Wyrok z 24 lipca 2025, sygn. III AUa 140/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

24 lipca 2025 r.

Sąd Apelacyjny w Poznaniu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: sędzia del. Łukasz Ruszkiewicz

Protokolant: Renata Boruczkowska

po rozpoznaniu 24 lipca 2025 r. w P. na posiedzeniu niejawnym

sprawy (...) S.A. w K.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P.

przy udziale ubezpieczonego: Z. O.

o wysokość podstawy wymiaru składek

na skutek apelacji (...) S.A. w K.

od wyroku Sądu Okręgowego w Koninie

z 29 listopada 2024 r., sygn. akt III U 436/24

1.  Oddala apelację.

2.  Zasądza od (...) S.A. w K. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddziału w P. 1350 złotych (tysiąc trzysta pięćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu w instancji odwoławczej, z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia o kosztach procesu do dnia zapłaty.

sędzia del. Łukasz Ruszkiewicz

UZASADNIENIE

Przedmiot sprawy

Rozstrzygnięcie sądu I instancji

Stanowiska stron

Decyzją nr (...) z 21 marca 2024 r. znak (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. stwierdził, że podstawę wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne i zdrowotne Z. O. z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę u płatnika składek (...) S.A. stanowią kwoty szczegółowo wskazane w decyzji.

Od powyższej decyzji odwołanie wniosła (...) S.A. zarzucając naruszenie:

1. przepisów prawa materialnego tj.:

a) art. 77 ⁵ Kodeksu Pracy z dnia 26 czerwca 1974 r. (t.j. Dz.U. 2023 r., poz. 1465 z późn. zm.) przez nieprawidłowe zastosowanie i uznanie, że wykonywanie przez pracowników płatnika pracy poza miejscowością stanowiącą jego siedziby nie jest związana z podróżą służbową,

b) art. 4 pkt 9, art. 18 ust. 1 i art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz. U. z 2023 r. poz. 1230 z późn, zm. w zw. z art. 12 ust, 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. 2022 r., poz. 2647 z późna zm.) przez ich niewłaściwe zastosowanie i stwierdzenie, że przychód osiągany 'Przez pracownika w związku z podróżą służbową (tzw. dieta oraz świadczenie niepieniężne postaci zapewnienia i opłacenia zakwaterowania przez pracodawcę) stanowi przychód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych oraz uwzględniany jest przy ustalaniu podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emertytalne i rentowe;

c) § 2 ust. 1 pkt 15 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe (Dz.U. z 2023 r., poz. 728 z późne zm.) przez jego niezastosowanie stwierdzenie, że pracownikowi osiągającemu przychód w związku z podróżą służbową nie przysługuje zwolnienie tego przychodu przy ustalaniu podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emertytalne i rentowe.

2. przepisów prawa procesowego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 7, 77 i 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t]. Dz. U. z 2024 r. poz. 572 z późn.) w zw. z art. 180 § 1 kpa przez sprzeniewierzenie się zasadzie prawdy obiektywnej, niewyczerpujące rozpatrzenie całego materiału dowodowego oraz niedokonanie oceny dowodów w oparciu o wszechstronną analizę całokształtu materiału dowodowego.

W oparciu o powyższe zarzuty odwołująca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie od organu na rzez odwołującej zwrotu kosztów procesu według norm przepisanych.

Wyrokiem z 29 listopada 2024 r., w sprawie o sygn. akt: III U 436/24, Sąd Okręgowy w Koninie, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w pkt. 1 oddalił odwołanie; zaś w pkt. 2 zasądził od odwołującej na rzecz pozwanego kwotę 1800 zł - tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

Apelację od powyższego wyroku, zaskarżając go w całości, wywiodła odwołująca spółka (...) S.A., zarzucając:

1. naruszenie przepisów prawa procesowego tj.:

a) art. 233 § 1 k.p.c. poprzez brak wszechstronnego rozważenia zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz jego dowolną ocenę, w szczególności dowodu z przesłuchania strony, tj. prezesa zarządu (...) sp. z o.o. J. L. oraz akt organu rentowego m.in. protokołu kontroli z dnia 27 listopada 2023 r. polegające na przyjęciu, iż przychód osiągnięty przez osoby zatrudnione z tytułu wypłat diet i wydatki ponoszone przez płatnika składek na zapewnienie osobom zatrudnionym bezpłatnego zakwaterowania w miejscu wykonywania pracy, nie są związane z podróżą służbową tych osób. Wobec tego przychody te stanowią podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne od którego należne są składki na ubezpieczenia, podczas gdy prawidłowa ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że praca była wykonywana w ramach podróży służbowych, a bezpłatne zakwaterowanie było udzielane w wyłącznym interesie pracodawcy, co skutkowało błędem w ustaleniach faktycznych w tym zakresie;

b) art. 229 k.p.c. poprzez uznanie za fakt przyznany w toku postępowania przed odwołującego, że niesporna jest wysokość podstawy wymiaru składek ubezpieczonego na ubezpieczenie społeczne w poszczególnych miesiącach oraz niekwestionowanie przez odwołującego sposobu ich wyliczenia przez organ rentowy, podczas gdy już w odwołaniu z dnia 26 kwietnia 2024 r. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, II Oddział w P. nr (...) z dnia 21 marca 2024 r. odwołujący zaskarżył powyższą decyzję w całości oraz w pkt 5 petitum odwołania wniósł o zobowiązanie organu rentowego do precyzyjnego wskazania na jakiej podstawie, przy zastosowaniu jakich kwot bazowych, jakich stawek, jakich cen i wartości ustalił podstawę wymiaru składek ubezpieczonego w poszczególnych miesiącach, a następnie wielokrotnie podważał zasadność i prawidłowość wyliczeń organu rentowego, co skutkowało błędem w ustaleniach faktycznych w tym zakresie;

