Wejscie w życie: 1 września 1998

Ostatnia Zmiana: 24 czerwca 2020

Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny

Art. 1. § 1. Odpowiedzialności karnej podlega ten tylko, kto popełnia czyn
zabroniony pod groźbą kary przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia.
§ 2. Nie stanowi przestępstwa czyn zabroniony, którego społeczna szkodliwość
jest znikoma.
§ 3. Nie popełnia przestępstwa sprawca czynu zabronionego, jeżeli nie można
mu przypisać winy w czasie czynu.

Art. 2. Odpowiedzialności karnej za przestępstwo skutkowe popełnione przez
zaniechanie podlega ten tylko, na kim ciążył prawny, szczególny obowiązek
zapobiegnięcia skutkowi.

Art. 3. Kary oraz inne środki przewidziane w tym kodeksie stosuje się
z uwzględnieniem zasad humanitaryzmu, w szczególności z poszanowaniem
godności człowieka.

Art. 4. § 1. Jeżeli w czasie orzekania obowiązuje ustawa inna niż w czasie
popełnienia przestępstwa, stosuje się ustawę nową, jednakże należy stosować ustawę
obowiązującą poprzednio, jeżeli jest względniejsza dla sprawcy.
§ 2. Jeżeli według nowej ustawy za czyn objęty wyrokiem nie można orzec kary
w wysokości kary orzeczonej, wymierzoną karę obniża się do wysokości najsurowszej
kary możliwej do orzeczenia na podstawie nowej ustawy.
§ 3. Jeżeli według nowej ustawy czyn objęty wyrokiem nie jest już zagrożony
karą pozbawienia wolności, wymierzoną karę pozbawienia wolności podlegającą
wykonaniu zamienia się na grzywnę albo karę ograniczenia wolności, przyjmując że
jeden miesiąc pozbawienia wolności równa się 60 stawkom dziennym grzywny albo
2 miesiącom ograniczenia wolności.
§ 4. Jeżeli według nowej ustawy czyn objęty wyrokiem nie jest już zabroniony
pod groźbą kary, skazanie ulega zatarciu z mocy prawa.

Art. 5. Ustawę karną polską stosuje się do sprawcy, który popełnił czyn
zabroniony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jak również na polskim statku
wodnym lub powietrznym, chyba że umowa międzynarodowa, której Rzeczpospolita
Polska jest stroną, stanowi inaczej.

Art. 6. § 1. Czyn zabroniony uważa się za popełniony w czasie, w którym
sprawca działał lub zaniechał działania, do którego był obowiązany.
§ 2. Czyn zabroniony uważa się za popełniony w miejscu, w którym sprawca
działał lub zaniechał działania, do którego był obowiązany, albo gdzie skutek
stanowiący znamię czynu zabronionego nastąpił lub według zamiaru sprawcy miał
nastąpić.

Art. 7. § 1. Przestępstwo jest zbrodnią albo występkiem.
§ 2. Zbrodnią jest czyn zabroniony zagrożony karą pozbawienia wolności na czas
nie krótszy od lat 3 albo karą surowszą.
§ 3. Występkiem jest czyn zabroniony zagrożony grzywną powyżej 30 stawek
dziennych albo powyżej 5000 złotych, karą ograniczenia wolności przekraczającą
miesiąc albo karą pozbawienia wolności przekraczającą miesiąc.

Art. 8. Zbrodnię można popełnić tylko umyślnie; występek można popełnić
także nieumyślnie, jeżeli ustawa tak stanowi.

Art. 9. § 1. Czyn zabroniony popełniony jest umyślnie, jeżeli sprawca ma zamiar
jego popełnienia, to jest chce go popełnić albo przewidując możliwość jego
popełnienia, na to się godzi.
§ 2. Czyn zabroniony popełniony jest nieumyślnie, jeżeli sprawca nie mając
zamiaru jego popełnienia, popełnia go jednak na skutek niezachowania ostrożności
wymaganej w danych okolicznościach, mimo że możliwość popełnienia tego czynu
przewidywał albo mógł przewidzieć.
§ 3. Sprawca ponosi surowszą odpowiedzialność, którą ustawa uzależnia od
określonego następstwa czynu zabronionego, jeżeli następstwo to przewidywał albo
mógł przewidzieć.

Art. 10. § 1. Na zasadach określonych w tym kodeksie odpowiada ten, kto
popełnia czyn zabroniony po ukończeniu 17 lat.
§ 2. Nieletni, który po ukończeniu 15 lat dopuszcza się czynu zabronionego
określonego w art. 134, art. 148 § 1, 2 lub 3, art. 156 § 1 lub 3, art. 163 § 1 lub 3,
art. 166, art. 173 § 1 lub 3, art. 197 § 3 lub 4, art. 223 § 2, art. 252 § 1 lub 2 oraz
w art. 280, może odpowiadać na zasadach określonych w tym kodeksie, jeżeli
okoliczności sprawy oraz stopień rozwoju sprawcy, jego właściwości i warunki
osobiste za tym przemawiają, a w szczególności, jeżeli poprzednio stosowane środki
wychowawcze lub poprawcze okazały się bezskuteczne.
§ 3. W wypadku określonym w § 2 orzeczona kara nie może przekroczyć dwóch
trzecich górnej granicy ustawowego zagrożenia przewidzianego za przypisane
sprawcy przestępstwo; sąd może zastosować także nadzwyczajne złagodzenie kary.
§ 4. W stosunku do sprawcy, który popełnił występek po ukończeniu lat 17, lecz
przed ukończeniem lat 18, sąd zamiast kary stosuje środki wychowawcze, lecznicze
albo poprawcze przewidziane dla nieletnich, jeżeli okoliczności sprawy oraz stopień
rozwoju sprawcy, jego właściwości i warunki osobiste za tym przemawiają.

Art. 11. § 1. Ten sam czyn może stanowić tylko jedno przestępstwo.
§ 2. Jeżeli czyn wyczerpuje znamiona określone w dwóch albo więcej przepisach
ustawy karnej, sąd skazuje za jedno przestępstwo na podstawie wszystkich
zbiegających się przepisów.
§ 3. W wypadku określonym w § 2 sąd wymierza karę na podstawie przepisu
przewidującego karę najsurowszą, co nie stoi na przeszkodzie orzeczeniu innych
środków przewidzianych w ustawie na podstawie wszystkich zbiegających się
przepisów.

Art. 12. § 1. Dwa lub więcej zachowań, podjętych w krótkich odstępach czasu
w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, uważa się za jeden czyn zabroniony; jeżeli
przedmiotem zamachu jest dobro osobiste, warunkiem uznania wielości zachowań za
jeden czyn zabroniony jest tożsamość pokrzywdzonego.
§ 2. Odpowiada jak za jeden czyn zabroniony wyczerpujący znamiona
przestępstwa ten, kto w krótkich odstępach czasu, przy wykorzystaniu tej samej albo
takiej samej sposobności lub w podobny sposób popełnia dwa lub więcej umyślnych
wykroczeń przeciwko mieniu, jeżeli łączna wartość mienia uzasadnia
odpowiedzialność za przestępstwo.

Art. 13. § 1. Odpowiada za usiłowanie, kto w zamiarze popełnienia czynu
zabronionego swoim zachowaniem bezpośrednio zmierza do jego dokonania, które
jednak nie następuje.
§ 2. Usiłowanie zachodzi także wtedy, gdy sprawca nie uświadamia sobie, że
dokonanie jest niemożliwe ze względu na brak przedmiotu nadającego się do
popełnienia na nim czynu zabronionego lub ze względu na użycie środka nie
nadającego się do popełnienia czynu zabronionego.

Art. 14. § 1. Sąd wymierza karę za usiłowanie w granicach zagrożenia
przewidzianego dla danego przestępstwa.
§ 2. W wypadku określonym w art. 13 § 2 sąd może zastosować nadzwyczajne
złagodzenie kary, a nawet odstąpić od jej wymierzenia.

Art. 15. § 1. Nie podlega karze za usiłowanie, kto dobrowolnie odstąpił od
dokonania lub zapobiegł skutkowi stanowiącemu znamię czynu zabronionego.
§ 2. Sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary w stosunku do
sprawcy, który dobrowolnie starał się zapobiec skutkowi stanowiącemu znamię czynu
zabronionego.

Art. 16. § 1. Przygotowanie zachodzi tylko wtedy, gdy sprawca w celu
popełnienia czynu zabronionego podejmuje czynności mające stworzyć warunki do
przedsięwzięcia czynu zmierzającego bezpośrednio do jego dokonania, w
szczególności w tymże celu wchodzi w porozumienie z inną osobą, uzyskuje lub
przysposabia środki, zbiera informacje lub sporządza plan działania.
§ 2. Przygotowanie jest karalne tylko wtedy, gdy ustawa tak stanowi.

Art. 17. § 1. Nie podlega karze za przygotowanie, kto dobrowolnie od niego
odstąpił, w szczególności zniszczył przygotowane środki lub zapobiegł skorzystaniu
z nich w przyszłości; w razie wejścia w porozumienie z inną osobą w celu popełnienia
czynu zabronionego, nie podlega karze ten, kto nadto podjął istotne starania
zmierzające do zapobieżenia dokonaniu.
§ 2. Nie podlega karze za przygotowanie osoba, do której stosuje się art. 15 § 1.

Art. 18. § 1. Odpowiada za sprawstwo nie tylko ten, kto wykonuje czyn
zabroniony sam albo wspólnie i w porozumieniu z inną osobą, ale także ten, kto
kieruje wykonaniem czynu zabronionego przez inną osobę lub wykorzystując
uzależnienie innej osoby od siebie, poleca jej wykonanie takiego czynu.
§ 2. Odpowiada za podżeganie, kto chcąc, aby inna osoba dokonała czynu
zabronionego, nakłania ją do tego.
§ 3. Odpowiada za pomocnictwo, kto w zamiarze, aby inna osoba dokonała
czynu zabronionego, swoim zachowaniem ułatwia jego popełnienie, w szczególności
dostarczając narzędzie, środek przewozu, udzielając rady lub informacji; odpowiada
za pomocnictwo także ten, kto wbrew prawnemu, szczególnemu obowiązkowi
niedopuszczenia do popełnienia czynu zabronionego swoim zaniechaniem ułatwia
innej osobie jego popełnienie.

Art. 19. § 1. Sąd wymierza karę za podżeganie lub pomocnictwo w granicach
zagrożenia przewidzianego za sprawstwo.
§ 2. Wymierzając karę za pomocnictwo sąd może zastosować nadzwyczajne
złagodzenie kary.

Art. 20. Każdy ze współdziałających w popełnieniu czynu zabronionego
odpowiada w granicach swojej umyślności lub nieumyślności niezależnie od
odpowiedzialności pozostałych współdziałających.

Art. 21. § 1. Okoliczności osobiste, wyłączające lub łagodzące albo zaostrzające
odpowiedzialność karną, uwzględnia się tylko co do osoby, której dotyczą.
§ 2. Jeżeli okoliczność osobista dotycząca sprawcy, wpływająca chociażby tylko
na wyższą karalność, stanowi znamię czynu zabronionego, współdziałający podlega
odpowiedzialności karnej przewidzianej za ten czyn zabroniony, gdy o tej
okoliczności wiedział, chociażby go nie dotyczyła.
§ 3. Wobec współdziałającego, którego nie dotyczy okoliczność określona w § 2,
sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary.

Art. 22. § 1. Jeżeli czynu zabronionego tylko usiłowano dokonać, podmiot
określony w art. 18 § 2 i 3 odpowiada jak za usiłowanie.
§ 2. Jeżeli czynu zabronionego nie usiłowano dokonać, sąd może zastosować
nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet odstąpić od jej wymierzenia.

Art. 23. § 1. Nie podlega karze współdziałający, który dobrowolnie zapobiegł
dokonaniu czynu zabronionego.
§ 2. Sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary w stosunku do
współdziałającego, który dobrowolnie starał się zapobiec dokonaniu czynu
zabronionego.

Art. 24. Odpowiada jak za podżeganie, kto w celu skierowania przeciwko innej
osobie postępowania karnego nakłania ją do popełnienia czynu zabronionego; w tym
wypadku nie stosuje się art. 22 i 23.

Art. 25. § 1. Nie popełnia przestępstwa, kto w obronie koniecznej odpiera
bezpośredni, bezprawny zamach na jakiekolwiek dobro chronione prawem.
§ 2. W razie przekroczenia granic obrony koniecznej, w szczególności gdy
sprawca zastosował sposób obrony niewspółmierny do niebezpieczeństwa zamachu,
sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet odstąpić od jej
wymierzenia.
§ 2a. Nie podlega karze, kto przekracza granice obrony koniecznej, odpierając
zamach polegający na wdarciu się do mieszkania, lokalu, domu albo na przylegający
do nich ogrodzony teren lub odpierając zamach poprzedzony wdarciem się do tych
miejsc, chyba że przekroczenie granic obrony koniecznej było rażące.
§ 3. Nie podlega karze, kto przekracza granice obrony koniecznej pod wpływem
strachu lub wzburzenia usprawiedliwionych okolicznościami zamachu.
§ 4. (uchylony)
§ 5. (uchylony)

Art. 26. § 1. Nie popełnia przestępstwa, kto działa w celu uchylenia
bezpośredniego niebezpieczeństwa grożącego jakiemukolwiek dobru chronionemu
prawem, jeżeli niebezpieczeństwa nie można inaczej uniknąć, a dobro poświęcone
przedstawia wartość niższą od dobra ratowanego.
§ 2. Nie popełnia przestępstwa także ten, kto, ratując dobro chronione prawem
w warunkach określonych w § 1, poświęca dobro, które nie przedstawia wartości
oczywiście wyższej od dobra ratowanego.
§ 3. W razie przekroczenia granic stanu wyższej konieczności, sąd może
zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet odstąpić od jej wymierzenia.
§ 4. Przepisu § 2 nie stosuje się, jeżeli sprawca poświęca dobro, które ma
szczególny obowiązek chronić nawet z narażeniem się na niebezpieczeństwo osobiste.
§ 5. Przepisy § 1–3 stosuje się odpowiednio w wypadku, gdy z ciążących na
sprawcy obowiązków tylko jeden może być spełniony.

Art. 27. § 1. Nie popełnia przestępstwa, kto działa w celu przeprowadzenia
eksperymentu poznawczego, medycznego, technicznego lub ekonomicznego, jeżeli
spodziewana korzyść ma istotne znaczenie poznawcze, medyczne lub gospodarcze,
a oczekiwanie jej osiągnięcia, celowość oraz sposób przeprowadzenia eksperymentu
są zasadne w świetle aktualnego stanu wiedzy.
§ 2. Eksperyment jest niedopuszczalny bez zgody uczestnika, na którym jest
przeprowadzany, należycie poinformowanego o spodziewanych korzyściach
i grożących mu ujemnych skutkach oraz prawdopodobieństwie ich powstania, jak
również o możliwości odstąpienia od udziału w eksperymencie na każdym jego etapie.
§ 3. Zasady i warunki dopuszczalności eksperymentu medycznego określa
ustawa.

Art. 28. § 1. Nie popełnia przestępstwa, kto pozostaje w usprawiedliwionym
błędzie co do okoliczności stanowiącej znamię czynu zabronionego.
§ 2. Odpowiada na podstawie przepisu przewidującego łagodniejszą
odpowiedzialność sprawca, który dopuszcza się czynu w usprawiedliwionym błędnym
przekonaniu, że zachodzi okoliczność stanowiąca znamię czynu zabronionego, od
której taka łagodniejsza odpowiedzialność zależy.

Art. 29. Nie popełnia przestępstwa, kto dopuszcza się czynu zabronionego
w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu, że zachodzi okoliczność wyłączająca
bezprawność albo winę; jeżeli błąd sprawcy jest nieusprawiedliwiony, sąd może
zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary.

Art. 30. Nie popełnia przestępstwa, kto dopuszcza się czynu zabronionego
w usprawiedliwionej nieświadomości jego bezprawności; jeżeli błąd sprawcy jest
nieusprawiedliwiony, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary.

Art. 31. § 1. Nie popełnia przestępstwa, kto, z powodu choroby psychicznej,
upośledzenia umysłowego lub innego zakłócenia czynności psychicznych, nie mógł
w czasie czynu rozpoznać jego znaczenia lub pokierować swoim postępowaniem.
§ 2. Jeżeli w czasie popełnienia przestępstwa zdolność rozpoznania znaczenia
czynu lub kierowania postępowaniem była w znacznym stopniu ograniczona, sąd
może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary.
§ 3. Przepisów § 1 i 2 nie stosuje się, gdy sprawca wprawił się w stan
nietrzeźwości lub odurzenia powodujący wyłączenie lub ograniczenie poczytalności,
które przewidywał albo mógł przewidzieć.

Art. 32. Karami są:
1) grzywna;
2) ograniczenie wolności;
3) pozbawienie wolności;
4) 25 lat pozbawienia wolności;
5) dożywotnie pozbawienie wolności.

Art. 33. § 1. Grzywnę wymierza się w stawkach dziennych, określając liczbę
stawek oraz wysokość jednej stawki; jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, najniższa
liczba stawek wynosi 10, zaś najwyższa 540.
§ 2. Sąd może wymierzyć grzywnę także obok kary pozbawienia wolności
wymienionej w art. 32 pkt 3, jeżeli sprawca dopuścił się czynu w celu osiągnięcia
korzyści majątkowej lub gdy korzyść majątkową osiągnął.
§ 3. Ustalając stawkę dzienną, sąd bierze pod uwagę dochody sprawcy, jego
warunki osobiste, rodzinne, stosunki majątkowe i możliwości zarobkowe; stawka
dzienna nie może być niższa od 10 złotych, ani też przekraczać 2000 złotych.

Art. 34. § 1. Jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, kara ograniczenia wolności trwa
najkrócej miesiąc, najdłużej 2 lata; wymierza się ją w miesiącach i latach.
§ 1a. Kara ograniczenia wolności polega na:
1) obowiązku wykonywania nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne;
2) (uchylony)
3) (uchylony)
4) potrąceniu od 10% do 25% wynagrodzenia za pracę w stosunku miesięcznym na
cel społeczny wskazany przez sąd.
§ 1b. Obowiązki i potrącenie, o których mowa w § 1a, orzeka się łącznie lub
osobno.
§ 2. W czasie odbywania kary ograniczenia wolności skazany:
1) nie może bez zgody sądu zmieniać miejsca stałego pobytu;
2) (uchylony)
3) ma obowiązek udzielania wyjaśnień dotyczących przebiegu odbywania kary.
§ 3. Wymierzając karę ograniczenia wolności, sąd może orzec świadczenie
pieniężne wymienione w art. 39 pkt 7 lub obowiązki, o których mowa
w art. 72 § 1 pkt 2–7a.

Art. 35. § 1. Nieodpłatna, kontrolowana praca na cele społeczne jest
wykonywana w wymiarze od 20 do 40 godzin w stosunku miesięcznym.
§ 2. Potrącenie wynagrodzenia za pracę może być orzeczone wobec osoby
zatrudnionej; w okresie, na jaki zostało orzeczone potrącenie, skazany nie może
rozwiązać bez zgody sądu stosunku pracy.
§ 3. (uchylony)
§ 4. Do orzekania świadczenia pieniężnego wymienionego w art. 39 pkt 7 oraz
obowiązków, o których mowa w art. 72 § 1 pkt 2–7a, przepis art. 74 stosuje się
odpowiednio.

Art. 36. § 1. (uchylony)
§ 2. (uchylony)
§ 3. (uchylony)

Art. 37. Kara pozbawienia wolności wymieniona w art. 32 pkt 3 trwa najkrócej
miesiąc, najdłużej 15 lat; wymierza się ją w miesiącach i latach.
Art. 37a. Jeżeli ustawa przewiduje zagrożenie karą pozbawienia wolności
nieprzekraczającą 8 lat, można zamiast tej kary orzec grzywnę albo karę ograniczenia
wolności, o której mowa w art. 34 § 1a pkt 1 lub 4.
Art. 37b. W sprawie o występek zagrożony karą pozbawienia wolności,
niezależnie od dolnej granicy ustawowego zagrożenia przewidzianego w ustawie za
dany czyn, sąd może orzec jednocześnie karę pozbawienia wolności w wymiarze
nieprzekraczającym 3 miesięcy, a jeżeli górna granica ustawowego zagrożenia wynosi
przynajmniej 10 lat – 6 miesięcy, oraz karę ograniczenia wolności do lat 2. Przepisów
art. 69–75 nie stosuje się. W pierwszej kolejności wykonuje się wówczas karę
pozbawienia wolności, chyba że ustawa stanowi inaczej.

Art. 38. § 1. Jeżeli ustawa przewiduje obniżenie albo nadzwyczajne obostrzenie
górnej granicy ustawowego zagrożenia, a ustawowe zagrożenie obejmuje więcej niż
jedną z kar wymienionych w art. 32 pkt 1–3, obniżenie albo obostrzenie odnosi się do
każdej z tych kar.
§ 2. Kara nadzwyczajnie obostrzona nie może przekroczyć 810 stawek
dziennych grzywny, 2 lat ograniczenia wolności lub 20 lat pozbawienia wolności; karę
pozbawienia wolności wymierza się w miesiącach i latach.
§ 3. Jeżeli ustawa przewiduje obniżenie górnej granicy ustawowego zagrożenia,
kara wymierzona za przestępstwo zagrożone karą dożywotniego pozbawienia
wolności nie może przekroczyć 25 lat pozbawienia wolności, a za przestępstwo
zagrożone karą 25 lat pozbawienia wolności nie może przekroczyć 20 lat pozbawienia
wolności.

Art. 39. Środkami karnymi są:
1) pozbawienie praw publicznych;
2) zakaz zajmowania określonego stanowiska, wykonywania określonego zawodu
lub prowadzenia określonej działalności gospodarczej;
2a) zakaz prowadzenia działalności związanej z wychowaniem, leczeniem, edukacją
małoletnich lub z opieką nad nimi;
2b) zakaz przebywania w określonych środowiskach lub miejscach, kontaktowania
się z określonymi osobami, zbliżania się do określonych osób lub opuszczania
określonego miejsca pobytu bez zgody sądu;
2c) zakaz wstępu na imprezę masową;
2d) zakaz wstępu do ośrodków gier i uczestnictwa w grach hazardowych;
2e) nakaz okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie
z pokrzywdzonym;
3) zakaz prowadzenia pojazdów;
4) (uchylony)
5) (uchylony)
6) (uchylony)
7) świadczenie pieniężne;
8) podanie wyroku do publicznej wiadomości.

Art. 40. § 1. Pozbawienie praw publicznych obejmuje utratę czynnego
i biernego prawa wyborczego do organu władzy publicznej, organu samorządu
zawodowego lub gospodarczego, utratę prawa do udziału w sprawowaniu wymiaru
sprawiedliwości oraz do pełnienia funkcji w organach i instytucjach państwowych
i samorządu terytorialnego lub zawodowego, jak również utratę posiadanego stopnia
wojskowego i powrót do stopnia szeregowego; pozbawienie praw publicznych
obejmuje ponadto utratę orderów, odznaczeń i tytułów honorowych oraz utratę
zdolności do ich uzyskania w okresie trwania pozbawienia praw.
§ 2. Sąd może orzec pozbawienie praw publicznych w razie skazania na karę
pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3 za przestępstwo popełnione
w wyniku motywacji zasługującej na szczególne potępienie.

Art. 41. § 1. Sąd może orzec zakaz zajmowania określonego stanowiska albo
wykonywania określonego zawodu, jeżeli sprawca nadużył przy popełnieniu
przestępstwa stanowiska lub wykonywanego zawodu albo okazał, że dalsze
zajmowanie stanowiska lub wykonywanie zawodu zagraża istotnym dobrom
chronionym prawem.
§ 1a. Sąd może orzec zakaz zajmowania wszelkich lub określonych stanowisk,
wykonywania wszelkich lub określonych zawodów albo działalności, związanych
z wychowaniem, edukacją, leczeniem małoletnich lub z opieką nad nimi na czas
określony albo dożywotnio w razie skazania na karę pozbawienia wolności za umyślne
przestępstwo przeciwko życiu lub zdrowiu na szkodę małoletniego. Sąd orzeka zakaz
zajmowania wszelkich lub określonych stanowisk, wykonywania wszelkich lub
określonych zawodów albo działalności, związanych z wychowaniem, edukacją,
leczeniem małoletnich lub z opieką nad nimi na czas określony albo dożywotnio
w razie skazania za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej lub obyczajności na
szkodę małoletniego.
§ 1b. Sąd orzeka dożywotnio zakaz, o którym mowa w § 1a, w razie ponownego
skazania sprawcy w warunkach określonych w tym przepisie.
§ 2. Sąd może orzec zakaz prowadzenia określonej działalności gospodarczej
w razie skazania za przestępstwo popełnione w związku z prowadzeniem takiej
działalności, jeżeli dalsze jej prowadzenie zagraża istotnym dobrom chronionym
prawem.
Art. 41a. § 1. Sąd może orzec zakaz przebywania w określonych środowiskach
lub miejscach, kontaktowania się z określonymi osobami, zbliżania się do określonych
osób lub opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody sądu, jak również nakaz
okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym, w razie
skazania za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej lub obyczajności na szkodę
małoletniego lub inne przestępstwo przeciwko wolności oraz w razie skazania za
umyślne przestępstwo z użyciem przemocy, w tym zwłaszcza przemocy wobec osoby
najbliższej. Zakaz lub nakaz może być połączony z obowiązkiem zgłaszania się do
Policji lub innego wyznaczonego organu w określonych odstępach czasu, a zakaz
zbliżania się do określonych osób – również kontrolowany w systemie dozoru
elektronicznego.
§ 2. Sąd orzeka zakaz przebywania w określonych środowiskach lub miejscach,
kontaktowania się z określonymi osobami, zbliżania się do określonych osób lub
opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody sądu, jak również nakaz
okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym, w razie
skazania na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania
za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej lub obyczajności na szkodę
małoletniego. Zakaz lub nakaz może być połączony z obowiązkiem zgłaszania się do
Policji lub innego wyznaczonego organu w określonych odstępach czasu, a zakaz
zbliżania się do określonych osób – również kontrolowany w systemie dozoru
elektronicznego.
§ 3. Sąd może orzec zakaz przebywania w określonych środowiskach lub
miejscach, kontaktowania się z określonymi osobami, zbliżania się do określonych
osób lub opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody sądu dożywotnio w razie
ponownego skazania sprawcy w warunkach określonych w § 2.
§ 3a. W razie orzeczenia nakazu okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego
wspólnie z pokrzywdzonym za przestępstwa określone w rozdziałach XXV i XXVI
sąd orzeka na ten sam okres zakaz zbliżania się do pokrzywdzonego.
§ 4. Orzekając zakaz zbliżania się do określonych osób, sąd wskazuje odległość
od osób chronionych, którą skazany obowiązany jest zachować.
§ 5. Orzekając nakaz okresowego opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie
z pokrzywdzonym, sąd określa termin jego wykonania.
Art. 41b. § 1. Sąd może orzec zakaz wstępu na imprezę masową, jeżeli
przestępstwo zostało popełnione w związku z taką imprezą lub w razie skazania za
występek o charakterze chuligańskim, a udział sprawcy w imprezach masowych
zagraża dobrom chronionym prawem. Sąd orzeka zakaz wstępu na imprezę masową
w wypadkach wskazanych w ustawie.
§ 2. Zakaz wstępu na imprezę masową obejmuje wszelkie imprezy masowe na
terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz mecze piłki nożnej rozgrywane przez
polską kadrę narodową lub polski klub sportowy poza terytorium Rzeczypospolitej
Polskiej.
§ 3. Orzekając zakaz wstępu na imprezę masową za czyn popełniony w związku
z masową imprezą sportową, sąd może orzec obowiązek przebywania skazanego
w czasie trwania niektórych imprez masowych objętych zakazem w miejscu stałego
pobytu lub w innym wyznaczonym miejscu, z zastosowaniem systemu dozoru
elektronicznego.
§ 4. Sąd orzeka zakaz wstępu na imprezę masową i obowiązek określony w § 3,
w razie ponownego skazania sprawcy za przestępstwo popełnione w związku
z imprezą masową.
§ 5. W szczególnie uzasadnionych wypadkach sąd może orzec, że po upływie
okresu, na który orzeczono obowiązek określony w § 3, skazany będzie obowiązany
do stawiennictwa w czasie trwania niektórych imprez masowych objętych zakazem
w jednostce organizacyjnej Policji lub w miejscu określonym przez właściwego, ze
względu na miejsce zamieszkania skazanego, komendanta powiatowego, rejonowego
lub miejskiego Policji.
§ 6. Łączny czas stosowania wobec skazanego obowiązków, określonych w § 3
i 5, nie może przekroczyć okresu orzeczonego wobec skazanego zakazu wstępu na
imprezę masową.
§ 7. Jeżeli z okoliczności wynika, że wykonanie obowiązku określonego
w § 3 jest niemożliwe lub jego orzeczenie jest oczywiście niecelowe, w miejsce tego
obowiązku orzeka się obowiązek stawiennictwa skazanego w czasie trwania
niektórych imprez masowych objętych zakazem w jednostce organizacyjnej Policji
lub w miejscu określonym przez właściwego, ze względu na miejsce zamieszkania
skazanego, komendanta powiatowego, rejonowego lub miejskiego Policji.
§ 8. Nakładając obowiązek, o którym mowa w § 3, 5 lub 7, sąd określa imprezy
masowe, w czasie trwania których obowiązek ten ma być wykonywany, wskazując
w szczególności nazwy dyscyplin sportowych, nazwy klubów sportowych oraz zakres
terytorialny imprez, których obowiązek dotyczy.
§ 9. Obowiązki orzekane na podstawie § 3, 5 i 7 orzeka się w miesiącach i latach.
Obowiązek, o którym mowa w § 3, orzeka się na okres nie krótszy niż 6 miesięcy i nie
dłuższy niż 12 miesięcy, zaś obowiązek, o którym mowa w § 7, orzeka się na okres od
6 miesięcy do lat 6, nieprzekraczający okresu, na jaki orzeczono zakaz wstępu na
imprezę masową.
Art. 41c. § 1. Zakaz wstępu do ośrodków gier i uczestnictwa w grach
hazardowych nie obejmuje uczestnictwa w loteriach promocyjnych.
§ 2. Sąd może orzec zakaz wstępu do ośrodków gier i uczestnictwa w grach
hazardowych, w razie skazania za przestępstwo popełnione w związku z urządzaniem
gier hazardowych lub udziałem w nich.

Art. 42. § 1. Sąd może orzec zakaz prowadzenia pojazdów określonego rodzaju
w razie skazania osoby uczestniczącej w ruchu za przestępstwo przeciwko
bezpieczeństwu w komunikacji, w szczególności jeżeli z okoliczności popełnionego
przestępstwa wynika, że prowadzenie pojazdu przez tę osobę zagraża bezpieczeństwu
w komunikacji.
§ 1a. Sąd orzeka zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych w razie
skazania za przestępstwo określone w:
1) art. 178b lub art. 180a;
2) art. 244, jeżeli czyn sprawcy polegał na niezastosowaniu się do zakazu
prowadzenia pojazdów mechanicznych.
§ 2. Sąd orzeka, na okres nie krótszy niż 3 lata, zakaz prowadzenia wszelkich
pojazdów albo pojazdów określonego rodzaju, jeżeli sprawca w czasie popełnienia
przestępstwa wymienionego w § 1 był w stanie nietrzeźwości, pod wpływem środka
odurzającego lub zbiegł z miejsca zdarzenia określonego w art. 173, art. 174 lub
art. 177.
§ 3. Sąd orzeka zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych
dożywotnio w razie popełnienia przestępstwa określonego w art. 178a § 4 lub jeżeli
sprawca w czasie popełnienia przestępstwa określonego w art. 173, którego
następstwem jest śmierć innej osoby lub ciężki uszczerbek na jej zdrowiu, albo
w czasie popełnienia przestępstwa określonego w art. 177 § 2 lub w art. 355 § 2 był
w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego lub zbiegł z miejsca
zdarzenia, chyba że zachodzi wyjątkowy wypadek, uzasadniony szczególnymi
okolicznościami.
§ 4. Sąd orzeka zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych
dożywotnio w razie ponownego skazania osoby prowadzącej pojazd mechaniczny
w warunkach określonych w § 3.

Art. 43. § 1. Jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pozbawienie praw publicznych
oraz zakaz i nakaz wymienione w art. 39 pkt 2d i 2e orzeka się w latach, od roku do
lat 10, zakazy wymienione w art. 39 pkt 2–2b i 3 orzeka się w latach, od roku do lat
15, a zakaz wymieniony w art. 39 pkt 2c orzeka się w latach, od lat 2 do 6.
§ 1a. Obowiązek, o którym mowa w art. 41a § 1 zdanie drugie i § 2 zdanie
drugie, orzeka się w miesiącach, najkrócej na 3 miesiące, najdłużej na 12 miesięcy.
§ 2. Pozbawienie praw publicznych, zakazy i nakaz obowiązują od
uprawomocnienia się orzeczenia.
§ 2a. Okres, na który orzeczono zakazy, nie biegnie w czasie odbywania kary
pozbawienia wolności, chociażby orzeczonej za inne przestępstwo.
§ 2b. Okres, na który orzeczono pozbawienie praw publicznych za dane
przestępstwo, nie biegnie w czasie odbywania kary pozbawienia wolności za to
przestępstwo.
§ 3. Orzekając zakaz określony w art. 42, sąd nakłada obowiązek zwrotu
dokumentu uprawniającego do prowadzenia pojazdu; do chwili wykonania obowiązku
okres, na który orzeczono zakaz, nie biegnie.
Art. 43a. § 1. Odstępując od wymierzenia kary, a także w wypadkach
wskazanych w ustawie, sąd może orzec świadczenie pieniężne wymienione
w art. 39 pkt 7 na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy
Postpenitencjarnej; wysokość tego świadczenia nie może przekroczyć 60 000 złotych.
§ 2. W razie skazania sprawcy za przestępstwo określone w art. 178a § 1,
art. 179 lub art. 180 sąd orzeka świadczenie pieniężne wymienione w art. 39 pkt 7 na
rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej
w wysokości co najmniej 5000 złotych, a w razie skazania sprawcy za przestępstwo
określone w art. 178a § 4 co najmniej 10 000 złotych, do wysokości określonej w § 1.
Art. 43b. Sąd może orzec podanie wyroku do publicznej wiadomości
w określony sposób, jeżeli uzna to za celowe, w szczególności ze względu na
społeczne oddziaływanie skazania, o ile nie narusza to interesu pokrzywdzonego.
Art. 43c. Sąd, uznając za celowe orzeczenie pozbawienia lub ograniczenia praw
rodzicielskich lub opiekuńczych w razie popełnienia przestępstwa na szkodę
małoletniego lub we współdziałaniu z nim, zawiadamia o tym właściwy sąd rodzinny.

