieruchomości jest uzależniony od ustaleń planu miejscowego, a w razie braku planu
– od warunków określonych w art. 94 ust. 1 i 2, sąd zasięga opinii wójta (burmistrza,
prezydenta miasta), a w odniesieniu do nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków
także opinii wojewódzkiego konserwatora zabytków. Do opinii tych nie stosuje się
art. 93 ust. 5.
3. Podział nieruchomości polegający na wydzieleniu wchodzących w jej skład
działek gruntu, odrębnie oznaczonych w katastrze nieruchomości, nie wymaga
wydania decyzji zatwierdzającej podział.
4. Decyzja lub orzeczenie sądu, o których mowa w ust. 1 i 2, stanowią podstawę
do dokonania wpisów w księdze wieczystej oraz w katastrze nieruchomości.
Art. 97. 1. Podziału nieruchomości dokonuje się na wniosek i koszt osoby, która
ma w tym interes prawny.
1a. Do wniosku, o którym mowa w ust. 1, należy dołączyć następujące
dokumenty:
1) stwierdzające tytuł prawny do nieruchomości w szczególności oświadczenie,
o którym mowa w art. 116 ust. 2 pkt 4;
2) wypis z katastru nieruchomości i kopię mapy katastralnej obejmującej
nieruchomość podlegającą podziałowi;
3) decyzję o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, w przypadku,
o którym mowa w art. 94 ust. 1 pkt 2;
3a) pozwolenie, o którym mowa w art. 96 ust. 1a, w przypadku nieruchomości
wpisanej do rejestru zabytków;
4) wstępny projekt podziału, z wyjątkiem podziałów, o których mowa w art. 95;
5) protokół z przyjęcia granic nieruchomości;
6) wykaz zmian gruntowych;
7) wykaz synchronizacyjny, jeżeli oznaczenie działek gruntu w katastrze
nieruchomości jest inne niż w księdze wieczystej;
8) mapę z projektem podziału.
1b. Jeżeli jest wymagane wyrażenie opinii, o której mowa w art. 93 ust. 4 i 5, lub
uzyskanie pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków, o którym mowa
w art. 96 ust. 1a, dokumenty wymienione w ust. 1a pkt 58 dołącza się do wniosku
o podział nieruchomości po uzyskaniu pozytywnej opinii lub pozwolenia. Dokumenty
te podlegają przyjęciu do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego.
2. Jeżeli nieruchomość jest przedmiotem współwłasności lub współużytkowania
wieczystego, podziału można dokonać na wniosek wszystkich współwłaścicieli albo
współużytkowników wieczystych. Przepis art. 199 Kodeksu cywilnego stosuje się
odpowiednio. Nie dotyczy to podziału, o którym orzeka sąd.
2a. Wniosek o dokonanie podziału, o którym mowa w art. 95 pkt 4a, może złożyć
zarząd spółdzielni mieszkaniowej, zarząd wspólnoty mieszkaniowej lub zarządca,
któremu powierzono zarząd nieruchomością wspólną w sposób określony w art. 18
ust. 1 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali. Do wniosku nie stosuje się
przepisu art. 22 ust. 3 pkt 6 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali.
3. Podziału nieruchomości można dokonać z urzędu, jeżeli:
1) jest on niezbędny do realizacji celów publicznych;
2) nieruchomość stanowi własność gminy i nie została oddana w użytkowanie
wieczyste.
4. W przypadkach, o których mowa w art. 95 pkt 35, podziału nieruchomości
można dokonać z urzędu albo na wniosek odpowiednio starosty, wykonującego
zadanie z zakresu administracji rządowej, zarządu powiatu albo zarządu
województwa.
5. Podziału nieruchomości stanowiącej własność Skarbu Państwa, powiatu lub
województwa można dokonać z urzędu, po zasięgnięciu opinii odpowiednio starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, zarządu powiatu lub zarządu województwa.
6. Podziału nieruchomości, o którym mowa w ust. 3 pkt 1, można również
dokonać na koszt osoby lub jednostki organizacyjnej, która będzie realizowała cel
publiczny.

Art. 97a. W przypadku dokonywania z urzędu podziału nieruchomości
o nieuregulowanym stanie prawnym stosuje się następujące zasady:
1) informację o zamiarze dokonania podziału nieruchomości wójt, burmistrz albo
prezydent miasta podaje do publicznej wiadomości w sposób zwyczajowo
przyjęty w danej miejscowości oraz na stronach internetowych urzędu gminy,
a także przez ogłoszenie w prasie o zasięgu ogólnopolskim;
2) jeżeli w terminie 2 miesięcy od dnia ogłoszenia nie zgłoszą się osoby, które
wykażą, że przysługują im prawa rzeczowe do nieruchomości, można wszcząć
postępowanie w sprawie podziału nieruchomości;
3) po bezskutecznym upływie terminu, o którym mowa w pkt 2, wójt, burmistrz
albo prezydent miasta może wydać decyzję zatwierdzającą podział
nieruchomości;
4) decyzja podlega ogłoszeniu w sposób określony w art. 49 Kodeksu
postępowania administracyjnego.
Art. 98. 1. Działki gruntu wydzielone pod drogi publiczne: gminne, powiatowe,
wojewódzkie, krajowe – z nieruchomości, której podział został dokonany na wniosek
właściciela, przechodzą, z mocy prawa, odpowiednio na własność gminy, powiatu,
województwa lub Skarbu Państwa z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział
stała się ostateczna albo orzeczenie o podziale prawomocne. Przepis ten stosuje się
także do nieruchomości, której podział został dokonany na wniosek użytkownika
wieczystego, z tym że prawo użytkowania wieczystego działek gruntu wydzielonych
pod drogi publiczne wygasa z dniem, w którym decyzja zatwierdzająca podział stała
się ostateczna albo orzeczenie o podziale prawomocne. Przepis stosuje się
odpowiednio przy wydzielaniu działek gruntu pod poszerzenie istniejących dróg
publicznych.
2. Właściwy organ składa wniosek o ujawnienie w księdze wieczystej praw
gminy, powiatu, województwa lub Skarbu Państwa do działek gruntu wydzielonych
pod drogi publiczne lub pod poszerzenie istniejących dróg publicznych. Podstawą
wpisu tych praw do księgi wieczystej jest ostateczna decyzja zatwierdzająca podział.
3. Za działki gruntu, o których mowa w ust. 1, przysługuje odszkodowanie
w wysokości uzgodnionej między właścicielem lub użytkownikiem wieczystym
a właściwym organem. Przepis art. 131 stosuje się odpowiednio. Jeżeli do takiego
uzgodnienia nie dojdzie, na wniosek właściciela lub użytkownika wieczystego
odszkodowanie ustala się i wypłaca według zasad i trybu obowiązujących przy
wywłaszczaniu nieruchomości.

Art. 98a. 1. Jeżeli w wyniku podziału nieruchomości dokonanego na wniosek
właściciela lub użytkownika wieczystego, który wniósł opłaty roczne za cały okres
użytkowania tego prawa, wzrośnie jej wartość, wójt, burmistrz albo prezydent miasta
może ustalić, w drodze decyzji, opłatę adiacencką z tego tytułu. Wysokość stawki
procentowej opłaty adiacenckiej ustala rada gminy, w drodze uchwały, w wysokości
nie większej niż 30% różnicy wartości nieruchomości. Wszczęcie postępowania w
sprawie ustalenia opłaty adiacenckiej może nastąpić w terminie do 3 lat od dnia, w
którym decyzja zatwierdzająca podział nieruchomości stała się ostateczna albo
orzeczenie o podziale stało się prawomocne. Przepisy art. 144 ust. 2, art. 146 ust. 1a,
art. 147 i art. 148 ust. 13 stosuje się odpowiednio.
1a. Ustalenie opłaty adiacenckiej może nastąpić, jeżeli w dniu, w którym decyzja
zatwierdzająca podział nieruchomości stała się ostateczna albo orzeczenie o podziale
nieruchomości stało się prawomocne, obowiązywała uchwała rady gminy, o której
mowa w ust. 1. Do ustalenia opłaty adiacenckiej przyjmuje się stawkę procentową
obowiązującą w dniu, w którym decyzja zatwierdzająca podział nieruchomości stała
się ostateczna albo orzeczenie o podziale nieruchomości stało się prawomocne.
1b. Wartość nieruchomości przed podziałem i po podziale określa się według cen
na dzień, w którym decyzja zatwierdzająca podział nieruchomości stała się ostateczna
albo orzeczenie o podziale stało się prawomocne. Stan nieruchomości przed podziałem
przyjmuje się na dzień wydania decyzji zatwierdzającej podział nieruchomości, a stan
nieruchomości po podziale przyjmuje się na dzień, w którym decyzja zatwierdzająca
podział nieruchomości stała się ostateczna albo orzeczenie o podziale stało się
prawomocne, przy czym nie uwzględnia się części składowych nieruchomości.
Wartość nieruchomości przyjmuje się jako sumę wartości działek możliwych do
samodzielnego zagospodarowania wchodzących w skład nieruchomości podlegającej
podziałowi.
2. Przepisu ust. 1 nie stosuje się przy podziale nieruchomości dokonywanym
niezależnie od ustaleń planu miejscowego.
3. Jeżeli w wyniku podziału nieruchomości wydzielono działki gruntu pod drogi
publiczne lub pod poszerzenie istniejących dróg publicznych, do określenia wartości
nieruchomości, zarówno według stanu przed podziałem jak i po podziale,
powierzchnię nieruchomości pomniejsza się o powierzchnię działek gruntu
wydzielonych pod te drogi lub pod ich poszerzenie.
4. W rozliczeniu opłaty adiacenckiej lub zaległości z tego tytułu, osoba
zobowiązana do jej wniesienia może przenieść na rzecz gminy, za jej zgodą, prawa do
działki gruntu wydzielonej w wyniku podziału. Przepis art. 66 ustawy z dnia
29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r. poz. 900, z późn. zm.)
stosuje się odpowiednio. Różnice między wartością działki gruntu wydzielonej
w wyniku podziału a należnością wynikającą z opłaty adiacenckiej pokrywane są
w formie dopłat.
5. Do ulg w spłacie oraz umarzania należności z tytułu opłaty adiacenckiej
stosuje się przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych.