c) art. 236 § 1 k.p.c. poprzez przeprowadzenie dowodu z zeznań świadka P. S. (protokół z rozprawy z dnia 22 października 2024 r., sygn. akt III U 466/24) z urzędu, bez wydania postanowienia o przeprowadzeniu dowodu z akt sprawy III U 466/24 i załączeniu protokołu z przesłuchania świadka do akt niniejszej sprawy;

d) art. 235 § 1 k.p.c. poprzez przeprowadzenie dowodu z zeznań świadka P. S. (protokół z rozprawy z dnia 22 października 2024 r., sygn. akt III U 466/24) z urzędu, z naruszeniem zasady bezpośredniości;

2. sprzeczność istotnych ustaleń sądu I instancji z zebranym w sprawie materiałem dowodowym poprzez ustalenie stanu faktycznego sprawy na podstawie zeznań świadka P. S., który to dowód nie był przeprowadzony bezpośrednio w toku niniejszego postępowania,

3. naruszenie przepisów prawa materialnego tj.:

a) art. 77 ⁵ § 1 kodeksu pracy z dnia 26 czerwca 1974 r. (t.j. Dz.U. 2024 r., poz. 1222) przez nieprawidłowe zastosowanie i uznanie, że praca wykonywana przez pracowników odwołującego nie spełniała przesłanek do uznania jej za wykonywaną w ramach podróży służbowej;

b) art. 4 pkt 9, art. 18 ust. 1 i art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz. U. z 2023 r. poz. 1230 z późn. zm. w zw. z art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. 2022 r., poz. 2647 z późn. zm.) przez ich niewłaściwe zastosowanie i stwierdzenie, że przychód osiągany przez pracownika w związku z podróżą służbową (tzw. dieta oraz świadczenie niepieniężne w postaci zapewnienia i opłacenia zakwaterowania przez pracodawcę) stanowi przychód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych oraz uwzględniany jest przy ustalaniu podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emertytalne i rentowe;

c) § 2 ust. 1 pkt 15 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe (Dz.U. z 2023 r., poz. 728 z późn. zm.) przez jego niezastosowanie i stwierdzenie, że pracownikowi osiągającemu przychód w związku z podróżą służbową nie przysługuje zwolnienie tego przychodu przy ustalaniu podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emertytalne i rentowe;

d) art. 7 dyrektywy 96/71/WE z 16 grudnia 1996 r. dotyczącej delegowania pracowników w ramach świadczenia usług oraz art. 4 ust. 3 lit. f i ust. 5 dyrektywy 2014/67/UE z 15 maja 2014 r. w sprawie egzekwowania dyrektywy 96/71/WE poprzez ich niezastosowanie, podczas gdy ze zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie wynika, że pracownik wykonywał również pracę na terenie Unii Europejskiej tj. w Niemczech, a zatem koszty oddelegowania pracownika za granicę takie jak np. koszty jego zakwaterowania w miejscu oddelegowania, nie powinny być ujmowane w częściach składowych należnego mu wynagrodzenia, a ponadto niezastosowanie w/w przepisów doprowadziło do różnicowania sytuacji prawnej w której w ramach tego samego pracodawcy inaczej będą rozliczani pracownicy świadczący pracę za granicą i korzystający z regulacji unijnych (wykluczających przychód w tytułu zakwaterowania), a inaczej pracownicy krajowi;

Wskazując na te zarzuty skarżąca wniosła o:

1. zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uwzględnienie odwołania z dnia 26 kwietnia 2024 r. oraz uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

2. zasądzenie od organu rentowego na rzecz odwołującej zwrotu kosztów procesu za postępowanie przed sądem II instancji, wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz ponowne rozstrzygniecie o kosztach przed sądem I instancji.

W odpowiedzi na apelację pozwany organ rentowy wniósł o jej oddalenie w całości i o zasądzenie od odwołującej na swoją rzecz kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych

Rozważania prawne i rozstrzygnięcie sądu II instancji

Apelacja odwołującej spółki podlegała oddaleniu.

Tytułem wstępu wskazać należy, iż zakres kontroli sądu II instancji w postępowaniu apelacyjnym wyznacza treść przepisu art. 378 § 1 k.p.c., stanowiącego, iż sąd ten rozpoznaje sprawę w granicach apelacji, w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania, która w sprawie nie zachodzi.

W dalszej kolejności wskazać należy, że sąd apelacyjny przyjmuje za własne ustalenia sądu pierwszej instancji (art. 387 § 2 ¹pkt 1 k.p.c.). Ustalenia te są prawidłowe i opierają się na właściwie ocenionym materiale dowodowym.

Uwzględniając prawidłowo ustalony stan faktyczny sprawy, sąd odwoławczy stwierdza, iż sąd pierwszej instancji prawidłowo zastosował przepisy prawa materialnego, a sąd odwoławczy przyjmuje za własne oceny prawne sądu pierwszej instancji, co oznacza, że w dalszej części uzasadnienia sąd apelacyjny ograniczy się do oceny zarzutów apelacyjnych (art. 387 § 2 ¹ pkt 2 k.p.c.).