Art. 44. § 1. Sąd orzeka przepadek przedmiotów pochodzących bezpośrednio
z przestępstwa.
§ 2. Sąd może orzec, a w wypadkach wskazanych w ustawie orzeka, przepadek
przedmiotów, które służyły lub były przeznaczone do popełnienia przestępstwa.
§ 3. Jeżeli orzeczenie przepadku określonego w § 2 byłoby niewspółmierne do
wagi popełnionego czynu, sąd zamiast przepadku może orzec nawiązkę na rzecz
Skarbu Państwa.
§ 4. Jeżeli orzeczenie przepadku określonego w § 1 lub 2 nie jest możliwe, sąd
może orzec przepadek równowartości przedmiotów pochodzących bezpośrednio
z przestępstwa lub przedmiotów, które służyły lub były przeznaczone do popełnienia
przestępstwa.
§ 5. Przepadku przedmiotów określonych w § 1 lub 2 nie orzeka się, jeżeli
podlegają one zwrotowi pokrzywdzonemu lub innemu uprawnionemu podmiotowi.
§ 6. W razie skazania za przestępstwo polegające na naruszeniu zakazu
wytwarzania, posiadania, obrotu, przesyłania, przenoszenia lub przewozu określonych
przedmiotów, sąd może orzec, a w wypadkach przewidzianych w ustawie orzeka, ich
przepadek.
§ 7. Jeżeli przedmioty wymienione w § 2 lub 6 nie stanowią własności sprawcy,
ich przepadek można orzec tylko w wypadkach przewidzianych w ustawie; w razie
współwłasności orzeka się przepadek udziału należącego do sprawcy lub przepadek
równowartości tego udziału.
§ 8. (uchylony)
Art. 44a. § 1. W razie skazania za przestępstwo, z którego popełnienia sprawca
osiągnął, chociażby pośrednio, korzyść majątkową znacznej wartości, sąd może orzec
przepadek przedsiębiorstwa stanowiącego własność sprawcy albo jego
równowartości, jeżeli przedsiębiorstwo służyło do popełnienia tego przestępstwa lub
ukrycia osiągniętej z niego korzyści.
§ 2. W razie skazania za przestępstwo, z którego popełnienia sprawca osiągnął,
chociażby pośrednio, korzyść majątkową znacznej wartości, sąd może orzec
przepadek niestanowiącego własności sprawcy przedsiębiorstwa osoby fizycznej albo
jego równowartości, jeżeli przedsiębiorstwo służyło do popełnienia tego przestępstwa
lub ukrycia osiągniętej z niego korzyści, a jego właściciel chciał, aby przedsiębiorstwo
służyło do popełnienia tego przestępstwa lub ukrycia osiągniętej z niego korzyści albo,
przewidując taką możliwość, na to się godził.
§ 3. W razie współwłasności przepadek, o którym mowa w § 1 i 2, orzeka się
z uwzględnieniem woli i świadomości każdego ze współwłaścicieli i w ich granicach.
§ 4. Przepadku, o którym mowa w § 1 i 2, nie orzeka się, jeżeli byłoby to
niewspółmierne do wagi popełnionego przestępstwa, stopnia zawinienia oskarżonego
lub motywacji i sposobu zachowania się właściciela przedsiębiorstwa.
§ 5. Przepadku, o którym mowa w § 1 i 2, nie orzeka się, jeżeli szkoda
wyrządzona przestępstwem lub wartość ukrytej korzyści nie jest znaczna wobec
rozmiaru działalności przedsiębiorstwa.
§ 6. Sąd może odstąpić od orzeczenia przepadku, o którym mowa w § 2, także
w innych, szczególnie uzasadnionych przypadkach, kiedy byłby on niewspółmiernie
dolegliwy dla właściciela przedsiębiorstwa.

Art. 45. § 1. Jeżeli sprawca osiągnął z popełnienia przestępstwa, chociażby
pośrednio, korzyść majątkową niepodlegającą przepadkowi przedmiotów
wymienionych w art. 44 § 1 lub 6, sąd orzeka przepadek takiej korzyści albo jej
równowartości. Przepadku nie orzeka się w całości lub w części, jeżeli korzyść lub jej
równowartość podlega zwrotowi pokrzywdzonemu lub innemu podmiotowi.
§ 1a. Za korzyść majątkową osiągniętą z popełnienia przestępstwa uważa się
także pożytki z rzeczy lub praw stanowiących tę korzyść.
§ 2. W razie skazania za przestępstwo, z którego popełnienia została osiągnięta,
chociażby pośrednio, korzyść majątkowa znacznej wartości, albo przestępstwo,
z którego została lub mogła zostać osiągnięta, chociażby pośrednio, korzyść
majątkowa, zagrożone karą pozbawienia wolności, której górna granica jest nie niższa
niż 5 lat, lub popełnione w zorganizowanej grupie albo związku mających na celu
popełnienie przestępstwa za korzyść uzyskaną z popełnienia przestępstwa uważa się
mienie, które sprawca objął we władanie lub do którego uzyskał jakikolwiek tytuł
w okresie 5 lat przed popełnieniem przestępstwa do chwili wydania chociażby
nieprawomocnego wyroku, chyba że sprawca lub inna zainteresowana osoba
przedstawi dowód przeciwny.
§ 3. Jeżeli mienie stanowiące korzyść uzyskaną z popełnienia przestępstwa,
o którym mowa w § 2, zostało przeniesione na osobę fizyczną, prawną lub jednostkę
organizacyjną niemającą osobowości prawnej, faktycznie lub pod jakimkolwiek
tytułem prawnym, uważa się, że rzeczy będące w samoistnym posiadaniu tej osoby
lub jednostki oraz przysługujące jej prawa majątkowe należą do sprawcy, chyba że na
podstawie okoliczności towarzyszących ich nabyciu nie można było przypuszczać, że
mienie to, chociażby pośrednio, pochodziło z czynu zabronionego.
§ 4. (uchylony)
§ 5. W razie współwłasności orzeka się przepadek udziału należącego do
sprawcy lub przepadek równowartości tego udziału.
§ 6. (uchylony)
Art. 45a. § 1. Sąd może orzec przepadek, jeżeli społeczna szkodliwość czynu
jest znikoma, a także w razie warunkowego umorzenia postępowania lub
stwierdzenia, że sprawca dopuścił się czynu zabronionego w stanie niepoczytalności,
o której mowa w art. 31 § 1, albo jeżeli zachodzi okoliczność wyłączająca ukaranie
sprawcy czynu zabronionego.
§ 2. Jeżeli zebrane dowody wskazują, że w razie skazania zostałby orzeczony
przepadek, sąd może go orzec także w razie śmierci sprawcy, umorzenia postępowania
z powodu jego niewykrycia, a także w przypadku zawieszenia postępowania
w sprawie, w której nie można ująć oskarżonego albo oskarżony nie może brać udziału
w postępowaniu z powodu choroby psychicznej lub innej ciężkiej choroby.

Art. 46. § 1. W razie skazania sąd może orzec, a na wniosek pokrzywdzonego
lub innej osoby uprawnionej orzeka, stosując przepisy prawa cywilnego, obowiązek
naprawienia, w całości albo w części, wyrządzonej przestępstwem szkody lub
zadośćuczynienia za doznaną krzywdę; przepisów prawa cywilnego o możliwości
zasądzenia renty nie stosuje się.
§ 2. Jeżeli orzeczenie obowiązku określonego w § 1 jest znacznie utrudnione,
sąd może orzec zamiast tego obowiązku nawiązkę w wysokości do 200 000 złotych
na rzecz pokrzywdzonego, a w razie jego śmierci w wyniku popełnionego przez
skazanego przestępstwa nawiązkę na rzecz osoby najbliższej, której sytuacja życiowa
wskutek śmierci pokrzywdzonego uległa znacznemu pogorszeniu. W razie gdy
ustalono więcej niż jedną taką osobę, nawiązki orzeka się na rzecz każdej z nich.
§ 3. Orzeczenie odszkodowania lub zadośćuczynienia na podstawie § 1 albo
nawiązki na podstawie § 2 nie stoi na przeszkodzie dochodzeniu niezaspokojonej
części roszczenia w drodze postępowania cywilnego.

Art. 47. § 1. W razie skazania sprawcy za umyślne przestępstwo przeciwko
życiu lub zdrowiu albo za inne przestępstwo umyślne, którego skutkiem jest śmierć
człowieka, ciężki uszczerbek na zdrowiu, naruszenie czynności narządu ciała lub
rozstrój zdrowia, sąd może orzec nawiązkę na rzecz Funduszu Pomocy
Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej.
§ 2. W razie skazania sprawcy za przestępstwo przeciwko środowisku sąd może
orzec nawiązkę na rzecz Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki
Wodnej, o którym mowa w art. 400 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo
ochrony środowiska (Dz. U. z 2019 r. poz. 1396, z późn. zm.1)
).

§ 2a. W przypadkach, o których mowa w art. 44a § 4–6, sąd może orzec
nawiązkę w wysokości do 1 000 000 złotych na rzecz pokrzywdzonego lub Funduszu
Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej.
§ 3. W razie skazania sprawcy za przestępstwo określone w art. 173, art. 174,
art. 177 lub w art. 355, jeżeli sprawca był w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem
środka odurzającego lub zbiegł z miejsca zdarzenia, sąd orzeka nawiązkę na rzecz
pokrzywdzonego, a w razie jego śmierci w wyniku popełnionego przez skazanego
przestępstwa nawiązkę na rzecz osoby najbliższej, której sytuacja życiowa wskutek
śmierci pokrzywdzonego uległa znacznemu pogorszeniu. W razie gdy ustalono więcej
niż jedną taką osobę, nawiązki orzeka się na rzecz każdej z nich. Jeśli ustalenie takiej
osoby nie jest możliwe, sąd orzeka nawiązkę na rzecz Funduszu Pomocy
Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej. Sąd orzeka nawiązkę w wysokości
co najmniej 10 000 złotych.
§ 4. W szczególnie uzasadnionych okolicznościach, gdy wymierzona nawiązka
powodowałaby dla sprawcy uszczerbek dla niezbędnego utrzymania siebie i rodziny
lub gdy pokrzywdzony pojednał się ze sprawcą, sąd może ją wymierzyć w wysokości
niższej niż wskazana w § 3.
§ 5. Przepisu § 3 nie stosuje się, jeżeli sąd orzekł obowiązek naprawienia
wyrządzonej przestępstwem szkody lub zadośćuczynienia za doznaną krzywdę
w wysokości wyższej niż 10 000 złotych.
Art. 47a. (uchylony)



1) Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2019 r. poz. 1403, 1495,
1501, 1527, 1579, 1680 i 1712.

Art. 48. Nawiązkę orzeka się w wysokości do 100 000 złotych, chyba że ustawa
stanowi inaczej.

Art. 49. (uchylony)
Art. 49a. (uchylony)

Art. 50. (uchylony)

Art. 51. (uchylony)

Art. 52. (uchylony)

Art. 53. § 1. Sąd wymierza karę według swojego uznania, w granicach
przewidzianych przez ustawę, bacząc, by jej dolegliwość nie przekraczała stopnia
winy, uwzględniając stopień społecznej szkodliwości czynu oraz biorąc pod uwagę
cele zapobiegawcze i wychowawcze, które ma osiągnąć w stosunku do skazanego,
a także potrzeby w zakresie kształtowania świadomości prawnej społeczeństwa.
§ 2. Wymierzając karę, sąd uwzględnia w szczególności motywację i sposób
zachowania się sprawcy, zwłaszcza w razie popełnienia przestępstwa na szkodę osoby
nieporadnej ze względu na wiek lub stan zdrowia, popełnienie przestępstwa wspólnie
z nieletnim, rodzaj i stopień naruszenia ciążących na sprawcy obowiązków, rodzaj
i rozmiar ujemnych następstw przestępstwa, właściwości i warunki osobiste sprawcy,
sposób życia przed popełnieniem przestępstwa i zachowanie się po jego popełnieniu,
a zwłaszcza staranie o naprawienie szkody lub zadośćuczynienie w innej formie
społecznemu poczuciu sprawiedliwości, a także zachowanie się pokrzywdzonego.
§ 3. Wymierzając karę sąd bierze także pod uwagę pozytywne wyniki
przeprowadzonej mediacji pomiędzy pokrzywdzonym a sprawcą albo ugodę
pomiędzy nimi osiągniętą w postępowaniu przed sądem lub prokuratorem.

Art. 54. § 1. Wymierzając karę nieletniemu albo młodocianemu, sąd kieruje się
przede wszystkim tym, aby sprawcę wychować.
§ 2. Wobec sprawcy, który w czasie popełnienia przestępstwa nie ukończył
18 lat, nie orzeka się kary dożywotniego pozbawienia wolności.

Art. 55. Okoliczności wpływające na wymiar kary uwzględnia się tylko co do
osoby, której dotyczą.

Art. 56. Przepisy art. 53, art. 54 § 1 oraz art. 55 stosuje się odpowiednio do
orzekania innych środków przewidzianych w tym kodeksie, z wyjątkiem obowiązku
naprawienia wyrządzonej przestępstwem szkody lub zadośćuczynienia za doznaną
krzywdę.

Art. 57. § 1. Jeżeli zachodzi kilka niezależnych od siebie podstaw do
nadzwyczajnego złagodzenia albo obostrzenia kary, sąd może tylko jeden raz karę
nadzwyczajnie złagodzić albo obostrzyć, biorąc pod uwagę łącznie zbiegające się
podstawy łagodzenia albo obostrzenia.
§ 2. Jeżeli zbiegają się podstawy nadzwyczajnego złagodzenia i obostrzenia, sąd
może zastosować nadzwyczajne złagodzenie albo obostrzenie kary.
Art. 57a. § 1. Skazując za występek o charakterze chuligańskim, sąd wymierza
karę przewidzianą za przypisane sprawcy przestępstwo w wysokości nie niższej od
dolnej granicy ustawowego zagrożenia zwiększonego o połowę.
§ 2. W wypadku określonym w § 1 sąd orzeka nawiązkę na rzecz
pokrzywdzonego, chyba że orzeka obowiązek naprawienia szkody, obowiązek
zadośćuczynienia za doznaną krzywdę lub nawiązkę na podstawie art. 46. Jeżeli
pokrzywdzony nie został ustalony, sąd może orzec nawiązkę na rzecz Funduszu
Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej.

Art. 58. § 1. Jeżeli ustawa przewiduje możliwość wyboru rodzaju kary,
a przestępstwo jest zagrożone karą pozbawienia wolności nieprzekraczającą 5 lat, sąd
orzeka karę pozbawienia wolności tylko wtedy, gdy inna kara lub środek karny nie
może spełnić celów kary.
§ 2. (uchylony)
§ 2a. Kary ograniczenia wolności w postaci obowiązku, o którym mowa
w art. 34 § 1a pkt 1, nie orzeka się, jeżeli stan zdrowia oskarżonego lub jego
właściwości i warunki osobiste uzasadniają przekonanie, że oskarżony nie wykona
tego obowiązku.
§ 3. (uchylony)
§ 4. (uchylony)

Art. 59. Jeżeli przestępstwo jest zagrożone karą pozbawienia wolności
nieprzekraczającą 3 lat albo karą łagodniejszego rodzaju i społeczna szkodliwość
czynu nie jest znaczna, sąd może odstąpić od wymierzenia kary, jeżeli orzeka
jednocześnie środek karny, przepadek lub środek kompensacyjny, a cele kary zostaną
w ten sposób spełnione.
Art. 59a. (uchylony)

Art. 60. § 1. Sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary
w wypadkach przewidzianych w ustawie oraz w stosunku do młodocianego, jeżeli
przemawiają za tym względy określone w art. 54 § 1.
§ 2. Sąd może również zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary
w szczególnie uzasadnionych wypadkach, kiedy nawet najniższa kara przewidziana za
przestępstwo byłaby niewspółmiernie surowa, w szczególności:
1) jeżeli pokrzywdzony pojednał się ze sprawcą, szkoda została naprawiona albo
pokrzywdzony i sprawca uzgodnili sposób naprawienia szkody,
2) ze względu na postawę sprawcy, zwłaszcza gdy czynił starania o naprawienie
szkody lub o jej zapobieżenie,
3) jeżeli sprawca przestępstwa nieumyślnego lub jego najbliższy poniósł poważny
uszczerbek w związku z popełnionym przestępstwem.
§ 3. Sąd stosuje nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet może warunkowo
zawiesić jej wykonanie w stosunku do sprawcy współdziałającego z innymi osobami
w popełnieniu przestępstwa, jeżeli ujawni on wobec organu powołanego do ścigania
przestępstw informacje dotyczące osób uczestniczących w popełnieniu przestępstwa
oraz istotne okoliczności jego popełnienia.
§ 4. Na wniosek prokuratora sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie
kary, a nawet warunkowo zawiesić jej wykonanie w stosunku do sprawcy
przestępstwa, który, niezależnie od wyjaśnień złożonych w swojej sprawie, ujawnił
przed organem ścigania i przedstawił istotne okoliczności, nieznane dotychczas temu
organowi, przestępstwa zagrożonego karą powyżej 5 lat pozbawienia wolności.
§ 5. W wypadkach określonych w § 3 i 4 sąd, wymierzając karę pozbawienia
wolności do lat 5, może warunkowo zawiesić jej wykonanie na okres próby wynoszący
do 10 lat, jeżeli uzna, że pomimo niewykonania kary sprawca nie popełni ponownie
przestępstwa; przepisu art. 69 § 1 nie stosuje się, a przepisy art. 71–76 stosuje się
odpowiednio.
§ 6. Nadzwyczajne złagodzenie kary polega na wymierzeniu kary poniżej dolnej
granicy ustawowego zagrożenia albo kary łagodniejszego rodzaju według
następujących zasad:
1) jeżeli czyn stanowi zbrodnię zagrożoną co najmniej karą 25 lat pozbawienia
wolności, sąd wymierza karę pozbawienia wolności nie niższą od 8 lat,
2) jeżeli czyn stanowi inną zbrodnię, sąd wymierza karę pozbawienia wolności nie
niższą od jednej trzeciej dolnej granicy ustawowego zagrożenia,
3) jeżeli czyn stanowi występek, przy czym dolną granicą ustawowego zagrożenia
jest kara pozbawienia wolności nie niższa od roku, sąd wymierza grzywnę, karę
ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności,
4) jeżeli czyn stanowi występek, przy czym dolną granicą ustawowego zagrożenia
jest kara pozbawienia wolności niższa od roku, sąd wymierza grzywnę albo karę
ograniczenia wolności.
§ 7. Jeżeli czyn zagrożony jest więcej niż jedną z kar wymienionych
w art. 32 pkt 1–3, nadzwyczajne złagodzenie kary polega na odstąpieniu od
wymierzenia kary i orzeczeniu środka karnego wymienionego w art. 39 pkt 2–3, 7 i 8,
środka kompensacyjnego lub przepadku; przepisu art. 61 § 2 nie stosuje się.
§ 8. Nadzwyczajnego złagodzenia kary nie stosuje się do czynów zagrożonych
karą pozbawienia wolności powyżej 5 lat, do których ma zastosowanie art. 37a.
Art. 60a. (uchylony)

Art. 61. § 1. Sąd może odstąpić od wymierzenia kary w wypadkach
przewidzianych w ustawie oraz w wypadku określonym w art. 60 § 3, zwłaszcza gdy
rola sprawcy w popełnieniu przestępstwa była podrzędna, a przekazane informacje
przyczyniły się do zapobieżenia popełnieniu innego przestępstwa.
§ 2. Odstępując od wymierzenia kary, sąd może również odstąpić od
wymierzenia środka karnego, nawiązki na rzecz Skarbu Państwa oraz przepadku,
chociażby jego orzeczenie było obowiązkowe.

Art. 62. Orzekając karę pozbawienia wolności, sąd może określić rodzaj i typ
zakładu karnego, w którym skazany ma odbywać karę, a także orzec system
terapeutyczny jej wykonania.

Art. 63. § 1. Na poczet orzeczonej kary zalicza się okres rzeczywistego
pozbawienia wolności w sprawie, zaokrąglając w górę do pełnego dnia, przy czym
jeden dzień rzeczywistego pozbawienia wolności równa się jednemu dniowi kary
pozbawienia wolności, dwóm dniom kary ograniczenia wolności lub dwóm dziennym
stawkom grzywny.
§ 2. Zaliczając okres rzeczywistego pozbawienia wolności na poczet orzeczonej
grzywny określonej kwotowo, przyjmuje się, że jeden dzień pozbawienia wolności
odpowiada kwocie równej dwukrotności stawki dziennej ustalonej zgodnie
z art. 33 § 3.
§ 3. Na poczet orzeczonych środków karnych, o których mowa w art. 39 pkt 2–
3, zalicza się okres rzeczywistego stosowania odpowiadających im rodzajowo
środków zapobiegawczych.
§ 4. Na poczet orzeczonego środka karnego, o którym mowa w art. 39 pkt 3,
zalicza się okres zatrzymania prawa jazdy lub innego odpowiedniego dokumentu.
§ 5. Za dzień w rozumieniu § 1 i 2 przyjmuje się okres 24 godzin liczony od
chwili rzeczywistego pozbawienia wolności.

Art. 64. § 1. Jeżeli sprawca skazany za przestępstwo umyślne na karę
pozbawienia wolności popełnia w ciągu 5 lat po odbyciu co najmniej 6 miesięcy kary
umyślne przestępstwo podobne do przestępstwa, za które był już skazany, sąd może
wymierzyć karę przewidzianą za przypisane sprawcy przestępstwo w wysokości do
górnej granicy ustawowego zagrożenia zwiększonego o połowę.
§ 2. Jeżeli sprawca uprzednio skazany w warunkach określonych w § 1, który
odbył łącznie co najmniej rok kary pozbawienia wolności i w ciągu 5 lat po odbyciu
w całości lub części ostatniej kary popełnia ponownie umyślne przestępstwo
przeciwko życiu lub zdrowiu, przestępstwo zgwałcenia, rozboju, kradzieży
z włamaniem lub inne przestępstwo przeciwko mieniu popełnione z użyciem
przemocy lub groźbą jej użycia, sąd wymierza karę pozbawienia wolności
przewidzianą za przypisane przestępstwo w wysokości powyżej dolnej granicy
ustawowego zagrożenia, a może ją wymierzyć do górnej granicy ustawowego
zagrożenia zwiększonego o połowę.
§ 3. Przewidziane w § 1 lub 2 podwyższenie górnego ustawowego zagrożenia
nie dotyczy zbrodni.

Art. 65. § 1. Przepisy dotyczące wymiaru kary, środków karnych oraz środków
związanych z poddaniem sprawcy próbie, przewidziane wobec sprawcy określonego
w art. 64 § 2, stosuje się także do sprawcy, który z popełnienia przestępstwa uczynił
sobie stałe źródło dochodu lub popełnia przestępstwo działając w zorganizowanej
grupie albo związku mających na celu popełnienie przestępstwa oraz wobec sprawcy
przestępstwa o charakterze terrorystycznym.
§ 2. Do sprawcy przestępstwa z art. 258 mają odpowiednie zastosowanie
przepisy dotyczące sprawcy określonego w art. 64 § 2, z wyjątkiem przewidzianego
w tym przepisie zaostrzenia kary.

Art. 66. § 1. Sąd może warunkowo umorzyć postępowanie karne, jeżeli wina
i społeczna szkodliwość czynu nie są znaczne, okoliczności jego popełnienia nie
budzą wątpliwości, a postawa sprawcy niekaranego za przestępstwo umyślne, jego
właściwości i warunki osobiste oraz dotychczasowy sposób życia uzasadniają
przypuszczenie, że pomimo umorzenia postępowania będzie przestrzegał porządku
prawnego, w szczególności nie popełni przestępstwa.
§ 2. Warunkowego umorzenia nie stosuje się do sprawcy przestępstwa
zagrożonego karą przekraczającą 5 lat pozbawienia wolności.

Art. 67. § 1. Warunkowe umorzenie następuje na okres próby, który wynosi od
roku do 3 lat i biegnie od uprawomocnienia się orzeczenia.
§ 2. Umarzając warunkowo postępowanie karne, sąd może w okresie próby
oddać sprawcę pod dozór kuratora lub osoby godnej zaufania, stowarzyszenia,
instytucji albo organizacji społecznej, do której działalności należy troska o
wychowanie, zapobieganie demoralizacji lub pomoc skazanym.
§ 3. Umarzając warunkowo postępowanie karne, sąd nakłada na sprawcę
obowiązek naprawienia szkody w całości albo w części, a w miarę możliwości
również obowiązek zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, albo zamiast tych
obowiązków orzeka nawiązkę; sąd może nałożyć na sprawcę obowiązki wymienione
w art. 72 § 1 pkt 1–3, 5–6b, 7a lub 7b, a ponadto orzec świadczenie pieniężne
wymienione w art. 39 pkt 7 lub zakaz prowadzenia pojazdów, wymieniony w art. 39
pkt 3, do lat 2. Przepisy art. 72 § 1a i 1b stosuje się odpowiednio.
§ 4. Przepis art. 74 stosuje się odpowiednio.

Art. 68. § 1. Sąd podejmuje postępowanie karne, jeżeli sprawca w okresie próby
popełnił przestępstwo umyślne, za które został prawomocnie skazany.
§ 2. Sąd może podjąć postępowanie karne, jeżeli sprawca w okresie próby rażąco
narusza porządek prawny, w szczególności gdy popełnił inne niż określone
w § 1 przestępstwo, jeżeli uchyla się od dozoru, wykonania nałożonego obowiązku
lub orzeczonego środka karnego, środka kompensacyjnego lub przepadku albo nie
wykonuje zawartej z pokrzywdzonym ugody.
§ 2a. Sąd podejmuje postępowanie karne, jeżeli okoliczności, o których mowa
w § 2, zaistnieją po udzieleniu sprawcy pisemnego upomnienia przez sądowego
kuratora zawodowego, chyba że przemawiają przeciwko temu szczególne względy.
§ 3. Sąd może podjąć postępowanie karne, jeżeli sprawca po wydaniu orzeczenia
o warunkowym umorzeniu postępowania, lecz przed jego uprawomocnieniem się,
rażąco narusza porządek prawny, a w szczególności gdy w tym czasie popełnił
przestępstwo.
§ 4. Warunkowo umorzonego postępowania nie można podjąć później niż
w ciągu 6 miesięcy od zakończenia okresu próby.

Art. 69. § 1. Sąd może warunkowo zawiesić wykonanie kary pozbawienia
wolności orzeczonej w wymiarze nieprzekraczającym roku, jeżeli sprawca w czasie
popełnienia przestępstwa nie był skazany na karę pozbawienia wolności i jest to
wystarczające dla osiągnięcia wobec niego celów kary, a w szczególności
zapobieżenia powrotowi do przestępstwa.
§ 2. Zawieszając wykonanie kary, sąd bierze pod uwagę przede wszystkim
postawę sprawcy, jego właściwości i warunki osobiste, dotychczasowy sposób życia
oraz zachowanie się po popełnieniu przestępstwa.
§ 3. (uchylony)
§ 4. Wobec sprawcy występku o charakterze chuligańskim oraz sprawcy
przestępstwa określonego w art. 178a § 4 sąd może warunkowo zawiesić wykonanie
kary jedynie w szczególnie uzasadnionych wypadkach.

Art. 70. § 1. Zawieszenie wykonania kary następuje na okres próby, który
wynosi od roku do 3 lat i biegnie od uprawomocnienia się wyroku.
§ 2. W wypadku zawieszenia wykonania kary wobec sprawcy młodocianego
oraz sprawcy, który popełnił przestępstwo z użyciem przemocy na szkodę osoby
wspólnie zamieszkującej, okres próby wynosi od 2 do 5 lat.

Art. 71. § 1. Zawieszając wykonanie kary, sąd może orzec grzywnę, jeżeli jej
wymierzenie obok kary pozbawienia wolności na innej podstawie nie jest możliwe.
§ 2. W razie zarządzenia wykonania kary grzywna orzeczona na podstawie
§ 1 nie podlega wykonaniu; kara pozbawienia wolności ulega skróceniu o okres

odpowiadający połowie liczby uiszczonych stawek dziennych grzywny z zaokrąg-
leniem w górę do pełnego dnia.

Art. 72. § 1. Zawieszając wykonanie kary, sąd zobowiązuje, a jeżeli orzeka
środek karny, może zobowiązać skazanego do:
1) informowania sądu lub kuratora o przebiegu okresu próby,
2) przeproszenia pokrzywdzonego,
3) wykonywania ciążącego na nim obowiązku łożenia na utrzymanie innej osoby,
4) wykonywania pracy zarobkowej, do nauki lub przygotowania się do zawodu,
5) powstrzymania się od nadużywania alkoholu lub używania innych środków
odurzających,
6) poddania się terapii uzależnień,
6a) poddania się terapii, w szczególności psychoterapii lub psychoedukacji,
6b) uczestnictwa w oddziaływaniach korekcyjno-edukacyjnych,
7) powstrzymania się od przebywania w określonych środowiskach lub miejscach,
7a) powstrzymania się od kontaktowania się z pokrzywdzonym lub innymi osobami
w określony sposób lub zbliżania się do pokrzywdzonego lub innych osób,
7b) opuszczenia lokalu zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym,
8) innego stosownego postępowania w okresie próby, które może zapobiec
popełnieniu ponownie przestępstwa
– przy czym orzeka się przynajmniej jeden z obowiązków.
§ 1a. Nakładając obowiązek wymieniony w § 1 pkt 7a, sąd wskazuje minimalną
odległość od osób chronionych, którą skazany obowiązany jest zachować.
§ 1b. Nakładając na sprawcę przestępstwa popełnionego z użyciem przemocy
lub groźby bezprawnej wobec osoby najbliższej obowiązek wymieniony w § 1 pkt 7b,
sąd określa sposób kontaktu skazanego z pokrzywdzonym.
§ 2. Sąd może orzec świadczenie pieniężne wymienione w art. 39 pkt 7 albo
zobowiązać skazanego do naprawienia wyrządzonej przestępstwem szkody w całości
albo w części, chyba że orzekł środek kompensacyjny.

Art. 73. § 1. Zawieszając wykonanie kary, sąd może w okresie próby oddać
skazanego pod dozór kuratora lub osoby godnej zaufania, stowarzyszenia, instytucji
albo organizacji społecznej, do której działalności należy troska o wychowanie,
zapobieganie demoralizacji lub pomoc skazanym.
§ 2. Dozór jest obowiązkowy wobec młodocianego sprawcy przestępstwa
umyślnego, sprawcy określonego w art. 64 § 2, a także wobec sprawcy przestępstwa
popełnionego w związku z zaburzeniami preferencji seksualnych oraz sprawcy, który
popełnił przestępstwo z użyciem przemocy na szkodę osoby wspólnie zamieszkującej.

Art. 74. § 1. Czas i sposób wykonania nałożonych obowiązków wymienionych
w art. 72 sąd określa po wysłuchaniu skazanego; nałożenie obowiązków
wymienionych w art. 72 § 1 pkt 6 i 6a wymaga nadto zgody skazanego.
§ 2. Jeżeli względy wychowawcze za tym przemawiają, sąd, wobec skazanego
na karę z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, może w okresie próby
ustanawiać, rozszerzać lub zmieniać obowiązki wymienione w art. 72 § 1 pkt 3–8 albo
od wykonania nałożonych obowiązków zwolnić, z wyjątkiem obowiązku
wymienionego w art. 72 § 2, jak również oddać skazanego pod dozór albo od dozoru
zwolnić.
§ 2a. Zwolnienie od dozoru może nastąpić także, jeżeli sprawowanie dozoru jest
niemożliwe albo znacznie utrudnione z przyczyn niezawinionych przez skazanego.
§ 3. W przypadku gdy skazany został oddany pod dozór lub zobowiązany do
wykonywania obowiązków w okresie próby, wniosek o określenie czasu i sposobu
wykonania nałożonych obowiązków może złożyć również sądowy kurator zawodowy,
a także osoba godna zaufania lub przedstawiciel stowarzyszenia, instytucji albo
organizacji społecznej, o której mowa w art. 73 § 1.