Art. 98b. 1. Właściciele albo użytkownicy wieczyści nieruchomości
ukształtowanych w sposób uniemożliwiający ich racjonalne zagospodarowanie mogą
złożyć zgodny wniosek o ich połączenie i ponowny podział na działki gruntu, jeżeli
przysługują im jednorodne prawa do tych nieruchomości. Do wniosku należy
dołączyć, złożone w formie aktu notarialnego, zobowiązanie do dokonania zamiany,
o której mowa w ust. 3.
2. W sprawach, o których mowa w ust. 1, stosuje się odpowiednio art. 93, art. 94,
art. 96, art. 97 ust. 12, art. 98, art. 98a oraz art. 99.
3. Podziału nieruchomości, o którym mowa w ust. 1, dokonuje się pod
warunkiem, że właściciele albo użytkownicy wieczyści dokonają, w drodze zamiany,
wzajemnego przeniesienia praw do części ich nieruchomości, które weszły w skład
nowo wydzielonych działek gruntu. W razie nierównej wartości zamienianych części
nieruchomości stosuje się art. 15.
Art. 103. 1. Właściciele i użytkownicy wieczyści oraz samoistni posiadacze
nieruchomości objętych scaleniem i podziałem są uczestnikami postępowania
w sprawie scalenia i podziału. Wójt, burmistrz albo prezydent miasta powiadamia ich o wszczęciu postępowania, chyba że mimo dołożenia należytej staranności adres tych osób nie został ustalony. Przepis art. 113 ust. 4 stosuje się odpowiednio.
2. Właściciele i użytkownicy wieczyści nieruchomości objętych scaleniem
i podziałem mogą wybrać ze swojego grona radę uczestników scalenia w liczbie do
10 osób. Rada ta posiada uprawnienia opiniodawcze.
3. Projekt uchwały rady gminy o scaleniu i podziale nieruchomości podlega
zaopiniowaniu przez radę uczestników scalenia oraz wyłożeniu do wglądu
uczestnikom postępowania, na okres 21 dni, w siedzibie urzędu gminy. O wyłożeniu
projektu uchwały do wglądu zawiadamia się na piśmie uczestników postępowania,
których adresy są znane, a ponadto informację o wyłożeniu podaje się do publicznej
wiadomości w sposób zwyczajowo przyjęty w danej miejscowości oraz na stronach
internetowych urzędu gminy, a także przez ogłoszenie w prasie lokalnej.
4. W okresie kiedy projekt uchwały wyłożony jest do wglądu, uczestnicy
postępowania mogą składać na piśmie wnioski, uwagi i zastrzeżenia do tego projektu.
We wnioskach uczestnicy postępowania mogą wskazywać działki gruntu, które
chcieliby otrzymać w zamian za dotychczas posiadane nieruchomości objęte
scaleniem i podziałem. Złożone wnioski, uwagi i zastrzeżenia podlegają
zaopiniowaniu przez radę uczestników scalenia.
5. O sposobie załatwienia wniosków, uwag i zastrzeżeń, o których mowa
w ust. 4, rozstrzyga rada gminy w uchwale o scaleniu i podziale nieruchomości.
O sposobie rozstrzygnięcia zawiadamia się na piśmie uczestników postępowania,
którzy złożyli wnioski, uwagi i zastrzeżenia, doręczając im wyciąg z uchwały.
6. Koszty związane ze scalaniem i podziałem nieruchomości ponoszą uczestnicy
postępowania proporcjonalnie do powierzchni posiadanych przez nich nieruchomości
objętych scaleniem i podziałem, jeżeli postępowanie zostało przeprowadzone na ich
wniosek.
Art. 104. 1. Rada gminy podejmuje uchwałę o scaleniu i podziale
nieruchomości. Uchwałę doręcza się uczestnikom postępowania, których adresy są
znane, a ponadto informację o podjęciu uchwały podaje się do publicznej wiadomości
w sposób zwyczajowo przyjęty w danej miejscowości oraz na stronach internetowych
urzędu gminy, a także przez ogłoszenie w prasie lokalnej. Czynności związane
z przeprowadzeniem postępowania w sprawie scalenia i podziału wykonuje wójt,
burmistrz albo prezydent miasta.
2. Uchwała rady gminy o scaleniu i podziale nieruchomości powinna zawierać:
1) opracowane geodezyjnie granice gruntów objętych scaleniem i podziałem;
2) wypis i wyrys z planu miejscowego;
3) geodezyjny projekt scalenia i podziału nieruchomości;
4) rejestr nieruchomości, z wykazaniem ich stanu dotychczasowego oraz stanu
nowego po scaleniu i podziale, w tym nieruchomości przyznanych uczestnikom
postępowania w zamian za nieruchomości będące ich własnością lub pozostające
w użytkowaniu wieczystym przed scaleniem i podziałem;
5) rozstrzygnięcia w sprawach, o których mowa w art. 105 ust. 2 i 5;
6) ustalenia co do rodzaju urządzeń infrastruktury technicznej planowanych do
wybudowania, terminy ich budowy oraz źródła finansowania;
7) ustalenia co do wysokości, terminu i sposobu zapłaty opłat adiacenckich;
8) rozstrzygnięcie o sposobie załatwienia wniosków, uwag i zastrzeżeń, złożonych
przez uczestników postępowania.
3. Uchwała, o której mowa w ust. 1, stanowi podstawę do:
1) zamknięcia istniejących ksiąg wieczystych;
2) założenia nowych ksiąg wieczystych i ujawnienia w nich praw do nieruchomości
powstałych w wyniku scalenia i podziału;
3) ujawnienia nowego stanu prawnego nieruchomości w katastrze nieruchomości;
4) wyznaczenia i utrwalenia na gruncie granic nieruchomości powstałych w wyniku
scalenia i podziału;
5) wprowadzenia uczestników postępowania na nowe nieruchomości.
4. Wnioski o dokonanie czynności, o których mowa w ust. 3 pkt 13, składa
wójt, burmistrz albo prezydent miasta.
5. Obciążenia na nieruchomościach objętych scaleniem i podziałem przenosi się
do nowo założonych ksiąg wieczystych, z zastrzeżeniem art. 105 ust. 5.
6. Uchwała, o której mowa w ust. 1, nie narusza praw osób trzecich
ustanowionych na nieruchomościach objętych scaleniem i podziałem.
Art. 105. 1. Powierzchnię każdej nieruchomości objętej scaleniem i podziałem
pomniejsza się o powierzchnię niezbędną do wydzielenia działek gruntu pod nowe
drogi lub pod poszerzenie dróg istniejących. Pomniejszenie to następuje
proporcjonalnie do powierzchni wszystkich nieruchomości objętych scaleniem
i podziałem oraz do ogólnej powierzchni działek gruntu wydzielonych pod nowe drogi
i pod poszerzenie dróg istniejących.
2. W zamian za nieruchomości objęte scaleniem i podziałem każdy
z dotychczasowych właścicieli lub użytkowników wieczystych otrzymuje
odpowiednio na własność lub w użytkowanie wieczyste, nieruchomości składające się
z takiej liczby działek gruntu wydzielonych w wyniku scalenia i podziału, których
łączna powierzchnia jest równa powierzchni dotychczasowej jego nieruchomości,
pomniejszonej zgodnie z przepisem ust. 1. Jeżeli nie ma możliwości przydzielenia
nieruchomości o powierzchni w pełni równoważnej, za różnicę powierzchni dokonuje
się odpowiednich dopłat w gotówce.
2a. Przepis ust. 2 stosuje się odpowiednio do samoistnych posiadaczy
nieruchomości.
3. (uchylony)
4. Działki gruntu wydzielone pod nowe drogi albo pod poszerzenie dróg
istniejących, niebędących drogami powiatowymi, wojewódzkimi lub krajowymi,
przechodzą z mocy prawa na własność gminy, a ustanowione na tych działkach prawo
użytkowania wieczystego wygasa z dniem wejścia w życie uchwały rady gminy
o scaleniu i podziale nieruchomości. Jeżeli działki gruntu zostały wydzielone pod
drogi powiatowe, wojewódzkie lub krajowe albo pod poszerzenie tych dróg, stosuje
się odpowiednio art. 98 ust. 1.
5. Służebności gruntowe ustanowione na nieruchomościach objętych scaleniem
i podziałem podlegają zniesieniu, jeżeli stały się zbędne do korzystania z nowo
wydzielonych nieruchomości.
Art. 107. 1. Osoby, które otrzymały nowe nieruchomości wydzielone w wyniku
scalenia i podziału, są zobowiązane do wniesienia na rzecz gminy opłat adiacenckich
w wysokości do 50% wzrostu wartości tych nieruchomości, w stosunku do wartości
nieruchomości dotychczas posiadanych. Przy ustalaniu wartości dotychczas
posiadanych nieruchomości nie uwzględnia się wartości urządzeń, drzew i krzewów,
o których mowa w art. 106 ust. 1, jeżeli zostało za nie wypłacone odszkodowanie.
2. Wysokość stawki procentowej opłaty adiacenckiej ustala rada gminy
w uchwale o scaleniu i podziale nieruchomości.
3. Terminy i sposób wnoszenia opłat adiacenckich ustala wójt, burmistrz albo
prezydent miasta, w drodze ugody z osobami zobowiązanymi do ich zapłaty, przez
podpisanie protokołu uzgodnień. W razie niedojścia do ugody, o terminie i sposobie
zapłaty rozstrzyga rada gminy, podejmując uchwałę o scaleniu i podziale
nieruchomości. Termin ustalony w uchwale nie może być krótszy niż termin
wybudowania urządzeń infrastruktury technicznej.
4. Opłatę adiacencką ustala wójt, burmistrz albo prezydent miasta, w drodze
decyzji, zgodnie z ugodą lub uchwałą o scaleniu i podziale nieruchomości, o których
mowa w ust. 3. W razie ustanowienia na nieruchomości ograniczonych praw
rzeczowych decyzja o ustaleniu opłaty adiacenckiej stanowi podstawę wpisu do księgi
wieczystej.
5. W rozliczeniu opłaty adiacenckiej lub zaległości z tego tytułu, osoba
zobowiązana do jej wniesienia może przenieść na rzecz gminy, za jej zgodą, prawa do
działki gruntu wydzielonej w wyniku scalenia i podziału. Przepis art. 66 ustawy z dnia
29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa stosuje się odpowiednio. Różnice między
wartością działki gruntu wydzielonej w wyniku scalenia i podziału a należnością
wynikającą z opłaty adiacenckiej są pokrywane w formie dopłat.
6. Do ulg w spłacie oraz umarzania należności z tytułu opłaty adiacenckiej
stosuje się przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych.
Art. 109. 1. Gminie przysługuje prawo pierwokupu w przypadku sprzedaży:
1) niezabudowanej nieruchomości nabytej uprzednio przez sprzedawcę od Skarbu
Państwa albo jednostek samorządu terytorialnego;
2) prawa użytkowania wieczystego niezabudowanej nieruchomości gruntowej,
niezależnie od formy nabycia tego prawa przez zbywcę;
3) nieruchomości oraz prawa użytkowania wieczystego nieruchomości położonej
na obszarze przeznaczonym w planie miejscowym na cele publiczne albo
nieruchomości, dla której została wydana decyzja o ustaleniu lokalizacji
inwestycji celu publicznego;
4) nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków lub prawa użytkowania
wieczystego takiej nieruchomości;
4a) nieruchomości położonych na obszarze rewitalizacji, jeżeli przewiduje to
uchwała, o której mowa w art. 8 ustawy z dnia 9 października 2015 r.
o rewitalizacji;
4b) nieruchomości położonych na obszarze Specjalnej Strefy Rewitalizacji, o której
mowa w rozdziale 5 ustawy z dnia 9 października 2015 r. o rewitalizacji.
5) (uchylony)
2. Przepisów ust. 1 pkt 1 i 2 nie stosuje się do nieruchomości przeznaczonych
w planach miejscowych na cele rolne i leśne, a w przypadku braku planów
miejscowych do nieruchomości wykorzystywanych na cele rolne i leśne. Przepis
art. 92 ust. 2 stosuje się odpowiednio.
3. Prawo pierwokupu nie przysługuje, jeżeli:
1) sprzedaż nieruchomości lub prawa użytkowania wieczystego następuje na rzecz
osób bliskich dla sprzedawcy;
2) sprzedaż nieruchomości lub prawa użytkowania wieczystego następuje między
osobami prawnymi tego samego kościoła lub związku wyznaniowego;
3) prawo własności lub prawo użytkowania wieczystego zostało ustanowione jako
odszkodowanie lub rekompensata za utratę własności nieruchomości;
4) prawo własności lub prawo użytkowania wieczystego zostało ustanowione
w wyniku zamiany własności nieruchomości;
5) w przypadkach, o których mowa w ust. 1 pkt 3 i 4, prawo pierwokupu nie zostało
ujawnione w księdze wieczystej;
6) sprzedaż nieruchomości następuje na cele budowy dróg krajowych;
7) prawo pierwokupu przysługuje partnerowi prywatnemu lub ostatniemu
partnerowi prywatnemu w przypadkach, o których mowa w ustawie z dnia
19 grudnia 2008 r. o partnerstwie publiczno-prywatnym;
8) sprzedaż nieruchomości następuje na cele realizacji inwestycji w zakresie
lotniska użytku publicznego w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 12 lutego
2009 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie
lotnisk użytku publicznego albo inwestycji w zakresie Centralnego Portu
Komunikacyjnego w rozumieniu ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o Centralnym
Porcie Komunikacyjnym;
9) sprzedaż nieruchomości następuje na cele realizacji inwestycji w rozumieniu
przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2010 r. o szczególnych zasadach przygotowania
do realizacji inwestycji w zakresie budowli przeciwpowodziowych oraz stacji
radarów meteorologicznych;
10) prawo pierwokupu przysługuje Krajowemu Zasobowi Nieruchomości w
przypadkach, o których mowa w ustawie z dnia 20 lipca 2017 r. o Krajowym
Zasobie Nieruchomości.
4. Prawo pierwokupu wykonuje wójt, burmistrz albo prezydent miasta.
Art. 110. 1. Sprzedaż nieruchomości, o których mowa w art. 109, oraz prawa
użytkowania wieczystego tych nieruchomości może nastąpić, jeżeli wójt, burmistrz
albo prezydent miasta nie wykona prawa pierwokupu.
2. Prawo pierwokupu może być wykonane w terminie miesiąca od dnia
otrzymania przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta zawiadomienia o treści
umowy sprzedaży.
3. Notariusz sporządzający umowę sprzedaży jest zobowiązany do
zawiadomienia wójta, burmistrza albo prezydenta miasta o treści umowy, stosownie
do przepisu ust. 2.
4. Wójt, burmistrz albo prezydent miasta wykonuje prawo pierwokupu przez
złożenie oświadczenia w formie aktu notarialnego u notariusza, o którym mowa
w ust. 3. W przypadku gdyby złożenie oświadczenia u tego notariusza było
niemożliwe lub napotykało poważne trudności, może być ono złożone u innego
notariusza. Z chwilą złożenia oświadczenia:
1) nieruchomość staje się własnością gminy, jeżeli wykonanie prawa pierwokupu
dotyczyło sprzedaży nieruchomości;
2) prawo użytkowania wieczystego wygasa, jeżeli wykonanie prawa pierwokupu
dotyczyło sprzedaży prawa użytkowania wieczystego nieruchomości gruntowej
stanowiącej własność gminy;
3) gmina uzyskuje prawo użytkowania wieczystego, jeżeli wykonanie prawa
pierwokupu dotyczyło sprzedaży prawa użytkowania wieczystego
nieruchomości gruntowej stanowiącej własność Skarbu Państwa, powiatu lub
województwa.
5. Oświadczenie, o którym mowa w ust. 4, notariusz doręcza sprzedawcy.
Art. 113. 1. Nieruchomość może być wywłaszczona tylko na rzecz Skarbu
Państwa albo na rzecz jednostki samorządu terytorialnego.
2. Nieruchomość stanowiąca własność Skarbu Państwa nie może być
wywłaszczona. Nie dotyczy to wywłaszczenia prawa użytkowania wieczystego oraz
ograniczonych praw rzeczowych obciążających nieruchomość.
3. Wywłaszczeniem może być objęta cała nieruchomość albo jej część. Jeżeli
wywłaszczeniem jest objęta część nieruchomości, a pozostała część nie nadaje się do
prawidłowego wykorzystywania na dotychczasowe cele, na żądanie właściciela lub
użytkownika wieczystego nieruchomości nabywa się tę część w drodze umowy na
rzecz Skarbu Państwa lub na rzecz jednostki samorządu terytorialnego, w zależności
od tego, na czyją rzecz następuje wywłaszczenie.
4. Jeżeli nieruchomość nie ma założonej księgi wieczystej lub zbioru
dokumentów, przy jej wywłaszczeniu przyjmuje się inne dokumenty stwierdzające
prawa do nieruchomości oraz służące do jej oznaczenia dane z katastru nieruchomości.
5. W przypadku nieruchomości o nieuregulowanym stanie prawnym, przy jej
wywłaszczeniu, przyjmuje się służące do jej oznaczenia dane z katastru
nieruchomości.
6. Przez nieruchomość o nieuregulowanym stanie prawnym rozumie się
nieruchomość, dla której ze względu na brak księgi wieczystej, zbioru dokumentów
albo innych dokumentów nie można ustalić osób, którym przysługują do niej prawa
rzeczowe.
7. Przepis ust. 6 stosuje się również, jeżeli właściciel lub użytkownik wieczysty
nieruchomości nie żyje i nie przeprowadzono lub nie zostało zakończone
postępowanie spadkowe.
Art. 116. 1. We wniosku o wywłaszczenie należy określić:
1) nieruchomość z podaniem oznaczeń z księgi wieczystej lub zbioru dokumentów
oraz z katastru nieruchomości;
2) cel publiczny, do którego realizacji nieruchomość jest niezbędna;
3) powierzchnię nieruchomości, a jeżeli wywłaszczeniem ma być objęta tylko jej
część – powierzchnię tej części i całej nieruchomości;
4) dotychczasowy sposób korzystania z nieruchomości i stan jej zagospodarowania;
5) lokale zamienne oraz sposób ich zapewnienia najemcom wywłaszczonych lokali;
6) właściciela lub użytkownika wieczystego nieruchomości, a w razie braku danych
umożliwiających określenie tych osób – władającego nieruchomością zgodnie
z wpisem w katastrze nieruchomości;
7) osobę, której przysługują ograniczone prawa rzeczowe na nieruchomości;
8) nieruchomość zamienną, jeżeli jednostka samorządu terytorialnego taką oferuje;
9) inne okoliczności istotne w sprawie.
2. Do wniosku o wywłaszczenie należy dołączyć:
1) dokumenty z przebiegu rokowań, o których mowa w art. 114;
2) wypis i wyrys z planu miejscowego, a w przypadku braku planu miejscowego
decyzję o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego;
3) mapę z rejestrem nieruchomości objętych wnioskiem o wywłaszczenie lub mapę
z podziałem i rejestrem nieruchomości oraz decyzję zatwierdzającą ten podział,
jeżeli wniosek o wywłaszczenie dotyczy tylko części nieruchomości;
4) odpis księgi wieczystej albo oświadczenie przedstawiające aktualny stan wpisów
w księdze wieczystej założonej dla nieruchomości objętej wnioskiem
o wywłaszczenie wraz ze wskazaniem numeru księgi wieczystej albo
zaświadczenie o stanie prawnym, jaki wynika ze zbioru dokumentów;
5) w razie braku dokumentów, o których mowa w pkt 4, zaświadczenie właściwego
sądu stwierdzające, że nieruchomość nie ma założonej księgi wieczystej lub że
nie jest dla niej prowadzony zbiór dokumentów;
6) wypis i wyrys z katastru nieruchomości.
2a. Oświadczenie, o którym mowa w ust. 2 pkt 4, składa się pod rygorem
odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie
jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: „Jestem świadomy
odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.”. Klauzula ta
zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych
zeznań.
3. Przepisy ust. 1 i 2 stosuje się odpowiednio w razie wszczęcia postępowania
wywłaszczeniowego z urzędu.
Art. 124. 1. Starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej,
może ograniczyć, w drodze decyzji, sposób korzystania z nieruchomości przez
udzielenie zezwolenia na zakładanie i przeprowadzenie na nieruchomości ciągów
drenażowych, przewodów i urządzeń służących do przesyłania lub dystrybucji
płynów, pary, gazów i energii elektrycznej oraz urządzeń łączności publicznej
i sygnalizacji, a także innych podziemnych, naziemnych lub nadziemnych obiektów
i urządzeń niezbędnych do korzystania z tych przewodów i urządzeń, jeżeli właściciel
lub użytkownik wieczysty nieruchomości nie wyraża na to zgody. Ograniczenie to
następuje zgodnie z planem miejscowym, a w przypadku braku planu, zgodnie
z decyzją o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego.
1a. W przypadkach określonych w art. 108 Kodeksu postępowania
administracyjnego lub uzasadnionych ważnym interesem gospodarczym starosta,
wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, na wniosek podmiotu, który
będzie realizował cel publiczny, udziela, w drodze decyzji, zezwolenia na niezwłoczne
zajęcie nieruchomości po wydaniu decyzji, o której mowa w ust. 1. Decyzji
o niezwłocznym zajęciu nieruchomości nadaje się rygor natychmiastowej
wykonalności.
1b. W zakresie urządzeń łączności publicznej decyzję w sprawie zezwolenia
wydaje się w uzgodnieniu z Prezesem Urzędu Komunikacji Elektronicznej. Decyzja
ta może być również wydana w przypadku braku planu miejscowego lub gdy decyzja
o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego nie jest wymagana.
2. Starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, udziela
zezwolenia z urzędu albo na wniosek organu wykonawczego jednostki samorządu
terytorialnego, innej osoby lub jednostki organizacyjnej.
3. Udzielenie zezwolenia, o którym mowa w ust. 1, powinno być poprzedzone
rokowaniami z właścicielem lub użytkownikiem wieczystym nieruchomości
o uzyskanie zgody na wykonanie prac, o których mowa w ust. 1. Rokowania
przeprowadza osoba lub jednostka organizacyjna zamierzająca wystąpić z wnioskiem
o zezwolenie. Do wniosku należy dołączyć dokumenty z przeprowadzonych rokowań.
4. Na osobie lub jednostce organizacyjnej występującej o zezwolenie ciąży
obowiązek przywrócenia nieruchomości do stanu poprzedniego, niezwłocznie po
założeniu lub przeprowadzeniu ciągów, przewodów i urządzeń, o których mowa
w ust. 1. Jeżeli przywrócenie nieruchomości do stanu poprzedniego jest niemożliwe
albo powoduje nadmierne trudności lub koszty, stosuje się odpowiednio przepis
art. 128 ust. 4.
5. Jeżeli założenie lub przeprowadzenie ciągów, przewodów i urządzeń,
o których mowa w ust. 1, uniemożliwia właścicielowi albo użytkownikowi
wieczystemu dalsze prawidłowe korzystanie z nieruchomości w sposób
dotychczasowy albo w sposób zgodny z jej dotychczasowym przeznaczeniem,
właściciel lub użytkownik wieczysty może żądać, aby odpowiednio starosta,
wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, lub występujący z wnioskiem
o zezwolenie, o którym mowa w ust. 2, nabył od niego na rzecz Skarbu Państwa,
w drodze umowy, własność albo użytkowanie wieczyste nieruchomości.
6. Właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości jest obowiązany
udostępnić nieruchomość w celu wykonania czynności związanych z konserwacją
oraz usuwaniem awarii ciągów, przewodów i urządzeń, o których mowa w ust. 1.
Obowiązek udostępnienia nieruchomości podlega egzekucji administracyjnej.
Przepisy ust. 4 stosuje się odpowiednio.
7. Decyzja ostateczna, o której mowa w ust. 1, stanowi podstawę do dokonania
wpisu w księdze wieczystej. Wpisu dokonuje się na wniosek starosty, wykonującego
zadanie z zakresu administracji rządowej, lub organu wykonawczego jednostki
samorządu terytorialnego, jeżeli zezwolenie było udzielone na wniosek tej jednostki.
8. W sprawach, o których mowa w ust. 1, w których stroną postępowania jest
gmina lub powiat, prezydent miasta na prawach powiatu sprawujący funkcję starosty
podlega wyłączeniu na zasadach określonych w rozdziale 5 działu I Kodeksu
postępowania administracyjnego.