Spór w analizowanej sprawie sprowadzał się do rozstrzygnięcia czy w okresach wskazanych w sentencji zaskarżonej decyzji ubezpieczony Z. O. odbywał podróże służbowe, a tym samym – czy świadczenia uzyskiwane przez niego z tego tytułu w postaci diet i zagwarantowania noclegów przez płatnika powinny stanowić podstawę wymiaru składek.

Odnosząc się do zarzutów apelacji, sąd apelacyjny uznaje za chybiony zarzut naruszenia przez sąd I instancji art. 233 § 1 k.p.c. poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę dowodów, sprzeczną z zasadami logiki i doświadczenia życiowego.

W ocenie sądu apelacyjnego - wbrew twierdzeniom apelującego - materiał dowodowy zebrany w sprawie nie dał podstaw do poczynienia ustaleń oczekiwanych przez apelującego. Sąd okręgowy wskazał w uzasadnieniu swego orzeczenia dowody, na których się oparł przy rekonstrukcji stanu faktycznego, którym dał wiarę, a następnie w rozważaniach wyjaśnił, jakie wnioski faktyczne wyprowadził z tak przeanalizowanego materiału dowodowego.

Wskazując na naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. skarżący zasadniczo podnosił pominięcie przez sąd okręgowy istotnych - jego zdaniem - dla wyniku sprawy faktów, które przeciwstawił własnej koncepcji.

Tak sformułowany zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. nie może zostać uznany za uzasadniony. W tej kwestii podnieść należy, że z jednolitego orzecznictwa sądów powszechnych i Sądu Najwyższego, jednoznacznie wynika, że jeżeli z określonego materiału dowodowego sąd wyprowadza wnioski logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, to ocena ta musi być uznana za prawidłową, chociażby w równym stopniu z tego samego materiału dowodowego można wysnuć wnioski odmienne. Dlatego zarzut apelacji dla swojej skuteczności nie może polegać na przedstawieniu przez skarżącego własnej wersji wydarzeń. Skarżący musi wykazać, że oceniając materiał dowodowy sąd popełnił uchybienia polegające na braku logiki w wiązaniu faktów z materiałem dowodowym albo też, że wnioskowanie sądu wykracza poza schematy logiki formalnej, albo wreszcie, że sąd wbrew zasadom doświadczenia życiowego nie uwzględnił jednoznacznych, praktycznych związków przyczynowo-skutkowych ( vide np. wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 30 maja 2023 roku, I AGa 410/22, wyrok Sądu Najwyższego z 16 grudnia 2005 roku, III CK 314/05). Dla skutecznego podniesienia zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. niezbędne jest wskazanie, jakie kryteria oceny naruszył sąd przy ocenie konkretnych dowodów, uznając brak ich wiarygodności i mocy dowodowej lub niesłuszne im je przyznając ( vide postanowienie Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2001 roku, IV CKN 970/00). Apelująca wymogom tym nie sprostała, a sąd odwoławczy w całości podziela ocenę dowodów dokonaną i szczegółowo omówioną przez sąd okręgowy i nie ma potrzeby, by wywody te powielać. Sąd okręgowy prawidłowo ustalił w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, że kwoty wypłacone ubezpieczonemu w związku z pokryciem kosztów jego zakwaterowania w miejscach wykonywania przez ubezpieczonego prac w ramach stosunku pracy nie mają związku z podróżami służbowymi, bowiem, co także prawidłowo ocenił sąd I instancji, o czym będzie jeszcze mowa poniżej, że ubezpieczony nie odbywał podróży służbowych.

Apelujący, formułując zarzut nieprawidłowej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, w istocie zresztą zakwestionował, w tej części złożonego środka zaskarżenia, dokonaną przez sąd okręgowy ocenę prawną przysporzeń finansowych przypisanych przez pozwanego ubezpieczonemu. To bowiem, czy z przytoczonych okoliczności faktycznych należy wywieść wnioski o tym, czy sporne w sprawie kwoty związane z kosztami noclegów powinny podlegać uwzględnieniu w podstawie wymiaru składek ubezpieczonego, należy nie do sfery ustaleń faktycznych, tylko ocen prawnych, te zaś zostały dokonane przez sąd okręgowy prawidłowo, o czym będzie mowa poniżej.

Odnośnie z kolei do zarzutów przeprowadzenia z urzędu dowodu z zeznań świadka P. S. złożonych w innej sprawie bez w wydania postanowienia dowodowego i z naruszeniem zasady bezpośredniości, a tym samym uchybienia przepisom art. 235 § 1 k.p.c. i art. 236 § 1 k.p.c. sąd odwoławczy stwierdza, że nie są one zasadne. Sąd okręgowy nie dokonywał ustaleń faktycznych w sprawie przy uwzględnieniu zeznań świadka P. S.. Uzasadnienie zaskarżonego rozstrzygnięcia nie pozostawia w tej kwestii żadnych wątpliwości. Na jego stronie 13 (k. 48 akt sprawy) sąd I instancji wymienił dowody, które stanowiły podstawę dokonanych ustaleń faktycznych. Wśród tych dowodów nie ma dowodu z zeznań świadka P. S..