Art. 75. § 1. Sąd zarządza wykonanie kary, jeżeli skazany w okresie próby
popełnił podobne przestępstwo umyślne, za które orzeczono prawomocnie karę
pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania.
§ 1a. Sąd zarządza wykonanie kary jeżeli skazany za przestępstwo popełnione
z użyciem przemocy lub groźby bezprawnej wobec osoby najbliższej lub innej osoby
małoletniej zamieszkujących wspólnie ze sprawcą w okresie próby rażąco narusza
porządek prawny, ponownie używając przemocy lub groźby bezprawnej wobec osoby
najbliższej lub innej osoby małoletniej zamieszkujących wspólnie ze sprawcą.
§ 2. Sąd może zarządzić wykonanie kary, jeżeli skazany w okresie próby rażąco
narusza porządek prawny, w szczególności gdy popełnił inne przestępstwo niż
określone w § 1, albo jeżeli uchyla się od uiszczenia grzywny, od dozoru, wykonania
nałożonych obowiązków lub orzeczonych środków karnych, środków
kompensacyjnych lub przepadku.
§ 2a. Sąd zarządza wykonanie kary, jeżeli okoliczności, o których mowa w § 2,
zaistnieją po udzieleniu skazanemu pisemnego upomnienia przez sądowego kuratora
zawodowego, chyba że przemawiają przeciwko temu szczególne względy.
§ 3. Sąd może zarządzić wykonanie kary, jeżeli skazany po wydaniu wyroku,
lecz przed jego uprawomocnieniem się, rażąco narusza porządek prawny,
a w szczególności gdy w tym czasie popełnił przestępstwo.
§ 3a. Zarządzając wykonanie kary w wypadkach, o których mowa w § 2 i 3, sąd
może, uwzględniając dotychczasowy przebieg próby, a w szczególności wykonanie
nałożonych obowiązków, skrócić orzeczoną karę, nie więcej jednak niż o połowę.
§ 4. Zarządzenie wykonania kary nie może nastąpić później niż w ciągu
6 miesięcy od zakończenia okresu próby.
§ 5. (uchylony)
Art. 75a. § 1. Wobec skazanego na karę pozbawienia wolności z warunkowym
zawieszeniem jej wykonania, który w okresie próby rażąco narusza porządek prawny,
w szczególności gdy popełnił inne przestępstwo niż określone w art. 75 § 1, albo jeżeli
uchyla się od uiszczenia grzywny, od dozoru, wykonania nałożonych obowiązków lub
orzeczonych środków karnych, środków kompensacyjnych lub przepadku, sąd może,
jeżeli cele kary zostaną w ten sposób spełnione, mając na względzie wagę i rodzaj
czynu zabronionego przypisanego skazanemu, zamiast zarządzenia wykonania kary
pozbawienia wolności zamienić ją na karę ograniczenia wolności w formie obowiązku
wykonywania nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne, przyjmując, że
jeden dzień kary pozbawienia wolności równa się dwóm dniom kary ograniczenia
wolności, albo na grzywnę, przyjmując, że jeden dzień kary pozbawienia wolności
równa się dwóm stawkom dziennym grzywny. Kara ograniczenia wolności nie może
trwać dłużej niż 2 lata, a grzywna nie może przekroczyć 810 stawek dziennych.
§ 2. Przepisu § 1 nie stosuje się:
1) w wypadkach, o których mowa w art. 75 § 1, 1a i 2a;
2) do skazanego, który nie wykonał obowiązku określonego w art. 72 § 1 pkt 7b lub
w § 2.
§ 3. Sąd, zamieniając karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem
jej wykonania na karę ograniczenia wolności albo na grzywnę, w miarę możliwości
wysłuchuje skazanego.
§ 4. Zamiana kary pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej
wykonania na karę ograniczenia wolności albo na grzywnę nie zwalnia skazanego od
wykonania orzeczonych wobec niego środków karnych, przepadku, środków
kompensacyjnych lub środków zabezpieczających, chociażby następnie orzeczono
karę łączną.
§ 5. Jeżeli skazany uchyla się od wykonywania kary ograniczenia wolności, od
uiszczenia grzywny, wykonania nałożonych na niego obowiązków lub orzeczonych
środków karnych, przepadku lub środków kompensacyjnych, sąd uchyla zamianę
i zarządza wykonanie kary pozbawienia wolności.
§ 6. W wypadku uchylenia zamiany i zarządzenia wykonania kary pozbawienia
wolności na poczet zarządzonej kary pozbawienia wolności zalicza się dotychczas
wykonaną karę grzywny albo karę ograniczenia wolności, przyjmując, że jeden dzień
kary pozbawienia wolności równa się dwóm stawkom dziennym grzywny albo dwóm
dniom kary ograniczenia wolności.
§ 7. Przepisu § 1 nie stosuje się, jeżeli kara pozbawienia wolności
z warunkowym zawieszeniem jej wykonania została orzeczona na podstawie
art. 60 § 5.

Art. 76. § 1. Skazanie ulega zatarciu z mocy prawa z upływem 6 miesięcy od
zakończenia okresu próby.
§ 1a. W wypadku, o którym mowa w art. 75a, zatarcie skazania następuje
z upływem okresów przewidzianych w art. 107 § 4 i 4a.
§ 1b. W wypadkach, o których mowa w § 1 i 1a, przepis art. 108 stosuje się.
§ 2. Jeżeli wobec skazanego orzeczono grzywnę, środek karny, przepadek lub
środek kompensacyjny, zatarcie skazania nie może nastąpić przed ich wykonaniem,
darowaniem albo przedawnieniem ich wykonania. Zatarcie skazania nie może nastąpić
również przed wykonaniem środka zabezpieczającego.

Art. 77. § 1. Skazanego na karę pozbawienia wolności sąd może warunkowo
zwolnić z odbycia reszty kary tylko wówczas, gdy jego postawa, właściwości
i warunki osobiste, okoliczności popełnienia przestępstwa oraz zachowanie po jego
popełnieniu i w czasie odbywania kary uzasadniają przekonanie, że skazany po
zwolnieniu będzie stosował się do orzeczonego środka karnego lub zabezpieczającego
i przestrzegał porządku prawnego, w szczególności nie popełni ponownie
przestępstwa.
§ 2. W szczególnie uzasadnionych wypadkach sąd, wymierzając karę
wymienioną w art. 32 pkt 3–5, może wyznaczyć surowsze ograniczenia do
skorzystania przez skazanego z warunkowego zwolnienia niż przewidziane w art. 78.

Art. 78. § 1. Skazanego można warunkowo zwolnić po odbyciu co najmniej
połowy kary.
§ 2. Skazanego określonego w art. 64 § 1 można warunkowo zwolnić po
odbyciu dwóch trzecich kary, natomiast określonego w art. 64 § 2 po odbyciu trzech
czwartych kary.
§ 3. Skazanego na karę 25 lat pozbawienia wolności można warunkowo zwolnić
po odbyciu 15 lat kary, natomiast skazanego na karę dożywotniego pozbawienia
wolności po odbyciu 25 lat kary.

Art. 79. § 1. Przepisy art. 78 § 1 i 2 stosuje się odpowiednio do sumy dwóch lub
więcej nie podlegających łączeniu kar pozbawienia wolności, które skazany ma odbyć
kolejno; przepis art. 78 § 2 stosuje się, jeżeli chociażby jedno z przestępstw
popełniono w warunkach określonych w art. 64.
§ 2. Skazanego można, niezależnie od warunków określonych w art. 78 § 1 lub
2, zwolnić warunkowo po odbyciu 15 lat pozbawienia wolności.
§ 3. Przepis art. 78 § 3 stosuje się odpowiednio, jeżeli chociażby jedna
z niepodlegających łączeniu kar, które skazany ma odbyć kolejno, jest karą 25 lat
pozbawienia wolności lub dożywotniego pozbawienia wolności.

Art. 80. § 1. W razie warunkowego zwolnienia czas pozostały do odbycia kary
stanowi okres próby, który jednak nie może być krótszy niż 2 lata ani dłuższy niż 5 lat.
§ 2. Jeżeli skazanym jest osoba określona w art. 64 § 2, okres próby nie może
być krótszy niż 3 lata.
§ 3. W razie warunkowego zwolnienia z kary 25 lat pozbawienia wolności lub
dożywotniego pozbawienia wolności okres próby wynosi 10 lat.

Art. 81. W razie odwołania warunkowego zwolnienia ponowne warunkowe
zwolnienie nie może nastąpić przed odbyciem, po ponownym osadzeniu, przynajmniej
roku kary pozbawienia wolności, a w wypadku kary 25 lat pozbawienia wolności lub
kary dożywotniego pozbawienia wolności przed odbyciem przynajmniej 5 lat kary.

Art. 82. § 1. Jeżeli w okresie próby i w ciągu 6 miesięcy od jej zakończenia nie
odwołano warunkowego zwolnienia, karę uważa się za odbytą z chwilą warunkowego
zwolnienia.
§ 2. W wypadku objęcia wyrokiem łącznym kary, z której odbywania skazany
został warunkowo zwolniony, na poczet orzeczonej kary łącznej zalicza się jedynie
okres faktycznego odbywania kary.

Art. 83. Skazanego na karę ograniczenia wolności, który odbył przynajmniej
połowę orzeczonej kary, przy czym przestrzegał porządku prawnego, jak również
wykonał nałożone na niego obowiązki, orzeczone środki karne, środki kompensacyjne
i przepadek, sąd może zwolnić od reszty kary, uznając ją za wykonaną.

Art. 84. § 1. Sąd może po upływie połowy okresu, na który orzeczono środki
karne wymienione w art. 39 pkt 1–3, uznać je za wykonane, jeżeli skazany
przestrzegał porządku prawnego, a środek karny był w stosunku do niego
wykonywany przynajmniej przez rok.
§ 2. Przepisu § 1 nie stosuje się, jeżeli środki karne wymienione w art. 39 pkt 2,
2a i 3 orzeczono na podstawie art. 41 § 1a albo art. 42 § 2.
§ 2a. Jeżeli środek karny orzeczony został dożywotnio, sąd może uznać go za
wykonany, jeżeli skazany przestrzegał porządku prawnego i nie zachodzi obawa
ponownego popełnienia przestępstwa podobnego do tego, za które orzeczono środek
karny, a środek karny był w stosunku do skazanego wykonywany przynajmniej przez
15 lat.
§ 3. Sąd może zwolnić skazanego z obowiązku orzeczonego na podstawie
art. 41b § 5 lub 7 po upływie połowy okresu, na który go orzeczono, jeżeli obowiązek
był stosowany przynajmniej przez rok, a zachowanie skazanego wskazuje, że dalsze
stosowanie obowiązku nie jest niezbędne do spełnienia celów środka karnego.
Art. 84a. (uchylony)

Art. 85. § 1. Jeżeli sprawca popełnił dwa lub więcej przestępstw i wymierzono
za nie kary tego samego rodzaju albo inne podlegające łączeniu, sąd orzeka karę
łączną.
§ 2. Podstawą orzeczenia kary łącznej są wymierzone i podlegające wykonaniu,
z zastrzeżeniem art. 89, w całości lub w części kary lub kary łączne za przestępstwa,
o których mowa w § 1.
§ 3. Jeżeli po rozpoczęciu, a przed zakończeniem wykonywania kary lub kary
łącznej sprawca popełnił przestępstwo, za które orzeczono karę tego samego rodzaju
lub inną podlegającą łączeniu, orzeczona kara nie podlega łączeniu z karą odbywaną
w czasie popełnienia czynu.
§ 3a. Jeżeli kara wykonywana lub orzeczona, o której mowa w § 3, stanie się
następnie podstawą orzeczenia kary lub kar łącznych, zakaz łączenia kar odnosi się
również do tej kary lub kar łącznych.
§ 4. Karą łączną nie obejmuje się kar orzeczonych wyrokami, o których mowa
w art. 114a.
Art. 85a. Orzekając karę łączną, sąd bierze pod uwagę przede wszystkim cele
zapobiegawcze i wychowawcze, które kara ma osiągnąć w stosunku do skazanego,
a także potrzeby w zakresie kształtowania świadomości prawnej społeczeństwa.

Art. 86. § 1. Sąd wymierza karę łączną w granicach od najwyższej z kar
wymierzonych za poszczególne przestępstwa do ich sumy, nie przekraczając jednak
810 stawek dziennych grzywny, 2 lat ograniczenia wolności albo 20 lat pozbawienia
wolności; karę pozbawienia wolności wymierza się w miesiącach i latach.
§ 1a. Jeżeli suma orzeczonych kar pozbawienia wolności wynosi 25 lat albo
więcej, a chociażby jedna z podlegających łączeniu kar wynosi nie mniej niż 10 lat,
sąd może orzec karę łączną 25 lat pozbawienia wolności.
§ 2. Wymierzając karę łączną grzywny, sąd określa na nowo wysokość stawki
dziennej, kierując się wskazaniami określonymi w art. 33 § 3; wysokość stawki
dziennej nie może jednak przekraczać najwyższej ustalonej poprzednio.
§ 2a. Jeżeli chociażby jedna z podlegających łączeniu grzywien jest wymierzona
kwotowo, karę łączną grzywny wymierza się kwotowo.
§ 2b. Jeżeli chociażby jedna z podlegających łączeniu grzywien została
orzeczona na podstawie przepisu przewidującego wyższą górną granicę ustawowego
zagrożenia tą karą niż określona w art. 33 § 1, sąd wymierza karę łączną grzywny
w granicach od najwyższej z kar tego rodzaju wymierzonych za poszczególne
przestępstwa do ich sumy, nie przekraczając jednak 4500 stawek dziennych grzywny
lub najwyższej z kar grzywny, jeżeli przekracza ona 4500 stawek dziennych.
§ 3. Wymierzając karę łączną ograniczenia wolności, sąd określa na nowo
obowiązki lub wymiar potrącenia, o których mowa w art. 34 § 1a, a także może
nałożyć na sprawcę obowiązki wymienione w art. 72 § 1 pkt 2–7a, jak również orzec
świadczenie pieniężne wymienione w art. 39 pkt 7.
§ 4.2) Zasady wymiaru kary łącznej określone w § 1–3 stosuje się odpowiednio,
jeżeli przynajmniej jedną z kar podlegających łączeniu jest już orzeczona kara łączna.



2) Utracił moc z dniem 9 maja 2019 r. w zakresie, w jakim różnicuje sytuacje osób, wobec których
zastosowanie miała już wcześniej instytucja kary łącznej, od osób, co do których ta instytucja
zastosowania nie miała, w ten sposób, że umożliwia w stosunku do tej pierwszej kategorii osób
podwyższenie dolnej granicy kary łącznej, a także orzeczenie kary rodzajowo surowszej, tj. kary
25 lat pozbawienia wolności, na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 kwietnia
2019 r. sygn. akt K 14/17 (Dz. U. poz. 858).

Art. 87. § 1.3) W razie skazania za zbiegające się przestępstwa na kary
pozbawienia wolności i ograniczenia wolności sąd wymierza karę łączną pozbawienia
wolności, przyjmując, że miesiąc ograniczenia wolności równa się 15 dniom
pozbawienia wolności.
§ 2. Jeżeli za zbiegające się przestępstwa wymierzono kary pozbawienia
wolności oraz ograniczenia wolności i kara łączna pozbawienia wolności nie
przekroczyłaby 6 miesięcy, a kara łączna ograniczenia wolności – 2 lat, sąd może
orzec te kary łączne jednocześnie, jeżeli cele kary zostaną w ten sposób spełnione.



3) Utracił moc z dniem 18 czerwca 2019 r. w zakresie, w jakim nakłada na sąd obowiązek połączenia
kar pozbawienia wolności i ograniczenia wolności oraz wymierzenia kary łącznej pozbawienia
wolności po dokonaniu zamiany kary ograniczenia wolności na karę pozbawienia wolności, na
podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 czerwca 2019 r. sygn. akt P 20/17 (Dz. U.
poz. 1135).

Art. 88. Jeżeli najsurowszą karą orzeczoną za jedno ze zbiegających się
przestępstw jest kara 25 lat pozbawienia wolności albo dożywotniego pozbawienia
wolności, orzeka się tę karę jako karę łączną; w wypadku zbiegu dwóch lub więcej kar
25 lat pozbawienia wolności sąd może orzec jako karę łączną karę dożywotniego
pozbawienia wolności.

Art. 89. § 1. W razie skazania za zbiegające się przestępstwa na kary
pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem i bez warunkowego zawieszenia
ich wykonania sąd może warunkowo zawiesić wykonanie kary łącznej w wymiarze
nieprzekraczającym roku, jeżeli sprawca w czasie popełnienia każdego z tych
przestępstw nie był skazany na karę pozbawienia wolności i jest to wystarczające do
osiągnięcia wobec niego celów kary, a w szczególności zapobieżenia powrotowi do
przestępstwa.
§ 1a. W razie skazania za zbiegające się przestępstwa na kary pozbawienia
wolności z warunkowym zawieszeniem ich wykonania sąd może w wyroku łącznym
orzec karę łączną pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej
wykonania.
§ 1b. Sąd orzeka karę łączną pozbawienia wolności bez warunkowego
zawieszenia jej wykonania, przyjmując, że miesiąc kary pozbawienia wolności
z warunkowym zawieszeniem jej wykonania równa się 15 dniom kary pozbawienia
wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania.
§ 2. (uchylony)
§ 3. (uchylony)
Art. 89a. § 1. Jeżeli chociażby jedną z kar podlegających łączeniu jest kara
pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania orzeczona na
podstawie art. 60 § 5, sąd może warunkowo zawiesić wykonanie kary łącznej
nieprzekraczającej wymiaru kary pozbawienia wolności, orzeczonej na podstawie tego
przepisu.
§ 2. Orzekając karę łączną pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem
jej wykonania, sąd może orzec grzywnę określoną w art. 71 § 1, chociażby jej nie
orzeczono za pozostające w zbiegu przestępstwa.
§ 3. W razie zbiegu orzeczeń o okresach próby sąd orzeka okres próby oraz
związane z nim obowiązki na nowo. W razie zbiegu orzeczeń, o którym mowa w § 1,
okres próby może wynosić do 10 lat.

Art. 90. § 1. Środki karne, przepadek, środki kompensacyjne, środki
zabezpieczające oraz dozór stosuje się, chociażby orzeczono je tylko co do jednego ze
zbiegających się przestępstw.
§ 2. W razie orzeczenia za zbiegające się przestępstwa pozbawienia praw
publicznych, zakazów lub obowiązku tego samego rodzaju, sąd stosuje odpowiednio
przepisy o karze łącznej.

Art. 91. § 1. Jeżeli sprawca popełnia w krótkich odstępach czasu,
z wykorzystaniem takiej samej sposobności, dwa lub więcej przestępstw, zanim
zapadł pierwszy wyrok, chociażby nieprawomocny, co do któregokolwiek z tych
przestępstw, sąd orzeka jedną karę określoną w przepisie stanowiącym podstawę jej
wymiaru dla każdego z tych przestępstw, w wysokości do górnej granicy ustawowego
zagrożenia zwiększonego o połowę.
§ 2. Jeżeli sprawca w warunkach określonych w art. 85 popełnia dwa lub więcej
ciągów przestępstw określonych w § 1 lub ciąg przestępstw oraz inne przestępstwo,
sąd orzeka karę łączną, stosując odpowiednio przepisy tego rozdziału.
§ 3. Jeżeli sprawca został skazany dwoma lub więcej wyrokami za przestępstwa
należące do ciągu przestępstw określonego w § 1, orzeczona kara łączna nie może
przekroczyć górnej granicy ustawowego zagrożenia zwiększonego o połowę,
przewidzianego w przepisie stanowiącym podstawę wymiaru kary dla każdego z tych
przestępstw.

Art. 92. (uchylony)
Art. 92a. (uchylony)

Art. 93. (uchylony)
Art. 93a. § 1. Środkami zabezpieczającymi są:
1) elektroniczna kontrola miejsca pobytu;
2) terapia;
3) terapia uzależnień;
4) pobyt w zakładzie psychiatrycznym.
§ 2. Jeżeli ustawa tak stanowi, tytułem środka zabezpieczającego można orzec
nakaz i zakazy określone w art. 39 pkt 2–3.
Art. 93b. § 1. Sąd może orzec środek zabezpieczający, gdy jest to konieczne, aby
zapobiec ponownemu popełnieniu przez sprawcę czynu zabronionego, a inne środki
prawne określone w tym kodeksie lub orzeczone na podstawie innych ustaw nie są
wystarczające. Środek zabezpieczający, o którym mowa w art. 93a § 1 pkt 4, można
orzec jedynie, aby zapobiec ponownemu popełnieniu przez sprawcę czynu
zabronionego o znacznej społecznej szkodliwości.
§ 2. Sąd uchyla środek zabezpieczający, gdy dalsze jego stosowanie nie jest już
konieczne.
§ 3. Środek zabezpieczający i sposób jego wykonywania powinien być
odpowiedni do stopnia społecznej szkodliwości czynu zabronionego, który sprawca
może popełnić, oraz prawdopodobieństwa jego popełnienia, a także uwzględniać
potrzeby i postępy w terapii lub terapii uzależnień. Sąd może zmienić orzeczony
wobec sprawcy środek zabezpieczający lub sposób jego wykonywania, jeżeli
poprzednio orzeczony środek stał się nieodpowiedni lub jego wykonywanie nie jest
możliwe.
§ 4. Wobec tego samego sprawcy można orzec więcej niż jeden środek
zabezpieczający; przepisy § 1 i 3 stosuje się, biorąc pod uwagę wszystkie orzekane
środki zabezpieczające.
§ 5. Sąd orzeka pobyt w zakładzie psychiatrycznym tylko wtedy, gdy ustawa tak
stanowi.
Art. 93c. Środki zabezpieczające można orzec wobec sprawcy:
1) co do którego umorzono postępowanie o czyn zabroniony popełniony w stanie
niepoczytalności określonej w art. 31 § 1;
2) w razie skazania za przestępstwo popełnione w stanie ograniczonej
poczytalności określonej w art. 31 § 2;
3) w razie skazania za przestępstwo określone w art. 148, art. 156, art. 197, art. 198,
art. 199 § 2 lub art. 200 § 1, popełnione w związku z zaburzeniem preferencji
seksualnych;
4) w razie skazania na karę pozbawienia wolności bez warunkowego jej
zawieszenia za umyślne przestępstwo określone w rozdziale XIX, XXIII, XXV
lub XXVI, popełnione w związku z zaburzeniem osobowości o takim
charakterze lub nasileniu, że zachodzi co najmniej wysokie prawdopodobieństwo
popełnienia czynu zabronionego z użyciem przemocy lub groźbą jej użycia;
5) w razie skazania za przestępstwo popełnione w związku z uzależnieniem od
alkoholu, środka odurzającego lub innego podobnie działającego środka.
Art. 93d. § 1. Czasu stosowania środka zabezpieczającego nie określa się z góry.
§ 2. Uchylając środek zabezpieczający w postaci pobytu w zakładzie
psychiatrycznym, sąd może orzec jeden lub więcej ze środków zabezpieczających,
o których mowa w art. 93a § 1 pkt 1–3.
§ 3. Sąd ustala potrzebę i możliwości wykonania orzeczonego środka
zabezpieczającego nie wcześniej niż na 6 miesięcy przed przewidywanym
warunkowym zwolnieniem lub odbyciem kary pozbawienia wolności.
§ 4. Jeżeli wobec sprawcy wykonywana jest kara pozbawienia wolności, środki
zabezpieczające, o których mowa w art. 93a § 1 pkt 1–3, można orzec również do
czasu wykonania tej kary, jednak nie wcześniej niż na 6 miesięcy przed
przewidywanym warunkowym zwolnieniem lub odbyciem kary pozbawienia
wolności.
§ 5. Jeżeli sprawca został skazany na karę pozbawienia wolności bez
warunkowego zawieszenia jej wykonania, karę 25 lat pozbawienia wolności lub karę
dożywotniego pozbawienia wolności, orzeczony środek zabezpieczający stosuje się
po odbyciu kary lub warunkowym zwolnieniu, chyba że ustawa stanowi inaczej.
§ 6. Jeżeli zachowanie sprawcy po uchyleniu środka zabezpieczającego
wskazuje, że zachodzi konieczność stosowania środków zabezpieczających, sąd, nie
później niż w ciągu 3 lat od uchylenia środka, może ponownie orzec ten sam środek
zabezpieczający lub inny środek, o którym mowa w art. 93a § 1 pkt 1–3.
Art. 93e. Sprawca, wobec którego orzeczono elektroniczną kontrolę miejsca
pobytu, ma obowiązek poddania się nieprzerwanej kontroli miejsca swojego pobytu
sprawowanej za pomocą urządzeń technicznych, w tym noszonego nadajnika.
Art. 93f. § 1. Sprawca, wobec którego orzeczono terapię, ma obowiązek
stawiennictwa we wskazanej przez sąd placówce w terminach wyznaczonych przez
lekarza psychiatrę, seksuologa lub terapeutę i poddania się terapii farmakologicznej
zmierzającej do osłabienia popędu seksualnego, psychoterapii lub psychoedukacji
w celu poprawy jego funkcjonowania w społeczeństwie.
§ 2. Sprawca, wobec którego orzeczono terapię uzależnień, ma obowiązek
stawiennictwa we wskazanej przez sąd placówce leczenia odwykowego w terminach
wyznaczonych przez lekarza i poddania się leczeniu uzależnienia od alkoholu, środka
odurzającego lub innego podobnie działającego środka.
Art. 93g. § 1. Sąd orzeka pobyt w odpowiednim zakładzie psychiatrycznym
wobec sprawcy określonego w art. 93c pkt 1, jeżeli istnieje wysokie
prawdopodobieństwo, że popełni on ponownie czyn zabroniony o znacznej społecznej
szkodliwości w związku z chorobą psychiczną lub upośledzeniem umysłowym.
§ 2. Skazując sprawcę określonego w art. 93c pkt 2 na karę pozbawienia
wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania, karę 25 lat pozbawienia
wolności lub karę dożywotniego pozbawienia wolności, sąd orzeka pobyt
w odpowiednim zakładzie psychiatrycznym, jeżeli istnieje wysokie
prawdopodobieństwo, że popełni on czyn zabroniony o znacznej społecznej
szkodliwości w związku z chorobą psychiczną lub upośledzeniem umysłowym.
§ 3. Skazując sprawcę określonego w art. 93c pkt 3 na karę pozbawienia
wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania, karę 25 lat pozbawienia
wolności lub karę dożywotniego pozbawienia wolności, sąd orzeka pobyt
w odpowiednim zakładzie psychiatrycznym, jeżeli istnieje wysokie
prawdopodobieństwo, że skazany popełni przestępstwo przeciwko życiu, zdrowiu lub
wolności seksualnej w związku z zaburzeniem preferencji seksualnych.

Art. 94. (uchylony)

Art. 95. (uchylony)
Art. 95a. (uchylony)

Art. 96. (uchylony)

Art. 97. (uchylony)

Art. 98. (uchylony)

Art. 99. § 1. Jeżeli sprawca dopuścił się czynu zabronionego w stanie
niepoczytalności określonej w art. 31 § 1, sąd może orzec tytułem środka
zabezpieczającego nakaz lub zakazy wymienione w art. 39 pkt 2–3.
§ 2. Zakazy wymienione w art. 39 pkt 2–3 orzeka się bez określenia czasu ich
obowiązywania; sąd uchyla je, gdy ustały przyczyny ich orzeczenia.

Art. 100. (uchylony)

Art. 101. § 1. Karalność przestępstwa ustaje, jeżeli od czasu jego popełnienia
upłynęło lat:
1) 30 – gdy czyn stanowi zbrodnię zabójstwa;
2) 20 – gdy czyn stanowi inną zbrodnię;
2a) 15 – gdy czyn stanowi występek zagrożony karą pozbawienia wolności
przekraczającą 5 lat;
3) 10 – gdy czyn stanowi występek zagrożony karą pozbawienia wolności
przekraczającą 3 lata;
4) 5 – gdy chodzi o pozostałe występki.
5) (uchylony)
§ 2. Karalność przestępstwa ściganego z oskarżenia prywatnego ustaje
z upływem roku od czasu, gdy pokrzywdzony dowiedział się o osobie sprawcy
przestępstwa, nie później jednak niż z upływem 3 lat od czasu jego popełnienia.
§ 3. W wypadkach przewidzianych w § 1 lub 2, jeżeli dokonanie przestępstwa
zależy od nastąpienia określonego w ustawie skutku, bieg przedawnienia rozpoczyna
się od czasu, gdy skutek nastąpił.
§ 4. W przypadku:
1) występków przeciwko życiu i zdrowiu, popełnionych na szkodę małoletniego,
zagrożonych karą, której górna granica przekracza 5 lat pozbawienia wolności,
2) przestępstw określonych w rozdziale XXV, popełnionych na szkodę
małoletniego albo gdy treści pornograficzne obejmują udział małoletniego
– przedawnienie karalności przestępstwa nie może nastąpić przed ukończeniem przez
niego 30. roku życia.

Art. 102. Jeżeli w okresie, o którym mowa w art. 101, wszczęto postępowanie,
karalność przestępstw określonych w art. 101 § 1 ustaje z upływem 10 lat,
a w pozostałych wypadkach – z upływem 5 lat od zakończenia tego okresu.

Art. 103. § 1. Nie można wykonać kary, jeżeli od uprawomocnienia się wyroku
skazującego upłynęło lat:
1) 30 – w razie skazania na karę pozbawienia wolności przekraczającą 5 lat albo
karę surowszą;
2) 15 – w razie skazania na karę pozbawienia wolności nieprzekraczającą 5 lat;
3) 10 – w razie skazania na inną karę.
§ 2. Przepis § 1 pkt 3 stosuje się odpowiednio do środków karnych, środków
kompensacyjnych oraz przepadku.

Art. 104. § 1. Przedawnienie nie biegnie, jeżeli przepis ustawy nie pozwala na
wszczęcie lub dalsze prowadzenie postępowania karnego; nie dotyczy to jednak braku
wniosku albo oskarżenia prywatnego.
§ 2. (uchylony)

Art. 105. § 1. Przepisów art. 101–103 nie stosuje się do zbrodni przeciwko
pokojowi, ludzkości i przestępstw wojennych.
§ 2. Przepisów art. 101–103 nie stosuje się również do umyślnego przestępstwa:
zabójstwa, ciężkiego uszkodzenia ciała, ciężkiego uszczerbku na zdrowiu lub
pozbawienia wolności łączonego ze szczególnym udręczeniem, popełnionego przez
funkcjonariusza publicznego w związku z pełnieniem obowiązków służbowych.

Art. 106. Z chwilą zatarcia skazania uważa się je za niebyłe; wpis o skazaniu
usuwa się z rejestru skazanych.
Art. 106a. Nie podlega zatarciu skazanie na karę pozbawienia wolności bez
warunkowego zawieszenia jej wykonania za przestępstwo przeciwko wolności
seksualnej i obyczajności, jeżeli pokrzywdzony był małoletnim poniżej lat 15.

Art. 107. § 1. W razie skazania na karę pozbawienia wolności wymienioną
w art. 32 pkt 3 lub karę 25 lat pozbawienia wolności, zatarcie skazania następuje
z mocy prawa z upływem 10 lat od wykonania lub darowania kary albo od
przedawnienia jej wykonania.
§ 2. Sąd może na wniosek skazanego zarządzić zatarcie skazania już po upływie
5 lat, jeżeli skazany w tym okresie przestrzegał porządku prawnego, a wymierzona
kara pozbawienia wolności nie przekraczała 3 lat.
§ 3. W razie skazania na karę dożywotniego pozbawienia wolności, zatarcie
skazania następuje z mocy prawa z upływem 10 lat od uznania jej za wykonaną, od
darowania kary albo od przedawnienia jej wykonania.
§ 4. W razie skazania na karę ograniczenia wolności zatarcie skazania następuje
z mocy prawa z upływem 3 lat od wykonania lub darowania kary albo od
przedawnienia jej wykonania.
§ 4a. W razie skazania na grzywnę zatarcie skazania następuje z mocy prawa
z upływem roku od wykonania lub darowania kary albo od przedawnienia jej
wykonania.
§ 5. W razie odstąpienia od wymierzenia kary, zatarcie skazania następuje
z mocy prawa z upływem roku od wydania prawomocnego orzeczenia.
§ 6. Jeżeli orzeczono środek karny, przepadek lub środek kompensacyjny,
zatarcie skazania nie może nastąpić przed jego wykonaniem, darowaniem albo
przedawnieniem jego wykonania. Zatarcie skazania nie może nastąpić również przed
wykonaniem środka zabezpieczającego.
Art. 107a. (uchylony)

Art. 108. Jeżeli sprawcę skazano za dwa lub więcej nie pozostających w zbiegu
przestępstw, jak również jeżeli skazany po rozpoczęciu, lecz przed upływem, okresu
wymaganego do zatarcia skazania ponownie popełnił przestępstwo, dopuszczalne jest
tylko jednoczesne zatarcie wszystkich skazań.

Art. 109. Ustawę karną polską stosuje się do obywatela polskiego, który popełnił
przestępstwo za granicą.

Art. 110. § 1. Ustawę karną polską stosuje się do cudzoziemca, który popełnił za
granicą czyn zabroniony skierowany przeciwko interesom Rzeczypospolitej Polskiej,
obywatela polskiego, polskiej osoby prawnej lub polskiej jednostki organizacyjnej
niemającej osobowości prawnej oraz do cudzoziemca, który popełnił za granicą
przestępstwo o charakterze terrorystycznym.
§ 2. Ustawę karną polską stosuje się w razie popełnienia przez cudzoziemca za
granicą czynu zabronionego innego niż wymieniony w § 1, jeżeli czyn zabroniony jest
w ustawie karnej polskiej zagrożony karą przekraczającą 2 lata pozbawienia wolności,
a sprawca przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i nie postanowiono go
wydać.

Art. 111. § 1. Warunkiem odpowiedzialności za czyn popełniony za granicą jest
uznanie takiego czynu za przestępstwo również przez ustawę obowiązującą w miejscu
jego popełnienia.
§ 2. Jeżeli zachodzą różnice między ustawą polską a ustawą obowiązującą
w miejscu popełnienia czynu, stosując ustawę polską, sąd może uwzględnić te różnice
na korzyść sprawcy.
§ 3. Warunek przewidziany w § 1 nie ma zastosowania do polskiego
funkcjonariusza publicznego, który pełniąc służbę za granicą popełnił tam
przestępstwo w związku z wykonywaniem swoich funkcji, ani do osoby, która
popełniła przestępstwo w miejscu nie podlegającym żadnej władzy państwowej.