Art. 124a. Przepisy art. 124 ust. 12 i 47, art. 124b oraz art. 125
i art. 126 stosuje się odpowiednio do nieruchomości o nieuregulowanym stanie
prawnym. Do postępowania w sprawie ograniczenia sposobu korzystania z tych nieruchomości stosuje się art. 114 ust. 3 i 4, art. 115 ust. 3 i 4 oraz art. 118a ust. 2 i 3.

Art. 124b. 1. Starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej,
w drodze decyzji zobowiązuje właściciela, użytkownika wieczystego lub osobę, której
przysługują inne prawa rzeczowe do nieruchomości do udostępnienia nieruchomości
w celu wykonania czynności związanych z konserwacją, remontami oraz usuwaniem
awarii ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń, nienależących do części
składowych nieruchomości, służących do przesyłania lub dystrybucji płynów, pary,
gazów i energii elektrycznej oraz urządzeń łączności publicznej i sygnalizacji, a także
innych podziemnych, naziemnych lub nadziemnych obiektów i urządzeń niezbędnych
do korzystania z tych przewodów i urządzeń, a także usuwaniem z gruntu tych
ciągów, przewodów, urządzeń i obiektów, jeżeli właściciel, użytkownik wieczysty lub
osoba, której przysługują inne prawa rzeczowe do nieruchomości nie wyraża na to
zgody. Decyzja o zobowiązaniu do udostępniania nieruchomości może być także
wydana w celu zapewnienia dojazdu umożliwiającego wykonanie czynności.
2. Decyzję, o której mowa w ust. 1, wydaje się z urzędu albo na wniosek
podmiotu zobowiązanego do wykonania czynności, o których mowa w ust. 1.
2a. Decyzji, o której mowa w ust. 1, nadaje się rygor natychmiastowej
wykonalności.
3. Obowiązek udostępnienia nieruchomości może być ustanowiony na czas nie
dłuższy niż 6 miesięcy. Przepis art. 124 ust. 1a i 4 stosuje się odpowiednio.
4. Za udostępnienie nieruchomości oraz szkody powstałe na skutek czynności,
o których mowa w ust. 1, przysługuje odszkodowanie w wysokości uzgodnionej
między właścicielem, użytkownikiem wieczystym lub osobą, której przysługują inne
prawa rzeczowe do nieruchomości a podmiotem, któremu udostępniono
nieruchomość. Jeżeli do takiego uzgodnienia nie dojdzie w terminie 30 dni, licząc od
dnia, w którym upłynął termin udostępnienia nieruchomości, określony w decyzji,
o której mowa w ust. 1, starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji
rządowej wszczyna postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania.
5. Obowiązek udostępnienia nieruchomości, o którym mowa w ust. 1, podlega
egzekucji administracyjnej.

Art. 124c. 1. Przepisy art. 124 stosuje się odpowiednio dla ograniczenia,
w drodze decyzji, sposobu korzystania z nieruchomości poprzez udzielenie
zezwolenia na:
1) zakładanie na obiektach budowlanych elementów trakcji, znaków i sygnałów
drogowych lub innych urządzeń bezpieczeństwa ruchu drogowego, urządzeń
służących do zapewnienia bezpieczeństwa publicznego, a także urządzeń
niezbędnych do korzystania z nich,
2) urządzanie i utrzymywanie ogólnodostępnego ciągu pieszego, przebiegającego
przez prześwity lub podcienia, w obrysie obiektu budowlanego
– jeżeli właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości nie wyraża na to zgody.
2. Ograniczenie, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, następuje zgodnie z planem
miejscowym, a w przypadku braku planu, zgodnie z decyzją o ustaleniu lokalizacji
inwestycji celu publicznego, zaś ograniczenie, o którym mowa w ust. 1 pkt 2,
następuje zgodnie z planem miejscowym.
Art. 126. 1. W przypadku siły wyższej lub nagłej potrzeby zapobieżenia
powstaniu znacznej szkody, z zastrzeżeniem ust. 5, starosta, wykonujący zadanie
z zakresu administracji rządowej, udziela, w drodze decyzji, zezwolenia na czasowe
zajęcie nieruchomości na okres nie dłuższy niż 6 miesięcy, licząc od dnia zajęcia
nieruchomości. W przypadku postępowania prowadzonego na wniosek, wydanie
decyzji następuje niezwłocznie, nie później jednak niż w terminie 7 dni, licząc od dnia
złożenia wniosku.
2. Decyzji, o której mowa w ust. 1, nadaje się rygor natychmiastowej
wykonalności.
3. Po upływie okresu, na który nastąpiło zajęcie nieruchomości, podmiot, który
zajął nieruchomość, jest obowiązany doprowadzić nieruchomość do stanu
poprzedniego. Za udostępnienie nieruchomości oraz szkody powstałe w wyniku
zajęcia nieruchomości przysługuje odszkodowanie w wysokości uzgodnionej między
właścicielem, użytkownikiem wieczystym lub osobą, której przysługują inne prawa
rzeczowe do nieruchomości a podmiotem, któremu udostępniono nieruchomość.
Jeżeli do takiego uzgodnienia nie dojdzie w terminie 30 dni, licząc od dnia, w którym
upłynął termin udostępnienia nieruchomości, określony w decyzji, o której mowa
w ust. 1, starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wszczyna
postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania.
4. Jeżeli na skutek czasowego zajęcia nieruchomości właściciel lub użytkownik
wieczysty nie będzie mógł korzystać z nieruchomości w sposób dotychczasowy lub
zgodny z dotychczasowym przeznaczeniem, może żądać, aby podmiot, który zajął
nieruchomość, nabył od niego własność lub użytkowanie wieczyste nieruchomości
w drodze umowy.
5. W przypadku, gdy nagła potrzeba zapobieżenia okolicznościom, o których
mowa w ust. 1, uniemożliwia złożenie wniosku o wydanie decyzji na czasowe zajęcie
nieruchomości, właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości ma obowiązek
udostępnienia jej w celu zapobieżenia tym okolicznościom. Obowiązek udostępnienia nieruchomości podlega egzekucji administracyjnej. Podmiot, który zajął nieruchomość składa wniosek o wydanie tej decyzji w terminie 3 dni od dnia zajęcia
nieruchomości. Decyzja może być wydana nie później niż po upływie 6 miesięcy
licząc od dnia zajęcia nieruchomości.
6. W przypadku niezłożenia wniosku, o którym mowa w ust. 5, w terminie 3 dni,
starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, w drodze decyzji
orzeka o nałożeniu kary w wysokości 5000 zł za każdy dzień zwłoki, licząc od dnia
następującego po dniu, w którym upłynął termin do złożenia wniosku. Wpływy z kar
stanowią dochód budżetu państwa.
7. O nałożeniu kary, o której mowa w ust. 6, starosta, wykonujący zadanie
z zakresu administracji rządowej, orzeka również w sytuacji, jeżeli nastąpiło zajęcie
nieruchomości, a nie zaistniały przesłanki, o których mowa w ust. 1 i 5, uzasadniające
zajęcie nieruchomości.
8. Starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje
decyzję potwierdzającą zaistnienie przesłanek zajęcia nieruchomości w terminie 7 dni
od dnia złożenia wniosku, o którym mowa w ust. 5.
9. Kary, o których mowa w ust. 6 i 7, uiszcza się w terminie 14 dni od dnia
doręczenia decyzji. W przypadku nieuiszczenia kary, podlega ona ściągnięciu w trybie
przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
10. Przepisy ust. 19 stosuje się również w przypadku nagłej potrzeby
zapobieżenia znacznej szkody wynikającej z awarii, o których mowa w art. 124b.
Art. 132. 1. Zapłata odszkodowania następuje jednorazowo, w terminie 14 dni
od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu podlega wykonaniu, z zastrzeżeniem
ust. 1a i 1b.
1a. W sprawach, w których wydano odrębną decyzję o odszkodowaniu, zapłata
odszkodowania następuje jednorazowo w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja
o odszkodowaniu stała się ostateczna.
1b. W przypadku wydania decyzji o niezwłocznym zajęciu nieruchomości na
wniosek osoby wywłaszczanej wypłaca się zaliczkę w wysokości 70% odszkodowania
ustalonego przez organ pierwszej instancji w decyzji o wywłaszczeniu. Zapłata
zaliczki następuje jednorazowo w terminie 50 dni licząc od dnia złożenia wniosku
o wypłatę zaliczki. Wysokość odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości
pomniejsza się o kwotę wypłaconej zaliczki.
1c. Jeżeli uchylono decyzję o wywłaszczeniu lub stwierdzono nieważność
decyzji o niezwłocznym zajęciu nieruchomości, osoba, której wypłacono zaliczkę, lub jej spadkobierca są zobowiązani do zwrotu tej zaliczki po jej waloryzacji na dzień
zwrotu, o ile nie przysługuje im uprawnienie, o którym mowa w art. 122a.
2. Do skutków zwłoki lub opóźnienia w zapłacie odszkodowania stosuje się
odpowiednio przepisy Kodeksu cywilnego.
3. Wysokość odszkodowania ustalona w decyzji podlega waloryzacji na dzień
jego zapłaty. Waloryzacji dokonuje organ, osoba lub jednostka organizacyjna
zobowiązana do zapłaty odszkodowania.
3a. Jeżeli decyzja, na podstawie której wypłacono odszkodowanie, została
następnie uchylona lub stwierdzono jej nieważność, osoba, której wypłacono
odszkodowanie, lub jej spadkobierca są zobowiązani do zwrotu tego odszkodowania
po jego waloryzacji na dzień zwrotu.
4. Za zgodą osoby uprawnionej do odszkodowania starosta, wykonujący zadanie
z zakresu administracji rządowej, może ustalić inny niż określony w ust. 13 sposób
zapłaty przyznanego odszkodowania.
5. Do zapłaty odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości, za szkody
powstałe wskutek zdarzeń, o których mowa w art. 120, do zapłaty ceny nabycia części
nieruchomości, o której mowa w art. 113 ust. 3, a także do zapewnienia nieruchomości zamiennej jest zobowiązany, z zastrzeżeniem ust. 6 i 8, starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, jeżeli wywłaszczenie następuje
na rzecz Skarbu Państwa, albo organ wykonawczy jednostki samorządu
terytorialnego, jeżeli wywłaszczenie następuje na rzecz tej jednostki.
6. Obowiązek zapłaty odszkodowania za szkody powstałe wskutek zdarzeń
wymienionych w art. 124, art. 124b, art. 125 i art. 126 oraz za zmniejszenie wartości
nieruchomości z tego powodu obciąża osobę lub jednostkę organizacyjną, która
uzyskała zezwolenie odpowiednio na założenie lub przeprowadzenie ciągów
drenażowych, przewodów i urządzeń, o którym mowa w art. 124 ust. 1, albo
zezwolenie na wykonanie czynności związanych z konserwacją, remontami,
usuwaniem awarii oraz usuwaniem z gruntu, o którym mowa w art. 124b ust. 1, albo
zezwolenie na czasowe zajęcie nieruchomości w przypadku siły wyższej lub innej
nagłej potrzeby zapobieżenia powstaniu znacznej szkody albo przedsiębiorcę, który
na podstawie koncesji wykonuje działalność w zakresie poszukiwania, rozpoznawania
lub wydobywania kopalin objętych własnością górniczą.
7. (uchylony)
8. Podmiot, który będzie realizował cel publiczny, może pokryć koszty
należności, o których mowa w ust. 5 i 6, oraz koszty ustalenia tych należności.
Art. 135. 1. Jeżeli ze względu na rodzaj nieruchomości nie można określić jej
wartości rynkowej, gdyż tego rodzaju nieruchomości nie występują w obrocie, określa
się jej wartość odtworzeniową.
2. Przy określaniu wartości odtworzeniowej nieruchomości, oddzielnie określa
się wartość gruntu i oddzielnie wartość jego części składowych.
3. Przy określaniu wartości gruntu stosuje się przepisy art. 134 ust. 24.
4. Przy określaniu wartości budynków lub ich części, budowli, urządzeń
infrastruktury technicznej i innych urządzeń szacuje się koszt ich odtworzenia,
z uwzględnieniem stopnia zużycia.
5. Przy określaniu wartości drzewostanu leśnego albo zadrzewień, jeżeli
w drzewostanie znajdują się materiały użytkowe, szacuje się wartość drewna
znajdującego się w tym drzewostanie. Jeżeli w drzewostanie nie występuje materiał
użytkowy lub wartość drewna, które może być pozyskane, jest niższa od kosztów zalesienia i pielęgnacji drzewostanu, szacuje się koszty zalesienia oraz koszty pielęgnacji drzewostanu do dnia wywłaszczenia.
6. Przy określaniu wartości plantacji kultur wieloletnich szacuje się koszty
założenia plantacji i jej pielęgnacji do czasu pierwszych zbiorów oraz wartość
utraconych pożytków w okresie od dnia wywłaszczenia do dnia zakończenia pełnego
plonowania. Sumę kosztów i wartość utraconych pożytków zmniejsza się o sumę
rocznych odpisów amortyzacyjnych, wynikającą z okresu wykorzystania plantacji od
pierwszego roku plonowania do dnia wywłaszczenia.
7. Przy określaniu wartości zasiewów, upraw i innych zbiorów jednorocznych
szacuje się wartość przewidywanych plonów według cen kształtujących się w obrocie
rynkowym, zmniejszając ją o wartość nakładów koniecznych w związku ze zbiorem
tych plonów.
Art. 136. 1. Nieruchomość wywłaszczona nie może być użyta na cel inny niż
określony w decyzji o wywłaszczeniu, z uwzględnieniem art. 137, chyba że poprzedni
właściciel lub jego spadkobierca nie złożą wniosku o zwrot tej nieruchomości.
2. W razie powzięcia zamiaru użycia wywłaszczonej nieruchomości lub jej
części na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu właściwy organ
zawiadamia poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę o tym zamiarze,
informując równocześnie o możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub
udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału
w tej części.
2a. W przypadku braku możliwości ustalenia adresu poprzedniego właściciela
lub jego spadkobiercy zawiadomienia dokonuje się w drodze obwieszczenia.
Obwieszczenie podaje się do publicznej wiadomości na okres 3 miesięcy poprzez
wywieszenie w siedzibie właściwego organu oraz umieszczenie na jego stronie
podmiotowej w Biuletynie Informacji Publicznej. Informację o obwieszczeniu
właściwy organ podaje do publicznej wiadomości przez ogłoszenie w prasie lokalnej
o zasięgu obejmującym co najmniej powiat, na terenie którego położona jest
nieruchomość.
2b. Zawiadomienie zawiera w szczególności:
1) wskazanie nieruchomości według księgi wieczystej lub zbioru dokumentów oraz
według katastru nieruchomości;
2) oznaczenie decyzji administracyjnej stanowiącej podstawę wywłaszczenia;
3) imię i nazwisko poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercy;
4) informację o tym, że z wnioskiem o zwrot występuje się do starosty,
wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej;
5) pouczenie o skutkach niezłożenia wniosku o zwrot w terminie, o którym mowa
w ust. 5 i 7.
3. Poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu
wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części
wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu
art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji
o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot występuje się do starosty, wykonującego
zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ
gospodarujący zasobem nieruchomości. Warunkiem zwrotu wywłaszczonej
nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej
nieruchomości lub udziału w tej części jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub
jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do
art. 140.
3a. W przypadku gdy postępowanie w sprawie zwrotu dotyczy udziału
w wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w jej części, starosta, wykonujący
zadanie z zakresu administracji rządowej, zawiadamia pozostałych uprawnionych
o możliwości zwrotu udziału w wywłaszczonej nieruchomości albo udziału w jej
części.
3b. W przypadku gdy zostało zgłoszone więcej niż jedno żądanie zwrotu udziału
w wywłaszczonej nieruchomości lub w jej części, starosta, wykonujący zadanie
z zakresu administracji rządowej, prowadzi jedno postępowanie dotyczące wszystkich
żądań.
4. Przepisy ust. 33b stosuje się odpowiednio do części nieruchomości nabytej
w drodze umowy zgodnie z art. 113 ust. 3.
5. W przypadku niezłożenia przez uprawnionego wniosku o zwrot
wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części
wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części w terminie 3 miesięcy od dnia
otrzymania zawiadomienia, o którym mowa w ust. 2, albo od dnia następującego po dniu, w którym upłynął okres, o którym mowa w ust. 2a, uprawnienie do zwrotu
wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części
wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części wygasa.
6. (utracił moc)
7. Uprawnienie do zwrotu, o którym mowa w ust. 3, wygasa, jeżeli od dnia,
w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, upłynęło 20 lat, a w tym
terminie uprawniony nie złożył wniosku, o którym mowa w ust. 3. W takim
przypadku właściwy organ nie ma obowiązku zawiadamiania oraz informowania,
o którym mowa w ust. 2.
Art. 140. 1. W razie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości poprzedni właściciel
lub jego spadkobierca zwraca Skarbowi Państwa lub właściwej jednostce samorządu
terytorialnego, w zależności od tego, kto jest właścicielem nieruchomości w dniu
zwrotu, ustalone w decyzji odszkodowanie, a także nieruchomość zamienną, jeżeli
była przyznana w ramach odszkodowania.
2. Odszkodowanie pieniężne podlega waloryzacji, z tym że jego wysokość po
waloryzacji, z zastrzeżeniem art. 217 ust. 2, nie może być wyższa niż wartość rynkowa
nieruchomości w dniu zwrotu, a jeżeli ze względu na rodzaj nieruchomości nie można
określić jej wartości rynkowej, nie może być wyższa niż jej wartość odtworzeniowa.
3. Jeżeli zwrotowi podlega część wywłaszczonej nieruchomości, zwracaną
kwotę odszkodowania ustala się proporcjonalnie do powierzchni tej części
nieruchomości.
3a. Jeżeli zwrotowi podlega udział w wywłaszczonej nieruchomości albo w jej
części, zwracaną kwotę odszkodowania ustala się proporcjonalnie do wielkości
udziału.
4. W razie zmniejszenia się albo zwiększenia wartości nieruchomości wskutek
działań podjętych bezpośrednio na nieruchomości po jej wywłaszczeniu,
odszkodowanie, ustalone stosownie do ust. 2, pomniejsza się albo powiększa o kwotę
równą różnicy wartości określonej na dzień zwrotu. Przy określaniu wartości
nieruchomości przyjmuje się stan nieruchomości z dnia wywłaszczenia oraz stan
nieruchomości z dnia zwrotu. Nie uwzględnia się skutków wynikających ze zmiany
przeznaczenia w planie miejscowym i zmian w otoczeniu nieruchomości. Przepisy
ust. 3 i 3a stosuje się odpowiednio.
5. Jeżeli w ramach odszkodowania została przyznana nieruchomość zamienna
oraz dopłata pieniężna, oprócz nieruchomości zamiennej zwraca się także tę dopłatę
w wysokości ustalonej według zasad, o których mowa w ust. 2, z tym że wysokość
zwaloryzowanej kwoty nie może być wyższa niż różnica między wartością
nieruchomości zwracanej a wartością nieruchomości zamiennej określonej na dzień
zwrotu. Przy określaniu wartości nieruchomości nie uwzględnia się skutków
wynikających ze zmiany przeznaczenia w planie miejscowym i zmian w otoczeniu
nieruchomości. W razie zmniejszenia się albo zwiększenia wartości nieruchomości
zamiennej stosuje się dopłaty pieniężne równe różnicy wartości tej nieruchomości
określonej na dzień zwrotu.
6. Koszty postępowania o zwrot nieruchomości ponosi odpowiednio Skarb
Państwa albo właściwa jednostka samorządu terytorialnego w zależności od tego,
któremu z tych podmiotów odszkodowanie jest zwracane.
Art. 148. 1. Obowiązek wnoszenia opłaty adiacenckiej powstaje po upływie
14 dni od dnia, w którym decyzja o ustaleniu opłaty stała się ostateczna. W przypadku
rozłożenia opłaty na raty obowiązek ten dotyczy wpłacenia pierwszej raty.
2. Do skutków zwłoki lub opóźnienia w zapłacie opłaty adiacenckiej stosuje się
odpowiednio przepisy Kodeksu cywilnego.
3. Wysokość opłaty adiacenckiej ustalona w decyzji podlega waloryzacji
począwszy od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym
wydana została decyzja, do pierwszego dnia miesiąca, w którym powstał obowiązek
zapłaty.
4. Na poczet opłaty adiacenckiej zalicza się wartość świadczeń pieniężnych
wniesionych przez właściciela lub użytkownika wieczystego nieruchomości na rzecz
budowy poszczególnych urządzeń infrastruktury technicznej.
5. Do ulg w spłacie oraz umarzania należności z tytułu opłaty adiacenckiej
stosuje się przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych.