Za chybione uznać należy także sprecyzowane w apelacji zarzuty naruszenia norm prawa materialnego, to jest art. 77 ⁵ k.p. Należy wskazać, że istota sporu w analizowanej sprawie sprowadzała się do rozstrzygnięcia, czy kwoty przypisane ubezpieczonemu Z. O. w wysokości i za okres podany w zaskarżonych decyzjach stanowią przychód, będący podstawą wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i czy podlega on wyłączeniu od oskładkowania na podstawie § 2 ust. 1 pkt. 15 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 18 grudnia 1998 roku w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne.

Przepis art. 77 ⁵ § 1 k.p. zawiera wyjaśnienie, co należy rozumieć pod pojęciem podróży służbowej. Podróżą służbową jest każde udanie się pracownika na polecenie pracodawcy poza miejscowość, w której znajduje się siedziba pracodawcy lub poza stałe miejsce pracy w celu wykonania zadania służbowego.

Podkreślić należy, że w niniejszej sprawie właśnie kluczową kwestią było ustalenie, czy wyjazdy ubezpieczonego poza siedzibę spółki stanowiły podróż służbową.

Instytucja podróży służbowej została określona w art. 77 ⁵ § 1 k.p. Zgodnie z tym przepisem, pracownikowi wykonującemu na polecenie pracodawcy zadanie służbowe poza miejscowością, w której znajduje się siedziba pracodawcy lub poza stałym miejscem pracy przysługują należności na pokrycie kosztów związanych z podróżą służbową. Zagadnienie pojęcia podróży służbowej - z uwagi na rozbieżności interpretacyjne w judykaturze - było wielokrotnie przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego. Aktualnie przeważa wykładnia przyjęta w uchwale składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z 19 listopada 2008 roku, II PZP 11/2008 (OSNP 2009/13-14 poz. 166), w której podkreślono, że podróż służbowa nie jest tym samym co wykonywanie pracy. Polecone pracownikowi do wykonania w podróży służbowej zadanie służbowe różni się od pracy „określonego rodzaju”, do wykonywania której pracownik zobowiązuje się w stosunku pracy (art. 22 § 1 k.p.). Przepis art. 77 ⁵ § 1 k.p. wskazuje na incydentalny, tymczasowy i krótkotrwały charakter podróży służbowej. Istotnym elementem oceny w sprawie jest zatem to, czy pracownik ma do wykonania polecone zadanie w podróży służbowej (art. 77 ⁵ § 1 k.p.), która to w kompleksie jego obowiązków stanowi zjawisko nietypowe, okazjonalne, czy też wykonuje pracę przez dłuższy czas w innym miejscu (nawet za granicą), niż zapisane w umowie o pracę lub innym dokumencie (wyroki Sądu Najwyższego: z 22 lutego 2008 roku, I PK 208/2007 OSNP 2009/11-12 poz. 134; z 3 grudnia 2009 roku, II PK 138/2009 Monitor Prawa Pracy 2010/6 str. 312-313, LexPolonica nr 2377287; z 4 marca 2009 roku, II PK 210/2008 OSNP 2010/19-20 poz. 233). Zakres wyrażenia „miejsce wykonywania pracy” (art. 29 § 1 pkt 2 k.p.) jest szerszy niż zakres pojęciowy nazwy „stałe miejsce pracy” (art. 775 § 1 k.p.), czyli miejsca, w którym pracownik przez dłuższy czas systematycznie świadczy pracę. Spełnienie wymagania przewidzianego w art. 29 § 1 pkt 2 k.p. może polegać na wskazaniu „stałego miejsca pracy”, na wskazaniu obok stałego miejsca pracy także niestałego miejsca (miejsc) pracy albo na wskazaniu niestałych (zmiennych) miejsc pracy, byle w sposób dostatecznie określony (wyrok Sądu Najwyższego z 19 marca 2008 roku, I PK 230/2007 OSNP 2009/13-14 poz. 176). Sąd Najwyższy w swoim orzecznictwie dotyczącym zagadnienia podróży służbowej zwrócił uwagę, że w zmieniających się warunkach społeczno-ekonomicznych - w zatrudnieniu pracowniczym zmiana miejsca pracy coraz częściej nie jest sytuacją szczególną. Zdaniem Sądu Najwyższego, nie jest wykluczone porozumienie stron stosunku pracy, w ramach którego pracownik ma wykonywać pracę w innym miejscu niż określone w umowie o pracę (art. 29 § 1 pkt 2 k.p.). Jeżeli dochodzi do umownej zmiany miejsca wykonywania pracy, to nie jest to miejsce pracy niestałe (a contrario do stałego z art. 77 ⁵ § 1 k.p.), w którym jest realizowane zadanie służbowe zgodnie z art. 77 ⁵ § 1 k.p. (wyrok Sądu Najwyższego z 17 lutego 2012 roku, III UK 54/2011). Podjęcie się przez pracownika podróży w celu wykonania określonej pracy na podstawie porozumienia zawartego z pracodawcą nie jest zatem podróżą służbową w rozumieniu art. 77 ⁵ § 1 k.p., chyba że pracownik wykonuje na polecenie pracodawcy stricte zadania służbowe (wyrok Sądu Najwyższego z 4 marca 2009 roku, II PK 210/2008 OSNP 2010/19-20 poz. 233).