Art. 112. Niezależnie od przepisów obowiązujących w miejscu popełnienia
czynu zabronionego, ustawę karną polską stosuje się do obywatela polskiego oraz
cudzoziemca w razie popełnienia:
1) przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu wewnętrznemu lub zewnętrznemu
Rzeczypospolitej Polskiej;
1a) (utracił moc) 4)
2) przestępstwa przeciwko polskim urzędom lub funkcjonariuszom publicznym
oraz przestępstwa wyłudzenia poświadczenia nieprawdy od polskiego
funkcjonariusza publicznego lub innej osoby uprawnionej na podstawie prawa
polskiego do wystawienia dokumentu;
3) przestępstwa przeciwko istotnym polskim interesom gospodarczym;
4) przestępstwa fałszywych zeznań, złożenia fałszywego oświadczenia, opinii lub
tłumaczenia, posłużenia się dokumentem stwierdzającym tożsamość innej osoby,
poświadczającym nieprawdę lub fałszywym – wobec urzędu polskiego;
5) przestępstwa, z którego została osiągnięta, chociażby pośrednio, korzyść
majątkowa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.



4) Z dniem 30 września 2008 r. na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września
2008 r. sygn. akt K 5/07 (Dz. U. poz. 1080).

Art. 113. Niezależnie od przepisów obowiązujących w miejscu popełnienia
przestępstwa, ustawę karną polską stosuje się do obywatela polskiego oraz
cudzoziemca, którego nie postanowiono wydać, w razie popełnienia przez niego za
granicą przestępstwa, do którego ścigania Rzeczpospolita Polska jest zobowiązana na
mocy umowy międzynarodowej, lub przestępstwa określonego w Rzymskim Statucie
Międzynarodowego Trybunału Karnego, sporządzonym w Rzymie dnia 17 lipca
1998 r. (Dz. U. z 2003 r. poz. 708 oraz z 2018 r. poz. 1753).

Art. 114. § 1. Orzeczenie zapadłe za granicą nie stanowi przeszkody do
wszczęcia lub prowadzenia postępowania karnego o ten sam czyn zabroniony przed
sądem polskim.
§ 2. Sąd zalicza na poczet orzeczonej kary okres rzeczywistego pozbawienia
wolności za granicą oraz wykonywaną tam karę, uwzględniając różnice zachodzące
między tymi karami.
§ 3. Przepisu § 1 nie stosuje się:
1) jeżeli wyrok skazujący zapadły za granicą został przejęty do wykonania na
terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jak również wtedy, gdy orzeczenie zapadłe
za granicą dotyczy przestępstwa, w związku z którym nastąpiło przekazanie
ścigania lub wydanie sprawcy z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;
2) do orzeczeń międzynarodowych trybunałów karnych działających na podstawie
wiążącego Rzeczpospolitą Polską prawa międzynarodowego;
3) do prawomocnych orzeczeń sądów lub innych organów państw obcych
kończących postępowanie karne, jeżeli wynika to z wiążącej Rzeczpospolitą
Polską umowy międzynarodowej.
§ 4. Jeżeli nastąpiło przejęcie obywatela polskiego, skazanego prawomocnie
przez sąd obcego państwa, do wykonania wyroku na terytorium Rzeczypospolitej
Polskiej, sąd określa według polskiego prawa kwalifikację prawną czynu oraz
podlegającą wykonaniu karę lub inny środek przewidziany w tej ustawie; podstawę
określenia kary lub środka podlegającego wykonaniu stanowi wyrok wydany przez
sąd państwa obcego, kara grożąca za taki czyn w polskim prawie, okres rzeczywistego
pozbawienia wolności za granicą oraz wykonana tam kara lub inny środek,
z uwzględnieniem różnic na korzyść skazanego.
Art. 114a. § 1. Wyrokiem skazującym jest również prawomocne orzeczenie
skazujące za popełnienie przestępstwa wydane przez sąd właściwy w sprawach
karnych w państwie członkowskim Unii Europejskiej, chyba że według ustawy karnej
polskiej czyn nie stanowi przestępstwa, sprawca nie podlega karze albo orzeczono karę
nieznaną ustawie.
§ 2. W razie skazania przez sąd, o którym mowa w § 1, w sprawach:
1) stosowania nowej ustawy karnej, która weszła w życie po wydaniu wyroku
skazującego,
2) zatarcia skazania
– stosuje się ustawę obowiązującą w miejscu skazania. Przepisu art. 108 nie stosuje
się.
§ 3. Przepisu § 1 nie stosuje się, jeżeli informacje uzyskane z rejestru karnego
lub od sądu państwa członkowskiego Unii Europejskiej nie są wystarczające do
ustalenia skazania albo orzeczona kara podlega darowaniu w państwie, w którym
nastąpiło skazanie.

Art. 115. § 1. Czynem zabronionym jest zachowanie o znamionach określonych
w ustawie karnej.
§ 2. Przy ocenie stopnia społecznej szkodliwości czynu sąd bierze pod uwagę
rodzaj i charakter naruszonego dobra, rozmiary wyrządzonej lub grożącej szkody,
sposób i okoliczności popełnienia czynu, wagę naruszonych przez sprawcę
obowiązków, jak również postać zamiaru, motywację sprawcy, rodzaj naruszonych
reguł ostrożności i stopień ich naruszenia.
§ 3. Przestępstwami podobnymi są przestępstwa należące do tego samego
rodzaju; przestępstwa z zastosowaniem przemocy lub groźby jej użycia albo
przestępstwa popełnione w celu osiągnięcia korzyści majątkowej uważa się za
przestępstwa podobne.
§ 4. Korzyścią majątkową lub osobistą jest korzyść zarówno dla siebie, jak i dla
kogo innego.
§ 5. Mieniem znacznej wartości jest mienie, którego wartość w czasie
popełnienia czynu zabronionego przekracza 200 000 złotych.
§ 6. Mieniem wielkiej wartości jest mienie, którego wartość w czasie popełnienia
czynu zabronionego przekracza 1 000 000 złotych.
§ 7. Przepis § 5 stosuje się odpowiednio do określenia „znaczna szkoda” oraz
określenia „wartość lub łączna wartość jest znaczna”.
§ 7a. Przepis § 6 stosuje się odpowiednio do określenia „szkoda w wielkich
rozmiarach”.
§ 8. (uchylony)
§ 9. Rzeczą ruchomą lub przedmiotem jest także polski albo obcy pieniądz lub
inny środek płatniczy, środek pieniężny zapisany na rachunku oraz dokument
uprawniający do otrzymania sumy pieniężnej albo zawierający obowiązek wypłaty
kapitału, odsetek, udziału w zyskach, albo stwierdzenie uczestnictwa w spółce.
§ 10. Młodocianym jest sprawca, który w chwili popełnienia czynu
zabronionego nie ukończył 21 lat i w czasie orzekania w pierwszej instancji 24 lat.
§ 11. Osobą najbliższą jest małżonek, wstępny, zstępny, rodzeństwo,
powinowaty w tej samej linii lub stopniu, osoba pozostająca w stosunku
przysposobienia oraz jej małżonek, a także osoba pozostająca we wspólnym pożyciu.
§ 12. Groźbą bezprawną jest zarówno groźba, o której mowa w art. 190, jak
i groźba spowodowania postępowania karnego lub innego postępowania, w którym
może zostać nałożona administracyjna kara pieniężna, jak również rozgłoszenia
wiadomości uwłaczającej czci zagrożonego lub jego osoby najbliższej; nie stanowi
groźby zapowiedź spowodowania postępowania karnego lub innego postępowania,
w którym może zostać nałożona administracyjna kara pieniężna, jeżeli ma ona jedynie
na celu ochronę prawa naruszonego przestępstwem lub zachowaniem zagrożonym
administracyjną karą pieniężną.
§ 13. Funkcjonariuszem publicznym jest:
1) Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej;
2) poseł, senator, radny;
2a) poseł do Parlamentu Europejskiego;
3) sędzia, ławnik, prokurator, funkcjonariusz finansowego organu postępowania
przygotowawczego lub organu nadrzędnego nad finansowym organem
postępowania przygotowawczego, notariusz, komornik, kurator sądowy, syndyk,
nadzorca sądowy i zarządca, osoba orzekająca w organach dyscyplinarnych
działających na podstawie ustawy;
4) osoba będąca pracownikiem administracji rządowej, innego organu
państwowego lub samorządu terytorialnego, chyba że pełni wyłącznie czynności
usługowe, a także inna osoba w zakresie, w którym uprawniona jest do
wydawania decyzji administracyjnych;
5) osoba będąca pracownikiem organu kontroli państwowej lub organu kontroli
samorządu terytorialnego, chyba że pełni wyłącznie czynności usługowe;
6) osoba zajmująca kierownicze stanowisko w innej instytucji państwowej;
7) funkcjonariusz organu powołanego do ochrony bezpieczeństwa publicznego albo
funkcjonariusz Służby Więziennej;
8) osoba pełniąca czynną służbę wojskową, z wyjątkiem terytorialnej służby
wojskowej pełnionej dyspozycyjnie;
9) pracownik międzynarodowego trybunału karnego, chyba że pełni wyłącznie
czynności usługowe.
§ 14. Dokumentem jest każdy przedmiot lub inny zapisany nośnik informacji,
z którym jest związane określone prawo, albo który ze względu na zawartą w nim treść
stanowi dowód prawa, stosunku prawnego lub okoliczności mającej znaczenie
prawne.
§ 14a. Fakturą jest dokument, o którym mowa w art. 2 pkt 31 ustawy z dnia
11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2018 r. poz. 2174, z późn.
zm.5)
).
§ 15. W rozumieniu tego kodeksu za statek wodny uważa się także stałą
platformę umieszczoną na szelfie kontynentalnym.
§ 16. Stan nietrzeźwości w rozumieniu tego kodeksu zachodzi, gdy:
1) zawartość alkoholu we krwi przekracza 0,5 promila albo prowadzi do stężenia
przekraczającego tę wartość lub
2) zawartość alkoholu w 1 dm3 wydychanego powietrza przekracza 0,25 mg albo
prowadzi do stężenia przekraczającego tę wartość.
§ 17. Żołnierzem jest osoba pełniąca czynną służbę wojskową, z wyjątkiem
terytorialnej służby wojskowej pełnionej dyspozycyjnie.
§ 18. Rozkazem jest polecenie określonego działania lub zaniechania wydane
służbowo żołnierzowi przez przełożonego lub uprawnionego żołnierza starszego
stopniem.
§ 19. Osobą pełniącą funkcję publiczną jest funkcjonariusz publiczny, członek
organu samorządowego, osoba zatrudniona w jednostce organizacyjnej dysponującej
środkami publicznymi, chyba że wykonuje wyłącznie czynności usługowe, a także
inna osoba, której uprawnienia i obowiązki w zakresie działalności publicznej są
określone lub uznane przez ustawę lub wiążącą Rzeczpospolitą Polską umowę
międzynarodową.
§ 20. Przestępstwem o charakterze terrorystycznym jest czyn zabroniony
zagrożony karą pozbawienia wolności, której górna granica wynosi co najmniej 5 lat,
popełniony w celu:
1) poważnego zastraszenia wielu osób,
2) zmuszenia organu władzy publicznej Rzeczypospolitej Polskiej lub innego
państwa albo organu organizacji międzynarodowej do podjęcia lub zaniechania
określonych czynności,
3) wywołania poważnych zakłóceń w ustroju lub gospodarce Rzeczypospolitej
Polskiej, innego państwa lub organizacji międzynarodowej
– a także groźba popełnienia takiego czynu.
§ 21. Występkiem o charakterze chuligańskim jest występek polegający na
umyślnym zamachu na zdrowie, na wolność, na cześć lub nietykalność cielesną, na
bezpieczeństwo powszechne, na działalność instytucji państwowych lub samorządu
terytorialnego, na porządek publiczny, albo na umyślnym niszczeniu, uszkodzeniu lub
czynieniu niezdatną do użytku cudzej rzeczy, jeżeli sprawca działa publicznie i bez
powodu albo z oczywiście błahego powodu, okazując przez to rażące lekceważenie
porządku prawnego.
§ 22. Handlem ludźmi jest werbowanie, transport, dostarczanie, przekazywanie,
przechowywanie lub przyjmowanie osoby z zastosowaniem:
1) przemocy lub groźby bezprawnej,
2) uprowadzenia,
3) podstępu,
4) wprowadzenia w błąd albo wyzyskania błędu lub niezdolności do należytego
pojmowania przedsiębranego działania,
5) nadużycia stosunku zależności, wykorzystania krytycznego położenia lub stanu
bezradności,
6) udzielenia albo przyjęcia korzyści majątkowej lub osobistej albo jej obietnicy
osobie sprawującej opiekę lub nadzór nad inną osobą
– w celu jej wykorzystania, nawet za jej zgodą, w szczególności w prostytucji,
pornografii lub innych formach seksualnego wykorzystania, w pracy lub usługach
o charakterze przymusowym, w żebractwie, w niewolnictwie lub innych formach
wykorzystania poniżających godność człowieka albo w celu pozyskania komórek,
tkanek lub narządów wbrew przepisom ustawy. Jeżeli zachowanie sprawcy dotyczy
małoletniego, stanowi ono handel ludźmi, nawet gdy nie zostały użyte metody lub
środki wymienione w pkt 1–6.
§ 22a. Adopcją jest nabycie władzy rodzicielskiej nad dzieckiem przez inną
osobę niż ta, od której dziecko pochodzi.
§ 23. Niewolnictwo jest stanem zależności, w którym człowiek jest traktowany
jak przedmiot własności.
§ 24. Przy ocenie rozmiaru działalności przedsiębiorstwa sąd bierze pod uwagę
wartość przedsiębiorstwa.



5) Zmiany tekstu jednolitego wymienionej ustawy zostały ogłoszone w Dz. U. z 2018 r. poz. 2193,
2215, 2244, 2354, 2392 i 2433 oraz z 2019 r. poz. 675, 1018, 1495 i 1520.

Art. 116. Przepisy części ogólnej tego kodeksu stosuje się do innych ustaw
przewidujących odpowiedzialność karną, chyba że ustawy te wyraźnie wyłączają ich
zastosowanie.

Art. 117. § 1. Kto wszczyna lub prowadzi wojnę napastniczą,
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 12, karze 25 lat
pozbawienia wolności albo karze dożywotniego pozbawienia wolności.
§ 2. (uchylony)
§ 3. Kto publicznie nawołuje do wszczęcia wojny napastniczej lub publicznie
pochwala wszczęcie lub prowadzenie takiej wojny,
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

Art. 118. § 1. Kto, w celu wyniszczenia w całości albo w części grupy
narodowej, etnicznej, rasowej, politycznej, wyznaniowej lub grupy o określonym
światopoglądzie, dopuszcza się zabójstwa albo powoduje ciężki uszczerbek na
zdrowiu osoby należącej do takiej grupy,
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 12, karze 25 lat
pozbawienia wolności albo karze dożywotniego pozbawienia wolności.
§ 2. Kto, w celu określonym w § 1, stwarza dla osób należących do takiej grupy
warunki życia grożące jej biologicznym wyniszczeniem, stosuje środki mające służyć
do wstrzymania urodzeń w obrębie grupy lub przymusowo odbiera dzieci osobom do
niej należącym,
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 5 albo karze 25 lat
pozbawienia wolności.
§ 3. (uchylony)
Art. 118a. § 1. Kto, biorąc udział w masowym zamachu lub choćby w jednym
z powtarzających się zamachów skierowanych przeciwko grupie ludności podjętych
w celu wykonania lub wsparcia polityki państwa lub organizacji:
1) dopuszcza się zabójstwa,
2) powoduje ciężki uszczerbek na zdrowiu człowieka,
3) stwarza dla osób należących do grupy ludności warunki życia grożące ich
biologicznej egzystencji, w szczególności przez pozbawienie dostępu do
żywności lub opieki medycznej, które są obliczone na ich wyniszczenie,
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 12, karze 25 lat
pozbawienia wolności albo karze dożywotniego pozbawienia wolności.
§ 2. Kto, biorąc udział w masowym zamachu lub choćby w jednym
z powtarzających się zamachów skierowanych przeciwko grupie ludności podjętych
w celu wykonania lub wsparcia polityki państwa lub organizacji:
1) powoduje oddanie osoby w stan niewolnictwa lub utrzymuje ją w tym stanie,
2) pozbawia osobę wolności na czas przekraczający 7 dni lub ze szczególnym
udręczeniem,
3) stosuje tortury lub poddaje osobę okrutnemu lub nieludzkiemu traktowaniu,
4) dopuszcza się zgwałcenia albo stosując przemoc, groźbę bezprawną lub podstęp
w inny sposób narusza wolność seksualną osoby,
5) stosując przemoc lub groźbę bezprawną powoduje zajście przez kobietę w ciążę
w zamiarze wpłynięcia na skład etniczny grupy ludności lub dokonania innych
poważnych naruszeń prawa międzynarodowego,
6) pozbawia osobę wolności i odmawia udzielenia informacji dotyczących tej
osoby lub miejsca jej pobytu lub przekazuje nieprawdziwe informacje dotyczące
tej osoby lub miejsca jej pobytu, w zamiarze pozbawienia takiej osoby ochrony
prawnej przez dłuższy okres,
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 5 albo karze 25 lat
pozbawienia wolności.
§ 3. Kto, biorąc udział w masowym zamachu lub choćby w jednym
z powtarzających się zamachów skierowanych przeciwko grupie ludności podjętych
w celu wykonania lub wsparcia polityki państwa lub organizacji:
1) naruszając prawo międzynarodowe zmusza osoby do zmiany ich zgodnego
z prawem miejsca zamieszkania,
2) dopuszcza się poważnego prześladowania grupy ludności z powodów uznanych
za niedopuszczalne na podstawie prawa międzynarodowego, w szczególności
politycznych, rasowych, narodowych, etnicznych, kulturowych, wyznaniowych
lub z powodu bezwyznaniowości, światopoglądu lub płci, powodując
pozbawienie praw podstawowych,
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3.

Art. 119. § 1. Kto stosuje przemoc lub groźbę bezprawną wobec grupy osób lub
poszczególnej osoby z powodu jej przynależności narodowej, etnicznej, rasowej,
politycznej, wyznaniowej lub z powodu jej bezwyznaniowości,
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
§ 2. (uchylony)

Art. 120. Kto stosuje środek masowej zagłady zakazany przez prawo
międzynarodowe,
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 10, karze 25 lat
pozbawienia wolności albo karze dożywotniego pozbawienia wolności.

Art. 121. § 1. Kto, wbrew zakazom prawa międzynarodowego lub przepisom
ustawy, wytwarza, gromadzi, nabywa, zbywa, przechowuje, przewozi lub przesyła
środki masowej zagłady lub środki walki bądź prowadzi badania mające na celu
wytwarzanie lub stosowanie takich środków,
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.
§ 2. Tej samej karze podlega, kto dopuszcza do popełnienia czynu określonego
w § 1.

Art. 122. § 1. Kto w czasie działań zbrojnych atakuje miejscowość lub obiekt
niebroniony, strefę sanitarną, zdemilitaryzowaną lub zneutralizowaną albo stosuje
inny sposób walki zakazany przez prawo międzynarodowe,
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 5 albo karze 25 lat
pozbawienia wolności.
§ 2. Tej samej karze podlega, kto w czasie działań zbrojnych stosuje środek walki
zakazany przez prawo międzynarodowe.

Art. 123. § 1. Kto, naruszając prawo międzynarodowe, dopuszcza się zabójstwa
wobec:
1) osób, które składając broń lub nie dysponując środkami obrony poddały się,
2) rannych, chorych, rozbitków, personelu medycznego lub osób duchownych,
3) jeńców wojennych,
4) ludności cywilnej obszaru okupowanego, zajętego lub na którym toczą się
działania zbrojne, albo innych osób korzystających w czasie działań zbrojnych
z ochrony międzynarodowej,
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 12, karze 25 lat
pozbawienia wolności albo karze dożywotniego pozbawienia wolności.
§ 2. Kto, naruszając prawo międzynarodowe, powoduje u osób wymienionych
w § 1 ciężki uszczerbek na zdrowiu, poddaje te osoby torturom, okrutnemu lub
nieludzkiemu traktowaniu, dokonuje na nich, nawet za ich zgodą, eksperymentów
poznawczych, używa ich do ochraniania swoją obecnością określonego terenu lub
obiektu przed działaniami zbrojnymi albo własnych oddziałów lub zatrzymuje jako
zakładników,
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 5 albo karze 25 lat
pozbawienia wolności.

Art. 124. § 1. Kto, naruszając prawo międzynarodowe, zmusza osoby
wymienione w art. 123 § 1 do służby w nieprzyjacielskich siłach zbrojnych lub do
uczestnictwa w działaniach zbrojnych skierowanych przeciwko własnemu krajowi,
stosuje kary cielesne, przemocą, groźbą bezprawną lub podstępem doprowadza te
osoby do obcowania płciowego, poddania się innej czynności seksualnej albo do
wykonania takiej czynności, dopuszcza się zamachu na godność osobistą,
w szczególności poniżającego i upokarzającego traktowania, pozbawia wolności,
pozbawia prawa do niezawisłego i bezstronnego sądu albo ogranicza prawo tych osób
do obrony w postępowaniu karnym, ogłasza prawa lub roszczenia obywateli strony
przeciwnej za wygasłe, zawieszone lub niedopuszczalne do dochodzenia przed sądem,
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3.
§ 2. Tej samej karze podlega, kto, naruszając prawo międzynarodowe, opóźnia
repatriację jeńców wojennych lub osób cywilnych, dokonuje przemieszczenia,
przesiedlenia lub deportacji ludności cywilnej, wciela, werbuje do sił zbrojnych osoby
poniżej 18 roku życia lub faktycznie używa takich osób w działaniach zbrojnych.

Art. 125. § 1. Kto, na obszarze okupowanym, zajętym lub na którym toczą się
działania zbrojne, naruszając prawo międzynarodowe, niszczy, uszkadza, zabiera lub
przywłaszcza mienie albo dobro kultury,
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.
§ 2. Jeżeli czyn dotyczy mienia znacznej wartości albo dobra o szczególnym
znaczeniu dla kultury, sprawca
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3.

Art. 126. § 1. Kto w czasie działań zbrojnych używa niezgodnie z prawem
międzynarodowym znaku Czerwonego Krzyża lub Czerwonego Półksiężyca,
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
§ 2. Tej samej karze podlega, kto w czasie działań zbrojnych używa niezgodnie
z prawem międzynarodowym znaku ochronnego dla dóbr kultury lub innego znaku
chronionego przez prawo międzynarodowe albo posługuje się flagą państwową lub
odznaką wojskową nieprzyjaciela, państwa neutralnego albo organizacji lub komisji
międzynarodowej.
Art. 126a. Kto publicznie nawołuje do popełnienia czynu określonego
w art. 118, 118a, 119 § 1, art. 120–125 lub publicznie pochwala popełnienie czynu
określonego w tych przepisach,
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
Art. 126b. § 1. Kto, nie dopełniając obowiązku należytej kontroli, dopuszcza do
popełnienia czynu określonego w art. 117 § 3, art. 118, 118a, 119 § 1, art. 120–126a
przez osobę pozostającą pod jego faktyczną władzą lub kontrolą,
podlega karze określonej w tych przepisach.
§ 2. Jeżeli sprawca działa nieumyślnie, podlega karze pozbawienia wolności od
3 miesięcy do lat 5.
Art. 126c. § 1. Kto czyni przygotowania do przestępstwa określonego
w art. 117, art. 118 lub art. 120,
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3.
§ 2. Kto czyni przygotowania do przestępstwa określonego w art. 118a § 1 lub
§ 2, art. 122 lub art. 123,
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.
§ 3. Kto czyni przygotowania do przestępstwa określonego w art. 124 § 1 lub
art. 125,
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

Art. 127. § 1. Kto, mając na celu pozbawienie niepodległości, oderwanie części
obszaru lub zmianę przemocą konstytucyjnego ustroju Rzeczypospolitej Polskiej,
podejmuje w porozumieniu z innymi osobami działalność zmierzającą bezpośrednio
do urzeczywistnienia tego celu,
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 10, karze 25 lat
pozbawienia wolności albo karze dożywotniego pozbawienia wolności.
§ 2. Kto czyni przygotowania do popełnienia przestępstwa określonego w § 1,
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3.

Art. 128. § 1. Kto, w celu usunięcia przemocą konstytucyjnego organu
Rzeczypospolitej Polskiej, podejmuje działalność zmierzającą bezpośrednio do
urzeczywistnienia tego celu,
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3.
§ 2. Kto czyni przygotowania do popełnienia przestępstwa określonego w § 1,
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
§ 3. Kto przemocą lub groźbą bezprawną wywiera wpływ na czynności
urzędowe konstytucyjnego organu Rzeczypospolitej Polskiej,
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.

Art. 129. Kto, będąc upoważniony do występowania w imieniu
Rzeczypospolitej Polskiej w stosunkach z rządem obcego państwa lub zagraniczną
organizacją, działa na szkodę Rzeczypospolitej Polskiej,
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.

Art. 130. § 1. Kto bierze udział w działalności obcego wywiadu przeciwko
Rzeczypospolitej Polskiej,
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.
§ 2. Kto, biorąc udział w obcym wywiadzie albo działając na jego rzecz, udziela
temu wywiadowi wiadomości, których przekazanie może wyrządzić szkodę
Rzeczypospolitej Polskiej,
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3.
§ 3. Kto, w celu udzielenia obcemu wywiadowi wiadomości określonych w § 2,
gromadzi je lub przechowuje, wchodzi do systemu informatycznego w celu ich
uzyskania albo zgłasza gotowość działania na rzecz obcego wywiadu przeciwko
Rzeczypospolitej Polskiej,
podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.
§ 4. Kto działalność obcego wywiadu organizuje lub nią kieruje,
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 5 albo karze 25 lat
pozbawienia wolności.

Art. 131. § 1. Nie podlega karze za usiłowanie przestępstwa określonego
w art. 127 § 1, art. 128 § 1 lub w art. 130 § 1 lub 2, kto dobrowolnie poniechał dalszej
działalności i ujawnił wobec organu powołanego do ścigania przestępstw wszystkie
istotne okoliczności popełnionego czynu; przepis art. 17 § 2 stosuje się odpowiednio.
§ 2. Nie podlega karze za przestępstwo określone w art. 128 § 2, art. 129 lub
w art. 130 § 3, kto dobrowolnie poniechał dalszej działalności i podjął istotne starania
zmierzające do zapobieżenia popełnieniu zamierzonego czynu zabronionego oraz
ujawnił wobec organu powołanego do ścigania przestępstw wszystkie istotne
okoliczności popełnionego czynu.

Art. 132. Kto, oddając usługi wywiadowcze Rzeczypospolitej Polskiej,
wprowadza w błąd polski organ państwowy przez dostarczanie podrobionych lub
przerobionych dokumentów lub innych przedmiotów albo przez ukrywanie
prawdziwych lub udzielanie fałszywych wiadomości mających istotne znaczenie dla
Rzeczypospolitej Polskiej,
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.
Art. 132a. (utracił moc) 4)

Art. 133. Kto publicznie znieważa Naród lub Rzeczpospolitą Polską,
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

Art. 134. Kto dopuszcza się zamachu na życie Prezydenta Rzeczypospolitej
Polskiej,
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 12, karze 25 lat
pozbawienia wolności albo karze dożywotniego pozbawienia wolności.

Art. 135. § 1. Kto dopuszcza się czynnej napaści na Prezydenta
Rzeczypospolitej Polskiej,
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
§ 2. Kto publicznie znieważa Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej,
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

Art. 136. § 1. Kto na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej dopuszcza się
czynnej napaści na głowę obcego państwa lub akredytowanego szefa
przedstawicielstwa dyplomatycznego takiego państwa albo osobę korzystającą
z podobnej ochrony na mocy ustaw, umów lub powszechnie uznanych zwyczajów
międzynarodowych,
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
§ 2. Kto na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej dopuszcza się czynnej napaści
na osobę należącą do personelu dyplomatycznego przedstawicielstwa obcego państwa
albo urzędnika konsularnego obcego państwa, w związku z pełnieniem przez nich
obowiązków służbowych,
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
§ 3. Karze określonej w § 2 podlega, kto na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
publicznie znieważa osobę określoną w § 1.
§ 4. Kto na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej publicznie znieważa osobę
określoną w § 2,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
roku.

Art. 137. § 1. Kto publicznie znieważa, niszczy, uszkadza lub usuwa godło,
sztandar, chorągiew, banderę, flagę lub inny znak państwowy,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
roku.
§ 2. Tej samej karze podlega, kto na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
znieważa, niszczy, uszkadza lub usuwa godło, sztandar, chorągiew, banderę, flagę lub
inny znak państwa obcego, wystawione publicznie przez przedstawicielstwo tego
państwa lub na zarządzenie polskiego organu władzy.

Art. 138. § 1. Przepisy art. 136 oraz 137 § 2 stosuje się, jeżeli państwo obce
zapewnia wzajemność.
§ 2. Przepisy art. 127, 128, 130 oraz 131 stosuje się odpowiednio, jeżeli czyn
zabroniony popełniono na szkodę państwa sojuszniczego, a państwo to zapewnia
wzajemność.

Art. 139. W sprawie o przestępstwo określone w art. 127, art. 128 oraz
art. 130 sąd może orzec przepadek przedmiotów również wtedy, gdy przedmioty nie
stanowią własności sprawcy.

Art. 140. § 1. Kto, w celu osłabienia mocy obronnej Rzeczypospolitej Polskiej,
dopuszcza się gwałtownego zamachu na jednostkę Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej
Polskiej, niszczy lub uszkadza obiekt albo urządzenie o znaczeniu obronnym,
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.
§ 2. Jeżeli następstwem czynu jest śmierć człowieka lub ciężki uszczerbek na
zdrowiu wielu osób, sprawca
podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do 12.
§ 3. Kto czyni przygotowania do przestępstwa określonego w § 1,
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
§ 4. W sprawie o przestępstwo określone w § 1–3 sąd może orzec przepadek
przedmiotów również wtedy, gdy przed-mioty nie stanowią własności sprawcy.

Art. 141. § 1. Kto, będąc obywatelem polskim, przyjmuje bez zgody właściwego
organu obowiązki wojskowe w ob-cym wojsku lub w obcej organizacji wojskowej,
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
§ 2. Kto przyjmuje obowiązki w zakazanej przez prawo międzynarodowe
wojskowej służbie najemnej,
podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.
§ 3. Nie popełnia przestępstwa określonego w § 1 obywatel polski będący
równocześnie obywatelem innego państwa, jeżeli zamieszkuje na jego terytorium
i pełni tam służbę wojskową.

Art. 142. § 1. Kto, wbrew przepisom ustawy, prowadzi zaciąg obywateli
polskich lub przebywających w Rzeczypospolitej Polskiej cudzoziemców do służby
wojskowej w obcym wojsku lub w obcej organizacji wojskowej,
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
§ 2. Kto prowadzi zaciąg obywateli polskich lub przebywających
w Rzeczypospolitej Polskiej cudzoziemców do służby w zakazanej przez prawo
międzynarodowe wojskowej służbie najemnej albo taką służbę najemną opłaca,
organizuje, szkoli lub wykorzystuje,
podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.

Art. 143. § 1. Kto, w celu uzyskania zwolnienia od obowiązku służby wojskowej
albo odroczenia tej służby, powoduje u siebie lub dopuszcza, by kto inny spowodował
u niego skutek określony w art. 156 § 1 lub art. 157 § 1 albo w tym celu używa
podstępu dla wprowadzenia w błąd właściwego organu,
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
§ 2. Tej samej karze podlega, kto, w celu ułatwienia innej osobie zwolnienia od
obowiązku służby wojskowej albo odroczenia tej służby, za jej zgodą powoduje u niej
skutek określony w art. 156 § 1 lub art. 157 § 1 albo w tym celu używa podstępu dla
wprowadzenia w błąd właściwego organu.
§ 3. Kto dopuszcza się czynu zabronionego określonego w § 1 lub 2, jeżeli
obowiązek dotyczy służby zastępującej służbę wojskową,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
lat 2.

Art. 144. § 1. Kto, będąc powołanym do pełnienia czynnej służby wojskowej,
nie zgłasza się do odbywania tej służby w określonym terminie i miejscu,
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
§ 2. W wypadku mniejszej wagi, sprawca
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
roku.
§ 3. Kto nie zgłasza się do odbywania służby zastępującej służbę wojskową
w warunkach określonych w § 1,
podlega grzywnie albo karze ograniczenia wolności.

Art. 145. § 1. Kto, odbywając służbę zastępującą służbę wojskową:
1) odmawia pełnienia tej służby, złośliwie lub uporczywie odmawia wykonania
obowiązku wynikającego z tej służby albo polecenia w sprawach służbowych,
2) w celu częściowego lub zupełnego uchylenia się od tej służby albo wykonania
obowiązku wynikającego z tej służby:
a) powoduje u siebie lub dopuszcza, by kto inny spowodował u niego skutek
określony w art. 156 § 1 lub art. 157 § 1,
b) używa podstępu dla wprowadzenia w błąd przełożonego,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
lat 2.
§ 2. Tej samej karze podlega, kto, pełniąc służbę określoną w § 1, samowolnie
opuszcza wyznaczone miejsce wykonywania obowiązków służbowych lub
samowolnie poza nim pozostaje.
§ 3. Jeżeli sprawca czynu zabronionego określonego w § 2 opuszcza, w celu
trwałego uchylenia się od tej służby, wyznaczone miejsce wykonywania obowiązków
służbowych albo w takim celu poza nimi pozostaje,
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

Art. 146. Jeżeli sprawca przestępstwa określonego w art. 145 § 2
i 3 dobrowolnie powrócił, a jego nieobecność trwała nie dłużej niż 14 dni, sąd może
zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet odstąpić od jej wymierzenia.