Art. 148a. (uchylony).

Art. 148b. 1. Ustalenie, że zostały stworzone warunki do podłączenia
nieruchomości do urządzeń infrastruktury technicznej albo warunki do korzystania
z wybudowanej drogi, następuje na podstawie odrębnych przepisów.
2. Właściwym organom gminy, rzeczoznawcom majątkowym sporządzającym
opinie o wartości nieruchomości, o których mowa w art. 146 ust. 1a, a także osobom
zobowiązanym do wniesienia opłaty adiacenckiej, właściwe podmioty są obowiązane
udzielać informacji w sprawach ustalenia, o którym mowa w ust. 1, że zostały
stworzone warunki do podłączenia nieruchomości do urządzeń infrastruktury
technicznej albo warunki do korzystania z wybudowanej drogi, wystarczające do
ustalenia tej opłaty.
Art. 155. 1. Przy szacowaniu nieruchomości wykorzystuje się wszelkie,
niezbędne i dostępne dane o nieruchomościach, zawarte w szczególności w:
1) księgach wieczystych;
2) katastrze nieruchomości;
3) ewidencji sieci uzbrojenia terenu;
3a) ewidencji numeracji porządkowej nieruchomości;
3b) rejestrach zabytków;
4) tabelach taksacyjnych i na mapach taksacyjnych tworzonych na podstawie
art. 169;
5) planach miejscowych, studiach uwarunkowań i kierunków zagospodarowania
przestrzennego gminy, decyzjach o warunkach zabudowy i zagospodarowania
terenu oraz pozwoleniach na budowę;
6) wykazach prowadzonych przez urzędy skarbowe;
6a) dokumentach będących w posiadaniu agencji, którym Skarb Państwa powierzył,
w drodze ustaw, wykonywanie prawa własności i innych praw rzeczowych na
jego rzecz;
6b) w aktach notarialnych znajdujących się w posiadaniu spółdzielni
mieszkaniowych, dotyczących zbywania spółdzielczych praw do lokali;
7) umowach, orzeczeniach, decyzjach i innych dokumentach, będących podstawą
wpisu do ksiąg wieczystych oraz do rejestrów wchodzących w skład operatu
katastralnego;
8) świadectwie charakterystyki energetycznej.
2. Wykorzystane w operacie szacunkowym dane poświadczone przez
rzeczoznawcę majątkowego mogą mieć formę wypisów i wyrysów z dokumentów lub
rejestrów, o których mowa w ust. 1.
3. Właściwe organy, agencje, o których mowa w ust. 1 pkt 6a, spółdzielnie
mieszkaniowe, sądy oraz urzędy skarbowe są obowiązane udostępniać
rzeczoznawcom majątkowym rejestry i dokumenty, o których mowa w ust. 1, w tym
umożliwiać sporządzanie kopii dokumentów w dowolnej formie.
4. Przy wycenie nieruchomości na potrzeby związane w szczególności
z pozbawieniem lub ograniczeniem praw do nieruchomości, a także z ponoszeniem
ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, rzeczoznawca majątkowy
działający na zlecenie organów administracji publicznej lub sądów ma prawo wstępu
na nieruchomość będącą przedmiotem wyceny oraz dokonywania niezbędnych
czynności związanych z szacowaniem nieruchomości.
Art. 156. 1. Rzeczoznawca majątkowy sporządza na piśmie opinię o wartości
nieruchomości w formie operatu szacunkowego.
1a. Jednostka sektora finansów publicznych lub inny podmiot, który w zakresie,
w jakim wykorzystuje środki publiczne w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 27
sierpnia 2009 r. o finansach publicznych lub dysponuje nimi, zlecił rzeczoznawcy
majątkowemu sporządzenie operatu szacunkowego, są obowiązani umożliwić osobie,
której interesu prawnego dotyczy jego treść, przeglądanie tego operatu oraz
sporządzanie z niego notatek i odpisów. Osoba ta może żądać uwierzytelnienia
sporządzonych przez siebie odpisów z operatu szacunkowego lub wydania jej
z operatu szacunkowego uwierzytelnionych odpisów, o ile jest to uzasadnione
ważnym interesem tej osoby.
2. Rzeczoznawca majątkowy nie ponosi odpowiedzialności za wykorzystanie
operatu bez jego zgody do innego celu niż cel, dla którego został sporządzony.
3. Operat szacunkowy może być wykorzystywany do celu, dla którego został
sporządzony, przez okres 12 miesięcy od daty jego sporządzenia, chyba że wystąpiły zmiany uwarunkowań prawnych lub istotne zmiany czynników, o których mowa w art. 154.
4. Operat szacunkowy może być wykorzystywany po upływie okresu, o którym
mowa w ust. 3, po potwierdzeniu jego aktualności przez rzeczoznawcę majątkowego.
Potwierdzenie aktualności operatu szacunkowego następuje przez umieszczenie
stosownej klauzuli w operacie szacunkowym przez rzeczoznawcę, który go sporządził,
oraz dołączenie do operatu szacunkowego analizy potwierdzającej, że od daty jego
sporządzenia nie wystąpiły zmiany uwarunkowań prawnych lub istotne zmiany
czynników, o których mowa w art. 154. Po potwierdzeniu aktualności operat
szacunkowy może być wykorzystywany do celu, dla którego został sporządzony, w
kolejnych 12 miesiącach, licząc od dnia upływu okresu, o którym mowa w ust. 3,
chyba że wystąpią zmiany uwarunkowań prawnych lub istotne zmiany czynników, o
których mowa w art. 154.
5. Przepisy ust. 3 i 4 nie naruszają uregulowań wynikających z przepisów
odrębnych.
Art. 169. 1. Mapy taksacyjne i tabele taksacyjne sporządza organ prowadzący
kataster nieruchomości na podstawie oszacowania nieruchomości reprezentatywnych,
wykonanego przez rzeczoznawców majątkowych.
2. Organ prowadzący kataster nieruchomości, w porozumieniu z właściwym
terytorialnie wójtem, burmistrzem albo prezydentem miasta, wykłada mapy
taksacyjne i tabele taksacyjne do publicznego wglądu na okres co najmniej 21 dni.
Informację o wyłożeniu ogłasza się w formie obwieszczenia oraz w miejscowej
prasie, a także w sposób zwyczajowo przyjęty w danej miejscowości, określając
miejsce i termin wyłożenia wraz z pouczeniem o możliwości zgłaszania zarzutów.
3. Każdy, czyjego interesu prawnego dotyczą ustalenia wynikające z map i tabel
taksacyjnych, może w okresie wyłożenia zgłaszać do nich zarzuty.
4. Organ prowadzący kataster nieruchomości rozpatruje zgłoszone zarzuty
i przedstawia je radzie gminy właściwej dla miejsca położenia nieruchomości, wraz
z propozycją rozstrzygnięcia, dołączając mapy i tabele taksacyjne. Rada gminy
podejmuje uchwałę w sprawie nadania mocy urzędowej mapom taksacyjnym
i tabelom taksacyjnym, w której rozstrzyga również o sposobie załatwienia
zgłoszonych zarzutów.
5. Stronie niezadowolonej ze sposobu załatwienia zgłoszonych zarzutów
przysługuje skarga do sądu administracyjnego.
6. Uchwała rady gminy w sprawie nadania mocy urzędowej mapom taksacyjnym
i tabelom taksacyjnym podlega ogłoszeniu w wojewódzkim dzienniku urzędowym.
Art. 173. Rada Ministrów określi, w drodze rozporządzenia, sposób
przeprowadzenia powszechnej taksacji nieruchomości, uwzględniając:
1) zakres informacji niezbędnych przy przeprowadzaniu taksacji;
2) cechy nieruchomości wpływające na wartość katastralną;
3) źródła danych o nieruchomościach dla potrzeb powszechnej taksacji;
4) sposób ustalania wartości katastralnych;
5) sposób zakończenia powszechnej taksacji;
6) sposób i terminy przeprowadzania kontroli powszechnej taksacji nieruchomości;
7) rodzaje i wzory dokumentów stosowanych przy przeprowadzaniu powszechnej
taksacji oraz sposób ich sporządzania.