Istotnym elementem oceny w przedmiotowej sprawie było zatem ustalenie, czy dany ubezpieczony miał do wykonania polecone zadanie w podróży służbowej (art. 77 ⁵ § 1 k.p.), które to w kompleksie obowiązków stanowiło zjawisko nietypowe, okazjonalne, czy też wykonywał swoją pracę przez dłuższy czas w innym miejscu, niż zapisane było to w umowie o pracę lub innym dokumencie (wyroki Sądu Najwyższego: z 22 lutego 2008 roku w sprawie I PK 208/07, z 3 grudnia 2009 roku, w sprawie II PK 138/09, z 4 marca 2009 roku, w sprawie II PK 210/08).

W ocenie sądu apelacyjnego na aprobatę zasługuje stanowisko sądu I instancji, że nie ma racji odwołująca, iż podróżą służbową jest każde udanie się pracownika na polecenie pracodawcy poza miejscowość, w której znajduje się siedziba pracodawcy lub poza stałe miejsce pracy w celu wykonywania zadania służbowego. Zgodnie z art. 77 ⁵ k.p. pracownik odbywa podróż służbową gdy pracodawca polecił mu wykonanie zadania służbowego poza miejscowością, w której znajduje się siedziba pracodawcy lub poza stałym miejscem wykonywania pracy, ponieważ kodeks pracy nie zawiera definicji podróży służbowej, dlatego w celu dokonania oceny czy wyjazd pracownika nosi cechy podróży służbowej należy kierować się wykładnią dokonaną orzecznictwem sądów. Tak przykładowo w uzasadnieniu wyroku z 19 listopada 2008 roku, sygn. II PZP 11/08 Sąd Najwyższy wskazał, że podróż służbowa nie jest tym samym, czym wykonywanie pracy, gdyż zadania polecone pracownikowi do wykonania w podróży służbowej zasadniczo różnią się od pracy, do wykonywania której pracownik zobowiązał się w umowie nawiązującej stosunek pracy (art. 22 § 1 k.p.). Treść przepisu art. 77 ⁵ § 1 k.p. wskazuje na incydentalny, tymczasowy i krótkotrwały charakter podróży służbowej. Oznacza to, że istotnym elementem oceny w sprawie jest to, czy pracownik ma do wykonania polecone zadanie w podróży służbowej, które to w kompleksie jego obowiązków stanowi zjawisko nietypowe, okazjonalne, czy też wykonuje pracę przez dłuższy czas w innym miejscu, niż zapisane w umowie o pracę lub innym dokumencie. Stanowisko takie znajduje potwierdzenie również w wyroku Sądu Najwyższego z 3 grudnia 2009 roku, II PK 138/09. Typowa podróż służbowa charakteryzuje się tym, że w kompleksie obowiązków pracownika stanowi zjawisko nietypowe, okazjonalne. Czas podróży nie musi i nie ma być wykorzystywany do pełnienia pracy w interesie pracodawcy.

Przenosząc powyższe na grunt przedmiotowej sprawy, ustalony w sposób prawidłowy stan faktyczny potwierdza, że ubezpieczony Z. O. pracował, jako monter, w tych miejscach, w których usługi remontowe realizowała odwołująca. Stałym miejscem pracy ubezpieczonego w rozumieniu art. 77 ⁵ § 1 k.p. było więc każdorazowo to miejsce, w którym przez dłuższy czas, stale, systematycznie świadczył on pracę. Oznacza to, że w stanie faktycznym sprawy miejsce wykonywania pracy ubezpieczonych, w tym Z. O., jako montera było ruchome (zmienne).

Prezes zarządu J. L. deklarował że w latach 2019 — 2021 głównym miejscem pracy w spółce była elektrownia w K., jednak praca wykonywana była też w I. i wówczas pracownicy codziennie byli dowożeni do miejsca pracy. Ponadto wskazał, że praca w spółce wykonywana jest również w innych miejscach w Polsce na terenie istniejących tam zakładów. Spółka (...) S.A. wykonuje również kontrakt w N.. Na rozprawie w dniu 22 października 2024 r. prezes zarządu wskazał, że w latach 2019 — 2021, 50% prac było wykonywane w K., a 50% w delegacjach. Pracownicy byli informowani gdzie będą mieszkać oraz jaki będzie zakres prac. Ustalone były godziny pracy od 7:00 do 17:00, a jeżeli trzeba to dłużej. Taki charakter pracy był z góry ustalony, wynikał z samego rodzaju działalności płatnika. Ubezpieczeni już na wstępie, podejmując zatrudnienie, byli poinformowani, że będą pracować na budowach w terenie, tam gdzie płatnik realizował umowy z kontrahentami. Ubezpieczeni odbywali więc stale wyjazdy poza siedzibę firmy mieszczącą się w K. - do miejsc, w których znajdowała się dana budowa.

Wyjazdy te były organizowane przez pracodawcę i realizowane na koszt pracodawcy, czasami wiązały się z noclegami. Nie było incydentalnych wyjazdów, odróżniających się w jakikolwiek sposób od stale wykonywanej przez ubezpieczonych pracy.

Przy danej budowie ubezpieczeni pracowali jako monterzy spawacze. Praca odbywa się najczęściej w systemie brygadzista – spawacz-dwóch pomocników jako monterów. Na miejscu pracowało kilka takich grup. Niespornym przy tym jest i, co wynika bezpośrednio z zeznań prezesa zarządu J. L., że na miejscu wykonywali oni swoje typowe, zwykłe czynności pracownicze w sposób powtarzalny, związane ze zwykłą działalnością pracodawcy. Podobnie ubezpieczony Z. O. wykonywał poza K. swoje podstawowe obowiązki wynikające z umowy o pracę. Powyższe potwierdzają także polecenia wyjazdu służbowego znajdujące się w aktach rentowych, gdzie w miejscu celu podróży Z. O. wpisywano po prostu „praca”. Tak więc rodzaj ich pracy, wyznaczony w ramach podróży służbowych, nie miał charakteru wyjątkowego, odmiennego.