Art. 147. W stosunku do sprawcy przestępstwa określonego w art. 143 § 1 lub
w art. 144 lub 145, który w chwili czynu był niezdolny do pełnienia służby wojskowej,
sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet odstąpić od jej
wymierzenia.

Art. 148. § 1. Kto zabija człowieka,
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 8, karze 25 lat
pozbawienia wolności albo karze dożywotniego pozbawienia wolności.
§ 2. Kto zabija człowieka:
1) ze szczególnym okrucieństwem,
2) w związku z wzięciem zakładnika, zgwałceniem albo rozbojem,
3) w wyniku motywacji zasługującej na szczególne potępienie,
4) z użyciem materiałów wybuchowych,
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 12, karze 25 lat
pozbawienia wolności albo karze dożywotniego pozbawienia wolności.
§ 3. Karze określonej w § 2 podlega, kto jednym czynem zabija więcej niż jedną
osobę lub był wcześniej prawomocnie skazany za zabójstwo oraz sprawca zabójstwa
funkcjonariusza publicznego popełnionego podczas lub w związku z pełnieniem przez
niego obowiązków służbowych związanych z ochroną bezpieczeństwa ludzi lub
ochroną bezpieczeństwa lub porządku publicznego.
§ 4. Kto zabija człowieka pod wpływem silnego wzburzenia usprawiedliwionego
okolicznościami,
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.

Art. 149. Matka, która zabija dziecko w okresie porodu pod wpływem jego
przebiegu,
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

Art. 150. § 1. Kto zabija człowieka na jego żądanie i pod wpływem współczucia
dla niego,
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
§ 2. W wyjątkowych wypadkach sąd może zastosować nadzwyczajne
złagodzenie kary, a nawet odstąpić od jej wymierzenia.

Art. 151. Kto namową lub przez udzielenie pomocy doprowadza człowieka do
targnięcia się na własne życie,
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

Art. 152. § 1. Kto za zgodą kobiety przerywa jej ciążę z naruszeniem przepisów
ustawy,
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
§ 2. Tej samej karze podlega, kto udziela kobiecie ciężarnej pomocy
w przerwaniu ciąży z naruszeniem przepisów ustawy lub ją do tego nakłania.
§ 3. Kto dopuszcza się czynu określonego w § 1 lub 2, gdy dziecko poczęte
osiągnęło zdolność do samodzielnego życia poza organizmem kobiety ciężarnej,
podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.

Art. 153. § 1. Kto stosując przemoc wobec kobiety ciężarnej lub w inny sposób
bez jej zgody przerywa ciążę albo przemocą, groźbą bezprawną lub podstępem
doprowadza kobietę ciężarną do przerwania ciąży,
podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.
§ 2. Kto dopuszcza się czynu określonego w § 1, gdy dziecko poczęte osiągnęło
zdolność do samodzielnego życia poza organizmem kobiety ciężarnej,
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.

Art. 154. § 1. Jeżeli następstwem czynu określonego w art. 152 § 1 lub 2 jest
śmierć kobiety ciężarnej, sprawca
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.
§ 2. Jeżeli następstwem czynu określonego w art. 152 § 3 lub w art. 153 jest
śmierć kobiety ciężarnej, sprawca
podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do 12.

Art. 155. Kto nieumyślnie powoduje śmierć człowieka,
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

Art. 156. § 1. Kto powoduje ciężki uszczerbek na zdrowiu w postaci:
1) pozbawienia człowieka wzroku, słuchu, mowy, zdolności płodzenia,
2) innego ciężkiego kalectwa, ciężkiej choroby nieuleczalnej lub długotrwałej,
choroby realnie zagrażającej życiu, trwałej choroby psychicznej, całkowitej albo
znacznej trwałej niezdolności do pracy w zawodzie lub trwałego, istotnego
zeszpecenia lub zniekształcenia ciała,
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3.
§ 2. Jeżeli sprawca działa nieumyślnie,
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
§ 3. Jeżeli następstwem czynu określonego w § 1 jest śmierć człowieka, sprawca
podlega karze pozbawienia wolności od lat 5, karze 25 lat pozbawienia wolności
albo karze dożywotniego pozbawienia wolności.

Art. 157. § 1. Kto powoduje naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój
zdrowia, inny niż określony w art. 156 § 1,
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
§ 2. Kto powoduje naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia
trwający nie dłużej niż 7 dni,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
lat 2.
§ 3. Jeżeli sprawca czynu określonego w § 1 lub 2 działa nieumyślnie,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
roku.
§ 4. Ściganie przestępstwa określonego w § 2 lub 3, jeżeli naruszenie czynności
narządu ciała lub rozstrój zdrowia nie trwał dłużej niż 7 dni, odbywa się z oskarżenia
prywatnego, chyba że pokrzywdzonym jest osoba najbliższa zamieszkująca wspólnie
ze sprawcą.
§ 5. Jeżeli pokrzywdzonym jest osoba najbliższa, ściganie przestępstwa
określonego w § 3 następuje na jej wniosek.
Art. 157a. § 1. Kto powoduje uszkodzenie ciała dziecka poczętego lub rozstrój
zdrowia zagrażający jego życiu,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
lat 2.
§ 2. Nie popełnia przestępstwa lekarz, jeżeli uszkodzenie ciała lub rozstrój
zdrowia dziecka poczętego są następstwem działań leczniczych, koniecznych dla
uchylenia niebezpieczeństwa grożącego zdrowiu lub życiu kobiety ciężarnej albo
dziecka poczętego.
§ 3. Nie podlega karze matka dziecka poczętego, która dopuszcza się czynu
określonego w § 1.

Art. 158. § 1. Kto bierze udział w bójce lub pobiciu, w którym naraża się
człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo nastąpienie skutku
określonego w art. 156 § 1 lub w art. 157 § 1,
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
§ 2. Jeżeli następstwem bójki lub pobicia jest ciężki uszczerbek na zdrowiu
człowieka, sprawca
podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.
§ 3. Jeżeli następstwem bójki lub pobicia jest śmierć człowieka, sprawca
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.

Art. 159. Kto, biorąc udział w bójce lub pobiciu człowieka, używa broni palnej,
noża lub innego podobnie niebezpiecznego przedmiotu,
podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.

Art. 160. § 1. Kto naraża człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty
życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu,
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
§ 2. Jeżeli na sprawcy ciąży obowiązek opieki nad osobą narażoną na
niebezpieczeństwo,
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
§ 3. Jeżeli sprawca czynu określonego w § 1 lub 2 działa nieumyślnie,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
roku.
§ 4. Nie podlega karze za przestępstwo określone w § 1–3 sprawca, który
dobrowolnie uchylił grożące niebezpieczeństwo.
§ 5. Ściganie przestępstwa określonego w § 3 następuje na wniosek
pokrzywdzonego.

Art. 161. § 1. Kto, wiedząc, że jest zarażony wirusem HIV, naraża bezpośrednio
inną osobę na takie zarażenie,
podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.
§ 2. Kto, wiedząc, że jest dotknięty chorobą weneryczną lub zakaźną, ciężką
chorobą nieuleczalną lub realnie zagrażającą życiu, naraża bezpośrednio inną osobę
na zarażenie taką chorobą,
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
§ 3. Jeżeli sprawca czynu określonego w § 2 naraża na zarażenie wiele osób,
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.
§ 4. Ściganie przestępstwa określonego w § 1 i 2 następuje na wniosek
pokrzywdzonego.

Art. 162. § 1. Kto człowiekowi znajdującemu się w położeniu grożącym
bezpośrednim niebezpieczeństwem utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu
nie udziela pomocy, mogąc jej udzielić bez narażenia siebie lub innej osoby na
niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu,
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
§ 2. Nie popełnia przestępstwa, kto nie udziela pomocy, do której jest konieczne
poddanie się zabiegowi lekarskiemu albo w warunkach, w których możliwa jest
niezwłoczna pomoc ze strony instytucji lub osoby do tego powołanej.

Art. 163. § 1. Kto sprowadza zdarzenie, które zagraża życiu lub zdrowiu wielu
osób albo mieniu w wielkich rozmiarach, mające postać:
1) pożaru,
2) zawalenia się budowli, zalewu albo obsunięcia się ziemi, skał lub śniegu,
3) eksplozji materiałów wybuchowych lub łatwopalnych albo innego gwałtownego
wyzwolenia energii, rozprzestrzeniania się substancji trujących, duszących lub
parzących,
4) gwałtownego wyzwolenia energii jądrowej lub wyzwolenia promieniowania
jonizującego,
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.
§ 2. Jeżeli sprawca działa nieumyślnie,
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
§ 3. Jeżeli następstwem czynu określonego w § 1 jest śmierć człowieka lub
ciężki uszczerbek na zdrowiu wielu osób, sprawca
podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do 12.
§ 4. Jeżeli następstwem czynu określonego w § 2 jest śmierć człowieka lub
ciężki uszczerbek na zdrowiu wielu osób, sprawca
podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.

Art. 164. § 1. Kto sprowadza bezpośrednie niebezpieczeństwo zdarzenia
określonego w art. 163 § 1,
podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.
§ 2. Jeżeli sprawca działa nieumyślnie,
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

Art. 165. § 1. Kto sprowadza niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia wielu
osób albo dla mienia w wielkich rozmiarach:
1) powodując zagrożenie epidemiologiczne lub szerzenie się choroby zakaźnej albo
zarazy zwierzęcej lub roślinnej,
2) wyrabiając lub wprowadzając do obrotu szkodliwe dla zdrowia substancje,
środki spożywcze lub inne artykuły powszechnego użytku lub też środki
farmaceutyczne nieodpowiadające obowiązującym warunkom jakości,
3) powodując uszkodzenie lub unieruchomienie urządzenia użyteczności
publicznej, w szczególności urządzenia dostarczającego wodę, światło, ciepło,
gaz, energię albo urządzenia zabezpieczającego przed nastąpieniem
niebezpieczeństwa powszechnego lub służącego do jego uchylenia,
4) zakłócając, uniemożliwiając lub w inny sposób wpływając na automatyczne
przetwarzanie, gromadzenie lub przekazywanie danych informatycznych,
5) działając w inny sposób w okolicznościach szczególnie niebezpiecznych,
podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.
§ 2. Jeżeli sprawca działa nieumyślnie,
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
§ 3. Jeżeli następstwem czynu określonego w § 1 jest śmierć człowieka lub
ciężki uszczerbek na zdrowiu wielu osób, sprawca
podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do 12.
§ 4. Jeżeli następstwem czynu określonego w § 2 jest śmierć człowieka lub
ciężki uszczerbek na zdrowiu wielu osób, sprawca
podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.
Art. 165a. § 1. Kto gromadzi, przekazuje lub oferuje środki płatnicze,
instrumenty finansowe, papiery wartościowe, wartości dewizowe, prawa majątkowe
lub inne mienie ruchome lub nieruchomości w zamiarze sfinansowania przestępstwa
o charakterze terrorystycznym lub przestępstwa, o którym mowa w art. 120, art. 121,
art. 136, art. 166, art. 167, art. 171, art. 252, art. 255a lub art. 259a,
podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do 12.
§ 2. Tej samej karze podlega, kto udostępnia mienie określone
w § 1 zorganizowanej grupie lub związkowi mającym na celu popełnienie
przestępstwa, o którym mowa w tym przepisie, osobie biorącej udział w takiej grupie
lub związku lub osobie, która ma zamiar popełnienia takiego przestępstwa.
§ 3. Kto, nie będąc do tego obowiązany na mocy ustawy, pokrywa koszty
związane z zaspokojeniem potrzeb lub wykonaniem zobowiązań finansowych grupy,
związku lub osoby, o których mowa w § 2,
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
§ 4. Tej samej karze podlega sprawca czynu określonego w § 1 lub 2, który działa
nieumyślnie.

Art. 166. § 1. Kto, stosując podstęp albo gwałt na osobie lub groźbę
bezpośredniego użycia takiego gwałtu, przejmuje kontrolę nad statkiem wodnym lub
powietrznym,
podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do 12.
§ 2. Kto, działając w sposób określony w § 1, sprowadza bezpośrednie
niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia wielu osób,
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3.
§ 3. Jeżeli następstwem czynu określonego w § 2 jest śmierć człowieka lub
ciężki uszczerbek na zdrowiu wielu osób, sprawca
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 5 albo karze 25 lat
pozbawienia wolności.

Art. 167. § 1. Kto umieszcza na statku wodnym lub powietrznym urządzenie lub
substancję zagrażającą bezpieczeństwu osób lub mieniu znacznej wartości,
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
§ 2. Tej samej karze podlega, kto niszczy, uszkadza lub czyni niezdatnym do
użytku urządzenie nawigacyjne albo uniemożliwia jego obsługę, jeżeli może to
zagrażać bezpieczeństwu osób.

Art. 168. Kto czyni przygotowania do przestępstwa określonego w art. 163 § 1,
art. 165 § 1, art. 166 § 1 lub w art. 167 § 1,
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

Art. 169. § 1. Nie podlega karze za przestępstwo określone w art. 164 lub
167 sprawca, który dobrowolnie uchylił grożące niebezpieczeństwo.
§ 2. Wobec sprawcy przestępstwa określonego w art. 163 § 1 lub 2, art. 165 § 1
lub 2 lub w art. 166 § 2 sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, jeżeli
sprawca dobrowolnie uchylił niebezpieczeństwo grożące życiu lub zdrowiu wielu
osób.
§ 3. Wobec sprawcy przestępstwa określonego w art. 166 § 1 sąd może
zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, jeżeli sprawca przekazał statek lub
kontrolę nad nim osobie uprawnionej.

Art. 170. Kto uzbraja lub przysposabia statek morski przeznaczony do
dokonania na morzu rabunku lub na takim statku przyjmuje służbę,
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.

Art. 171. § 1. Kto, bez wymaganego zezwolenia lub wbrew jego warunkom,
wyrabia, przetwarza, gromadzi, posiada, posługuje się lub handluje substancją lub
przyrządem wybuchowym, materiałem radioaktywnym, urządzeniem emitującym
promienie jonizujące lub innym przedmiotem lub substancją, która może sprowadzić
niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia wielu osób albo mienia w wielkich
rozmiarach,
podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.
§ 2. Tej samej karze podlega, kto wbrew obowiązkowi dopuszcza do popełnienia
czynu określonego w § 1.
§ 3. Tej samej karze podlega, kto przedmioty określone w § 1 odstępuje osobie
nieuprawnionej.

Art. 172. Kto przeszkadza działaniu mającemu na celu zapobieżenie
niebezpieczeństwu dla życia lub zdrowia wielu osób albo mienia w wielkich
rozmiarach,
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

Art. 173. § 1. Kto sprowadza katastrofę w ruchu lądowym, wodnym lub
powietrznym zagrażającą życiu lub zdrowiu wielu osób albo mieniu w wielkich
rozmiarach,
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.
§ 2. Jeżeli sprawca działa nieumyślnie,
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
§ 3. Jeżeli następstwem czynu określonego w § 1 jest śmierć człowieka lub
ciężki uszczerbek na zdrowiu wielu osób, sprawca
podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do 12.
§ 4. Jeżeli następstwem czynu określonego w § 2 jest śmierć człowieka lub
ciężki uszczerbek na zdrowiu wielu osób, sprawca
podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.

Art. 174. § 1. Kto sprowadza bezpośrednie niebezpieczeństwo katastrofy
w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym,
podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.
§ 2. Jeżeli sprawca działa nieumyślnie,
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

Art. 175. Kto czyni przygotowania do przestępstwa określonego w art. 173 § 1,
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

Art. 176. § 1. Nie podlega karze sprawca przestępstwa określonego w art. 174,
który dobrowolnie uchylił grożące niebezpieczeństwo.
§ 2. Wobec sprawcy przestępstwa określonego w art. 173 § 1 lub 2 sąd może
zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, jeżeli sprawca dobrowolnie uchylił
niebezpieczeństwo grożące życiu lub zdrowiu wielu osób.

Art. 177. § 1. Kto, naruszając, chociażby nieumyślnie, zasady bezpieczeństwa
w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym, powoduje nieumyślnie wypadek,
w którym inna osoba odniosła obrażenia ciała określone w art. 157 § 1,
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
§ 2. Jeżeli następstwem wypadku jest śmierć innej osoby albo ciężki uszczerbek
na jej zdrowiu, sprawca
podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.
§ 3. Jeżeli pokrzywdzonym jest wyłącznie osoba najbliższa, ściganie
przestępstwa określonego w § 1 następuje na jej wniosek.

Art. 178. § 1. Skazując sprawcę, który popełnił przestępstwo określone
w art. 173, art. 174 lub art. 177 znajdując się w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem
środka odurzającego lub zbiegł z miejsca zdarzenia, sąd orzeka karę pozbawienia
wolności przewidzianą za przypisane sprawcy przestępstwo w wysokości od dolnej
granicy ustawowego zagrożenia zwiększonego o połowę, a w wypadku przestępstwa
określonego w art. 177 § 2 w wysokości nie niższej niż 2 lata, do górnej granicy tego
zagrożenia zwiększonego o połowę.
§ 2. (uchylony)
Art. 178a. § 1. Kto, znajdując się w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem
środka odurzającego, prowadzi pojazd mechaniczny w ruchu lądowym, wodnym lub
powietrznym,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
lat 2.
§ 2. (uchylony)
§ 3. (uchylony)
§ 4. Jeżeli sprawca czynu określonego w § 1 był wcześniej prawomocnie
skazany za prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości lub pod
wpływem środka odurzającego albo za przestępstwo określone w art. 173, 174, 177
lub art. 355 § 2 popełnione w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka
odurzającego albo dopuścił się czynu określonego w § 1 w okresie obowiązywania
zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych orzeczonego w związku ze skazaniem
za przestępstwo,
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
Art. 178b. Kto, pomimo wydania przez osobę uprawnioną do kontroli ruchu
drogowego, poruszającą się pojazdem lub znajdującą się na statku wodnym albo
powietrznym, przy użyciu sygnałów dźwiękowych i świetlnych, polecenia
zatrzymania pojazdu mechanicznego nie zatrzymuje niezwłocznie pojazdu
i kontynuuje jazdę,
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

Art. 179. Kto wbrew szczególnemu obowiązkowi dopuszcza do ruchu pojazd
mechaniczny albo inny pojazd w stanie bezpośrednio zagrażającym bezpieczeństwu
w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym lub dopuszcza do prowadzenia pojazdu
mechanicznego albo innego pojazdu na drodze publicznej, w strefie zamieszkania lub
w strefie ruchu przez osobę znajdującą się w stanie nietrzeźwości, będącą pod
wpływem środka odurzającego lub osobę nieposiadającą wymaganych uprawnień,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
lat 2.

Art. 180. Kto, znajdując się w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka
odurzającego, pełni czynności związane bezpośrednio z zapewnieniem
bezpieczeństwa ruchu pojazdów mechanicznych,
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
Art. 180a. Kto na drodze publicznej, w strefie zamieszkania lub w strefie ruchu,
prowadzi pojazd mechaniczny, nie stosując się do decyzji właściwego organu
o cofnięciu uprawnienia do kierowania pojazdami,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
lat 2.

Art. 181. § 1. Kto powoduje zniszczenie w świecie roślinnym lub zwierzęcym
w znacznych rozmiarach,
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
§ 2. Kto, wbrew przepisom obowiązującym na terenie objętym ochroną, niszczy
albo uszkadza rośliny lub zwierzęta powodując istotną szkodę,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
lat 2.
§ 3. Karze określonej w § 2 podlega także ten, kto niezależnie od miejsca czynu
niszczy albo uszkadza rośliny lub zwierzęta pozostające pod ochroną gatunkową
powodując istotną szkodę.
§ 4. Jeżeli sprawca czynu określonego w § 1 działa nieumyślnie,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
lat 2.
§ 5. Jeżeli sprawca czynu określonego w § 2 lub 3 działa nieumyślnie,
podlega grzywnie albo karze ograniczenia wolności.

Art. 182. § 1. Kto zanieczyszcza wodę, powietrze lub powierzchnię ziemi
substancją albo promieniowaniem jonizującym w takiej ilości lub w takiej postaci, że
może to zagrozić życiu lub zdrowiu człowieka lub spowodować istotne obniżenie
jakości wody, powietrza lub powierzchni ziemi lub zniszczenie w świecie roślinnym
lub zwierzęcym w znacznych rozmiarach,
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
§ 2. Jeżeli sprawca czynu określonego w § 1 działa nieumyślnie,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
lat 2.
§ 3. Jeżeli czyn określony w § 1 został popełniony w związku z eksploatacją
instalacji działającej w ramach zakładu, w zakresie korzystania ze środowiska, na
które wymagane jest pozwolenie, sprawca
podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.
§ 4. Jeżeli sprawca czynu określonego w § 3 działa nieumyślnie,
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

Art. 183. § 1. Kto wbrew przepisom składuje, usuwa, przetwarza, zbiera,
dokonuje odzysku, unieszkodliwia albo transportuje odpady lub substancje w takich
warunkach lub w taki sposób, że może to zagrozić życiu lub zdrowiu człowieka lub
spowodować obniżenie jakości wody, powietrza lub powierzchni ziemi lub
zniszczenie w świecie roślinnym lub zwierzęcym,
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
§ 2. Tej samej karze podlega, kto wbrew przepisom przywozi z zagranicy
substancje zagrażające środowisku.
§ 3. Karze określonej w § 1 podlega, kto wbrew obowiązkowi dopuszcza do
popełnienia czynu określonego w § 1, 2 i 4.
§ 4. Karze określonej w § 1 podlega, kto wbrew przepisom przywozi odpady
z zagranicy lub wywozi odpady za granicę.
§ 5. Kto bez wymaganego zgłoszenia lub zezwolenia, albo wbrew jego
warunkom przywozi z zagranicy lub wywozi za granicę odpady niebezpieczne,
podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.
§ 6. Jeżeli sprawca czynu określonego w § 1–5 działa nieumyślnie,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
lat 2.

Art. 184. § 1. Kto wyrabia, przetwarza, transportuje, przywozi z zagranicy,
wywozi za granicę, gromadzi, składuje, przechowuje, posiada, wykorzystuje,
posługuje się, usuwa, porzuca lub pozostawia bez właściwego zabezpieczenia materiał
jądrowy albo inne źródło promieniowania jonizującego, w takich warunkach lub
w taki sposób, że może to zagrozić życiu lub zdrowiu człowieka lub spowodować
istotne obniżenie jakości wody, powietrza lub powierzchni ziemi lub zniszczenie
w świecie roślinnym lub zwierzęcym w znacznych rozmiarach,
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
§ 2. Tej samej karze podlega, kto wbrew obowiązkowi dopuszcza do popełnienia
czynu określonego w § 1.
§ 3. Jeżeli sprawca czynu określonego w § 1 lub 2 działa nieumyślnie,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
lat 2.

Art. 185. § 1. Jeżeli następstwem czynu określonego w art. 182 § 1 lub 3,
art. 183 § 1 lub 3 lub w art. 184 § 1 lub 2 jest zniszczenie w świecie roślinnym lub
zwierzęcym w znacznych rozmiarach lub istotne obniżenie jakości wody, powietrza
lub powierzchni ziemi, sprawca
podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.
§ 2. Jeżeli następstwem czynu określonego w art. 182 § 1 lub 3, art. 183 § 1 lub
3 lub w art. 184 § 1 lub 2 jest ciężki uszczerbek na zdrowiu człowieka, sprawca
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.
§ 3. Jeżeli następstwem czynu określonego w art. 182 § 1 lub 3, art. 183 § 1 lub
3 lub w art. 184 § 1 lub 2 jest śmierć człowieka lub ciężki uszczerbek na zdrowiu wielu
osób, sprawca
podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do 12.

Art. 186. § 1. Kto wbrew obowiązkowi nie utrzymuje w należytym stanie lub nie
używa urządzeń zabezpieczających wodę, powietrze lub powierzchnię ziemi przed
zanieczyszczeniem lub urządzeń zabezpieczających przed skażeniem promienio-
twórczym lub promieniowaniem jonizującym,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
lat 2.
§ 2. Tej samej karze podlega, kto oddaje lub wbrew obowiązkowi dopuszcza do
użytkowania obiekt budowlany lub zespół obiektów niemających wymaganych
prawem urządzeń określonych w § 1.
§ 3. Jeżeli sprawca czynu określonego w § 1 lub 2 działa nieumyślnie,
podlega grzywnie albo karze ograniczenia wolności.

Art. 187. § 1. Kto niszczy, poważnie uszkadza lub istotnie zmniejsza wartość
przyrodniczą prawnie chronionego terenu lub obiektu, powodując istotną szkodę,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
lat 2.
§ 2. Jeżeli sprawca działa nieumyślnie,
podlega grzywnie albo karze ograniczenia wolności.

Art. 188. Kto, na terenie objętym ochroną ze względów przyrodniczych lub
krajobrazowych albo w otulinie takiego terenu, wbrew przepisom, wznosi nowy lub
powiększa istniejący obiekt budowlany albo prowadzi działalność gospodarczą
zagrażającą środowisku,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
lat 2.

Art. 189. § 1. Kto pozbawia człowieka wolności,
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
§ 2. Jeżeli pozbawienie wolności trwało dłużej niż 7 dni, sprawca
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.
§ 2a. Jeżeli pozbawienie wolności, o którym mowa w § 2, dotyczy osoby
nieporadnej ze względu na jej wiek, stan psychiczny lub fizyczny, sprawca
podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do 12.
§ 3. Jeżeli pozbawienie wolności, o którym mowa w § 1–2a, łączyło się ze
szczególnym udręczeniem, sprawca
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3.
Art. 189a. § 1. Kto dopuszcza się handlu ludźmi,
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3.
§ 2. Kto czyni przygotowania do popełnienia przestępstwa określonego w § 1,
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

Art. 190. § 1. Kto grozi innej osobie popełnieniem przestępstwa na jej szkodę
lub szkodę osoby najbliższej, jeżeli groźba wzbudza w zagrożonym uzasadnioną
obawę, że będzie spełniona,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
lat 2.
§ 2. Ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego.
Art. 190a. § 1. Kto przez uporczywe nękanie innej osoby lub osoby jej
najbliższej wzbudza u niej uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia,
poniżenia lub udręczenia lub istotnie narusza jej prywatność,
podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.
§ 2. Tej samej karze podlega, kto, podszywając się pod inną osobę, wykorzystuje
jej wizerunek, inne jej dane osobowe lub inne dane, za pomocą których jest ona
publicznie identyfikowana, w celu wyrządzenia jej szkody majątkowej lub osobistej.
§ 3. Jeżeli następstwem czynu określonego w § 1 lub 2 jest targnięcie się
pokrzywdzonego na własne życie, sprawca
podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do 12.
§ 4. Ściganie przestępstwa określonego w § 1 lub 2 następuje na wniosek
pokrzywdzonego.

Art. 191. § 1. Kto stosuje przemoc wobec osoby lub groźbę bezprawną w celu
zmuszenia innej osoby do określonego działania, zaniechania lub znoszenia,
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
§ 1a. Tej samej karze podlega, kto w celu określonym w § 1 stosuje przemoc
innego rodzaju uporczywie lub w sposób istotnie utrudniający innej osobie
korzystanie z zajmowanego lokalu mieszkalnego.
§ 2. Jeżeli sprawca działa w sposób określony w § 1 w celu wymuszenia zwrotu
wierzytelności,
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
§ 3. Ściganie przestępstwa określonego w § 1a następuje na wniosek
pokrzywdzonego.
Art. 191a. § 1. Kto utrwala wizerunek nagiej osoby lub osoby w trakcie
czynności seksualnej, używając w tym celu wobec niej przemocy, groźby bezprawnej
lub podstępu, albo wizerunek nagiej osoby lub osoby w trakcie czynności seksualnej
bez jej zgody rozpowszechnia,
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
§ 2. Ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego.

Art. 192. § 1. Kto wykonuje zabieg leczniczy bez zgody pacjenta,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
lat 2.
§ 2. Ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego.

Art. 193. Kto wdziera się do cudzego domu, mieszkania, lokalu, pomieszczenia
albo ogrodzonego terenu albo wbrew żądaniu osoby uprawnionej miejsca takiego nie
opuszcza,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
roku.

Art. 194. Kto ogranicza człowieka w przysługujących mu prawach ze względu
na jego przynależność wyznaniową albo bezwyznaniowość,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
lat 2.

Art. 195. § 1. Kto złośliwie przeszkadza publicznemu wykonywaniu aktu
religijnego kościoła lub innego związku wyznaniowego o uregulowanej sytuacji
prawnej,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
lat 2.
§ 2. Tej samej karze podlega, kto złośliwie przeszkadza pogrzebowi,
uroczystościom lub obrzędom żałobnym.

Art. 196. Kto obraża uczucia religijne innych osób, znieważając publicznie
przedmiot czci religijnej lub miejsce przeznaczone do publicznego wykonywania
obrzędów religijnych,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
lat 2.

Art. 197. § 1. Kto przemocą, groźbą bezprawną lub podstępem doprowadza inną
osobę do obcowania płciowego,
podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do 12.
§ 2. Jeżeli sprawca, w sposób określony w § 1, doprowadza inną osobę do
poddania się innej czynności seksualnej albo wykonania takiej czynności, podlega
karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.
§ 3. Jeżeli sprawca dopuszcza się zgwałcenia:
1) wspólnie z inną osobą,
2) wobec małoletniego poniżej lat 15,
3) wobec wstępnego, zstępnego, przysposobionego, przysposabiającego, brata lub
siostry,
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3.
§ 4. Jeżeli sprawca czynu określonego w § 1–3 działa ze szczególnym
okrucieństwem, podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 5.

Art. 198. Kto, wykorzystując bezradność innej osoby lub wynikający
z upośledzenia umysłowego lub choroby psychicznej brak zdolności tej osoby do
rozpoznania znaczenia czynu lub pokierowania swoim postępowaniem, doprowadza
ją do obcowania płciowego lub do poddania się innej czynności seksualnej albo do
wykonania takiej czynności,
podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.

Art. 199. § 1. Kto, przez nadużycie stosunku zależności lub wykorzystanie
krytycznego położenia, doprowadza inną osobę do obcowania płciowego lub do
poddania się innej czynności seksualnej albo do wykonania takiej czynności,
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
§ 2. Jeżeli czyn określony w § 1 został popełniony na szkodę małoletniego,
sprawca podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
§ 3. Karze określonej w § 2 podlega, kto obcuje płciowo z małoletnim lub
dopuszcza się wobec takiej osoby innej czynności seksualnej albo doprowadza ją do
poddania się takim czynnościom albo do ich wykonania, nadużywając zaufania lub
udzielając w zamian korzyści majątkowej lub osobistej albo jej obietnicy.

Art. 200. § 1. Kto obcuje płciowo z małoletnim poniżej lat 15 lub dopuszcza się
wobec takiej osoby innej czynności seksualnej lub doprowadza ją do poddania się
takim czynnościom albo do ich wykonania,
podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do 12.
§ 2. (uchylony)
§ 3. Kto małoletniemu poniżej lat 15 prezentuje treści pornograficzne lub
udostępnia mu przedmioty mające taki charakter albo rozpowszechnia treści
pornograficzne w sposób umożliwiający takiemu małoletniemu zapoznanie się z nimi,
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
§ 4. Karze określonej w § 3 podlega, kto w celu swojego zaspokojenia
seksualnego lub zaspokojenia seksualnego innej osoby prezentuje małoletniemu
poniżej lat 15 wykonanie czynności seksualnej.
§ 5. Karze określonej w § 3 podlega, kto prowadzi reklamę lub promocję
działalności polegającej na rozpowszechnianiu treści pornograficznych w sposób
umożliwiający zapoznanie się z nimi małoletniemu poniżej lat 15.
Art. 200a. § 1. Kto w celu popełnienia przestępstwa określonego
w art. 197 § 3 pkt 2 lub art. 200, jak również produkowania lub utrwalania treści
pornograficznych, za pośrednictwem systemu teleinformatycznego lub sieci
telekomunikacyjnej nawiązuje kontakt z małoletnim poniżej lat 15, zmierzając, za
pomocą wprowadzenia go w błąd, wyzyskania błędu lub niezdolności do należytego
pojmowania sytuacji albo przy użyciu groźby bezprawnej, do spotkania z nim,
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
§ 2. Kto za pośrednictwem systemu teleinformatycznego lub sieci
telekomunikacyjnej małoletniemu poniżej lat 15 składa propozycję obcowania
płciowego, poddania się lub wykonania innej czynności seksualnej lub udziału
w produkowaniu lub utrwalaniu treści pornograficznych, i zmierza do jej realizacji,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
lat 2.
Art. 200b. Kto publicznie propaguje lub pochwala zachowania o charakterze
pedofilskim,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
lat 2.