Art. 173a. 1. Minister właściwy do spraw budownictwa, planowania i
zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa dokonuje okresowych badań
rynku nieruchomości, ze szczególnym uwzględnieniem nieruchomości
przeznaczonych na cele mieszkaniowe lub wykorzystywanych na te cele. Badania
dotyczą cen transakcyjnych nieruchomości, stawek czynszów oraz częstotliwości
obrotu nieruchomościami.
2. Na podstawie badań, o których mowa w ust. 1, minister właściwy do spraw
budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa co
najmniej raz w roku opracowuje analizy i zestawienia charakteryzujące rynek
nieruchomości. Analizy i zestawienia są udostępniane na stronach internetowych
urzędu obsługującego ministra.

Art. 173b. Organy administracji publicznej dysponujące informacjami o rynku
nieruchomości, a w szczególności organy statystyki publicznej uzyskujące informacje
statystyczne w zakresie i terminach określonych w programie badań statystycznych
i organy właściwe w sprawach katastru nieruchomości są obowiązane do
nieodpłatnego udostępniania do wglądu ministrowi właściwemu do spraw
budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa
posiadanych informacji dotyczących rynku nieruchomości.

Art. 173c. Przez informacje o rynku nieruchomości, o których mowa w art. 173b,
rozumie się informacje dotyczące w szczególności cen transakcyjnych nieruchomości,
stawek czynszów oraz częstotliwości obrotu nieruchomościami.
Art. 174. 1. Rzeczoznawstwo majątkowe jest działalnością zawodową
wykonywaną przez rzeczoznawców na zasadach określonych w niniejszej ustawie.
2. Rzeczoznawcą majątkowym jest osoba fizyczna posiadająca uprawnienia
zawodowe w zakresie szacowania nieruchomości, nadane w trybie przepisów
rozdziału 4 niniejszego działu.
3. Rzeczoznawca majątkowy dokonuje określania wartości nieruchomości,
a także maszyn i urządzeń trwale związanych z nieruchomością.
3a. Rzeczoznawca majątkowy może sporządzać opracowania i ekspertyzy,
niestanowiące operatu szacunkowego, dotyczące:
1) rynku nieruchomości oraz doradztwa w zakresie tego rynku;
2) efektywności inwestowania w nieruchomości i ich rozwoju;
3) skutków finansowych uchwalania lub zmiany planów miejscowych;
4) oznaczania przedmiotu odrębnej własności lokali;
5) bankowo-hipotecznej wartości nieruchomości;
6) określania wartości nieruchomości na potrzeby indywidualnego inwestora;
7) wyceny nieruchomości zaliczanych do inwestycji w rozumieniu przepisów
o rachunkowości;
8) wyceny nieruchomości jako środków trwałych jednostek w rozumieniu ustawy
o rachunkowości.
3b. Z dniem wpisu do centralnego rejestru rzeczoznawców majątkowych osoba,
o której mowa w ust. 2, nabywa prawo wykonywania zawodu oraz używania tytułu
zawodowego „rzeczoznawca majątkowy”. Tytuł zawodowy „rzeczoznawca
majątkowy” podlega ochronie prawnej.
4. Biegłych sądowych z zakresu szacowania nieruchomości powołuje się lub
ustanawia spośród osób posiadających uprawnienia zawodowe w zakresie szacowania
nieruchomości, nadane w trybie rozdziału 4 niniejszego działu.
5. Rzeczoznawca majątkowy nie może odmówić pełnienia funkcji biegłego
sądowego.
6. Prowadzenie działalności w zakresie szacowania nieruchomości na terytorium
Rzeczypospolitej Polskiej jest możliwe, w przypadku gdy czynności z zakresu
szacowania nieruchomości będą wykonywane przez rzeczoznawców majątkowych.
7. Rzeczoznawca majątkowy wykonuje zawód:
1) prowadząc we własnym imieniu działalność gospodarczą jednoosobowo lub
w ramach spółki osobowej w zakresie szacowania nieruchomości, lub
2) w ramach stosunku pracy lub umowy cywilnoprawnej u podmiotu prowadzącego
działalność w zakresie szacowania nieruchomości.
8. (uchylony)
9. Przepisy ust. 7 i 8 nie dotyczą biegłych sądowych wykonujących wycenę na
zlecenie sądu.
Art. 175. 1. Rzeczoznawca majątkowy jest zobowiązany do wykonywania
czynności, o których mowa w art. 174 ust. 3 i 3a, zgodnie z zasadami wynikającymi
z przepisów prawa i standardami zawodowymi, ze szczególną starannością właściwą
dla zawodowego charakteru tych czynności oraz z zasadami etyki zawodowej,
kierując się zasadą bezstronności w wycenie nieruchomości.
2. Rzeczoznawca majątkowy jest zobowiązany do stałego doskonalenia
kwalifikacji zawodowych oraz dokumentowania wypełniania tego obowiązku.
Dokumentację potwierdzającą wypełnianie tego obowiązku rzeczoznawca majątkowy
przechowuje przez okres 5 lat.
3. Informacje uzyskane przez rzeczoznawcę majątkowego w związku
z wykonywaniem zawodu stanowią tajemnicę zawodową. W szczególności
informacje uzyskane w toku wykonywania czynności zawodowych nie mogą być
przekazywane osobom trzecim, chyba że odrębne przepisy stanowią inaczej lub
w przypadkach, o których mowa w art. 157, art. 194, art. 195 i art. 195a.
4. Przedsiębiorca prowadzący działalność, o której mowa w art. 174 ust. 3 i 3a,
podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu odpowiedzialności cywilnej za szkody
wyrządzone w związku z wykonywaniem umowy, której jest stroną, a której
przedmiotem są czynności wskazane w art. 174 ust. 3 i 3a. Jeżeli wykonuje ją przy
pomocy rzeczoznawcy majątkowego związanego z tym przedsiębiorcą umową o pracę
lub umową cywilnoprawną, podlega on również odpowiedzialności cywilnej za
szkody wyrządzone działaniem tej osoby.
4a. Kopia dokumentu ubezpieczenia, o którym mowa w ust. 4, aktualnego na
dzień sporządzenia operatu szacunkowego, stanowi załącznik do operatu
szacunkowego lub umowy o dokonanie wyceny nieruchomości.
4b. Przepis ust. 4a stosuje się odpowiednio w przypadku potwierdzenia
aktualności operatu szacunkowego, o którym mowa w art. 156 ust. 4, a także w
odniesieniu do opracowań i ekspertyz niestanowiących operatu szacunkowego,
o których mowa w art. 174 ust. 3a.
5. Minister właściwy do spraw instytucji finansowych w porozumieniu z
ministrem właściwym do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania
przestrzennego oraz mieszkalnictwa, po zasięgnięciu opinii Polskiej Izby
Ubezpieczeń, określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowy zakres ubezpieczenia
obowiązkowego, o którym mowa w ust. 4, termin powstania obowiązku ubezpieczenia
oraz minimalną sumę gwarancyjną, biorąc w szczególności pod uwagę specyfikę
wykonywanego zawodu oraz zakres realizowanych zadań, a także sposoby uznawania
ubezpieczeń i gwarancji zawodowych wydanych w państwach członkowskich, o
których mowa w art. 3 pkt 6 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. o zasadach uczestnictwa
przedsiębiorców zagranicznych i innych osób zagranicznych w obrocie gospodarczym
na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1079, 1214, 1495 i 1655).
6. Minister właściwy do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania
przestrzennego oraz mieszkalnictwa ustala oraz ogłasza obowiązujące standardy
zawodowe w drodze obwieszczenia.
Art. 177. 1. Uprawnienia zawodowe w zakresie szacowania nieruchomości
nadaje się osobie fizycznej, która:
1) posiada pełną zdolność do czynności prawnych;
2) nie była karana za przestępstwo przeciwko działalności instytucji państwowych
oraz samorządu terytorialnego, za przestępstwo przeciwko wymiarowi
sprawiedliwości, za przestępstwo przeciwko wiarygodności dokumentów,
za przestępstwo przeciwko mieniu, za przestępstwo przeciwko obrotowi
gospodarczemu, za przestępstwo przeciwko obrotowi pieniędzmi i papierami
wartościowymi lub za przestępstwo skarbowe;
3) posiada wyższe wykształcenie;
4) ukończyła studia podyplomowe w zakresie wyceny nieruchomości;
5) odbyła co najmniej 6-miesięczną praktykę zawodową w zakresie wyceny
nieruchomości;
6) przeszła z wynikiem pozytywnym postępowanie kwalifikacyjne, w tym złożyła
egzamin dający uprawnienia w zakresie szacowania nieruchomości.
1a. Przebieg praktyki zawodowej, o której mowa w ust. 1 pkt 5, jest
rejestrowany w dzienniku praktyki zawodowej. Kandydat na rzeczoznawcę
majątkowego ponosi opłatę za wydanie dziennika praktyki zawodowej, w wysokości
nieprzekraczającej 3% kwoty przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia
w gospodarce narodowej w roku poprzedzającym wydanie dziennika praktyki
zawodowej, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na
podstawie ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu
Ubezpieczeń Społecznych.
2. Obowiązek, o którym mowa w ust. 1 pkt 4, nie dotyczy osoby, która posiada
dyplom ukończenia studiów wyższych na kierunku, którego program umożliwia
nabycie wiedzy i umiejętności w zakresie wyceny nieruchomości w takim stopniu, jak
program studiów podyplomowych w zakresie wyceny nieruchomości, co potwierdza
suplement do dyplomu lub zaświadczenie uczelni.
2a. (uchylony)
2b. Obowiązek, o którym mowa w ust. 1 pkt 5, nie dotyczy osoby która:
1) odbyła praktykę w zakresie wyceny nieruchomości objętą programem studiów
w wymiarze jednego semestru, pod warunkiem, że praktyka była realizowana na
podstawie umowy dotyczącej praktyki zawartej między uczelnią a organizacją
zawodową rzeczoznawców majątkowych, lub
2) posiada udokumentowane dwuletnie doświadczenie zawodowe świadczące o
nabyciu wiedzy i umiejętności w zakresie wyceny nieruchomości w takim
stopniu jak osoby, które odbyły praktykę zawodową, o której mowa w ust. 1 pkt
5.
3. (uchylony)
4. Minister właściwy do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania
przestrzennego oraz mieszkalnictwa określi wzór zaświadczenia, o którym mowa
w ust. 2, w formie dokumentu elektronicznego w rozumieniu ustawy z dnia 17 lutego
2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne.
Art. 178. 1. Rzeczoznawca majątkowy niewypełniający obowiązków, o których
mowa w art. 175 ust. 13, podlega odpowiedzialności zawodowej.
2. Wobec rzeczoznawcy majątkowego mogą być orzeczone, z tytułu
odpowiedzialności zawodowej, następujące kary dyscyplinarne:
1) upomnienie;
2) nagana;
3) zawieszenie uprawnień zawodowych na okres od 3 miesięcy do 1 roku;
4) zawieszenie uprawnień zawodowych do czasu ponownego złożenia egzaminu
z wynikiem pozytywnym;
4a) pozbawienie uprawnień zawodowych z możliwością ponownego ubiegania się
o ich nadanie;
5) pozbawienie uprawnień zawodowych z możliwością ubiegania się o ponowne
ich nadanie po upływie 3 lat od dnia ich pozbawienia.
2a. (uchylony)
2b. (uchylony)
2c. Wykonanie kary dyscyplinarnej następuje przez wpis do centralnego rejestru
rzeczoznawców majątkowych.
3. Pozbawienie uprawnień zawodowych następuje również w przypadku:
1) utraty zdolności do czynności prawnych;
2) skazania za przestępstwa, o których mowa w art. 177 ust. 1 pkt 2;
3) sądowego zakazu wykonywania zawodu rzeczoznawcy majątkowego;
4) sądowego zakazu prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie szacowania
nieruchomości.
4. (uchylony)
5. Pozbawienie uprawnień zawodowych, o którym mowa w ust. 3, następuje na
podstawie prawomocnego orzeczenia sądu. Osoba, której dotyczy orzeczenie sądu,
jest obowiązana niezwłocznie poinformować o tym zdarzeniu ministra właściwego do
spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz
mieszkalnictwa.
6. Osoba pozbawiona uprawnień zawodowych w trybie, o którym mowa w ust.
5, z dniem uprawomocnienia się orzeczenia sądu traci prawo wykonywania zawodu
oraz używania tytułu zawodowego „rzeczoznawca majątkowy”.
Art. 181. 1. (uchylony)
2. (uchylony)
3. Pośrednik w obrocie nieruchomościami podlega obowiązkowemu
ubezpieczeniu odpowiedzialności cywilnej za szkody wyrządzone w związku
z pośrednictwem w obrocie nieruchomościami. Jeżeli pośrednik w obrocie
nieruchomościami wykonuje czynności przy pomocy innych osób, działających pod
jego nadzorem, podlega on również ubezpieczeniu odpowiedzialności cywilnej za
szkody wyrządzone działaniem tych osób.
3a. Kopia dokumentu ubezpieczenia, o którym mowa w ust. 3, aktualnego na
dzień zawarcia umowy pośrednictwa stanowi załącznik do tej umowy. Pośrednik w
obrocie nieruchomościami niezwłocznie informuje stronę umowy pośrednictwa o
wszelkich zmianach danych zawartych w dokumencie ubezpieczenia i o zawarciu
nowej umowy ubezpieczenia, przekazując kopię dokumentu ubezpieczenia.
3b. Jeżeli pośrednik w obrocie nieruchomościami nie dopełnił obowiązków, o
których mowa w ust. 3a, strona umowy pośrednictwa, po uprzednim wezwaniu w
formie pisemnej pośrednika w obrocie nieruchomościami do przedłożenia kopii
dokumentu ubezpieczenia w ciągu 7 dni od dnia otrzymania wezwania, ma prawo
wypowiedzieć umowę pośrednictwa ze skutkiem natychmiastowym.
4. Minister właściwy do spraw instytucji finansowych w porozumieniu z
ministrem właściwym do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania
przestrzennego oraz mieszkalnictwa, po zasięgnięciu opinii Polskiej Izby
Ubezpieczeń, określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowy zakres ubezpieczenia
obowiązkowego, o którym mowa w ust. 3, termin powstania obowiązku ubezpieczenia
oraz minimalną sumę gwarancyjną, biorąc w szczególności pod uwagę specyfikę
wykonywanego zawodu oraz zakres realizowanych zadań, a także sposoby uznawania
ubezpieczeń i gwarancji zawodowych wydanych w państwach członkowskich, o
których mowa w art. 3 pkt 6 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. o zasadach uczestnictwa
przedsiębiorców zagranicznych i innych osób zagranicznych w obrocie gospodarczym
na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
5. (uchylony)
6. (uchylony)