Ubezpieczeni, w tym zainteresowany Z. O., nie wyjeżdżali okazjonalnie w miejsce wskazane przez odwołującą do wykonywania powierzonych im zadań, tylko mniej więcej w połowie wykonywali zadania w terenie, w innym miejscu niż określone w umowie o pracę, pracując w lokalizacjach, w których odwołująca właśnie realizowała określone zadanie. Ubezpieczeni nie wykonywali czynności nadzwyczajnych. Należy zwrócić uwagę na to, iż z reguły, wobec braku uzgodnienia, czy też z braku odpowiedniego dostosowania miejsca pracy określonego w umowie o pracę do rzeczywistego miejsca wykonywania pracy, nie wynika, że pracownik jest w podróży służbowej tylko dlatego, iż wykonuje pracę w innymi miejscu, niż określone lub uzgodnione w umowie o pracę. Punktem ciężkości branym pod uwagę jest to czy pracownik ma do wykonania polecone zadanie w podróży służbowej, które w kompleksie jego obowiązków stanowi zjawisko nietypowe, okazjonalne, czy też wykonuje pracę przez dłuższy czas w innym miejscu, niż zapisano w umowie o pracę lub innym dokumencie (wyrok Sądu Najwyższego z 7 lutego 2012 roku, III UK 54/11).

W spornych okresach ubezpieczeni, w tym Z. O., wyjeżdżali poza siedzibę spółki w K., przebywając tam przynajmniej po kilka lub kilkanaście dni, czasem nawet przez prawie cały miesiąc, a nawet do 3 miesięcy ( vide zeznania ubezpieczonego – k. 35). Każdy z osobna odbył po kilkanaście takich podróży. Były to zatem wyjazdy o wręcz stałym charakterze, każdorazowo w celu wykonywania umówionej od początku pracy na danym stanowisku. Cele tych podróży były bowiem zawsze podobne,

Reasumując, w ocenie sądu apelacyjnego, postępowanie dowodowe w sposób nie budzący wątpliwości wykazało, że ubezpieczeni wyjeżdżając poza miejscowość, w której zlokalizowana jest siedziba płatnika celem dokonywania prac, nie przebywali w podróży służbowej, ponieważ wyjazdy nie miały charakteru incydentalnego, a należały do zwykłych i podstawowych obowiązków pracowników. Jak słusznie wskazywał sąd okręgowy, postępowanie dowodowe wykazało w sposób nie budzący wątpliwości, że pracownicy płatnika, w tym ubezpieczony, wyjeżdżając poza granice miejscowości, w której zlokalizowana jest siedziba pracodawcy celem wykonywania obowiązków pracowniczych nie przebywali w podróży służbowej, ponieważ wyjazdy nie miały charakteru incydentalnego, a należały do zwykłych i podstawowych obowiązków. Oznacza to, że wyjazdy celem wykonywania tych czynności należały do zwykłych, podstawowych obowiązków pracownika.

W ocenie sądu apelacyjnego sąd I instancji prawidłowo stwierdził, że ubezpieczeni, w tym Z. O., nie wyjeżdżali okazjonalnie w miejsca wskazane przez płatnika do wykonywania powierzonych im zadań, tylko stale, co najmniej w połowie czasu pracy -jak deklarował - prezes zarządu spółki J. L. - wyjeżdżali do wykonywania zadań będących przedmiotem działalności odwołującej (płatnika składek). Także sam ubezpieczony zeznał jednoznacznie, że zawierając umowę o pracę, wiedział, że będzie pracował poza siedzibą firmy (k. 35). Uwzględniając zatem określenie miejsca wykonywania pracy w zawartej umowie i wiedzę pracownika co do sposobu wykonywania pracy, należy przyjąć iż płatnik oraz ubezpieczony mieli, a co najmniej winni mieć świadomość, iż pracownicy będą wykonywać w terenie znaczną ilość pracy, oraz że pracę będą świadczyć na różnych obszarach, niż tylko miejsce siedziby spółki. Działalność płatnika jest związana z wyjazdami pracowników, albowiem uzależniona jest od miejsca realizacji budów lub remontów. Liczba i częstotliwość tych wyjazdów świadczy o braku incydentalności, wyjątkowości, która cechuje podróż służbową.

W konsekwencji zatem wyjazdy ubezpieczonych do pracy poza siedzibę firmy do miejsc realizacji prac remontowych i budowlanych, które realizowała spółka, nie mogą być kwalifikowane jako podróże służbowe w rozumieniu art. 77 ⁵ § 1 k.p., a tym samym świadczenia przyznane pracownikowi z tytułu tych wyjazdów, nie są przychodami należnymi z tytułu podróży służbowej pracownika, podlegającymi wyłączeniu z podstawy wymiaru składek.

Konsekwencją przyjęcia, że ubezpieczeni nie odbywali podróży służbowych jest brak podstaw do zastosowania w niniejszej sprawie wyłączenia z podstawy wymiaru składek przychodu określonego w § 2 ust. 1 pkt 15 rozporządzenia w postaci kosztów należności z tytułu podróży służbowej pracownika.