Art. 201. Kto dopuszcza się obcowania płciowego w stosunku do wstępnego,
zstępnego, przysposobionego, przysposabiającego, brata lub siostry,
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

Art. 202. § 1. Kto publicznie prezentuje treści pornograficzne w taki sposób, że
może to narzucić ich odbiór osobie, która tego sobie nie życzy, podlega grzywnie,
karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.
§ 2. (uchylony)
§ 3. Kto w celu rozpowszechniania produkuje, utrwala lub sprowadza,
przechowuje lub posiada albo rozpowszechnia lub prezentuje treści pornograficzne
z udziałem małoletniego albo treści pornograficzne związane z prezentowaniem
przemocy lub posługiwaniem się zwierzęciem, podlega karze pozbawienia wolności
od lat 2 do 12.
§ 4. Kto utrwala treści pornograficzne z udziałem małoletniego, podlega karze
pozbawienia wolności od roku do lat 10.
§ 4a. Kto przechowuje, posiada lub uzyskuje dostęp do treści pornograficznych
z udziałem małoletniego, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
§ 4b. Kto produkuje, rozpowszechnia, prezentuje, przechowuje lub posiada treści
pornograficzne przedstawiające wytworzony albo przetworzony wizerunek
małoletniego uczestniczącego w czynności seksualnej
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
lat 2.
§ 4c. Karze określonej w § 4b podlega, kto w celu zaspokojenia seksualnego
uczestniczy w prezentacji treści pornograficznych z udziałem małoletniego.
§ 5. Sąd może orzec przepadek narzędzi lub innych przedmiotów, które służyły
lub były przeznaczone do popełnienia przestępstw określonych w § 1–4b, chociażby
nie stanowiły własności sprawcy.

Art. 203. Kto, przemocą, groźbą bezprawną, podstępem lub wykorzystując
stosunek zależności lub krytyczne położenie, doprowadza inną osobę do uprawiania
prostytucji,
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.

Art. 204. § 1. Kto, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, nakłania inną osobę
do uprawiania prostytucji lub jej to ułatwia, podlega karze pozbawienia wolności od
3 miesięcy do lat 5.
§ 2. Karze określonej w § 1 podlega, kto czerpie korzyści majątkowe
z uprawiania prostytucji przez inną osobę.
§ 3. Jeżeli osoba określona w § 1 lub 2 jest małoletnim, sprawca
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.
§ 4. (uchylony)

Art. 205. (uchylony)

Art. 206. Kto zawiera małżeństwo, pomimo że pozostaje w związku
małżeńskim,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
lat 2.

Art. 207. § 1. Kto znęca się fizycznie lub psychicznie nad osobą najbliższą lub
nad inną osobą pozostającą w stałym lub przemijającym stosunku zależności od
sprawcy,
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
§ 1a. Kto znęca się fizycznie lub psychicznie nad osobą nieporadną ze względu
na jej wiek, stan psychiczny lub fizyczny,
podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.
§ 2. Jeżeli czyn określony w § 1 lub 1a połączony jest ze stosowaniem
szczególnego okrucieństwa, sprawca
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.
§ 3. Jeżeli następstwem czynu określonego w § 1–2 jest targnięcie się
pokrzywdzonego na własne życie, sprawca
podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do 12.

Art. 208. Kto rozpija małoletniego, dostarczając mu napoju alkoholowego,
ułatwiając jego spożycie lub nakłaniając go do spożycia takiego napoju,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
lat 2.

Art. 209. § 1. Kto uchyla się od wykonania obowiązku alimentacyjnego
określonego co do wysokości orzeczeniem sądowym, ugodą zawartą przed sądem albo
innym organem albo inną umową, jeżeli łączna wysokość powstałych wskutek tego
zaległości stanowi równowartość co najmniej 3 świadczeń okresowych albo jeżeli
opóźnienie zaległego świadczenia innego niż okresowe wynosi co najmniej
3 miesiące,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
roku.
§ 1a. Jeżeli sprawca czynu określonego w § 1 naraża osobę uprawnioną na
niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
lat 2.
§ 2. Ściganie przestępstwa określonego w § 1 lub 1a następuje na wniosek
pokrzywdzonego, organu pomocy społecznej lub organu podejmującego działania
wobec dłużnika alimentacyjnego.
§ 3. Jeżeli pokrzywdzonemu przyznano odpowiednie świadczenia rodzinne albo
świadczenia pieniężne wypłacane w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów,
ściganie przestępstwa określonego w § 1 lub 1a odbywa się z urzędu.
§ 4. Nie podlega karze sprawca przestępstwa określonego w § 1, który nie
później niż przed upływem 30 dni od dnia pierwszego przesłuchania w charakterze
podejrzanego uiścił w całości zaległe alimenty.
§ 5. Sąd odstępuje od wymierzenia kary, jeżeli nie później niż przed upływem
30 dni od dnia pierwszego przesłuchania w charakterze podejrzanego sprawca
przestępstwa określonego w § 1a uiścił w całości zaległe alimenty, chyba że wina
i społeczna szkodliwość czynu przemawiają przeciwko odstąpieniu od wymierzenia
kary.

Art. 210. § 1. Kto wbrew obowiązkowi troszczenia się o małoletniego poniżej
lat 15 albo o osobę nieporadną ze względu na jej stan psychiczny lub fizyczny osobę
tę porzuca,
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
§ 2. Jeżeli następstwem czynu jest śmierć osoby określonej w § 1, sprawca
podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do 12.

Art. 211. Kto, wbrew woli osoby powołanej do opieki lub nadzoru, uprowadza
lub zatrzymuje małoletniego poniżej lat 15 albo osobę nieporadną ze względu na jej
stan psychiczny lub fizyczny,
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
Art. 211a. § 1. Kto, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, zajmuje się
organizowaniem adopcji dzieci wbrew przepisom ustawy,
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
§ 2. Tej samej karze podlega, kto, będąc osobą, której przysługuje władza
rodzicielska nad dzieckiem, wyraża zgodę na adopcję tego dziecka przez inną osobę:
1) w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej, zatajając ten cel przed
sądem orzekającym w postępowaniu w sprawie o przysposobienie,
a w przypadku wyrażenia przez rodzica zgody na przysposobienie dziecka
w przyszłości bez wskazania osoby przysposabiającego – przed sądem
przyjmującym oświadczenie o wyrażeniu tej zgody,
2) z pominięciem postępowania w sprawie o przysposobienie.
§ 3. Tej samej karze podlega, kto wyraża zgodę na adopcję dziecka przez siebie
w warunkach, o których mowa w § 2.

Art. 212. § 1. Kto pomawia inną osobę, grupę osób, instytucję, osobę prawną lub
jednostkę organizacyjną niemającą osobowości prawnej o takie postępowanie lub
właściwości, które mogą poniżyć ją w opinii publicznej lub narazić na utratę zaufania
potrzebnego dla danego stanowiska, zawodu lub rodzaju działalności,
podlega grzywnie albo karze ograniczenia wolności.
§ 2. Jeżeli sprawca dopuszcza się czynu określonego w § 1 za pomocą środków
masowego komunikowania,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
roku.
§ 3. W razie skazania za przestępstwo określone w § 1 lub 2 sąd może orzec
nawiązkę na rzecz pokrzywdzonego, Polskiego Czerwonego Krzyża albo na inny cel
społeczny wskazany przez pokrzywdzonego.
§ 4. Ściganie przestępstwa określonego w § 1 lub 2 odbywa się z oskarżenia
prywatnego.

Art. 213. § 1. Nie ma przestępstwa określonego w art. 212 § 1, jeżeli zarzut
uczyniony niepublicznie jest prawdziwy.
§ 2. Nie popełnia przestępstwa określonego w art. 212 § 1 lub 2, kto publicznie
podnosi lub rozgłasza prawdziwy zarzut:
1) dotyczący postępowania osoby pełniącej funkcję publiczną lub
2) służący obronie społecznie uzasadnionego interesu.
Jeżeli zarzut dotyczy życia prywatnego lub rodzinnego, dowód prawdy może być
przeprowadzony tylko wtedy, gdy zarzut ma zapobiec niebezpieczeństwu dla życia lub
zdrowia człowieka albo demoralizacji małoletniego.

Art. 214. Brak przestępstwa wynikający z przyczyn określonych w art. 213 nie
wyłącza odpowiedzialności sprawcy za zniewagę ze względu na formę podniesienia
lub rozgłoszenia zarzutu.

Art. 215. Na wniosek pokrzywdzonego sąd orzeka podanie wyroku skazującego
do publicznej wiadomości.

Art. 216. § 1. Kto znieważa inną osobę w jej obecności albo choćby pod jej
nieobecność, lecz publicznie lub w zamiarze, aby zniewaga do osoby tej dotarła,
podlega grzywnie albo karze ograniczenia wolności.
§ 2. Kto znieważa inną osobę za pomocą środków masowego komunikowania,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
roku.
§ 3. Jeżeli zniewagę wywołało wyzywające zachowanie się pokrzywdzonego
albo jeżeli pokrzywdzony odpowiedział naruszeniem nietykalności cielesnej lub
zniewagą wzajemną, sąd może odstąpić od wymierzenia kary.
§ 4. W razie skazania za przestępstwo określone w § 2 sąd może orzec nawiązkę
na rzecz pokrzywdzonego, Polskiego Czerwonego Krzyża albo na inny cel społeczny
wskazany przez pokrzywdzonego.
§ 5. Ściganie odbywa się z oskarżenia prywatnego.

Art. 217. § 1. Kto uderza człowieka lub w inny sposób narusza jego nietykalność
cielesną,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
roku.
§ 2. Jeżeli naruszenie nietykalności wywołało wyzywające zachowanie się
pokrzywdzonego albo jeżeli pokrzywdzony odpowiedział naruszeniem nietykalności,
sąd może odstąpić od wymierzenia kary.
§ 3. Ściganie odbywa się z oskarżenia prywatnego.
Art. 217a. Kto uderza człowieka lub w inny sposób narusza jego nietykalność
cielesną w związku z podjętą przez niego interwencją na rzecz ochrony
bezpieczeństwa ludzi lub ochrony bezpieczeństwa lub porządku publicznego,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
lat 2.

Art. 218. § 1. (utracił moc)
§ 1a. Kto, wykonując czynności w sprawach z zakresu prawa pracy
i ubezpieczeń społecznych, złośliwie lub uporczywie narusza prawa pracownika
wynikające ze stosunku pracy lub ubezpieczenia społecznego,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
lat 2.
§ 2. Osoba określona w § 1a, odmawiająca ponownego przyjęcia do pracy,
o której przywróceniu orzekł właściwy organ,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
roku.
§ 3. Osoba określona w § 1a, która będąc zobowiązana orzeczeniem sądu do
wypłaty wynagrodzenia za pracę lub innego świadczenia ze stosunku pracy,
obowiązku tego nie wykonuje,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
lat 3.
Art. 218a. Kto, złośliwie lub uporczywie:
1) wbrew zakazowi handlu oraz wykonywania czynności związanych z handlem
w niedziele i święta, powierza wykonywanie pracy w handlu lub wykonywanie
czynności związanych z handlem pracownikowi lub zatrudnionemu,
2) wbrew zakazowi handlu oraz wykonywania czynności związanych z handlem po
godzinie 1400 w dniu 24 grudnia lub w sobotę bezpośrednio poprzedzającą
pierwszy dzień Wielkiej Nocy, powierza wykonywanie pracy w handlu lub
wykonywanie czynności związanych z handlem pracownikowi lub
zatrudnionemu,
podlega grzywnie albo karze ograniczenia wolności.

Art. 219. Kto narusza przepisy prawa o ubezpieczeniach społecznych, nie
zgłaszając, nawet za zgodą zainteresowanego, wymaganych danych albo zgłaszając
nieprawdziwe dane mające wpływ na prawo do świadczeń albo ich wysokość,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
lat 2.

Art. 220. § 1. Kto, będąc odpowiedzialny za bezpieczeństwo i higienę pracy, nie
dopełnia wynikającego stąd obowiązku i przez to naraża pracownika na bezpośrednie
niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu,
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
§ 2. Jeżeli sprawca działa nieumyślnie,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
roku.
§ 3. Nie podlega karze sprawca, który dobrowolnie uchylił grożące
niebezpieczeństwo.

Art. 221. Kto wbrew obowiązkowi nie zawiadamia w terminie właściwego
organu o wypadku przy pracy lub chorobie zawodowej albo nie sporządza lub nie
przedstawia wymaganej dokumentacji,
podlega grzywnie do 180 stawek dziennych albo karze ograniczenia wolności.

Art. 222. § 1. Kto narusza nietykalność cielesną funkcjonariusza publicznego
lub osoby do pomocy mu przybranej podczas lub w związku z pełnieniem
obowiązków służbowych,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
lat 3.
§ 2. Jeżeli czyn określony w § 1 wywołało niewłaściwe zachowanie się
funkcjonariusza lub osoby do pomocy mu przybranej, sąd może zastosować
nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet odstąpić od jej wymierzenia.

Art. 223. § 1. Kto, działając wspólnie i w porozumieniu z inną osobą lub
używając broni palnej, noża lub innego podobnie niebezpiecznego przedmiotu albo
środka obezwładniającego, dopuszcza się czynnej napaści na funkcjonariusza
publicznego lub osobę do pomocy mu przybraną podczas lub w związku z pełnieniem
obowiązków służbowych,
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.
§ 2. Jeżeli w wyniku czynnej napaści nastąpił skutek w postaci ciężkiego
uszczerbku na zdrowiu funkcjonariusza publicznego lub osoby do pomocy mu
przybranej, sprawca
podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do 12.

Art. 224. § 1. Kto przemocą lub groźbą bezprawną wywiera wpływ na czynności
urzędowe organu administracji rządowej, innego organu państwowego lub samorządu
terytorialnego,
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
§ 2. Tej samej karze podlega, kto stosuje przemoc lub groźbę bezprawną w celu
zmuszenia funkcjonariusza publicznego albo osoby do pomocy mu przybranej do
przedsięwzięcia lub zaniechania prawnej czynności służbowej.
§ 3. Jeżeli następstwem czynu określonego w § 2 jest skutek określony
w art. 156 § 1 lub w art. 157 § 1, sprawca
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
Art. 224a. Kto wiedząc, że zagrożenie nie istnieje, zawiadamia o zdarzeniu,
które zagraża życiu lub zdrowiu wielu osób lub mieniu w znacznych rozmiarach lub
stwarza sytuację, mającą wywołać przekonanie o istnieniu takiego zagrożenia, czym
wywołuje czynność instytucji użyteczności publicznej lub organu ochrony
bezpieczeństwa, porządku publicznego lub zdrowia mającą na celu uchylenie
zagrożenia,
podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.
Art. 224b. W razie skazania za przestępstwo określone w art. 224a sąd orzeka:
1) nawiązkę na rzecz Skarbu Państwa w wysokości co najmniej 10 000 zł oraz
2) świadczenie pieniężne wymienione w art. 39 pkt 7 w wysokości co najmniej
10 000 zł.

Art. 225. § 1. Kto osobie uprawnionej do przeprowadzania kontroli w zakresie
ochrony środowiska lub osobie przybranej jej do pomocy udaremnia lub utrudnia
wykonanie czynności służbowej,
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
§ 2. Tej samej karze podlega, kto osobie uprawnionej do kontroli w zakresie
inspekcji pracy lub osobie przybranej jej do pomocy udaremnia lub utrudnia
wykonanie czynności służbowej.
§ 3. (uchylony)
§ 4. Tej samej karze podlega, kto osobie upoważnionej do przeprowadzania
czynności w zakresie nadzoru i kontroli w jednostkach organizacyjnych pomocy
społecznej lub w placówkach zapewniających całodobową opiekę osobom
niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku udaremnia
lub utrudnia wykonanie czynności służbowych.

Art. 226. § 1. Kto znieważa funkcjonariusza publicznego lub osobę do pomocy
mu przybraną, podczas i w związku z pełnieniem obowiązków służbowych,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
roku.
§ 2. Przepis art. 222 § 2 stosuje się odpowiednio.
§ 3. Kto publicznie znieważa lub poniża konstytucyjny organ Rzeczypospolitej
Polskiej,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
lat 2.

Art. 227. Kto, podając się za funkcjonariusza publicznego albo wyzyskując
błędne przeświadczenie o tym innej osoby, wykonuje czynność związaną z jego
funkcją,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
roku.

Art. 228. § 1. Kto, w związku z pełnieniem funkcji publicznej, przyjmuje
korzyść majątkową lub osobistą albo jej obietnicę,
podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.
§ 2. W wypadku mniejszej wagi, sprawca
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
lat 2.
§ 3. Kto, w związku z pełnieniem funkcji publicznej, przyjmuje korzyść
majątkową lub osobistą albo jej obietnicę za zachowanie stanowiące naruszenie
przepisów prawa,
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.
§ 4. Karze określonej w § 3 podlega także ten, kto, w związku z pełnieniem
funkcji publicznej, uzależnia wykonanie czynności służbowej od otrzymania korzyści
majątkowej lub osobistej albo jej obietnicy lub takiej korzyści żąda.
§ 5. Kto, w związku z pełnieniem funkcji publicznej, przyjmuje korzyść
majątkową znacznej wartości albo jej obietnicę,
podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do 12.
§ 6. Karom określonym w § 1–5 podlega odpowiednio także ten, kto, w związku
z pełnieniem funkcji publicznej w państwie obcym lub w organizacji
międzynarodowej, przyjmuje korzyść majątkową lub osobistą albo jej obietnicę lub
takiej korzyści żąda, albo uzależnia wykonanie czynności służbowej od jej
otrzymania.

Art. 229. § 1. Kto udziela albo obiecuje udzielić korzyści majątkowej lub
osobistej osobie pełniącej funkcję publiczną w związku z pełnieniem tej funkcji,
podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.
§ 2. W wypadku mniejszej wagi, sprawca
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
lat 2.
§ 3. Jeżeli sprawca czynu określonego w § 1 działa, aby skłonić osobę pełniącą
funkcję publiczną do naruszenia przepisów prawa lub udziela albo obiecuje udzielić
takiej osobie korzyści majątkowej lub osobistej za naruszenie przepisów prawa,
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.
§ 4. Kto osobie pełniącej funkcję publiczną, w związku z pełnieniem tej funkcji,
udziela albo obiecuje udzielić korzyści majątkowej znacznej wartości,
podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do 12.
§ 5. Karom określonym w § 1–4 podlega odpowiednio także ten, kto udziela albo
obiecuje udzielić korzyści majątkowej lub osobistej osobie pełniącej funkcję publiczną
w państwie obcym lub w organizacji międzynarodowej, w związku z pełnieniem tej
funkcji.
§ 6. Nie podlega karze sprawca przestępstwa określonego w § 1–5, jeżeli korzyść
majątkowa lub osobista albo ich obietnica zostały przyjęte przez osobę pełniącą
funkcję publiczną, a sprawca zawiadomił o tym fakcie organ powołany do ścigania
przestępstw i ujawnił wszystkie istotne okoliczności przestępstwa, zanim organ ten
o nim się dowiedział.

Art. 230. § 1. Kto, powołując się na wpływy w instytucji państwowej,
samorządowej, organizacji międzynarodowej albo krajowej lub w zagranicznej
jednostce organizacyjnej dysponującej środkami publicznymi albo wywołując
przekonanie innej osoby lub utwierdzając ją w przekonaniu o istnieniu takich
wpływów, podejmuje się pośrednictwa w załatwieniu sprawy w zamian za korzyść
majątkową lub osobistą albo jej obietnicę,
podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.
§ 2. W wypadku mniejszej wagi, sprawca
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
lat 2.
Art. 230a. § 1. Kto udziela albo obiecuje udzielić korzyści majątkowej lub
osobistej w zamian za pośrednictwo w załatwieniu sprawy w instytucji państwowej,
samorządowej, organizacji międzynarodowej albo krajowej lub w zagranicznej
jednostce organizacyjnej dysponującej środkami publicznymi, polegające na
bezprawnym wywarciu wpływu na decyzję, działanie lub zaniechanie osoby pełniącej
funkcję publiczną, w związku z pełnieniem tej funkcji,
podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.
§ 2. W wypadku mniejszej wagi, sprawca
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
lat 2.
§ 3. Nie podlega karze sprawca przestępstwa określonego w § 1 albo
w § 2, jeżeli korzyść majątkowa lub osobista albo ich obietnica zostały przyjęte,
a sprawca zawiadomił o tym fakcie organ powołany do ścigania przestępstw i ujawnił
wszystkie istotne okoliczności przestępstwa, zanim organ ten o nim się dowiedział.

Art. 231. § 1. Funkcjonariusz publiczny, który, przekraczając swoje uprawnienia
lub nie dopełniając obowiązków, działa na szkodę interesu publicznego lub
prywatnego,
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
§ 2. Jeżeli sprawca dopuszcza się czynu określonego w § 1 w celu osiągnięcia
korzyści majątkowej lub osobistej,
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.
§ 3. Jeżeli sprawca czynu określonego w § 1 działa nieumyślnie i wyrządza
istotną szkodę,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
lat 2.
§ 4. Przepisu § 2 nie stosuje się, jeżeli czyn wyczerpuje znamiona czynu
zabronionego określonego w art. 228.
Art. 231a. Z ochrony prawnej przewidzianej dla funkcjonariuszy publicznych
podczas lub w związku z pełnieniem obowiązków służbowych funkcjonariusz
publiczny korzysta również wtedy, jeżeli bezprawny zamach na jego osobę został
podjęty z powodu wykonywanego przez niego zawodu lub zajmowanego stanowiska.
Art. 231b. § 1. Osoba, która w obronie koniecznej odpiera zamach na
jakiekolwiek cudze dobro chronione prawem, chroniąc bezpieczeństwo lub porządek
publiczny, korzysta z ochrony prawnej przewidzianej dla funkcjonariuszy
publicznych.
§ 2. Przepisu § 1 nie stosuje się, jeżeli czyn sprawcy zamachu skierowany
przeciwko osobie odpierającej zamach godzi wyłącznie w cześć lub godność tej
osoby.

Art. 232. § 1. Kto przemocą lub groźbą bezprawną wywiera wpływ na czynności
urzędowe sądu,
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
§ 2. Tej samej karze podlega sprawca przestępstwa określonego w § 1,
popełnionego na szkodę międzynarodowego trybunału karnego lub jego organu
działającego na podstawie umowy międzynarodowej, której Rzeczpospolita Polska
jest stroną, albo powołanego przez organizację międzynarodową ukonstytuowaną
umową ratyfikowaną przez Rzeczpospolitą Polską.

Art. 233. § 1. Kto, składając zeznanie mające służyć za dowód w postępowaniu
sądowym lub w innym postępowaniu prowadzonym na podstawie ustawy, zeznaje
nieprawdę lub zataja prawdę,
podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.
§ 1a. Jeżeli sprawca czynu określonego w § 1 zeznaje nieprawdę lub zataja
prawdę z obawy przed odpowiedzialnością karną grożącą jemu samemu lub jego
najbliższym,
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
§ 2. Warunkiem odpowiedzialności jest, aby przyjmujący zeznanie, działając
w zakresie swoich uprawnień, uprzedził zeznającego o odpowiedzialności karnej za
fałszywe zeznanie lub odebrał od niego przyrzeczenie.
§ 3. Nie podlega karze za czyn określony w § 1a, kto składa fałszywe zeznanie,
nie wiedząc o prawie odmowy zeznania lub odpowiedzi na pytania.
§ 4. Kto, jako biegły, rzeczoznawca lub tłumacz, przedstawia fałszywą opinię,
ekspertyzę lub tłumaczenie mające służyć za dowód w postępowaniu określonym
w § 1,
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.
§ 4a. Jeżeli sprawca czynu określonego w § 4 działa nieumyślnie, narażając na
istotną szkodę interes publiczny,
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
§ 5. Sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet odstąpić od
jej wymierzenia, jeżeli:
1) fałszywe zeznanie, opinia, ekspertyza lub tłumaczenie dotyczy okoliczności
niemogących mieć wpływu na rozstrzygnięcie sprawy,
2) sprawca dobrowolnie sprostuje fałszywe zeznanie, opinię, ekspertyzę lub
tłumaczenie, zanim nastąpi, chociażby nieprawomocne, rozstrzygnięcie sprawy.
§ 6. Przepisy § 1–3 oraz 5 stosuje się odpowiednio do osoby, która składa
fałszywe oświadczenie, jeżeli przepis ustawy przewiduje możliwość odebrania
oświadczenia pod rygorem odpowiedzialności karnej.

Art. 234. Kto, przed organem powołanym do ścigania lub orzekania w sprawach
o przestępstwo, w tym i przestępstwo skarbowe, wykroczenie, wykroczenie skarbowe
lub przewinienie dyscyplinarne, fałszywie oskarża inną osobę o popełnienie tych
czynów zabronionych lub przewinienia dyscyplinarnego,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
lat 2.

Art. 235. Kto, przez tworzenie fałszywych dowodów lub inne podstępne zabiegi,
kieruje przeciwko określonej osobie ściganie o przestępstwo, w tym i przestępstwo
skarbowe, wykroczenie, wykroczenie skarbowe lub przewinienie dyscyplinarne albo
w toku postępowania zabiegi takie przedsiębierze,
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

Art. 236. § 1. Kto zataja dowody niewinności osoby podejrzanej o popełnienie
przestępstwa, w tym i przestępstwa skarbowego, wykroczenia, wykroczenia
skarbowego lub przewinienia dyscyplinarnego,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
lat 2.
§ 2. Nie podlega karze, kto zataja dowody niewinności z obawy przed
odpowiedzialnością karną grożącą jemu samemu lub jego najbliższym.

Art. 237. Przepis art. 233 § 5 pkt 2 stosuje się odpowiednio do przestępstw
określonych w art. 234, art. 235 oraz w art. 236 § 1.

Art. 238. Kto zawiadamia o przestępstwie, lub o przestępstwie skarbowym
organ powołany do ścigania wiedząc, że przestępstwa nie popełniono,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
lat 2.

Art. 239. § 1. Kto utrudnia lub udaremnia postępowanie karne, pomagając
sprawcy przestępstwa, w tym i przestępstwa skarbowego uniknąć odpowiedzialności
karnej, w szczególności kto sprawcę ukrywa, zaciera ślady przestępstwa, w tym
i przestępstwa skarbowego albo odbywa za skazanego karę,
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
§ 2. Nie podlega karze sprawca, który ukrywa osobę najbliższą.
§ 3. Sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet odstąpić od
jej wymierzenia, jeżeli sprawca udzielił pomocy osobie najbliższej albo działał
z obawy przed odpowiedzialnością karną grożącą jemu samemu lub jego najbliższym.

Art. 240. § 1. Kto, mając wiarygodną wiadomość o karalnym przygotowaniu
albo usiłowaniu lub dokonaniu czynu zabronionego określonego w art. 118, art. 118a,
art. 120–124, art. 127, art. 128, art. 130, art. 134, art. 140, art. 148, art. 156, art. 163,
art. 166, art. 189, art. 197 § 3 lub 4, art. 198, art. 200, art. 252 lub przestępstwa
o charakterze terrorystycznym, nie zawiadamia niezwłocznie organu powołanego do
ścigania przestępstw,
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
§ 2. Nie popełnia przestępstwa określonego w § 1, kto zaniechał zawiadomienia,
mając dostateczną podstawę do przypuszczenia, że wymieniony w § 1 organ wie
o przygotowywanym, usiłowanym lub dokonanym czynie zabronionym; nie popełnia
przestępstwa również ten, kto zapobiegł popełnieniu przygotowywanego lub
usiłowanego czynu zabronionego określonego w § 1.
§ 2a. Nie podlega karze pokrzywdzony czynem wymienionym w § 1, który
zaniechał zawiadomienia o tym czynie.
§ 3. Nie podlega karze, kto zaniechał zawiadomienia z obawy przed
odpowiedzialnością karną grożącą jemu samemu lub jego najbliższym.

Art. 241. § 1. Kto bez zezwolenia rozpowszechnia publicznie wiadomości
z postępowania przygotowawczego, zanim zostały ujawnione w postępowaniu
sądowym,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
lat 2.
§ 2. Tej samej karze podlega, kto rozpowszechnia publicznie wiadomości
z rozprawy sądowej prowadzonej z wyłączeniem jawności.

Art. 242. § 1. Kto uwalnia się sam, będąc pozbawionym wolności na podstawie
orzeczenia sądu lub prawnego nakazu wydanego przez inny organ państwowy,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
lat 2.
§ 2. Kto, korzystając z zezwolenia na czasowe opuszczenie zakładu karnego lub
aresztu śledczego bez dozoru albo zakładu psychiatrycznego dysponującego
warunkami podstawowego zabezpieczenia, bez usprawiedliwionej przyczyny nie
powróci najpóźniej w ciągu 3 dni po upływie wyznaczonego terminu,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
roku.
§ 3. Karze określonej w § 2 podlega, kto, korzystając z przerwy w odbywaniu
kary pozbawienia wolności, bez usprawiedliwionej przyczyny nie powróci do zakładu
karnego najpóźniej w ciągu 3 dni po upływie wyznaczonego terminu.
§ 4. Jeżeli sprawca czynu określonego w § 1 działa w porozumieniu z innymi
osobami, używa przemocy lub grozi jej użyciem albo uszkadza miejsce zamknięcia,
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

Art. 243. Kto osobę pozbawioną wolności na podstawie orzeczenia sądu lub
prawnego nakazu wydanego przez inny organ państwowy uwalnia lub ułatwia jej
ucieczkę,
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

Art. 244. Kto nie stosuje się do orzeczonego przez sąd zakazu zajmowania
stanowiska, wykonywania zawodu, prowadzenia działalności, wykonywania
czynności wymagających zezwolenia, które są związane z wykorzystywaniem
zwierząt lub oddziaływaniem na nie, prowadzenia pojazdów, wstępu do ośrodków gier
i uczestnictwa w grach hazardowych, wstępu na imprezę masową, przebywania
w określonych środowiskach lub miejscach, nakazu okresowego opuszczenia lokalu
zajmowanego wspólnie z pokrzywdzonym, zakazu kontaktowania się z określonymi
osobami, zakazu zbliżania się do określonych osób lub zakazu opuszczania
określonego miejsca pobytu bez zgody sądu, zakazu posiadania wszelkich zwierząt
albo określonej kategorii zwierząt albo nie wykonuje zarządzenia sądu o ogłoszeniu
orzeczenia w sposób w nim przewidziany,
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
Art. 244a. § 1. Kto nie stosuje się do orzeczonego w związku z zakazem wstępu
na imprezę masową obowiązku przebywania w miejscu stałego pobytu lub obowiązku
stawiennictwa w jednostce organizacyjnej Policji lub w miejscu określonym przez
właściwego, ze względu na miejsce zamieszkania osoby skazanej albo ukaranej,
komendanta powiatowego, rejonowego lub miejskiego Policji, w czasie trwania
imprezy masowej,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
lat 2.
§ 2. Tej samej karze podlega, kto udaremnia lub utrudnia kontrolowanie,
w systemie dozoru elektronicznego, orzeczonego wobec niego obowiązku, o którym
mowa w § 1.
Art. 244b. § 1. Kto nie stosuje się do określonych w ustawie obowiązków
związanych z orzeczonym wobec niego środkiem zabezpieczającym,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
lat 2.
§ 2. Tej samej karze podlega, kto bezprawnie udaremnia wykonywanie
orzeczonego wobec innej osoby środka zabezpieczającego w postaci elektronicznej
kontroli miejsca pobytu.

Art. 245. Kto używa przemocy lub groźby bezprawnej w celu wywarcia wpływu
na świadka, biegłego, tłumacza, oskarżyciela albo oskarżonego lub w związku z tym
narusza jego nietykalność cielesną,
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

Art. 246. Funkcjonariusz publiczny lub ten, który działając na jego polecenie
w celu uzyskania określonych zeznań, wyjaśnień, informacji lub oświadczenia stosuje
przemoc, groźbę bezprawną lub w inny sposób znęca się fizycznie lub psychicznie nad
inną osobą,
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.

Art. 247. § 1. Kto znęca się fizycznie lub psychicznie nad osobą prawnie
pozbawioną wolności,
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
§ 2. Jeżeli sprawca działa ze szczególnym okrucieństwem,
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.
§ 3. Funkcjonariusz publiczny, który wbrew obowiązkowi dopuszcza do
popełnienia czynu określonego w § 1 lub 2,
podlega karze określonej w tych przepisach.
Art. 247a. Przepisy art. 233–237 oraz art. 239, 245 i 246 stosuje się
odpowiednio do czynu popełnionego w związku z postępowaniem przed
międzynarodowym trybunałem karnym lub jego organem działającym na podstawie
umowy międzynarodowej, której Rzeczpospolita Polska jest stroną, albo powołanym
przez organizację międzynarodową ukonstytuowaną umową ratyfikowaną przez
Rzeczpospolitą Polską.

Art. 248. Kto w związku z wyborami do Sejmu, do Senatu, wyborem Prezydenta
Rzeczypospolitej Polskiej, wyborami do Parlamentu Europejskiego, wyborami
organów samorządu terytorialnego lub referendum:
1) sporządza listę kandydujących lub głosujących, z pominięciem uprawnionych
lub wpisaniem nieuprawnionych,
2) używa podstępu celem nieprawidłowego sporządzenia listy kandydujących lub
głosujących, protokołów lub innych dokumentów wyborczych albo
referendalnych,
3) niszczy, uszkadza, ukrywa, przerabia lub podrabia protokoły lub inne dokumenty
wyborcze albo referendalne,
4) dopuszcza się nadużycia lub dopuszcza do nadużycia przy przyjmowaniu
lub obliczaniu głosów,
5) odstępuje innej osobie przed zakończeniem głosowania niewykorzystaną kartę
do głosowania lub pozyskuje od innej osoby w celu wykorzystania w głosowaniu
niewykorzystaną kartę do głosowania,
6) dopuszcza się nadużycia w sporządzaniu list z podpisami obywateli
zgłaszających kandydatów w wyborach lub inicjujących referendum
– podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

Art. 249. Kto przemocą, groźbą bezprawną lub podstępem przeszkadza:
1) odbyciu zgromadzenia poprzedzającego głosowanie,
2) swobodnemu wykonywaniu prawa do kandydowania lub głosowania,
3) głosowaniu lub obliczaniu głosów,
4) sporządzaniu protokołów lub innych dokumentów wyborczych albo
referendalnych,
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

Art. 250. Kto, przemocą, groźbą bezprawną lub przez nadużycie stosunku
zależności, wywiera wpływ na sposób głosowania osoby uprawnionej albo zmusza ją
do głosowania lub powstrzymuje od głosowania,
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
Art. 250a. § 1. Kto, będąc uprawniony do głosowania, przyjmuje korzyść
majątkową lub osobistą albo takiej korzyści żąda za głosowanie w określony sposób,
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
§ 2. Tej samej karze podlega, kto udziela korzyści majątkowej lub osobistej
osobie uprawnionej do głosowania, aby skłonić ją do głosowania w określony sposób
lub za głosowanie w określony sposób.
§ 3. W wypadku mniejszej wagi, sprawca czynu określonego w § 1 lub 2
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
lat 2.
§ 4. Jeżeli sprawca przestępstwa określonego w § 1 albo w § 3 w związku
z § 1 zawiadomił organ powołany do ścigania o fakcie przestępstwa i okolicznościach
jego popełnienia, zanim organ ten o nich się dowiedział, sąd stosuje nadzwyczajne
złagodzenie kary, a nawet może odstąpić od jej wymierzenia.