Art. 181a. Pośrednik w obrocie nieruchomościami wykonujący czynności, o
których mowa w art. 179b, w związku z zawartą umową pośrednictwa ma prawo
wglądu do:
1) ksiąg wieczystych,
2) katastru nieruchomości,
3) ewidencji sieci uzbrojenia terenu,
4) tabel taksacyjnych i map taksacyjnych tworzonych na podstawie art. 169,
5) planów miejscowych, studiów uwarunkowań i kierunków zagospodarowania
przestrzennego gminy oraz decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania
terenu,
6) rejestrów cen nieruchomości,
7) rejestrów osób, którym przysługują prawa określone w art. 179b pkt 2 oraz prawa
odrębnej własności lokalu,
8) ewidencji ludności w zakresie obowiązku meldunkowego,
9) świadectw charakterystyki energetycznej
– oraz do pobierania z nich niezbędnych odpowiednio odpisów, wypisów i
zaświadczeń.
Art. 186. 1. (uchylony)
2. (uchylony)
3. Zarządca nieruchomości podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu
odpowiedzialności cywilnej za szkody wyrządzone w związku z zarządzaniem
nieruchomością. Jeżeli zarządca nieruchomości wykonuje czynności przy pomocy
innych osób, działających pod jego nadzorem, podlega on również ubezpieczeniu
odpowiedzialności cywilnej za szkody wyrządzone działaniem tych osób.
3a. Kopia dokumentu ubezpieczenia, o którym mowa w ust. 3, aktualnego na
dzień zawarcia umowy o zarządzanie nieruchomością stanowi załącznik do tej
umowy. Zarządca nieruchomości niezwłocznie informuje stronę umowy o zarządzanie
nieruchomością o wszelkich zmianach danych zawartych w dokumencie
ubezpieczenia i o zawarciu nowej umowy ubezpieczenia, przekazując kopię
dokumentu ubezpieczenia.
3b. Jeżeli zarządca nieruchomości nie dopełnił obowiązków, o których mowa w
ust. 3a, strona umowy o zarządzanie nieruchomością, po uprzednim wezwaniu w
formie pisemnej zarządcy nieruchomości do przedłożenia kopii dokumentu
ubezpieczenia w ciągu 7 dni od dnia otrzymania wezwania, ma prawo wypowiedzieć
umowę o zarządzanie nieruchomością ze skutkiem natychmiastowym.
4. Minister właściwy do spraw instytucji finansowych w porozumieniu z
ministrem właściwym do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania
przestrzennego oraz mieszkalnictwa, po zasięgnięciu opinii Polskiej Izby
Ubezpieczeń, określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowy zakres ubezpieczenia
obowiązkowego, o którym mowa w ust. 3, termin powstania obowiązku ubezpieczenia
oraz minimalną sumę gwarancyjną, biorąc w szczególności pod uwagę specyfikę
wykonywanego zawodu oraz zakres realizowanych zadań, a także sposoby uznawania
ubezpieczeń i gwarancji zawodowych wydanych w państwach członkowskich, o
których mowa w art. 3 pkt 6 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. o zasadach uczestnictwa
przedsiębiorców zagranicznych i innych osób zagranicznych w obrocie gospodarczym
na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
5. (uchylony)
6. (uchylony)

Art. 186a. Zarządca nieruchomości przekazuje organom wykonawczym gminy
właściwej ze względu na miejsce położenia nieruchomości dane dotyczące czynszów
najmu lokali mieszkalnych, w powiązaniu z lokalizacją, wiekiem budynku i jego
stanem technicznym oraz powierzchnią użytkową lokalu i jego standardem,
wynikające z umów najmu, położonych w zarządzanych przez niego budynkach,
w terminach i według wzoru określonych w odrębnych przepisach.
Art. 191. 1. Minister właściwy do spraw budownictwa, planowania
i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa nadaje uprawnienia
zawodowe w zakresie szacowania nieruchomości, osobom które spełniły wymogi
określone w art. 177.
2. (uchylony)
3. Spełnienie wymogów, o których mowa w ust. 1, stwierdza Państwowa
Komisja Kwalifikacyjna w postępowaniu kwalifikacyjnym.
3a. Wniosek o nadanie uprawnień zawodowych w zakresie szacowania
nieruchomości podlega rozpatrzeniu w terminie nie dłuższym niż dwa miesiące od
daty przeprowadzenia etapu postępowania kwalifikacyjnego, którego dotyczy wniosek. Do wniosku o nadanie uprawnień zawodowych w zakresie szacowania nieruchomości dołącza się dokumenty w formie oryginału, poświadczonej kopii lub
poświadczonego tłumaczenia, potwierdzające spełnienie wymogów, o których mowa
w art. 177 ust. 1.
3b. W przypadku stwierdzenia konieczności uzupełnienia wniosku, organ
wzywa wnioskodawcę do uzupełnienia wniosku w terminie siedmiu dni od dnia
otrzymania wezwania. Nieuzupełnienie wniosku w terminie powoduje pozostawienie
wniosku bez rozpoznania. W przypadku uzupełnienia wniosku jest on kierowany na
pierwsze postępowanie kwalifikacyjne odbywające się po dniu uzupełnienia wniosku,
chyba że jest możliwe skierowanie wniosku na postępowanie kwalifikacyjne, którego
data została wskazana we wniosku. Bieg terminu, o którym mowa w ust. 3a, liczy się
od dnia postępowania kwalifikacyjnego, na które wniosek został skierowany.
3c. Jeżeli w toku postępowania kwalifikacyjnego na podstawie złożonych
dokumentów nie jest możliwe stwierdzenie, czy kandydat spełnia warunki określone
w art. 177, zespół kwalifikacyjny Państwowej Komisji Kwalifikacyjnej sporządza
protokół, w którym występuje do ministra właściwego do spraw budownictwa,
planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa o zwrócenie się
do odpowiednich organów, instytucji lub osób o udzielenie informacji niezbędnych
dla przeprowadzenia tego postępowania. Bieg terminu, o którym mowa w ust. 3a,
ulega zawieszeniu do dnia otrzymania dodatkowych wyjaśnień.
3d. Przepisu ust. 3c nie stosuje się do warunków określonych
w art. 177 ust. 1 pkt 1 i 2.
3e. Termin rozpatrzenia wniosku, o którym mowa w ust. 3a, może zostać
przedłużony tylko jeden raz. Przedłużenie terminu nie może przekroczyć dwóch
miesięcy.
4. Minister właściwy do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania
przestrzennego oraz mieszkalnictwa powołuje i odwołuje, w drodze zarządzenia,
Państwową Komisję Kwalifikacyjną lub jej członków. W skład tej Komisji wchodzą
przedstawiciele ministra (3/5 liczby członków) oraz osoby wskazane przez organizacje
zawodowe rzeczoznawców majątkowych (2/5 liczby członków).
5. Postępowanie kwalifikacyjne przeprowadza się na koszt osób ubiegających się
o nadanie uprawnień zawodowych. Koszty są pokrywane przez wniesienie opłaty za
postępowanie kwalifikacyjne.
6. Wysokość opłaty za postępowanie kwalifikacyjne nie może być wyższa niż
kwota przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w roku poprzedzającym
przeprowadzenie postępowania kwalifikacyjnego, ogłaszanego przez Prezesa
Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r.
o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
7. Członkom Państwowej Komisji Kwalifikacyjnej przysługuje wynagrodzenie
za przeprowadzanie postępowania kwalifikacyjnego.
8. Minister właściwy do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania
przestrzennego oraz mieszkalnictwa określi, w drodze rozporządzenia:
1) wysokość opłaty za postępowanie kwalifikacyjne, umożliwiającej pokrycie
kosztów postępowania kwalifikacyjnego i wydatków związanych
z funkcjonowaniem Państwowej Komisji Kwalifikacyjnej, tryb jej pobierania
oraz przypadki uzasadniające zwrot tej opłaty, a także tryb jej zwrotu,
uwzględniając etapy i terminy postępowania kwalifikacyjnego;
2) wysokość wynagrodzenia członków Państwowej Komisji Kwalifikacyjnej,
uwzględniając liczbę osób przystępujących do postępowania kwalifikacyjnego
oraz sposób przeprowadzenia postępowania kwalifikacyjnego.
Art. 193. 1. Minister właściwy do spraw budownictwa, planowania
i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa prowadzi centralny rejestr
rzeczoznawców majątkowych.
2. Do centralnego rejestru wymienionego w ust. 1 wpisuje się osoby, którym
nadano uprawnienia zawodowe rzeczoznawców majątkowych na podstawie
świadectw nadania tych uprawnień.
3. Do centralnego rejestru, o którym mowa w ust. 1, wpisuje się również osoby,
o których mowa w art. 192 ust. 2.
4. W centralnym rejestrze wpisuje się następujące dane dotyczące osób, którym
nadano uprawnienia:
1) numer kolejny wpisu;
2) datę wpisu;
3) imię i nazwisko;
4) imiona rodziców;
5) datę i miejsce urodzenia;
6) adres korespondencyjny;
7) wykształcenie;
8) numer ewidencyjny PESEL;
9) numer dokumentu tożsamości obywatela państwa członkowskiego Unii
Europejskiej;
10) numer uprawnień;
11) informacje o orzeczonych karach dyscyplinarnych, o których mowa
w art. 178 ust. 2, a także informacje o pozbawieniu uprawnień z przyczyn,
o których mowa w art. 178 ust. 3;
12) informacje o wykreśleniach z rejestru oraz przyczynach tych wykreśleń.
5. Wykreślenie z rejestru osób, którym nadano uprawnienia zawodowe,
następuje w przypadku:
1) zawieszenia uprawnień, o którym mowa w art. 178 ust. 2 pkt 3 i 4;
2) pozbawienia uprawnień, o którym mowa w art. 178 ust. 2 pkt 4a i 5;
3) pozbawienia uprawnień, o którym mowa w art. 178 ust. 3;
4) śmierci.
6. W razie orzeczenia kary dyscyplinarnej, o której mowa w art. 178 ust. 2 pkt 3,
ponowny wpis do centralnego rejestru, o którym mowa w ust. 1, następuje na wniosek
osoby ukaranej po upływie okresu orzeczonej kary dyscyplinarnej, licząc od dnia
wykreślenia z tego rejestru. W razie orzeczenia kary dyscyplinarnej, o której mowa
w art. 178 ust. 2 pkt 4, ponowny wpis do rejestru następuje po ponownym złożeniu
egzaminu z wynikiem pozytywnym.
7. W razie orzeczenia kar dyscyplinarnych, o których mowa
w art. 178 ust. 2 pkt 1 i 2 zatarcie kary następuje na wniosek osoby ukaranej po
upływie 1 roku od jej wykonania.
8. W razie orzeczenia kary dyscyplinarnej, o której mowa
w art. 178 ust. 2 pkt 3 zatarcie kary następuje na wniosek osoby ukaranej po upływie
2 lat od zakończenia okresu orzeczonej kary.
9. W razie zatarcia kary dyscyplinarnej informację o tej karze wykreśla się
z centralnego rejestru.
10. Wyciągi z centralnego rejestru, o którym mowa w ust. 1, z wyjątkiem danych
wymienionych w ust. 4 pkt 5, 79, 11 i 12, podlegają ogłoszeniu w dzienniku
urzędowym ministra właściwego do spraw budownictwa, planowania
i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa oraz publikacji na stronach
internetowych urzędu obsługującego ministra.
11. Ogłoszeniu, o którym mowa w ust. 10, podlegają także zmiany w rejestrze.
12. Na uzasadniony wniosek organu państwa członkowskiego w rozumieniu art.
3 pkt 6 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. o zasadach uczestnictwa przedsiębiorców
zagranicznych i innych osób zagranicznych w obrocie gospodarczym na terytorium
Rzeczypospolitej Polskiej, minister właściwy do spraw budownictwa, planowania i
zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa udostępnia dane, o których
mowa w ust. 4, w zakresie wskazanym we wniosku, powiadamiając o tym
rzeczoznawcę majątkowego, którego dane zostały udostępnione.

Art. 193a. (uchylony).
Art. 194. 1. (uchylony)
1a. Postępowanie z tytułu odpowiedzialności zawodowej wszczyna minister
właściwy do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego
oraz mieszkalnictwa, z zastrzeżeniem ust. 1b i 1c. Po wszczęciu postępowania
minister przekazuje sprawę do Komisji Odpowiedzialności Zawodowej w celu
przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego.
1b. W przypadku gdy sprawa dotyczy osób powołanych, wyznaczonych lub
ustanowionych przez sąd, prokuratora lub komornika, postępowanie z tytułu
odpowiedzialności zawodowej wszczyna się wyłącznie na skutek skargi złożonej
przez sąd lub prokuratora.
1c. Nie wszczyna się postępowania z tytułu odpowiedzialności zawodowej,
jeżeli do dnia otrzymania przez ministra właściwego do spraw budownictwa,
planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa informacji o zaistnieniu okoliczności mogących stanowić podstawę odpowiedzialności zawodowej
upłynęły 3 lata, licząc od dnia zaistnienia tych okoliczności.
2. Postępowanie wyjaśniające dotyczące wypełniania obowiązków, o których
mowa w art. 175 ust. 13, przeprowadza Komisja Odpowiedzialności Zawodowej.
3. Minister właściwy do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania
przestrzennego oraz mieszkalnictwa powołuje i odwołuje, w drodze zarządzenia,
Komisję Odpowiedzialności Zawodowej lub jej członków, w tym spośród osób
wskazanych przez organizacje zawodowe rzeczoznawców majątkowych.
4. Koszty postępowania z tytułu odpowiedzialności zawodowej są pokrywane ze
środków budżetu państwa znajdujących się w dyspozycji ministra właściwego do
spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz
mieszkalnictwa.
Art. 195. 1. Postępowanie wyjaśniające wymienione w art. 194 odbywa się
z udziałem osoby, wobec której wszczęto postępowanie z tytułu odpowiedzialności
zawodowej. Nieusprawiedliwione niestawiennictwo nie wstrzymuje postępowania
wyjaśniającego. W przypadku dwukrotnej usprawiedliwionej nieobecności Komisja
Odpowiedzialności Zawodowej przeprowadza postępowanie wyjaśniające.
2. Osoba, o której mowa w ust. 1, może ustanowić obrońcę lub zwrócić się
o wyznaczenie obrońcy z urzędu. Obrońca ustanowiony lub wyznaczony z urzędu jest
uprawniony do udziału w postępowaniu wyjaśniającym.
3. Minister właściwy do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania
przestrzennego oraz mieszkalnictwa ustala, w drodze zarządzenia, listę obrońców
z urzędu, z udziałem osób wskazanych przez organizacje zawodowe rzeczoznawców
majątkowych.
4. Komisja Odpowiedzialności Zawodowej, z upoważnienia ministra
właściwego do spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego
oraz mieszkalnictwa, może zwracać się do organów administracji publicznej, wymiaru
sprawiedliwości oraz innych instytucji i osób o udzielenie informacji niezbędnych dla
przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego.