Jak wynika z art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (aktualnie tekst jednolity: Dz.U. z 2025 r., poz. 350) podstawą wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe pracowników, jest przychód w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych. Natomiast art. 20 ust. 1 ustawy w zakresie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia chorobowe i wypadkowe odsyła do unormowań odnoszących się do podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Powyższe w myśl art. 81 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej ze środków publicznych odnosi się także do podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne.

Szczegółowe zasady ustalania podstawy wymiaru składek, z uwzględnieniem ograniczenia, o którym mowa w art. 19 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniach społecznych oraz wyłączenia z podstawy wymiaru składek niektórych rodzajów przychodów zostały określone w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 19 grudnia 1998 roku w sprawie szczegółowych zasad ustalenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz. U. 1998 roku, nr 161, poz. 1106). Przychodem ze stosunku służbowego, stosunku pracy, pracy nakładczej oraz spółdzielczego stosunku pracy, zgodnie z art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 roku o podatku dochodowym od osób fizycznych (aktualnie tekst jednolity: Dz.U. z 2024 roku, poz. 226) przychodami ze stosunku służbowego, stosunku pracy oraz spółdzielczego stosunku pracy są wszelkiego rodzaju wypłaty pieniężne oraz wartość pieniężną świadczeń w naturze bądź ich ekwiwalenty, bez względu na źródło finansowania tych wypłat i świadczeń, a w szczególności: wynagrodzenia zasadnicze, wynagrodzenia za godziny nadliczbowe, różnego rodzaju dodatki, nagrody, ekwiwalenty za niewykorzystany urlop i wszelkie inne kwoty niezależnie od tego, czy ich wysokość została z góry ustalona, a ponadto świadczenia pieniężne ponoszone za pracownika, jak również wartość innych nieodpłatnych świadczeń lub świadczeń częściowo odpłatnych. Zważyć jednak należy, iż kwoty uzyskane przez pracowników z tytułu odbycia podróży służbowych, pomimo tego, że mieszczą się w ogólnej definicji przychodu, nie stanowią podstawy wymiaru składek na podstawie § 2 ust. 1 pkt 15 cyt. wyżej rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. W myśl wskazanej normy podstawy wymiaru składek nie stanowią diety i inne należności z tytułu podróży służbowej pracownika - do wysokości określonej w przepisach w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej, z tytułu podróży służbowej na obszarze kraju oraz poza granicami kraju, z zastrzeżeniem pkt 17. W przypadku zatem, gdy pracownik nie znajduje się w podróży służbowej, jak w niniejszej sprawie, wówczas wypłacone mu przez pracodawcę należności związane ze stosunkiem pracy, a także wydatki pracodawcy na zapewnienie pracownikowi noclegu, stanowią podstawę wymiaru składek.

Takie stanowisko prezentują nie tylko sądy powszechne, ale również sądy administracyjne. W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 stycznia 2023 roku, II FSK 1447/20 wskazano, że wydatki ponoszone na zapewnienie noclegów, jak również kosztów przejazdu dla swoich pracowników w miejscu wykonywania przez nich pracy na jego rzecz, z wyłączeniem podróży służbowej, będą stanowić dla nich przychód w rozumieniu art. 12 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym, od którego płatnik jest obowiązany pobrać zaliczkę na podatek na zasadach określonych w art. 32 ustawy. Ponoszenie wydatków w celu zapewnienia noclegów pracownikowi jest świadczeniem poniesionym w interesie tego pracownika, ponieważ umożliwia mu zapewnienie właściwych warunków socjalnych, które powinien sfinansować samodzielnie z uzyskiwanych dochodów. W tym znaczeniu to jemu przynosi konkretną i wymierną korzyść w postaci uniknięcia wydatku, który musiałby ponieść. Sąd wskazał, że nie można zaakceptować argumentacji, która prowadzi do wniosku, że w każdym przypadku udostępnienie lokalu mieszkalnego służyłoby interesowi pracodawcy. Tymczasem nie budziło wątpliwości Trybunału Konstytucyjnego w przywołanym powyżej wyroku, że mieszkanie służbowe (udostępnienie lokalu mieszkalnego - art. 11 ust. 2a pkt 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych) stanowi „inne nieodpłatne świadczenie”, gdyż pracownik akceptując warunki umowy wyraża zgodę na przyjęcie takiego świadczenia stanowiącego element wynagrodzenia za pracę (por. pkt 3.4.3. uzasadnienia wyroku TK). Naczelny Sąd Administracyjny zaznaczył, że należności tego rodzaju należy rozpatrywać ze względu na zwolnienie od podatku dochodowego wprowadzone w art. 21 ust. 1 pkt 19 i ust. 14 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 19 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych wartość świadczeń ponoszonych przez pracodawcę z tytułu zakwaterowania pracowników, z zastrzeżeniem ust. 14 - do wysokości nieprzekraczającej miesięcznie kwoty 500 zł jest wolna od opodatkowania. Zwolnienie, o którym mowa w ust. 1 pkt 19, ma zastosowanie do pracowników, których miejsce zamieszkania jest położone poza miejscowością, w której znajduje się zakład pracy, a podatnik nie korzysta z kosztów uzyskania przychodów określonych w art. 22 ust. 2 pkt 3 i 4 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (art. 21 ust. 14). Regulacje te jednoznacznie potwierdzają, że wartość świadczenia za nocleg uregulowana ze środków pracodawcy stanowi dla pracownika przychód ze stosunku pracy, o którym mowa w art. 12 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Tym samym, wartość świadczenia otrzymanego przez pracownika niebędącego w podróży służbowej - ewentualnie nadwyżki ponad kwotę określoną w art. 21 ust. 1 pkt 19 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych - pracodawca ma obowiązek doliczyć do wynagrodzenia wypłaconego w danym miesiącu i od łącznej wartości obliczyć, pobrać i odprowadzić zaliczkę na podatek dochodowy.