Art. 251. Kto, naruszając przepisy o tajności głosowania, wbrew woli
głosującego zapoznaje się z treścią jego głosu,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
lat 2.

Art. 252. § 1. Kto bierze lub przetrzymuje zakładnika w celu zmuszenia organu
państwowego lub samorządowego, instytucji, organizacji, osoby fizycznej lub prawnej
albo grupy osób do określonego zachowania się,
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3.
§ 2. Jeżeli czyn określony w § 1 łączył się ze szczególnym udręczeniem
zakładnika, sprawca
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 5 albo karze 25 lat
pozbawienia wolności.
§ 3. Kto czyni przygotowania do przestępstwa określonego w § 1,
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
§ 4. Nie podlega karze za przestępstwo określone w § 1, kto odstąpił od zamiaru
wymuszenia i zwolnił zakładnika.
§ 5. Sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary wobec sprawcy czynu
określonego w § 2, który odstąpił od zamiaru wymuszenia i zwolnił zakładnika,
a stosuje nadzwyczajne złagodzenie kary, jeżeli odstąpienie od zamiaru wymuszenia
i zwolnienie zakładnika nastąpiło dobrowolnie.

Art. 253. (uchylony)

Art. 254. § 1. Kto bierze czynny udział w zbiegowisku wiedząc, że jego
uczestnicy wspólnymi siłami dopuszczają się gwałtownego zamachu na osobę lub
mienie,
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
§ 2. Jeżeli następstwem gwałtownego zamachu jest śmierć człowieka lub ciężki
uszczerbek na zdrowiu, uczestnik zbiegowiska określony w § 1,
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
Art. 254a. Kto zabiera, niszczy, uszkadza lub czyni niezdatnym do użytku
element wchodzący w skład sieci wodociągowej, kanalizacyjnej, ciepłowniczej,
elektroenergetycznej, gazowej, telekomunikacyjnej albo linii kolejowej, tramwajowej,
trolejbusowej lub linii metra, powodując przez to zakłócenie działania całości lub
części sieci albo linii,
podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.

Art. 255. § 1. Kto publicznie nawołuje do popełnienia występku lub
przestępstwa skarbowego,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
lat 2.
§ 2. Kto publicznie nawołuje do popełnienia zbrodni,
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
§ 3. Kto publicznie pochwala popełnienie przestępstwa,
podlega grzywnie do 180 stawek dziennych, karze ograniczenia wolności albo
pozbawienia wolności do roku.
Art. 255a. § 1. Kto rozpowszechnia lub publicznie prezentuje treści mogące
ułatwić popełnienie przestępstwa o charakterze terrorystycznym w zamiarze, aby
przestępstwo takie zostało popełnione,
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
§ 2. Tej samej karze podlega, kto w celu popełnienia przestępstwa o charakterze
terrorystycznym uczestniczy w szkoleniu mogącym umożliwić popełnienie takiego
przestępstwa.

Art. 256. § 1. Kto publicznie propaguje faszystowski lub inny totalitarny ustrój
państwa lub nawołuje do nienawiści na tle różnic narodowościowych, etnicznych,
rasowych, wyznaniowych albo ze względu na bezwyznaniowość,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
lat 2.
§ 2.7) Tej samej karze podlega, kto w celu rozpowszechniania produkuje, utrwala
lub sprowadza, nabywa, przechowuje, posiada, prezentuje, przewozi lub przesyła
druk, nagranie lub inny przedmiot, zawierające treść określoną w § 1 albo będące
nośnikiem symboliki faszystowskiej, komunistycznej lub innej totalitarnej.
§ 3. Nie popełnia przestępstwa sprawca czynu zabronionego określonego w § 2,
jeżeli dopuścił się tego czynu w ramach działalności artystycznej, edukacyjnej,
kolekcjonerskiej lub naukowej.
§ 4. W razie skazania za przestępstwo określone w § 2 sąd orzeka przepadek
przedmiotów, o których mowa w § 2, chociażby nie stanowiły własności sprawcy.



7) Utracił moc z dniem 3 sierpnia 2011 r., w części obejmującej wyrazy: „albo będące nośnikiem
symboliki faszystowskiej, komunistycznej lub innej totalitarnej”, na podstawie wyroku Trybunału
Konstytucyjnego z dnia 19 lipca 2011 r. sygn. akt K 11/10 (Dz. U. poz. 964).

Art. 257. Kto publicznie znieważa grupę ludności albo poszczególną osobę
z powodu jej przynależności narodowej, etnicznej, rasowej, wyznaniowej albo
z powodu jej bezwyznaniowości lub z takich powodów narusza nietykalność cielesną
innej osoby,
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

Art. 258. § 1. Kto bierze udział w zorganizowanej grupie albo związku
mających na celu popełnienie przestępstwa lub przestępstwa skarbowego,
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
§ 2. Jeżeli grupa albo związek określone w § 1 mają charakter zbrojny albo mają
na celu popełnienie przestępstwa o charakterze terrorystycznym, sprawca
podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.
§ 3. Kto grupę albo związek określone w § 1 w tym mające charakter zbrojny
zakłada lub taką grupą albo związkiem kieruje,
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.
§ 4. Kto grupę albo związek mające na celu popełnienie przestępstwa
o charakterze terrorystycznym zakłada lub taką grupą lub związkiem kieruje,
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3.

Art. 259. Nie podlega karze za przestępstwo określone w art. 258, kto
dobrowolnie odstąpił od udziału w grupie albo związku i ujawnił przed organem
powołanym do ścigania przestępstw wszystkie istotne okoliczności popełnionego
czynu lub zapobiegł popełnieniu zamierzonego przestępstwa, w tym i przestępstwa
skarbowego.
Art. 259a. Kto przekracza granicę Rzeczypospolitej Polskiej w celu popełnienia
na terytorium innego państwa przestępstwa o charakterze terrorystycznym lub
przestępstwa określonego w art. 255a lub art. 258 § 2 lub 4,
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
Art. 259b. Na wniosek prokuratora sąd stosuje nadzwyczajne złagodzenie kary,
a nawet może warunkowo zawiesić jej wykonanie w stosunku do sprawcy
przestępstwa określonego w art. 259a, który dobrowolnie odstąpił od:
1) popełnienia na terytorium innego państwa przestępstwa o charakterze
terrorystycznym lub przestępstwa określonego w art. 255a lub art. 258 § 2 lub 4
i ujawnił przed organem powołanym do ścigania przestępstw wszystkie istotne
okoliczności popełnienia czynu lub zapobiegł popełnieniu zamierzonego
przestępstwa;
2) pomocnictwa innym osobom w popełnieniu przestępstwa określonego
w art. 259a i ujawnił przed organem powołanym do ścigania przestępstw
wszystkie istotne okoliczności popełnienia czynu, w szczególności informacje o
osobach, które popełniły przestępstwa określone w art. 259a.

Art. 260. Kto przemocą lub groźbą bezprawną udaremnia przeprowadzenie
odbywanego zgodnie z prawem zebrania, zgromadzenia lub pochodu albo takie
zebranie, zgromadzenie lub pochód rozprasza,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
lat 2.

Art. 261. Kto znieważa pomnik lub inne miejsce publiczne urządzone w celu
upamiętnienia zdarzenia historycznego lub uczczenia osoby,
podlega grzywnie albo karze ograniczenia wolności.

Art. 262. § 1. Kto znieważa zwłoki, prochy ludzkie lub miejsce spoczynku
zmarłego,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
lat 2.
§ 2. Kto ograbia zwłoki, grób lub inne miejsce spoczynku zmarłego,
podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.

Art. 263. § 1. Kto bez wymaganego zezwolenia wyrabia broń palną albo
amunicję lub nią handluje,
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.
§ 2. Kto bez wymaganego zezwolenia posiada broń palną lub amunicję,
podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.
§ 3. Kto, mając zezwolenie na posiadanie broni palnej lub amunicji, udostępnia
lub przekazuje ją osobie nieuprawnionej,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
lat 2.
§ 4. Kto nieumyślnie powoduje utratę broni palnej lub amunicji, która zgodnie
z prawem pozostaje w jego dyspozycji,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
roku.

Art. 264. § 1. (uchylony)
§ 2. Kto wbrew przepisom przekracza granicę Rzeczypospolitej Polskiej,
używając przemocy, groźby, podstępu lub we współdziałaniu z innymi osobami,
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
§ 3. Kto organizuje innym osobom przekraczanie wbrew przepisom granicy
Rzeczypospolitej Polskiej,
podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.
Art. 264a. § 1. Kto, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej,
umożliwia lub ułatwia innej osobie pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
wbrew przepisom,
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
§ 2. W wyjątkowych wypadkach, gdy sprawca nie osiągnął korzyści majątkowej,
sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet odstąpić od jej
wymierzenia.

Art. 265. § 1. Kto ujawnia lub wbrew przepisom ustawy wykorzystuje
informacje niejawne o klauzuli „tajne” lub „ściśle tajne”,
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
§ 2. Jeżeli informację określoną w § 1 ujawniono osobie działającej w imieniu
lub na rzecz podmiotu zagranicznego, sprawca
podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.
§ 3. Kto nieumyślnie ujawnia informację określoną w § 1, z którą zapoznał się
w związku z pełnieniem funkcji publicznej lub otrzymanym upoważnieniem,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
roku.

Art. 266. § 1. Kto, wbrew przepisom ustawy lub przyjętemu na siebie
zobowiązaniu, ujawnia lub wykorzystuje informację, z którą zapoznał się w związku
z pełnioną funkcją, wykonywaną pracą, działalnością publiczną, społeczną,
gospodarczą lub naukową,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
lat 2.
§ 2. Funkcjonariusz publiczny, który ujawnia osobie nieuprawnionej informację
niejawną o klauzuli „zastrzeżone” lub „poufne” lub informację, którą uzyskał
w związku z wykonywaniem czynności służbowych, a której ujawnienie może narazić
na szkodę prawnie chroniony interes,
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
§ 3. Ściganie przestępstwa określonego w § 1 następuje na wniosek
pokrzywdzonego.

Art. 267. § 1. Kto bez uprawnienia uzyskuje dostęp do informacji dla niego
nieprzeznaczonej, otwierając zamknięte pismo, podłączając się do sieci
telekomunikacyjnej lub przełamując albo omijając elektroniczne, magnetyczne,
informatyczne lub inne szczególne jej zabezpieczenie,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
lat 2.
§ 2. Tej samej karze podlega, kto bez uprawnienia uzyskuje dostęp do całości lub
części systemu informatycznego.
§ 3. Tej samej karze podlega, kto w celu uzyskania informacji, do której nie jest
uprawniony, zakłada lub posługuje się urządzeniem podsłuchowym, wizualnym albo
innym urządzeniem lub oprogramowaniem.
§ 4. Tej samej karze podlega, kto informację uzyskaną w sposób określony
w § 1–3 ujawnia innej osobie.
§ 5. Ściganie przestępstwa określonego w § 1–4 następuje na wniosek
pokrzywdzonego.

Art. 268. § 1. Kto, nie będąc do tego uprawnionym, niszczy, uszkadza, usuwa
lub zmienia zapis istotnej informacji albo w inny sposób udaremnia lub znacznie
utrudnia osobie uprawnionej zapoznanie się z nią,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
lat 2.
§ 2. Jeżeli czyn określony w § 1 dotyczy zapisu na informatycznym nośniku
danych, sprawca podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
§ 3. Kto, dopuszczając się czynu określonego w § 1 lub 2, wyrządza znaczną
szkodę majątkową,
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
§ 4. Ściganie przestępstwa określonego w § 1–3 następuje na wniosek
pokrzywdzonego.
Art. 268a. § 1. Kto, nie będąc do tego uprawnionym, niszczy, uszkadza, usuwa,
zmienia lub utrudnia dostęp do danych informatycznych albo w istotnym stopniu
zakłóca lub uniemożliwia automatyczne przetwarzanie, gromadzenie lub
przekazywanie takich danych,
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
§ 2. Kto, dopuszczając się czynu określonego w § 1, wyrządza znaczną szkodę
majątkową,
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
§ 3. Ściganie przestępstwa określonego w § 1 lub 2 następuje na wniosek
pokrzywdzonego.

Art. 269. § 1. Kto niszczy, uszkadza, usuwa lub zmienia dane informatyczne
o szczególnym znaczeniu dla obronności kraju, bezpieczeństwa w komunikacji,
funkcjonowania administracji rządowej, innego organu państwowego lub instytucji
państwowej albo samorządu terytorialnego albo zakłóca lub uniemożliwia
automatyczne przetwarzanie, gromadzenie lub przekazywanie takich danych,
podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.
§ 2. Tej samej karze podlega, kto dopuszcza się czynu określonego w § 1,
niszcząc albo wymieniając informatyczny nośnik danych lub niszcząc albo
uszkadzając urządzenie służące do automatycznego przetwarzania, gromadzenia lub
przekazywania danych informatycznych.
Art. 269a. Kto, nie będąc do tego uprawnionym, przez transmisję, zniszczenie,
usunięcie, uszkodzenie, utrudnienie dostępu lub zmianę danych informatycznych,

w istotnym stopniu zakłóca pracę systemu informatycznego, systemu tele-
informatycznego lub sieci teleinformatycznej,

podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
Art. 269b. § 1. Kto wytwarza, pozyskuje, zbywa lub udostępnia innym osobom
urządzenia lub programy komputerowe przystosowane do popełnienia przestępstwa
określonego w art. 165 § 1 pkt 4, art. 267 § 3, art. 268a § 1 albo § 2 w związku z § 1,
art. 269 § 1 lub 2 albo art. 269a, a także hasła komputerowe, kody dostępu lub inne
dane umożliwiające nieuprawniony dostęp do informacji przechowywanych
w systemie informatycznym, systemie teleinformatycznym lub sieci
teleinformatycznej,
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
§ 1a. Nie popełnia przestępstwa określonego w § 1, kto działa wyłącznie w celu
zabezpieczenia systemu informatycznego, systemu teleinformatycznego lub sieci
teleinformatycznej przed popełnieniem przestępstwa wymienionego w tym przepisie
albo opracowania metody takiego zabezpieczenia.
§ 2. W razie skazania za przestępstwo określone w § 1, sąd orzeka przepadek
określonych w nim przedmiotów, a może orzec ich przepadek, jeżeli nie stanowiły
własności sprawcy.
Art. 269c. Nie podlega karze za przestępstwo określone w art. 267 § 2 lub
art. 269a, kto działa wyłącznie w celu zabezpieczenia systemu informatycznego,
systemu teleinformatycznego lub sieci teleinformatycznej albo opracowania metody
takiego zabezpieczenia i niezwłocznie powiadomił dysponenta tego systemu lub sieci
o ujawnionych zagrożeniach, a jego działanie nie naruszyło interesu publicznego lub
prywatnego i nie wyrządziło szkody.

Art. 270. § 1. Kto, w celu użycia za autentyczny, podrabia lub przerabia
dokument lub takiego dokumentu jako autentycznego używa,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności od
3 miesięcy do lat 5.
§ 2. Tej samej karze podlega, kto wypełnia blankiet, opatrzony cudzym
podpisem, niezgodnie z wolą podpisanego i na jego szkodę albo takiego dokumentu
używa.
§ 2a. W wypadku mniejszej wagi, sprawca
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
lat 2.
§ 3. Kto czyni przygotowania do przestępstwa określonego w § 1,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
lat 2.
Art. 270a. § 1. Kto, w celu użycia za autentyczną, podrabia lub przerabia fakturę
w zakresie okoliczności faktycznych mogących mieć znaczenie dla określenia
wysokości należności publicznoprawnej lub jej zwrotu albo zwrotu innej należności
o charakterze podatkowym lub takiej faktury jako autentycznej używa,
podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.
§ 2. Jeżeli sprawca dopuszcza się czynu określonego w § 1 wobec faktury lub
faktur, zawierających kwotę należności ogółem, której wartość lub łączna wartość jest
większa niż pięciokrotność kwoty określającej mienie wielkiej wartości, albo
z popełnienia przestępstwa uczynił sobie stałe źródło dochodu,
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3.
§ 3. W wypadku mniejszej wagi, sprawca czynu określonego w § 1 lub 2
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
lat 2.

Art. 271. § 1. Funkcjonariusz publiczny lub inna osoba uprawniona do
wystawienia dokumentu, która poświadcza w nim nieprawdę co do okoliczności
mającej znaczenie prawne,
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
§ 2. W wypadku mniejszej wagi, sprawca
podlega grzywnie albo karze ograniczenia wolności.
§ 3. Jeżeli sprawca dopuszcza się czynu określonego w § 1 w celu osiągnięcia
korzyści majątkowej lub osobistej,
podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.
Art. 271a. § 1. Kto wystawia fakturę lub faktury, zawierające kwotę należności
ogółem, której wartość lub łączna wartość jest znaczna, poświadczając nieprawdę co
do okoliczności faktycznych mogących mieć znaczenie dla określenia wysokości
należności publicznoprawnej lub jej zwrotu albo zwrotu innej należności o charakterze
podatkowym lub takiej faktury lub faktur używa,
podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.
§ 2. Jeżeli sprawca dopuszcza się czynu określonego w § 1 wobec faktury lub
faktur, zawierających kwotę należności ogółem, której wartość lub łączna wartość jest
większa niż pięciokrotność kwoty określającej mienie wielkiej wartości, albo
z popełnienia przestępstwa uczynił sobie stałe źródło dochodu,
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3.
§ 3. W wypadku mniejszej wagi, sprawca czynu określonego w § 1 lub 2
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

Art. 272. Kto wyłudza poświadczenie nieprawdy przez podstępne
wprowadzenie w błąd funkcjonariusza publicznego lub innej osoby upoważnionej do
wystawienia dokumentu,
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

Art. 273. Kto używa dokumentu określonego w art. 271 lub 272,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
lat 2.

Art. 274. Kto zbywa własny lub cudzy dokument stwierdzający tożsamość,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
lat 2.

Art. 275. § 1. Kto posługuje się dokumentem stwierdzającym tożsamość innej
osoby albo jej prawa majątkowe lub dokument taki kradnie lub go przywłaszcza,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
lat 2.
§ 2. Tej samej karze podlega, kto bezprawnie przewozi, przenosi lub przesyła za
granicę dokument stwierdzający tożsamość innej osoby albo jej prawa majątkowe.

Art. 276. Kto niszczy, uszkadza, czyni bezużytecznym, ukrywa lub usuwa
dokument, którym nie ma prawa wyłącznie rozporządzać,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
lat 2.

Art. 277. Kto znaki graniczne niszczy, uszkadza, usuwa, przesuwa lub czyni
niewidocznymi albo fałszywie wystawia,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
lat 2.
Art. 277a. § 1. Kto dopuszcza się przestępstwa określonego w art. 270a § 1 albo
art. 271a § 1 wobec faktury lub faktur, zawierających kwotę należności ogółem, której
wartość lub łączna wartość jest większa niż dziesięciokrotność kwoty określającej
mienie wielkiej wartości,
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 5 albo karze 25 lat
pozbawienia wolności.
§ 2. W wypadku mniejszej wagi, sprawca czynu określonego w § 1
podlega karze pozbawienia wolności do lat 5.
Art. 277b. W razie skazania za przestępstwo określone w art. 270a § 1 lub 2,
art. 271a § 1 lub 2 albo art. 277a § 1, grzywnę orzeczoną obok kary pozbawienia
wolności można wymierzyć w wysokości do 3000 stawek dziennych.
Art. 277c. § 1. Sąd na wniosek prokuratora stosuje nadzwyczajne złagodzenie
kary wobec sprawcy przestępstwa określonego w art. 270a § 1 lub 2 lub art. 271a § 1
lub 2, który zawiadomił o nim organ powołany do ścigania przestępstw i ujawnił
wszystkie istotne okoliczności przestępstwa, a także wskazał czyny pozostające
w związku z popełnionym przez niego przestępstwem i ich sprawców, zanim organ
ten o nich się dowiedział.
§ 2. Sąd na wniosek prokuratora może odstąpić od wymierzenia kary wobec
sprawcy przestępstwa określonego w art. 270a § 1, 2 lub 3, art. 271a § 1, 2 lub 3 lub
art. 277a § 2, który, oprócz spełnienia warunków określonych w § 1, zwrócił korzyść
majątkową osiągniętą z popełnienia tego przestępstwa w całości albo w istotnej
części.
§ 3. Sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary wobec sprawcy
przestępstwa określonego w art. 277a § 1, który, oprócz spełnienia warunków
określonych w § 1, zwrócił korzyść majątkową osiągniętą z popełnienia tego
przestępstwa w całości albo w istotnej części.
Art. 277d. Przepisy art. 277c § 1 i 3 stosuje się odpowiednio do sprawcy, który
po wszczęciu postępowania ujawnił wobec organu powołanego do ścigania
przestępstw wszystkie jemu znane, a nieznane dotychczas temu organowi istotne
okoliczności przestępstwa, a także wskazał czyny pozostające w związku
z popełnionym przez niego przestępstwem i ich sprawców.

Art. 278. § 1. Kto zabiera w celu przywłaszczenia cudzą rzecz ruchomą,
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
§ 2. Tej samej karze podlega, kto bez zgody osoby uprawnionej uzyskuje cudzy
program komputerowy w celu osiągnięcia korzyści majątkowej.
§ 3. W wypadku mniejszej wagi, sprawca
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
roku.
§ 4. Jeżeli kradzież popełniono na szkodę osoby najbliższej, ściganie następuje
na wniosek pokrzywdzonego.
§ 5. Przepisy § 1, 3 i 4 stosuje się odpowiednio do kradzieży energii lub karty
uprawniającej do podjęcia pieniędzy z automatu bankowego.

Art. 279. § 1. Kto kradnie z włamaniem,
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.
§ 2. Jeżeli kradzież z włamaniem popełniono na szkodę osoby najbliższej,
ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego.

Art. 280. § 1. Kto kradnie, używając przemocy wobec osoby lub grożąc
natychmiastowym jej użyciem albo doprowadzając człowieka do stanu
nieprzytomności lub bezbronności,
podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do 12.
§ 2. Jeżeli sprawca rozboju posługuje się bronią palną, nożem lub innym
podobnie niebezpiecznym przedmiotem lub środkiem obezwładniającym albo działa
w inny sposób bezpośrednio zagrażający życiu lub wspólnie z inną osobą, która
posługuje się taką bronią, przedmiotem, środkiem lub sposobem,
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3.

Art. 281. Kto, w celu utrzymania się w posiadaniu zabranej rzeczy,
bezpośrednio po dokonaniu kradzieży, używa przemocy wobec osoby lub grozi
natychmiastowym jej użyciem albo doprowadza człowieka do stanu nieprzytomności
lub bezbronności,
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.

Art. 282. Kto, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, przemocą, groźbą
zamachu na życie lub zdrowie albo gwałtownego zamachu na mienie, doprowadza
inną osobę do rozporządzenia mieniem własnym lub cudzym albo do zaprzestania
działalności gospodarczej,
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.

Art. 283. W wypadku mniejszej wagi, sprawca czynu określonego
w art. 279 § 1, art. 280 § 1 lub w art. 281 lub 282,
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

Art. 284. § 1. Kto przywłaszcza sobie cudzą rzecz ruchomą lub prawo
majątkowe,
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
§ 2. Kto przywłaszcza sobie powierzoną mu rzecz ruchomą,
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
§ 3. W wypadku mniejszej wagi lub przywłaszczenia rzeczy znalezionej,
sprawca
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
roku.
§ 4. Jeżeli przywłaszczenie nastąpiło na szkodę osoby najbliższej, ściganie
następuje na wniosek pokrzywdzonego.

Art. 285. § 1. Kto, włączając się do urządzenia telekomunikacyjnego, uruchamia
na cudzy rachunek impulsy telefoniczne,
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
§ 2. Jeżeli czyn określony w § 1 popełniono na szkodę osoby najbliższej,
ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego.

Art. 286. § 1. Kto, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadza inną
osobę do niekorzystnego rozporządzenia własnym lub cudzym mieniem za pomocą
wprowadzenia jej w błąd albo wyzyskania błędu lub niezdolności do należytego
pojmowania przedsiębranego działania,
podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.
§ 2. Tej samej karze podlega, kto żąda korzyści majątkowej w zamian za zwrot
bezprawnie zabranej rzeczy.
§ 3. W wypadku mniejszej wagi, sprawca
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
lat 2.
§ 4. Jeżeli czyn określony w § 1–3 popełniono na szkodę osoby najbliższej,
ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego.

Art. 287. § 1. Kto, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub wyrządzenia
innej osobie szkody, bez upoważnienia, wpływa na automatyczne przetwarzanie,
gromadzenie lub przekazywanie danych informatycznych lub zmienia, usuwa albo
wprowadza nowy zapis danych informatycznych,
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
§ 2. W wypadku mniejszej wagi, sprawca
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
roku.
§ 3. Jeżeli oszustwo popełniono na szkodę osoby najbliższej, ściganie następuje
na wniosek pokrzywdzonego.

Art. 288. § 1. Kto cudzą rzecz niszczy, uszkadza lub czyni niezdatną do użytku,
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
§ 2. W wypadku mniejszej wagi, sprawca
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
roku.
§ 3. Karze określonej w § 1 podlega także ten, kto przerywa lub uszkadza kabel
podmorski albo narusza przepisy obowiązujące przy zakładaniu lub naprawie takiego
kabla.
§ 4. Ściganie przestępstwa określonego w § 1 lub 2 następuje na wniosek
pokrzywdzonego.

Art. 289. § 1. Kto zabiera w celu krótkotrwałego użycia cudzy pojazd
mechaniczny,
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
§ 2. Jeżeli sprawca czynu określonego w § 1 pokonuje zabezpieczenie pojazdu
przed jego użyciem przez osobę nieupoważnioną, pojazd stanowi mienie znacznej
wartości albo sprawca następnie porzuca pojazd w stanie uszkodzonym lub w takich
okolicznościach, że zachodzi niebezpieczeństwo utraty lub uszkodzenia pojazdu albo
jego części lub zawartości,
podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.
§ 3. Jeżeli czyn określony w § 1 popełniono używając przemocy lub grożąc
natychmiastowym jej użyciem albo doprowadzając człowieka do stanu
nieprzytomności lub bezbronności, sprawca
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.
§ 4. W wypadkach określonych w § 1–3 sąd może wymierzyć grzywnę obok
kary pozbawienia wolności.
§ 5. Jeżeli czyn określony w § 1–3 popełniono na szkodę osoby najbliższej,
ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego.

Art. 290. § 1. Kto w celu przywłaszczenia dopuszcza się wyrębu drzewa w lesie,
podlega odpowiedzialności jak za kradzież.
§ 2. W razie skazania za wyrąb drzewa albo za kradzież drzewa wyrąbanego lub
powalonego, sąd orzeka na rzecz pokrzywdzonego nawiązkę w wysokości podwójnej
wartości drzewa.

Art. 291. § 1. Kto rzecz uzyskaną za pomocą czynu zabronionego nabywa lub
pomaga do jej zbycia albo tę rzecz przyjmuje lub pomaga do jej ukrycia,
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
§ 2. W wypadku mniejszej wagi, sprawca
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
roku.

Art. 292. § 1. Kto rzecz, o której na podstawie towarzyszących okoliczności
powinien i może przypuszczać, że została uzyskana za pomocą czynu zabronionego,
nabywa lub pomaga do jej zbycia albo tę rzecz przyjmuje lub pomaga do jej ukrycia,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
lat 2.
§ 2. W wypadku znacznej wartości rzeczy, o której mowa w § 1, sprawca
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

Art. 293. § 1. Przepisy art. 291 i 292 stosuje się odpowiednio do programu
komputerowego.
§ 2. Sąd może orzec przepadek rzeczy określonej w § 1 oraz w art. 291 i 292,
chociażby nie stanowiła ona własności sprawcy.

Art. 294. § 1. Kto dopuszcza się przestępstwa określonego w art. 278 § 1 lub 2,
art. 284 § 1 lub 2, art. 285 § 1, art. 286 § 1, art. 287 § 1, art. 288 § 1 lub 3, lub
w art. 291 § 1, w stosunku do mienia znacznej wartości,
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.
§ 2. Tej samej karze podlega sprawca, który dopuszcza się przestępstwa
wymienionego w § 1 w stosunku do dobra o szczególnym znaczeniu dla kultury.

Art. 295. § 1. Wobec sprawcy przestępstwa określonego w art. 278, 284–289,
291, 292 lub 294, który dobrowolnie naprawił szkodę w całości albo zwrócił pojazd
lub rzecz mającą szczególne znaczenie dla kultury w stanie nieuszkodzonym, sąd
może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet odstąpić od jej
wymierzenia.
§ 2. Wobec sprawcy przestępstwa wymienionego w § 1, który dobrowolnie
naprawił szkodę w znacznej części, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie
kary.

Art. 296. § 1. Kto, będąc obowiązany na podstawie przepisu ustawy, decyzji
właściwego organu lub umowy do zajmowania się sprawami majątkowymi lub
działalnością gospodarczą osoby fizycznej, prawnej albo jednostki organizacyjnej
niemającej osobowości prawnej, przez nadużycie udzielonych mu uprawnień lub
niedopełnienie ciążącego na nim obowiązku, wyrządza jej znaczną szkodę majątkową,
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
§ 1a. Jeżeli sprawca, o którym mowa w § 1, przez nadużycie udzielonych mu
uprawnień lub niedopełnienie ciążącego na nim obowiązku, sprowadza bezpośrednie
niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody majątkowej,
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
§ 2. Jeżeli sprawca przestępstwa określonego w § 1 lub 1a działa w celu
osiągnięcia korzyści majątkowej,
podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.
§ 3. Jeżeli sprawca przestępstwa określonego w § 1 lub 2 wyrządza szkodę
majątkową w wielkich rozmiarach,
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.
§ 4. Jeżeli sprawca przestępstwa określonego w § 1 lub 3 działa nieumyślnie,
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
§ 4a. Jeżeli pokrzywdzonym nie jest Skarb Państwa, ściganie przestępstwa
określonego w § 1a następuje na wniosek pokrzywdzonego.
§ 5. Nie podlega karze, kto przed wszczęciem postępowania karnego
dobrowolnie naprawił w całości wyrządzoną szkodę.
Art. 296a. § 1. Kto, pełniąc funkcję kierowniczą w jednostce organizacyjnej
wykonującej działalność gospodarczą lub pozostając z nią w stosunku pracy, umowy
zlecenia lub umowy o dzieło, żąda lub przyjmuje korzyść majątkową lub osobistą albo
jej obietnicę, w zamian za nadużycie udzielonych mu uprawnień lub niedopełnienie
ciążącego na nim obowiązku mogące wyrządzić tej jednostce szkodę majątkową albo
stanowiące czyn nieuczciwej konkurencji lub niedopuszczalną czynność
preferencyjną na rzecz nabywcy lub odbiorcy towaru, usługi lub świadczenia,
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
§ 2. Tej samej karze podlega, kto w wypadkach określonych w § 1 udziela albo
obiecuje udzielić korzyści majątkowej lub osobistej.
§ 3. W wypadku mniejszej wagi, sprawca czynu określonego w § 1 lub 2
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
lat 2.
§ 4. Jeżeli sprawca czynu określonego w § 1 wyrządza znaczną szkodę
majątkową,
podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.
§ 5. Nie podlega karze sprawca przestępstwa określonego w § 2 albo w § 3
w związku z § 2, jeżeli korzyść majątkowa lub osobista albo ich obietnica zostały
przyjęte, a sprawca zawiadomił o tym fakcie organ powołany do ścigania przestępstw
i ujawnił wszystkie istotne okoliczności przestępstwa, zanim organ ten o nim się
dowiedział.
Art. 296b. (uchylony)

Art. 297. § 1. Kto, w celu uzyskania dla siebie lub kogo innego, od banku lub
jednostki organizacyjnej prowadzącej podobną działalność gospodarczą na podstawie
ustawy albo od organu lub instytucji dysponujących środkami publicznymi – kredytu,
pożyczki pieniężnej, poręczenia, gwarancji, akredytywy, dotacji, subwencji,
potwierdzenia przez bank zobowiązania wynikającego z poręczenia lub z gwarancji
lub podobnego świadczenia pieniężnego na określony cel gospodarczy, instrumentu
płatniczego lub zamówienia publicznego, przedkłada podrobiony, przerobiony,
poświadczający nieprawdę albo nierzetelny dokument albo nierzetelne, pisemne
oświadczenie dotyczące okoliczności o istotnym znaczeniu dla uzyskania
wymienionego wsparcia finansowego, instrumentu płatniczego lub zamówienia,
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
§ 2. Tej samej karze podlega, kto wbrew ciążącemu obowiązkowi, nie
powiadamia właściwego podmiotu o powstaniu sytuacji mogącej mieć wpływ na
wstrzymanie albo ograniczenie wysokości udzielonego wsparcia finansowego,
określonego w § 1, lub zamówienia publicznego albo na możliwość dalszego
korzystania z instrumentu płatniczego.
§ 3. Nie podlega karze, kto przed wszczęciem postępowania karnego
dobrowolnie zapobiegł wykorzystaniu wsparcia finansowego lub instrumentu
płatniczego, określonych w § 1, zrezygnował z dotacji lub zamówienia publicznego
albo zaspokoił roszczenia pokrzywdzonego.