Art. 195a. 1. Minister właściwy do spraw budownictwa, planowania
i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa, na podstawie wyników
postępowania wyjaśniającego, orzeka, w drodze decyzji, o zastosowaniu jednej z kar
dyscyplinarnych, o których mowa w art. 178 ust. 2, albo o umorzeniu postępowania
z tytułu odpowiedzialności zawodowej.
1a. Wykonanie decyzji, o której mowa w ust. 1, następuje po upływie 14 dni od
dnia, w którym upłynął bezskutecznie termin na złożenie wniosku o ponowne
rozpatrzenie sprawy.
2. W przypadkach, o których mowa w art. 127 § 3 Kodeksu postępowania
administracyjnego, minister właściwy do spraw budownictwa, planowania
i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa może odstąpić od
przekazania sprawy do Komisji Odpowiedzialności Zawodowej w celu
przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego.
3. Wykonanie decyzji, o której mowa w art. 138 Kodeksu postępowania
administracyjnego, następuje po upływie 14 dni od dnia, w którym upłynął
bezskutecznie termin do wniesienia skargi na decyzję do sądu administracyjnego.
W przypadku wniesienia skargi do sądu administracyjnego minister właściwy do
spraw budownictwa, planowania i zagospodarowania przestrzennego oraz
mieszkalnictwa wstrzymuje z urzędu wykonanie decyzji, w drodze postanowienia, na
które nie przysługuje zażalenie.
Art. 197. Minister właściwy do spraw budownictwa, planowania
i zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa, mając na względzie
zapewnienie obiektywnego, rzetelnego i sprawnego sprawdzenia przygotowania
kandydatów na rzeczoznawców majątkowych oraz zapewnienie obiektywnej oceny skarg na działalność osób, którym nadano uprawnienia, a także uwzględniając rzeczywiste koszty postępowania z tytułu odpowiedzialności zawodowej, określi,
w drodze rozporządzenia:
1) sposób i warunki odbywania praktyk zawodowych w zakresie szacowania
nieruchomości, regulamin organizacji tych praktyk, ich program, maksymalną
wysokość opłaty za praktykę nie większą jednak niż 50% kwoty przeciętnego
miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw z kwartału
poprzedzającego kwartał, w którym dokonuje się wpisu, ogłoszonej przez
Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, oraz sposób dokumentowania
odbycia praktyki zawodowej, w tym wzór dziennika praktyki zawodowej
i wysokość opłaty za jego wydanie uwzględniającej koszt jego wydania;
2) sposób i tryb przeprowadzania postępowania kwalifikacyjnego, sposób ustalania
i rodzaje kosztów tego postępowania, organizację Państwowej Komisji
Kwalifikacyjnej oraz regulamin jej działania;
3) wzory świadectw uprawnień zawodowych w zakresie szacowania
nieruchomości;
4) sposób prowadzenia centralnego rejestru rzeczoznawców majątkowych;
5) sposób postępowania przy wydawaniu duplikatów świadectw zawodowych
w przypadku ich utraty;
6) (uchylony)
7) (uchylony)
8) sposób i tryb przeprowadzania postępowania z tytułu odpowiedzialności
zawodowej, sposoby ustalania i rodzaje kosztów tego postępowania, organizację
Komisji Odpowiedzialności Zawodowej oraz regulamin jej działania, wysokość
wynagrodzenia członków Komisji Odpowiedzialności Zawodowej i obrońców
z urzędu oraz sposób jego ustalania.

Art. 197a. Minister właściwy do spraw budownictwa, planowania i
zagospodarowania przestrzennego oraz mieszkalnictwa określi, w drodze
rozporządzenia, sposoby doskonalenia kwalifikacji zawodowych przez
rzeczoznawców majątkowych, sposoby dokumentowania oraz sposób oceny
spełnienia tego obowiązku, mając na względzie potrzebę ciągłego aktualizowania i
pogłębiania wiedzy oraz umiejętności związanych z wykonywaniem przez
rzeczoznawców majątkowych czynności zawodowych oraz zapewnienie przejrzystej
weryfikacji spełniania obowiązku stałego doskonalenia kwalifikacji zawodowych.
Art. 198. 1. Kto bez uprawnień zawodowych w zakresie szacowania
nieruchomości dokonuje określenia wartości nieruchomości lub trwale związanych z
nieruchomością maszyn lub urządzeń, podlega karze grzywny w wysokości do 50 000 zł.
2. Tej samej karze podlega:
1) rzeczoznawca majątkowy, wobec którego orzeczono karę dyscyplinarną, o której
mowa w art. 178 ust. 2 pkt 3 albo 4, jeżeli w okresie odbywania tej kary wykonuje
czynności określone w ust. 1;
2) podmiot prowadzący działalność w zakresie szacowania nieruchomości, który
powierza wykonywanie czynności określonych w ust. 1 osobie nieposiadającej
uprawnień zawodowych w zakresie szacowania nieruchomości lub
rzeczoznawcy majątkowemu, o którym mowa w pkt 1.
3. Orzekanie w sprawach o czyny, o których mowa w ust. 1 i 2, następuje
w trybie przepisów Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia.

Art. 198a. Przepisu art. 198 ust. 1 nie stosuje się do usługodawców z państwa
członkowskiego w rozumieniu przepisów art. 3 pkt 10 ustawy z dnia 6 marca 2018 r.
o zasadach uczestnictwa przedsiębiorców zagranicznych i innych osób zagranicznych
w obrocie gospodarczym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Art. 198b. 1. Kto:
1) dokonuje określenia wartości nieruchomości bez spełnienia warunku, o którym
mowa w art. 174 ust. 7,
2) wykonuje czynności określone w umowie pośrednictwa, o której mowa w art.
180 ust. 3, bez spełnienia warunku, o którym mowa w art. 179a,
3) podejmuje decyzje i wykonuje czynności określone w umowie o zarządzanie
nieruchomością, o której mowa w art. 185 ust. 2, bez spełnienia warunku, o
którym mowa w art. 184a
– podlega karze grzywny w wysokości do 50 000 zł.
2. Orzekanie w sprawach o czyny, o których mowa w ust. 1, następuje w trybie
przepisów Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia.

Art. 198c. 1. Kto prowadzi działalność, o której mowa w art. 174 ust. 3 i 3a, bez
spełnienia obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia, o którym mowa w art. 175 ust. 4, podlega karze pieniężnej w wysokości od dwukrotnego do pięciokrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w roku
poprzedzającym rok, w którym stwierdzono naruszenie, ogłaszanego przez Prezesa
Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 20 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 17
grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
2. W sprawach, o których mowa w ust. 1, decyzje wydaje wojewódzki inspektor
Inspekcji Handlowej właściwy ze względu na miejsce przeprowadzania kontroli.
3. Przy ustalaniu wysokości kary pieniężnej uwzględnia się dotychczasową
działalność przedsiębiorcy, skalę prowadzonej działalności oraz czas trwania
naruszenia.
4. Karę pieniężną uiszcza się w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja o
wymierzeniu kary pieniężnej stała się ostateczna.
5. Egzekucja kary pieniężnej następuje w trybie przepisów o postępowaniu
egzekucyjnym w administracji.
6. Kara pieniężna stanowi dochód budżetu państwa.
7. Kary pieniężnej nie wymierza się, jeżeli do dnia stwierdzenia przez
właściwego wojewódzkiego inspektora Inspekcji Handlowej naruszenia upłynęły 3
lata, licząc od dnia powstania obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia, o którym
mowa w art. 175 ust. 4, przez przedsiębiorcę, u którego to naruszenie stwierdzono.
8. Obowiązek uiszczenia kary pieniężnej przedawnia się po upływie 3 lat od
ostatniego dnia terminu, w którym kara powinna zostać uiszczona.

Art. 198d. Kto prowadzi działalność gospodarczą z zakresu pośrednictwa w
obrocie nieruchomościami bez spełnienia obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia,
o którym mowa w art. 181 ust. 3, podlega karze pieniężnej w wysokości od
dwukrotnego do pięciokrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w
gospodarce narodowej w roku poprzedzającym rok, w którym stwierdzono naruszenie,
ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 20 pkt
1 lit. a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu
Ubezpieczeń Społecznych. Przepisy art. 198c ust. 28 stosuje się odpowiednio.

Art. 198e. Kto prowadzi działalność gospodarczą z zakresu zarządzania
nieruchomościami bez spełnienia obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia, o
którym mowa w art. 186 ust. 3, podlega karze pieniężnej w wysokości od
czterokrotnego do dziesięciokrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w
gospodarce narodowej w roku poprzedzającym rok, w którym stwierdzono naruszenie, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 20 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu
Ubezpieczeń Społecznych. Przepisy art. 198c ust. 28 stosuje się odpowiednio.
Art. 200. 1. W sprawach stwierdzenia nabycia, z mocy prawa, na podstawie
ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami
i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. poz. 464, z późn. zm.), z dniem 5 grudnia
1990 r. prawa użytkowania wieczystego gruntów oraz własności budynków, innych
urządzeń i lokali przez państwowe i komunalne osoby prawne oraz Bank Gospodarki
Żywnościowej, które posiadały w tym dniu grunty w zarządzie, niezakończonych
przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się następujące zasady:
1) nabycie własności budynków, innych urządzeń i lokali następuje odpłatnie, jeżeli
obiekty te nie były wybudowane lub nabyte ze środków własnych tych osób lub
ich poprzedników prawnych;
2) nabycie prawa użytkowania wieczystego oraz własności stwierdza w drodze
decyzji wojewoda – w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność
Skarbu Państwa lub wójt, burmistrz albo prezydent miasta – w odniesieniu do
nieruchomości stanowiących własność gminy;
3) w decyzji, o której mowa w pkt 2, ustala się warunki użytkowania wieczystego,
z zachowaniem zasad określonych w art. 62 ustawy i w art. 236 Kodeksu
cywilnego, oraz kwotę należną za nabycie własności, a także sposób
zabezpieczenia wierzytelności określony w ust. 2;
4) na poczet ceny nabycia własności, o której mowa w pkt 3, zalicza się
zwaloryzowane opłaty poniesione z tytułu zarządu budynków, innych urządzeń
i lokali; przy nabyciu użytkowania wieczystego nie pobiera się pierwszej opłaty.
2. Wierzytelności z tytułu nabycia własności budynków, innych urządzeń i lokali
przez osoby, o których mowa w ust. 1, podlegają zabezpieczeniu hipotecznemu na
użytkowaniu wieczystym gruntów lub wyodrębnionych częściach tych gruntów, które
te osoby nabyły. Hipoteka powstaje z dniem wpisu do księgi wieczystej. Wpis hipoteki
następuje po bezskutecznym upływie terminu na zaspokojenie wierzytelności,
wyznaczonego w decyzji, o której mowa w ust. 1 pkt 2. Przy zabezpieczeniu
hipotecznym stosuje się odpowiednio przepisy o księgach wieczystych i hipotece,
z zastrzeżeniem następujących zasad:
1) podstawą wpisu hipoteki jest decyzja, o której mowa w ust. 1 pkt 2;
2) wierzytelności zabezpieczone hipotecznie podlegają w chwili zapłaty
waloryzacji według zasad obowiązujących przy zwrocie wywłaszczonych
nieruchomości i nie podlegają oprocentowaniu;
3) w razie sprzedaży, wynajęcia, wydzierżawienia albo innego odpłatnego
udostępnienia nieruchomości lub ich części, na których dokonano
zabezpieczenia hipotecznego wierzytelności, wierzytelność staje się natychmiast
wymagalna w części równej korzyściom uzyskanym z tego tytułu; za korzyści te
uważa się przychody pomniejszone o koszty związane z zawarciem umowy;
4) w razie ustanowienia odrębnej własności lokalu mieszkalnego, udział
w użytkowaniu wieczystym gruntów oraz udział we współwłasności części
wspólnych budynku związane z prawem własności tego lokalu są wolne od
hipoteki.
5) (uchylony)
3. Wierzytelności z tytułu nabycia własności budynków, innych urządzeń i lokali
wygasają z chwilą:
1) przekształcenia przedsiębiorstwa państwowego w spółkę z wyłącznym udziałem
Skarbu Państwa lub przekształcenia przedsiębiorstwa komunalnego
w jednoosobową spółkę gminy;
2) wydania zarządzenia o prywatyzacji bezpośredniej na podstawie ustawy z dnia
30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji (Dz. U. z 2019 r. poz. 2181).
4. Nabycie własności oraz prawa użytkowania wieczystego, o którym mowa
w ust. 1 i 2, nie może naruszać praw osób trzecich.
5. Windykację należności, o których mowa w ust. 2 pkt 3, prowadzi właściwy
organ.
Art. 204. 1. Spółdzielni, związkowi spółdzielczemu oraz innym osobom
prawnym, które w dniu 5 grudnia 1990 r. były użytkownikami gruntów, stanowiących
własność Skarbu Państwa lub gminy, przysługuje roszczenie o ustanowienie
użytkowania wieczystego gruntu oraz o przeniesienie własności znajdujących się na
nim budynków, innych urządzeń i lokali.
2. Zawarcie umowy o oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste następuje bez
przetargu.
3. Przeniesienie własności budynków, innych urządzeń i lokali następuje
odpłatnie, chyba że obiekty te zostały wybudowane lub nabyte ze środków własnych
spółdzielni, związków spółdzielczych oraz innych osób prawnych.
4. Opłatę z tytułu użytkowania wieczystego gruntu oraz cenę budynków, innych
urządzeń i lokali ustala się według przepisów rozdziału 8 działu II, z wyłączeniem
przepisu o obowiązku wniesienia pierwszej opłaty. Na poczet ceny zalicza się
zwaloryzowane opłaty poniesione z tytułu użytkowania budynków, innych urządzeń
i lokali.
5. Roszczenia, o których mowa w ust. 1, wygasły, jeżeli wnioski w tej sprawie
nie zostały złożone do dnia 31 grudnia 1996 r.
6. W przypadku sprzedaży prawa użytkowania wieczystego przed upływem
10 lat od jego ustanowienia, spółdzielnia, związek spółdzielczy oraz inne osoby prawne są obowiązane uiścić pierwszą opłatę w wysokości określonej w dniu sprzedaży, według przepisów rozdziału 8 działu II. Nie uiszcza się pierwszej opłaty
w razie:
1) nieodpłatnego przekazania prawa użytkowania wieczystego na rzecz gminy lub
Skarbu Państwa;
2) nieodpłatnego przekazania prawa użytkowania wieczystego na rzecz innej
spółdzielni na podstawie ustawy z dnia 20 stycznia 1990 r. o zmianach
w organizacji i działalności spółdzielczości (Dz. U. poz. 36, z późn. zm.).
Art. 207. 1. Osoby, które były posiadaczami nieruchomości stanowiących
własność Skarbu Państwa lub własność gminy w dniu 5 grudnia 1990 r. i pozostawały
nimi nadal w dniu 1 stycznia 1998 r., mogą żądać oddania nieruchomości w drodze
umowy w użytkowanie wieczyste wraz z przeniesieniem własności budynków, jeżeli
zabudowały te nieruchomości na podstawie pozwolenia na budowę z lokalizacją stałą.
Nabycie własności budynków wybudowanych ze środków własnych posiadaczy
następuje nieodpłatnie.
1a. Jeżeli nieruchomość została zabudowana na podstawie pozwolenia na
budowę z lokalizacją czasową, zawarcie umowy, o której mowa w ust. 1, jest
uzależnione od zgodności tej lokalizacji z ustaleniami planu miejscowego
obowiązującego w dniu zgłoszenia żądania.
2. Posiadacze, o których mowa w ust. 1, mogą być zwolnieni z pierwszej opłaty
z tytułu użytkowania wieczystego, jeżeli złożą wnioski o oddanie im nieruchomości
w użytkowanie wieczyste przed upływem roku od dnia wejścia w życie ustawy.

Art. 207a. Przepisy art. 207 ust. 1 i 1a, w zakresie dotyczącym nieruchomości
stanowiących własność Skarbu Państwa, stosuje się również do:
1) przedsiębiorstw państwowych powstałych w wyniku podziału przedsiębiorstwa
państwowego istniejącego w dniu 5 grudnia 1990 r.,
2) przedsiębiorstw państwowych powstałych w wyniku połączenia przedsiębiorstw
istniejących w dniu 5 grudnia 1990 r.,
3) spółek powstałych w wyniku komercjalizacji lub przekształcenia
przedsiębiorstwa państwowego istniejącego w dniu 5 grudnia 1990 r.
w jednoosobową spółkę Skarbu Państwa, w trybie przewidzianym w przepisach
o prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych
– jeżeli w dniu 1 stycznia 2004 r. podmioty te były posiadaczami nieruchomości,
znajdujących się w dniu 5 grudnia 1990 r. w posiadaniu przedsiębiorstw
państwowych, o których mowa w pkt 13.
Art. 208. 1. Osobom fizycznym oraz prawnym, które do dnia 5 grudnia 1990 r.
uzyskały ostateczne decyzje lokalizacyjne lub pozwolenia na budowę na
nieruchomości stanowiące własność Skarbu Państwa lub własność gminy, oddaje się
te nieruchomości w użytkowanie wieczyste w trybie bezprzetargowym, jeżeli wnioski
o oddanie tych nieruchomości zostały złożone przed dniem utraty ważności tych
decyzji, jednak nie później niż do dnia 31 grudnia 2000 r.
2. Spółdzielniom, ich związkom oraz Krajowej Radzie Spółdzielczej i innym
osobom prawnym, które na gruntach stanowiących własność Skarbu Państwa lub
własność gminy do dnia 5 grudnia 1990 r. wybudowały same lub wybudowali ich
poprzednicy prawni z własnych środków, za zezwoleniem właściwego organu
nadzoru budowlanego budynki, przysługuje roszczenie o ustanowienie użytkowania
wieczystego gruntów oraz o nieodpłatne przeniesienie własności znajdujących się na nich budynków. Roszczenie przysługuje tym osobom w stosunku do gruntów będących w dniu zgłoszenia roszczenia w ich posiadaniu w rozumieniu art. 207
i obejmuje grunty niezbędne do prawidłowego korzystania z budynku.
3. W sprawach, o których mowa w ust. 2, zawarcie umowy o oddanie gruntu
w użytkowanie wieczyste oraz o przeniesienie własności budynków następuje bez
przetargu oraz bez obowiązku wniesienia pierwszej opłaty.
4. Roszczenia, o których mowa w ust. 2, wygasły, jeżeli wnioski w tej sprawie
nie zostały złożone do dnia 31 grudnia 1996 r.
Art. 209. Osoby, które uzyskały prawo zabudowy nieruchomości ustanowione
przed dniem wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o prawie
zabudowy (Dz. U. poz. 280), mogą żądać przekształcenia tego prawa w użytkowanie
wieczyste. Przekształcenie następuje w drodze decyzji właściwego organu, w której
określa się także warunki użytkowania wieczystego, z zachowaniem zasad
określonych w art. 62. Decyzja stanowi podstawę do dokonania wpisu w księdze
wieczystej.

Art. 209a. 1. Jeżeli przy wyodrębnianiu własności lokali w budynku wydzielono
dla tego budynku działkę gruntu niespełniającą wymogów działki budowlanej,
właścicielom lokali przysługuje w stosunku do Skarbu Państwa lub jednostki
samorządu terytorialnego roszczenie o zawarcie umowy przeniesienia własności lub
oddania w użytkowanie wieczyste przyległej nieruchomości gruntowej lub jej części,
która wraz z dotychczas wydzieloną działką gruntu będzie spełniać wymogi działki
budowlanej, pod warunkiem że roszczenie to zostało zgłoszone łącznie przez
właścicieli wszystkich lokali; w razie braku zgody stosuje się przepisy
art. 199 Kodeksu cywilnego.
2. Przeniesienie własności nieruchomości, o którym mowa w ust. 1, może
nastąpić po rozpatrzeniu przez właściwe organy wniosków poprzednich właścicieli lub
ich spadkobierców o przywrócenie własności tej nieruchomości.
3. W przypadku, o którym mowa w ust. 1, Skarbowi Państwa lub jednostce
samorządu terytorialnego przysługuje w stosunku do właścicieli lokali roszczenie
o zawarcie umowy przeniesienia na ich rzecz własności lub oddania im
w użytkowanie wieczyste przyległej nieruchomości gruntowej lub jej części.
4. Roszczenie, o którym mowa w ust. 1, nie przysługuje, jeżeli:
1) toczy się postępowanie dotyczące prawidłowości nabycia nieruchomości przez
Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego;
2) przyległa nieruchomość gruntowa, stanowiąca własność Skarbu Państwa lub
jednostki samorządu terytorialnego, została oddana w użytkowanie wieczyste
innej osobie lub w trwały zarząd jednostce organizacyjnej na cele obronności
i bezpieczeństwa państwa, lub graniczy z tymi nieruchomościami;
3) wskutek realizacji roszczenia przyległa nieruchomość gruntowa przestałaby
spełniać wymogi działki budowlanej.
Art. 214. 1. Poprzednim właścicielom, których prawa do odszkodowania za
przejęte przez państwo grunty, budynki i inne części składowe nieruchomości,
przewidziane w art. 7 ust. 4 i 5 oraz art. 8 dekretu z dnia 26 października 1945 r.
o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy wygasły na
podstawie przepisów ustawy wymienionej w art. 241 pkt 1, jeżeli w terminie do dnia
31 grudnia 1988 r. zgłosili oni lub ich następcy prawni wnioski o oddanie gruntów
w użytkowanie wieczyste, może zostać zwrócona nieruchomość stanowiąca ich dawną
własność.
2. Zwrot nieruchomości, o którym mowa w ust. 1, przysługuje poprzednim
właścicielom działek zabudowanych domami jednorodzinnymi, małymi domami
mieszkalnymi i domami, w których liczba izb nie przekracza 20, oraz domami,
w których przed dniem 21 listopada 1945 r. została wyodrębniona własność
poszczególnych lokali, a także domami, które stanowiły przed tym dniem własność
spółdzielni mieszkaniowych.
3. O przyznaniu prawa użytkowania wieczystego gruntów i o zwrocie budynków
orzeka właściwy organ.
4. Przepis ust. 2 stosuje się odpowiednio do obiektów sakralnych, klasztorów,
domów zakonnych i innych obiektów kościelnych, użytkowanych w całości przez
byłych właścicieli lub ich następców prawnych. Jeżeli obiekty te są użytkowane tylko
w części, przepis ust. 2 stosuje się wyłącznie w granicach faktycznego władania.
5. Przepisu ust. 2 nie stosuje się do gruntów oddanych w użytkowanie wieczyste
osobom innym niż byli właściciele oraz do gruntów oddanych w użytkowanie.

Art. 214a. 1. Odmawia się oddania gruntu w użytkowanie wieczyste lub
przeniesienia prawa własności gruntu na rzecz osoby uprawnionej, o której mowa
w art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu
gruntów na obszarze m.st. Warszawy, niezależnie od przyczyn wymienionych
w art. 7 ust. 2 tego dekretu, ze względu na:
1) przeznaczenie lub wykorzystywanie na cele określone w art. 6;
2) sprzedaż lub oddanie w użytkowanie wieczyste na rzecz osób trzecich;
3) zabudowę przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego
dokonaną po dniu wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, której wartość przenosi znacznie wartość zajętego na ten cel gruntu;
4) odbudowę lub remont, dokonany ze środków publicznych, budynków, o których
mowa w art. 5 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu
gruntów na obszarze m.st. Warszawy, zniszczonych w latach 19391945 więcej
niż w 50%;
5) brak możliwości dokonania zgodnego z prawem i ładem przestrzennym podziału
nieruchomości, której części dotyczy roszczenie, o którym mowa w art. 7 ust. 1
i 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na
obszarze m.st. Warszawy;
6) zajmowanie lokalu przez lokatora w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia
21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy
i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 611);
7) przeznaczenie nieruchomości na cele nauki, oświaty i kultury;
8) położenie gruntu w ramach publicznego kompleksu wypoczynkowego lub
rekreacyjnego lub terenów zieleni w rozumieniu art. 5 pkt 21 ustawy z dnia
16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2020 r. poz. 55, 471 i 1378);
9) ustanowienie lub przeniesienie na rzecz osób trzecich praw rzeczowych na
gruncie, budynku lub ich części albo oddanie nieruchomości lub jej części do
odpłatnego korzystania, w szczególności na podstawie umowy najmu lokalu
mieszkalnego – bez względu na czas trwania stosunku cywilnoprawnego z osobą
trzecią;
10) przeszkody powodujące, iż ustanowienie użytkowania wieczystego oraz
własności budynku lub innego urządzenia powodowałyby sprzeczność
z przeznaczeniem społeczno-gospodarczym tych praw;
11) niemożność pogodzenia z prawidłowym ukształtowaniem stosunków
sąsiedzkich;
12) przeznaczenie lub wykorzystanie nieruchomości na cele użyteczności publicznej.
2. Przepis ust. 1 stosuje się także w przypadku, gdy wyłączenia, o których mowa
w ust. 1, dotyczą części gruntu, budynku albo ich części składowych.

Art. 214b. 1. W sprawach dotyczących rozpatrzenia wniosków, o których mowa
w art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu
gruntów na obszarze m.st. Warszawy umarza się postępowanie, jeżeli nie jest możliwe
ustalenie stron postępowania lub ich adresów.
2. Podstawa umorzenia zachodzi, gdy organ wezwał nieustalone strony lub
strony, których adresów nie ustalono, do uczestnictwa w postępowaniu przez
ogłoszenie, a w sprawie nie wpłynęło żadne pismo pochodzące od wzywanej strony
w przeciągu ostatnich 30 lat poprzedzających dzień publikacji ogłoszenia. Organ
wydaje decyzję o umorzeniu postępowania, jeżeli w terminie 6 miesięcy od dnia
ogłoszenia wzywana strona nie zgłosiła swych praw albo zgłosiwszy je, nie
udowodniła ich w terminie kolejnych 3 miesięcy lub nie wskazała swego adresu.
2a. Wnioskodawca oraz jego ewentualni następcy prawni nie mogą być
reprezentowani przez kuratora spadku lub kuratora dla osoby nieznanej z miejsca
pobytu.
3. Ogłoszenie zawiera:
1) imię, nazwisko oraz ostatnie znane organowi miejsce zamieszkania
wnioskodawcy;
2) informację o złożonym wniosku;
3) wskazanie nieruchomości objętej złożonym wnioskiem;
4) wezwanie, aby wzywana strona w terminach, o których mowa w ust. 2 zdanie
drugie, zgłosiła i udowodniła swe prawa, gdyż w przeciwnym razie
postępowanie zostanie umorzone.
4. Ogłoszenie zamieszcza się w dzienniku o zasięgu ogólnokrajowym a ponadto
w prasie lokalnej obejmującej swym zasięgiem miejsce ostatniego zamieszkania
wnioskodawcy, a także na okres 30 dni na stronie internetowej właściwego urzędu.
5. Decyzja o umorzeniu postępowania stanowi podstawę do ujawnienia tytułu
własności do nieruchomości Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego
w księgach wieczystych prowadzonych dla budynku i dla lokali wydzielonych z tego
budynku jako odrębnych nieruchomości oraz do zamknięcia powyższych ksiąg.
6. Prezydent m.st. Warszawy zawiadamia o wydaniu decyzji w trybie art. 214b
w drodze obwieszczenia w urzędowym publikatorze teleinformatycznym – Biuletynie
Informacji Publicznej m.st. Warszawy. Skutek doręczenia decyzji następuje
z upływem 14 dni od dnia obwieszczenia.

Art. 214c. Odmawia się oddania gruntu w użytkowanie wieczyste na rzecz
osoby, która nabyła prawo lub roszczenie od kuratora reprezentującego osobę
uprawnioną ustanowionego, dla osoby nieznanej z miejsca pobytu, jeżeli nie było
podstaw do jego ustanowienia albo od kuratora spadku lub z naruszeniem przepisów o dziedziczeniu, w tym przepisów dotyczących dziedziczenia spadków wakujących lub nieobjętych.
Art. 216. 1. Przepisy rozdziału 6 działu III niniejszej ustawy stosuje się
odpowiednio do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na
podstawie art. 6 lub art. 47 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie
wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. poz. 64 oraz z 1982 r. poz. 79),
ustawy z dnia 22 maja 1958 r. o terenach dla budownictwa domów jednorodzinnych
w miastach i osiedlach (Dz. U. poz. 138, z 1961 r. poz. 47 i 159 oraz z 1972 r.
poz. 192), ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. o terenach budowlanych na obszarach wsi
(Dz. U. z 1969 r. poz. 216, z 1972 r. poz. 312 oraz z 1985 r. poz. 99), art. 22 ustawy
z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1969 r.
poz. 159, z 1972 r. poz. 193 oraz z 1974 r. poz. 84), ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. poz. 192, z 1973 r. poz. 282 oraz
z 1985 r. poz. 99) oraz do nieruchomości wywłaszczonych na rzecz państwowych
i spółdzielczych przedsiębiorstw gospodarki rolnej, jak również do gruntów
wywłaszczonych na podstawie odrębnych przepisów w związku z potrzebami
Tatrzańskiego Parku Narodowego.
2. Przepisy rozdziału 6 działu III stosuje się odpowiednio do nieruchomości
nabytych na rzecz Skarbu Państwa albo gminy odpowiednio na podstawie:
1) art. 5 i art. 13 ustawy z dnia 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na
obszarach miast i niektórych osiedli (Dz. U. poz. 240 oraz z 1957 r. poz. 172);
2) art. 9 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu
nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych
(Dz. U. z 1952 r. poz. 31);
3) ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu
nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. poz. 127, z późn. zm.).

Art. 216a. Przepisu art. 34 ust. 1 pkt 2 nie stosuje się do nieruchomości,
o których mowa w:
1) art. 2 ust. 1 lit. b dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia
6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. poz. 13,
z 1946 r. poz. 279, z 1957 r. poz. 172 oraz z 1968 r. poz. 6);
2) ustawie z dnia 6 maja 1945 r. o wyłączeniu ze społeczeństwa polskiego wrogich
elementów (Dz. U. poz. 96, 203 i 307 oraz z 1946 r. poz. 73);
3) art. 38 w związku z art. 2 ustawy z dnia 6 maja 1945 r. o majątkach
opuszczonych i porzuconych (Dz. U. poz. 97, 144 i 179);
4) art. 2 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa
podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. poz. 17, z późn. zm.);
5) art. 2 dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich
(Dz. U. poz. 87, z późn. zm.);
6) art. 1 dekretu z dnia 5 września 1947 r. o przejęciu na własność Państwa mienia
pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR (Dz. U. poz. 318, z 1949 r.
poz. 404 oraz z 1969 r. poz. 95);
7) art. 38 ust. 3 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach
i osiedlach (Dz. U. z 1969 r. poz. 159, z 1972 r. poz. 193 oraz z 1974 r. poz. 84).
Art. 230. 1. Osoby, które w dniu wejścia w życie ustawy były wpisane na listy
wojewódzkie biegłych z zakresu szacowania nieruchomości, mają prawo szacowania
nieruchomości przez 9 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy.
2. Osoby ustanowione i wpisane przed dniem wejścia w życie ustawy na listę
biegłych sądowych z zakresu szacowania nieruchomości mogą prowadzić działalność
bez uprawnień zawodowych, o których mowa w art. 174 ust. 1, przez 3 lata od dnia
wejścia w życie ustawy. Przepis stosuje się odpowiednio do osób powoływanych przez sąd lub organ prowadzący postępowanie przygotowawcze w sprawach karnych w charakterze biegłego sądowego spoza listy biegłych sądowych.
3. Osoby z wykształceniem wyższym, legitymujące się świadectwem
ukończenia, przed dniem wejścia w życie ustawy, kursu specjalistycznego z zakresu
szacowania nieruchomości, mogą ubiegać się, z zastrzeżeniem ust. 4, o nadanie
uprawnień zawodowych w zakresie szacowania nieruchomości, pod warunkiem
ukończenia uzupełniającego kursu kwalifikacyjnego, którego program został
uzgodniony z Prezesem Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast, oraz wykonania co
najmniej 15 operatów szacunkowych, a także przejścia, z wynikiem pozytywnym,
postępowania kwalifikacyjnego, o którym mowa w art. 191.
4. Osoby z wykształceniem średnim legitymujące się świadectwem, o którym
mowa w ust. 3, mogą ubiegać się o nadanie uprawnień zawodowych w zakresie
szacowania nieruchomości w ciągu 3 lat od dnia wejścia w życie ustawy, pod
warunkiem ukończenia uzupełniającego kursu kwalifikacyjnego, którego program
został uzgodniony z Prezesem Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast, wykonania
co najmniej 15 operatów szacunkowych oraz przejścia z wynikiem pozytywnym
postępowania kwalifikacyjnego, o którym mowa w art. 191.