Art. 298. § 1. Kto, w celu uzyskania odszkodowania z tytułu umowy
ubezpieczenia, powoduje zdarzenie będące podstawą do wypłaty takiego
odszkodowania,
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
§ 2. Nie podlega karze, kto przed wszczęciem postępowania karnego
dobrowolnie zapobiegł wypłacie odszkodowania.

Art. 299. § 1. Kto środki płatnicze, instrumenty finansowe, papiery wartościowe,
wartości dewizowe, prawa majątkowe lub inne mienie ruchome lub nieruchomości,
pochodzące z korzyści związanych z popełnieniem czynu zabronionego, przyjmuje,
posiada, używa, przekazuje lub wywozi za granicę, ukrywa, dokonuje ich transferu
lub konwersji, pomaga do przenoszenia ich własności lub posiadania albo podejmuje
inne czynności, które mogą udaremnić lub znacznie utrudnić stwierdzenie ich
przestępnego pochodzenia lub miejsca umieszczenia, ich wykrycie, zajęcie albo
orzeczenie przepadku,
podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.
§ 2. Karze określonej w § 1 podlega, kto będąc pracownikiem lub działając
w imieniu lub na rzecz banku, instytucji finansowej lub kredytowej lub innego
podmiotu, na którym na podstawie przepisów prawa ciąży obowiązek rejestracji
transakcji i osób dokonujących transakcji, przyjmuje, wbrew przepisom, środki
płatnicze, instrumenty finansowe, papiery wartościowe, wartości dewizowe, dokonuje
ich transferu lub konwersji, lub przyjmuje je w innych okolicznościach
wzbudzających uzasadnione podejrzenie, że stanowią one przedmiot czynu
określonego w § 1, lub świadczy inne usługi mające ukryć ich przestępne pochodzenie
lub usługi w zabezpieczeniu przed zajęciem.
§ 3. (uchylony)
§ 4. (uchylony)
§ 5. Jeżeli sprawca dopuszcza się czynu określonego w § 1 lub 2, działając
w porozumieniu z innymi osobami,
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.
§ 6. Karze określonej w § 5 podlega sprawca, jeżeli dopuszczając się czynu
określonego w § 1 lub 2, osiąga znaczną korzyść majątkową.
§ 6a. Kto czyni przygotowania do przestępstwa określonego w § 1 lub 2,
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
§ 7. W razie skazania za przestępstwo określone w § 1 lub 2, sąd orzeka
przepadek przedmiotów pochodzących bezpośrednio albo pośrednio z przestępstwa,
a także korzyści z tego przestępstwa lub ich równowartość, chociażby nie stanowiły
one własności sprawcy. Przepadku nie orzeka się w całości lub w części, jeżeli
przedmiot, korzyść lub jej równowartość podlega zwrotowi pokrzywdzonemu lub
innemu podmiotowi.
§ 8. Nie podlega karze za przestępstwo określone w § 1 lub 2, kto dobrowolnie
ujawnił wobec organu powołanego do ścigania przestępstw informacje dotyczące osób
uczestniczących w popełnieniu przestępstwa oraz okoliczności jego popełnienia, jeżeli
zapobiegło to popełnieniu innego przestępstwa; jeżeli sprawca czynił starania
zmierzające do ujawnienia tych informacji i okoliczności, sąd stosuje nadzwyczajne
złagodzenie kary.

Art. 300. § 1. Kto, w razie grożącej mu niewypłacalności lub upadłości,
udaremnia lub uszczupla zaspokojenie swojego wierzyciela przez to, że usuwa,
ukrywa, zbywa, darowuje, niszczy, rzeczywiście lub pozornie obciąża albo uszkadza
składniki swojego majątku,
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
§ 2. Kto, w celu udaremnienia wykonania orzeczenia sądu lub innego organu
państwowego, udaremnia lub uszczupla zaspokojenie swojego wierzyciela przez to,
że usuwa, ukrywa, zbywa, darowuje, niszczy, rzeczywiście lub pozornie obciąża albo
uszkadza składniki swojego majątku zajęte lub zagrożone zajęciem, bądź usuwa znaki
zajęcia,
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
§ 3. Jeżeli czyn określony w § 1 wyrządził szkodę wielu wierzycielom, sprawca
podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.
§ 4. Jeżeli pokrzywdzonym nie jest Skarb Państwa, ściganie przestępstwa
określonego w § 1 następuje na wniosek pokrzywdzonego.

Art. 301. § 1. Kto będąc dłużnikiem kilku wierzycieli udaremnia lub ogranicza
zaspokojenie ich należności przez to, że tworzy w oparciu o przepisy prawa nową
jednostkę gospodarczą i przenosi na nią składniki swojego majątku,
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
§ 2. Tej samej karze podlega, kto będąc dłużnikiem kilku wierzycieli
doprowadza do swojej upadłości lub niewypłacalności.
§ 3. Kto będąc dłużnikiem kilku wierzycieli w sposób lekkomyślny doprowadza
do swojej upadłości lub niewypłacalności, w szczególności przez trwonienie części
składowych majątku, zaciąganie zobowiązań lub zawieranie transakcji oczywiście
sprzecznych z zasadami gospodarowania,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
lat 2.

Art. 302. § 1. Kto, w razie grożącej mu niewypłacalności lub upadłości, nie
mogąc zaspokoić wszystkich wierzycieli, spłaca lub zabezpiecza tylko niektórych,
czym działa na szkodę pozostałych,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
lat 2.
§ 2. Kto wierzycielowi udziela lub obiecuje udzielić korzyści majątkowej za
działanie na szkodę innych wierzycieli w związku z postępowaniem upadłościowym
lub zmierzającym do zapobiegnięcia upadłości,
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
§ 3. Tej samej karze podlega wierzyciel, który w związku z określonym
w § 2 postępowaniem przyjmuje korzyść za działanie na szkodę innych wierzycieli
albo takiej korzyści żąda.

Art. 303. § 1. Kto wyrządza szkodę majątkową osobie fizycznej, prawnej albo
jednostce organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, przez nieprowadzenie
dokumentacji działalności gospodarczej albo prowadzenie jej w sposób nierzetelny
lub niezgodny z prawdą, w szczególności niszcząc, usuwając, ukrywając, przerabiając
lub podrabiając dokumenty dotyczące tej działalności,
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
§ 2. Jeżeli sprawca przestępstwa określonego w § 1 wyrządza znaczną szkodę
majątkową,
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
§ 3. W wypadku mniejszej wagi, sprawca przestępstwa określonego w § 1
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
roku.
§ 4. Jeżeli pokrzywdzonym nie jest Skarb Państwa, ściganie przestępstwa
określonego w § 1–3 następuje na wniosek pokrzywdzonego.

Art. 304. Kto, wyzyskując przymusowe położenie innej osoby fizycznej,
prawnej albo jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej, zawiera z nią
umowę, nakładając na nią obowiązek świadczenia niewspółmiernego ze
świadczeniem wzajemnym,
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

Art. 305. § 1. Kto, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, udaremnia lub
utrudnia przetarg publiczny albo wchodzi w porozumienie z inną osobą działając na
szkodę właściciela mienia albo osoby lub instytucji, na rzecz której przetarg jest
dokonywany,
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
§ 2. Tej samej karze podlega, kto w związku z publicznym przetargiem
rozpowszechnia informacje lub przemilcza istotne okoliczności mające znaczenie dla
zawarcia umowy będącej przedmiotem przetargu albo wchodzi w porozumienie z inną
osobą, działając na szkodę właściciela mienia albo osoby lub instytucji, na rzecz której
przetarg jest dokonywany.
§ 3. Jeżeli pokrzywdzonym nie jest Skarb Państwa, ściganie przestępstwa
określonego w § 1 lub 2 następuje na wniosek pokrzywdzonego.

Art. 306. Kto usuwa, podrabia lub przerabia znaki identyfikacyjne, datę
produkcji lub datę przydatności towaru lub urządzenia,
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
Art. 306a. § 1. Kto zmienia wskazanie drogomierza pojazdu mechanicznego lub
ingeruje w prawidłowość jego pomiaru,
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
§ 2. Tej samej karze podlega, kto zleca innej osobie wykonanie czynu, o którym
mowa w § 1.
§ 3. W wypadku mniejszej wagi, sprawca czynu określonego w § 1 lub 2,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
lat 2.

Art. 307. § 1. Wobec sprawcy przestępstwa określonego w art. 296 lub 299–305,
który dobrowolnie naprawił szkodę w całości, sąd może zastosować nadzwyczajne
złagodzenie kary, a nawet odstąpić od jej wymierzenia.
§ 2. Wobec sprawcy przestępstwa wymienionego w § 1, który dobrowolnie
naprawił szkodę w znacznej części, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie
kary.

Art. 308. Za przestępstwa określone w tym rozdziale odpowiada jak dłużnik lub
wierzyciel, kto, na podstawie przepisu prawnego, decyzji właściwego organu, umowy
lub faktycznego wykonywania, zajmuje się sprawami majątkowymi innej osoby
prawnej, fizycznej, grupy osób lub podmiotu niemającego osobowości prawnej.

Art. 309. W razie skazania za przestępstwo określone w art. 296 § 3, art. 297 § 1
lub art. 299, grzywnę orzeczoną obok kary pozbawienia wolności można wymierzyć
w wysokości do 3000 stawek dziennych.

Art. 310. § 1. Kto podrabia albo przerabia polski albo obcy pieniądz, polski albo
obcy znak pieniężny, który został ustalony jako prawny środek płatniczy, jednak nie
został jeszcze wprowadzony do obiegu, inny środek płatniczy albo dokument
uprawniający do otrzymania sumy pieniężnej albo zawierający obowiązek wypłaty
kapitału, odsetek, udziału w zyskach albo stwierdzenie uczestnictwa w spółce lub
z pieniędzy, innego środka płatniczego albo z takiego dokumentu usuwa oznakę
umorzenia,
podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 5 albo karze 25 lat
pozbawienia wolności.
§ 2. Kto pieniądz, inny środek płatniczy lub znak pieniężny albo dokument
określone w § 1 puszcza w obieg albo go w takim celu przyjmuje, przechowuje,
przewozi, przenosi, przesyła albo pomaga do jego zbycia lub ukrycia,
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.
§ 3. W wypadku mniejszej wagi sąd może zastosować nadzwyczajne
złagodzenie kary.
§ 4. Kto czyni przygotowania do popełnienia przestępstwa określonego w § 1 lub
2,
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

Art. 311. Kto, w dokumentacji związanej z obrotem papierami wartościowymi,
rozpowszechnia nieprawdziwe informacje lub przemilcza informacje o stanie
majątkowym oferenta, mające istotne znaczenie dla nabycia, zbycia papierów
wartościowych, podwyższenia albo obniżenia wkładu,
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

Art. 312. Kto puszcza w obieg podrobiony albo przerobiony pieniądz, inny
środek płatniczy albo dokument określony w art. 310 § 1, który sam otrzymał jako
prawdziwy,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
roku.

Art. 313. § 1. Kto, w celu użycia lub puszczenia w obieg, podrabia albo
przerabia urzędowy znak wartościowy albo ze znaku takiego usuwa oznakę
umorzenia,
podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
§ 2. Tej samej karze podlega, kto urzędowy znak wartościowy podrobiony,
przerobiony albo z usuniętą oznaką umorzenia puszcza w obieg, nabywa lub go używa
albo przechowuje w celu puszczenia w obieg.

Art. 314. Kto, w celu użycia w obrocie gospodarczym, podrabia albo przerabia
znak urzędowy, mający stwierdzić upoważnienie lub wynik badania albo w obrocie
publicznym używa przedmiotów opatrzonych takimi podrobionymi albo
przerobionymi znakami,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
lat 2.

Art. 315. § 1. Kto, w celu użycia w obrocie gospodarczym, podrabia lub
przerabia zalegalizowane narzędzie pomiarowe lub probiercze,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
lat 2.
§ 2. Tej samej karze podlega, kto podrobionego albo przerobionego narzędzia
pomiarowego lub probierczego w obrocie gospodarczym używa albo takie narzędzie
w celu użycia w obrocie gospodarczym przechowuje.

Art. 316. § 1. Pieniądze, dokumenty i znaki wartościowe podrobione,
przerobione albo z usuniętą oznaką umorzenia oraz podrobione lub przerobione
narzędzia pomiarowe, jak również przedmioty służące do popełnienia przestępstw
określonych w tym rozdziale ulegają przepadkowi, chociażby nie stanowiły własności
sprawcy.
§ 2. Podrobione albo przerobione znaki urzędowe określone w art. 314 należy
usunąć, chociażby to miało być połączone ze zniszczeniem przedmiotu.

Art. 317. § 1. Przepisy części ogólnej i szczególnej tego kodeksu stosuje się do
żołnierzy, jeżeli część wojskowa nie zawiera przepisów odmiennych.
§ 2. Przepisy art. 356–363 oraz, w wypadku popełnienia określonego w nich
przestępstwa, przepisy ogólne dotyczące żołnierzy stosuje się odpowiednio także do
pracowników wojska.
§ 3. Przepisy części wojskowej stosuje się odpowiednio także do innych osób,
jeżeli ustawa tak stanowi.

Art. 318. Nie popełnia przestępstwa żołnierz, który dopuszcza się czynu
zabronionego będącego wykonaniem rozkazu, chyba że wykonując rozkaz umyślnie
popełnia przestępstwo.

Art. 319. § 1. Nie popełnia przestępstwa żołnierz, gdy w wypadku
nieposłuszeństwa lub oporu stosuje środki niezbędne w celu wymuszenia posłuchu dla
rozkazu, do którego wydania był uprawniony, jeżeli okoliczności wymagają
natychmiastowego przeciwdziałania, a posłuchu dla rozkazu nie można osiągnąć
w inny sposób.
§ 2. W razie przekroczenia granic ostatecznej potrzeby sąd może zastosować
nadzwyczajne złagodzenie kary.

Art. 320. W stosunku do sprawcy przestępstwa określonego w części
wojskowej, który w chwili czynu był niezdolny do pełnienia służby wojskowej, sąd
może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet odstąpić od jej
wymierzenia.

Art. 321. W wypadku przewidzianym w art. 10 § 4 sąd może zamiast orzekania
środków wychowawczych lub poprawczych, o których mowa w tym przepisie,
przekazać sprawcę właściwemu dowódcy w celu wymierzenia kary przewidzianej
w wojskowych przepisach dyscyplinarnych.

Art. 322. § 1. Karą stosowaną wobec żołnierzy jest także areszt wojskowy; do
kary aresztu wojskowego stosuje się odpowiednio przepisy o karze pozbawienia
wolności.
§ 2. Kara aresztu wojskowego trwa najkrócej miesiąc, najdłużej 2 lata; wymierza
się ją w miesiącach i latach.
§ 3. Karę aresztu wojskowego odbywa się w przeznaczonym do tego zakładzie
karnym; w czasie odbywania kary skazany podlega także szkoleniu wojskowemu.

Art. 323. § 1. Do żołnierzy nie stosuje się przepisów art. 34 § 1a pkt 1.
§ 2. W czasie odbywania kary ograniczenia wolności skazany:
1) nie może być mianowany na wyższy stopień wojskowy ani wyznaczony na
wyższe stanowisko służbowe;
2) nie może brać udziału w uroczystościach i paradach organizowanych
w jednostce wojskowej lub z udziałem jednostki.
§ 3. Żołnierze innej służby niż zasadnicza odbywają karę ograniczenia wolności,
pozostając w określonym miejscu w dyspozycji przełożonego w czasie od
zakończenia zajęć służbowych przez 4 godziny 2 dni w tygodniu. Sąd może również
orzec potrącenie od 5 do 15% miesięcznego zasadniczego uposażenia na wskazany cel
społeczny.
§ 4. Żołnierze zasadniczej służby wojskowej odbywają karę ograniczenia
wolności w wydzielonej jednostce wojskowej według zasad określonych w Kodeksie
karnym wykonawczym.
§ 5. Jeżeli skazany na karę ograniczenia wolności, według zasad określonych
w § 1–4, w chwili przystąpienia do jej wykonania w całości lub w części, przestał być
żołnierzem lub, w wypadku przewidzianym w art. 317 § 2, pracownikiem wojska, sąd
zamienia tę karę na karę ograniczenia wolności orzekaną według zasad ogólnych.

Art. 324. § 1. Środkami karnymi stosowanymi wobec żołnierzy są także:
1) (uchylony)
2) wydalenie z zawodowej służby wojskowej;
3) degradacja.
§ 2. Wobec żołnierzy służby zasadniczej nie orzeka się środka karnego
wymienionego w art. 39 pkt 7.

Art. 325. (uchylony)

Art. 326. § 1. Wydalenie z zawodowej służby wojskowej obejmuje bezzwłoczne
usunięcie ze służby oraz utratę odznak i zaszczytnych wyróżnień nadanych przez
właściwego dowódcę.
§ 2. Sąd może orzec wydalenie z zawodowej służby wojskowej, jeżeli sprawca
przy popełnieniu przestępstwa umyślnego rażąco nadużył swoich uprawnień albo
okazał, że dalsze pełnienie tej służby zagraża istotnym dobrom chronionym prawem.

Art. 327. § 1. Degradacja obejmuje utratę posiadanego stopnia wojskowego
i powrót do stopnia szeregowego.
§ 2. Sąd może orzec degradację w razie skazania za przestępstwo umyślne, jeżeli
rodzaj czynu, sposób i okoliczności jego popełnienia pozwalają przyjąć, że sprawca
utracił właściwości wymagane do posiadania stopnia wojskowego, a zwłaszcza
w wypadku działania w celu osiągnięcia korzyści majątkowej.

Art. 328. Sąd może orzec degradację tylko wobec osoby, która w chwili
popełnienia czynu zabronionego była żołnierzem, chociażby przestała nim być
w chwili orzekania.

Art. 329. Jeżeli przestępstwo zagrożone jest karą pozbawienia wolności nie
przekraczającą 5 lat, a wymierzona kara nie byłaby surowsza niż 2 lata pozbawienia
wolności, sąd może w stosunku do żołnierza orzec karę aresztu wojskowego.

Art. 330. Jeżeli wymierzona za przestępstwo kara aresztu wojskowego nie
byłaby surowsza od roku, sąd może w stosunku do żołnierza orzec karę ograniczenia
wolności.

Art. 331. Odstępując od wymierzenia kary, sąd może zwrócić się do właściwego
dowódcy o wymierzenie kary dyscyplinarnej przewidzianej w wojskowych
przepisach dyscyplinarnych.

Art. 332. § 1. W razie orzeczenia za zbiegające się przestępstwa pozbawienia
praw publicznych i degradacji lub wydalenia z zawodowej służby wojskowej sąd
orzeka tylko pozbawienie praw publicznych.
§ 2. W razie orzeczenia za zbiegające się przestępstwa degradacji oraz wydalenia
z zawodowej służby wojskowej sąd orzeka tylko degradację.

Art. 333. § 1. Stosując warunkowe umorzenie postępowania karnego wobec
żołnierza, sąd może także zwrócić się do właściwego dowódcy o wymierzenie kary
przewidzianej w wojskowych przepisach dyscyplinarnych.
§ 2. Sąd może podjąć postępowanie karne także wtedy, gdy sprawca rażąco
narusza zasady dyscypliny wojskowej.

Art. 334. § 1. Nakładając na żołnierza obowiązki lub stosując środki
przewidziane w art. 67 lub 72, uwzględnia się warunki służby wojskowej.
§ 2. Orzekając dozór wobec żołnierza, sąd może powierzyć wykonywanie
czynności dozoru kuratorowi wojskowemu, przełożonemu lub żołnierzowi
wskazanemu przez przełożonego.

Art. 335. Zawieszając wykonanie kary wobec żołnierza, sąd może orzec także
środki przewidziane w art. 323 § 2.

Art. 336. § 1. Sąd może odroczyć żołnierzowi służby zasadniczej wykonanie
kary pozbawienia wolności nie przekraczającej 6 miesięcy do czasu ukończenia
służby.
§ 2. Sąd może zarządzić wykonanie odroczonej kary, jeżeli skazany w okresie
odroczenia rażąco narusza porządek prawny lub zasady dyscypliny wojskowej.
§ 3. Sąd po zapoznaniu się z opinią dowódcy jednostki może zwolnić od kary
pozbawienia wolności nie przekraczającej 6 miesięcy, jeżeli okres odroczenia trwał co
najmniej 6 miesięcy, a żołnierz w tym okresie wyróżnił się w wykonywaniu
obowiązków służbowych albo wykazał się odwagą.
§ 4. Sąd może zwolnić od kary określonej w § 3, nawet gdy okres odroczenia
trwał krócej, jeżeli przemawiają za tym szczególnie ważne powody.
§ 5. Zwolnienie od kary w myśl § 3 lub 4 pociąga za sobą zatarcie skazania
z mocy prawa; jeżeli wobec skazanego orzeczono grzywnę lub środek karny, zatarcie
skazania nie może nastąpić przed wykonaniem tej kary lub środka karnego.
§ 6. Przepisy § 1–5 stosuje się odpowiednio do osoby powołanej do służby
wojskowej.

Art. 337. Wobec żołnierza służby zasadniczej, który został skazany, za
przestępstwo określone w części wojskowej popełnione w czasie tej służby, na
grzywnę, karę ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności nie przekraczającą
roku, sąd może zarządzić zatarcie skazania po przeniesieniu go do rezerwy, jeżeli kara
lub orzeczony środek karny zostały wykonane.

Art. 338. § 1. Żołnierz, który co najmniej dwukrotnie w okresie nie dłuższym
niż 3 miesiące samowolnie opuszcza swoją jednostkę lub wyznaczone miejsce
przebywania albo samowolnie poza nimi pozostaje w wymiarze nieprzekraczającym
jednorazowo 48 godzin,
podlega karze ograniczenia wolności.
§ 2. Żołnierz, który samowolnie opuszcza swoją jednostkę lub wyznaczone
miejsce przebywania albo samowolnie poza nimi pozostaje przez okres powyżej
48 godzin, nie dłużej jednak niż przez okres 7 dni,
podlega karze ograniczenia wolności, karze aresztu wojskowego do roku albo
pozbawienia wolności do roku.
§ 3. Żołnierz, który samowolnie opuszcza swoją jednostkę lub wyznaczone
miejsce przebywania albo samowolnie poza nimi pozostaje przez okres powyżej 7 dni,
podlega karze aresztu wojskowego albo pozbawienia wolności do lat 3.
§ 4. Ściganie przestępstwa określonego w § 1 i 2 następuje na wniosek dowódcy
jednostki wojskowej.

Art. 339. § 1. Żołnierz, który w celu trwałego uchylenia się od służby wojskowej
opuszcza swoją jednostkę lub wyznaczone miejsce przebywania lub w takim celu poza
nimi pozostaje,
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
§ 2. Jeżeli sprawca dopuszcza się dezercji wspólnie z innymi żołnierzami lub
zabierając broń,
podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.
§ 3. Żołnierz, który w czasie dezercji ucieka za granicę albo przebywając za
granicą uchyla się od powrotu do kraju,
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.
§ 4. Żołnierz, który czyni przygotowania do przestępstwa określonego w § 1–3,
podlega karze aresztu wojskowego albo pozbawienia wolności do lat 2.

Art. 340. Jeżeli sprawca przestępstwa określonego w art. 339 dobrowolnie
powrócił, a nieobecność jego trwała nie dłużej niż 14 dni, sąd może zastosować
nadzwyczajne złagodzenie kary.

Art. 341. § 1. Żołnierz, który odmawia pełnienia służby wojskowej albo
wykonywania obowiązku wynikającego z tej służby,
podlega karze aresztu wojskowego albo pozbawienia wolności do lat 3.
§ 2. Tej samej karze podlega żołnierz innej służby niż zasadnicza, który
uporczywie nie wykonuje obowiązku z niej wynikającego.
§ 3. Ściganie przestępstwa określonego w § 2 następuje na wniosek dowódcy
jednostki.

Art. 342. § 1. Żołnierz, który w celu zupełnego albo częściowego uchylenia się
od służby wojskowej albo od wykonania obowiązku wynikającego z tej służby:
1) powoduje u siebie lub dopuszcza, by kto inny spowodował u niego skutek
określony w art. 156 § 1 lub art. 157 § 1,
2) używa podstępu dla wprowadzenia w błąd organu wojskowego,
podlega karze aresztu wojskowego albo pozbawienia wolności do lat 3.
§ 2. W wypadku mniejszej wagi, sprawca
podlega karze ograniczenia wolności, aresztu wojskowego do roku albo
pozbawienia wolności do roku.

Art. 343. § 1. Żołnierz, który nie wykonuje lub odmawia wykonania rozkazu
albo wykonuje rozkaz niezgodnie z jego treścią,
podlega karze aresztu wojskowego albo pozbawienia wolności do lat 3.
§ 2. Jeżeli sprawca czynu określonego w § 1 działa wspólnie z innymi
żołnierzami lub w obecności zebranych żołnierzy albo następstwem czynu
określonego w § 1 jest znaczna szkoda majątkowa lub inna poważna szkoda, sprawca
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
§ 3. Żołnierz, który wchodzi w porozumienie z innymi żołnierzami w celu
popełnienia czynu zabronionego określonego w § 1 lub 2,
podlega karze ograniczenia wolności, aresztu wojskowego albo pozbawienia
wolności do lat 2.
§ 4. Ściganie przestępstwa określonego w § 1 lub 3 następuje na wniosek
dowódcy jednostki.

Art. 344. § 1. Nie popełnia przestępstwa określonego w art. 343 żołnierz, który
odmawia wykonania rozkazu polecającego popełnienie przestępstwa albo nie
wykonuje go.
§ 2. W razie wykonania rozkazu, o którym mowa w § 1, niezgodnie z jego
treścią w celu istotnego zmniejszenia szkodliwości czynu, sąd może zastosować
nadzwyczajne złagodzenie kary lub odstąpić od jej wymierzenia.

Art. 345. § 1. Żołnierz, który dopuszcza się czynnej napaści na przełożonego,
podlega karze aresztu wojskowego albo pozbawienia wolności do lat 3.
§ 2. Jeżeli sprawca dopuszcza się czynnej napaści w związku z pełnieniem przez
przełożonego obowiązków służbowych albo wspólnie z innymi żołnierzami lub
w obecności zebranych żołnierzy,
podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.
§ 3. Jeżeli sprawca czynu określonego w § 1 lub 2 używa broni, noża lub innego
podobnie niebezpiecznego przedmiotu,
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.
§ 4. Karze przewidzianej w § 3 podlega sprawca czynu określonego w § 1 lub 2,
jeżeli jego następstwem jest skutek określony w art. 156 lub 157 § 1.

Art. 346. § 1. Żołnierz, który stosuje przemoc lub groźbę bezprawną w celu
przeszkodzenia przełożonemu w czynności służbowej albo w celu zmuszenia
przełożonego do przedsięwzięcia albo zaniechania czynności służbowej,
podlega karze aresztu wojskowego albo pozbawienia wolności do lat 3.
§ 2. Jeżeli sprawca działa wspólnie z innymi żołnierzami lub w obecności
zebranych żołnierzy,
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

Art. 347. § 1. Żołnierz, który znieważa przełożonego,
podlega karze ograniczenia wolności, aresztu wojskowego albo pozbawienia
wolności do lat 2.
§ 2. Ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego lub dowódcy jednostki.

Art. 348. Przepisy art. 345–347 stosuje się odpowiednio do żołnierza, który
dopuszcza się czynu określonego w tych przepisach względem żołnierza niebędącego
jego przełożonym w związku z pełnieniem przez niego obowiązków służbowych.

Art. 349. Przepisy tego rozdziału stosuje się odpowiednio, jeżeli czyn
zabroniony popełniono względem żołnierza państwa sprzymierzonego, a państwo to
zapewnia wzajemność.

Art. 350. § 1. Żołnierz, który poniża lub znieważa podwładnego,
podlega karze ograniczenia wolności, aresztu wojskowego albo pozbawienia
wolności do lat 2.
§ 2. Ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego lub dowódcy jednostki.

Art. 351. Żołnierz, który uderza podwładnego lub w inny sposób narusza jego
nietykalność cielesną,
podlega karze aresztu wojskowego albo pozbawienia wolności do lat 2.

Art. 352. § 1. Żołnierz, który znęca się fizycznie lub psychicznie nad
podwładnym,
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
§ 2. Jeżeli czyn określony w § 1 połączony jest ze stosowaniem szczególnego
okrucieństwa, sprawca
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.
§ 3. Jeżeli następstwem czynu określonego w § 1 lub 2 jest targnięcie się
pokrzywdzonego na własne życie, sprawca
podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do 12.

Art. 353. Przepisy art. 350–352 stosuje się odpowiednio do żołnierza, który
dopuszcza się czynu określonego w tych przepisach względem żołnierza młodszego
stopniem albo równego stopniem o krótszym okresie pełnienia służby wojskowej.

Art. 354. § 1. Żołnierz, który nieostrożnie obchodzi się z bronią wojskową,
amunicją, materiałem wybuchowym lub innym środkiem walki albo ich nieostrożnie
używa i przez to nieumyślnie powoduje naruszenie czynności narządu ciała lub
rozstrój zdrowia innej osoby,
podlega karze aresztu wojskowego albo pozbawienia wolności do lat 3.
§ 2. Jeżeli następstwem czynu określonego w § 1 jest śmierć innej osoby lub
ciężki uszczerbek na jej zdrowiu, sprawca
podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.

Art. 355. § 1. Żołnierz, który prowadząc uzbrojony pojazd mechaniczny,
narusza chociażby nieumyślnie zasady bezpieczeństwa w ruchu lądowym, wodnym
lub powietrznym i powoduje nieumyślnie wypadek, w którym inna osoba odniosła
obrażenia ciała określone w art. 157 § 1 lub wyrządzona została znaczna szkoda
w mieniu,
podlega karze aresztu wojskowego albo pozbawienia wolności do lat 3.
§ 2. Jeżeli następstwem wypadku określonego w § 1 jest śmierć innej osoby lub
ciężki uszczerbek na jej zdrowiu, sprawca
podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.
§ 3. Przepisy art. 42 i 178 stosuje się odpowiednio.

Art. 356. § 1. Żołnierz, który, po wyznaczeniu go do służby lub będąc w służbie,
narusza obowiązek wynikający z przepisu lub zarządzenia regulującego tok tej służby,
przez co stwarza bezpośrednie niebezpieczeństwo powstania szkody, której
wyznaczona służba miała zapobiec,
podlega karze ograniczenia wolności, aresztu wojskowego albo pozbawienia
wolności do lat 3.
§ 2. Jeżeli następstwem czynu jest szkoda, o której mowa w § 1, sprawca
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
§ 3. Ściganie przestępstwa określonego w § 1 następuje na wniosek dowódcy
jednostki.

Art. 357. § 1. Żołnierz, który, po wyznaczeniu do służby lub będąc w służbie,
wprawia się w stan nietrzeźwości lub odurzenia innym środkiem,
podlega karze ograniczenia wolności, aresztu wojskowego albo pozbawienia
wolności do lat 2.
§ 2. Ściganie następuje na wniosek dowódcy jednostki.

Art. 358. § 1. Żołnierz, który samowolnie dysponuje bronią, amunicją,
materiałem wybuchowym lub innym środkiem walki,
podlega karze aresztu wojskowego albo pozbawienia wolności do lat 3.
§ 2. Żołnierz, który samowolnie zabiera broń, amunicję, materiał wybuchowy
lub inny środek walki,
podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.

Art. 359. Żołnierz, który, nie dopełniając obowiązku lub przekraczając
uprawnienia w zakresie ochrony lub nadzoru nad bronią, amunicją, materiałem
wybuchowym lub innym środkiem walki, powoduje choćby nieumyślnie ich utratę,
podlega karze aresztu wojskowego albo pozbawienia wolności od 3 miesięcy do
lat 5.

Art. 360. § 1. Żołnierz, który broń, amunicję, materiał wybuchowy lub inny
środek walki niszczy, uszkadza lub czyni niezdatnym do użytku,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności, aresztu wojskowego albo
pozbawienia wolności do lat 2.
§ 2. Jeżeli sprawca czynu określonego w § 1 powoduje przez to znaczną szkodę
w mieniu,
podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.

Art. 361. § 1. Żołnierz, który samowolnie używa wojskowego statku
powietrznego lub wodnego dla celu niemającego związku ze służbą,
podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.
§ 2. W wypadku mniejszej wagi, sprawca
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności, aresztu wojskowego albo
pozbawienia wolności do roku.

Art. 362. § 1. Żołnierz, który samowolnie używa wojskowego pojazdu
mechanicznego z uszczerbkiem dla interesów służby lub w celu osiągnięcia korzyści
majątkowej,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności, aresztu wojskowego albo
pozbawienia wolności do lat 2.
§ 2. W wypadku mniejszej wagi, sprawca
podlega grzywnie albo karze ograniczenia wolności.

Art. 363. § 1. Żołnierz, który samowolnie rozporządza przedmiotem swojego
wyposażenia, w szczególności przedmiot taki zbywa, zastawia lub go użycza innej
osobie,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
lat 2.
§ 2. Ściganie następuje na wniosek dowódcy jednostki.

Wyszukiwarka