Tożsame do wyżej zaprezentowanego stanowisko wyraził w swoim wyroku z 13 czerwca 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 186/24, analizując sprawę dotyczącą przedsiębiorcy prowadzącego, jak w niniejszej sprawie, prace w różnych lokalizacjach na terenie Polski i pokrywającego w związku z tym koszty zakwaterowania pracowników.

Sąd pierwszej instancji przeprowadził wystarczający wywód prawny w zakresie konieczności uwzględnienia w podstawie wymiaru składek ubezpieczonego kosztów jego zakwaterowania w okresach wskazanych w decyzji. Sąd ten odniósł się nie tylko do wywodów Sądu Najwyższego wyrażonych w uchwale Sądu Najwyższego z 10 grudnia 2015 roku, sygn. akt III UZP 14/15, ale odwołał się choćby również do poglądu Sądu Apelacyjnego w Poznaniu wyrażonego w wyroku z 2 lipca 2019 roku, sygn. akt III AUa 351/18. Należy w tym miejscu odwołać się także do poglądów Naczelnego Sądu Administracyjnego w wyroku z 16 lutego 2022 roku, sygn. akt II FSK 1435/19). Sądowi odwoławczemu znane są odmienne poglądy sądów administracyjnych dotyczące spornej kwestii, jednakże nie mają one znaczenia dla oceny prawidłowości zaskarżonego rozstrzygnięcia, bowiem w polskim porządku prawnym nie istnieje zasada spójności orzecznictwa sądów administracyjnych i powszechnych. Owszem zasadny jest postulat zachowania zbieżności wypowiedzi jurydycznych, jednakże brak jest instrumentów prawnych dających możliwość wypracowania jednolitości wypowiedzi orzeczniczych sądów administracyjnych i powszechnych. Nie służy temu z całą pewnością instytucja podejmowania uchwał przez Sąd Najwyższy, na skutek pytań prawnych formułowanych przez sądy powszechne (art. 390 § 1 i 2 k.p.c.). Sąd Najwyższy nie ma bowiem kompetencji do rozstrzygania rozbieżności w orzecznictwie sądów powszechnych i administracyjnych. W ocenie sądu odwoławczego będące przedmiotem analizy w sprawie zagadnienie nie budzi w orzecznictwie sądów powszechnych i Sądu Najwyższego żadnych wątpliwości. W tym kontekście należy przywołać choćby postanowienie Sądu Najwyższego z 27 marca 2018 roku, I UK 307/17, w którym, odmawiając przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, wskazano, że opłacenie noclegu w miejscu pracy (z wyłączeniem podróży służbowych) należy rozpatrywać w aspekcie prawa pracownika do wynagrodzenia odpowiadającego rodzajowi wykonywanej pracy (art. 78 § 1 k.p.) i wynagrodzenia godziwego (art. 13 k.p.). W przypadku pracy wymuszającej czasowe zamieszkanie poza centrum życiowym pracownika, wynagrodzenie powinno być ustalone w sposób uwzględniający ten uciążliwy charakter pracy. Jeżeli zatem pracodawca uwzględnia (musi uwzględniać) ten aspekt w wysokości wynagrodzenia, a ze względów organizacyjnych decyduje się na nieodpłatne udostępnienie pracownikom noclegów (mających wymierną wartość ekonomiczną), to jest to zapłata za pracę. Zatem dobrowolne przyjęcie od pracodawcy nieodpłatnego zakwaterowania leży w interesie pracownika mobilnego, gdyż uzyskuje on w ten sposób wymierną korzyść w postaci uniknięcia kosztów (przysporzenie majątkowe), które musiałby ponieść, gdyby zdecydował się na wynikające z umowy o pracę „mobilne” miejsce pracy. Świadczenie to nie leży natomiast w interesie pracodawcy.

Sąd Najwyższy wskazał dalej, że rozpoznawanie skarg kasacyjnych służy zapewnieniu jednolitości orzecznictwa sądów powszechnych. Z zadaniem tym korespondują art. 398 ⁹ § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. Przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania celowe jest w razie występowania w sprawie istotnego zagadnienia prawnego lub potrzeby dokonania wykładni przepisu budzącego poważne wątpliwości interpretacyjne. W sytuacji gdy Sąd Najwyższy udzielił już wcześniej wyczerpującej odpowiedzi co do danej kwestii prawnej, a nie ujawniły się nowe nieznane wcześniej okoliczności mające wpływ na wynik wykładni, nie ma potrzeby przyjmowania do rozpoznania kolejnych skarg kasacyjnych pochodzących od tego samego podmiotu i powołujących się na potrzebę wyjaśnienia tych samych wątpliwości prawnych.

Sąd Najwyższy wyjaśnił w przywołanym postanowieniu, że wliczenie do podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne świadczeń ukierunkowanych na zapewnienie pracownikowi bezpłatnego noclegu było już przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego, a wyprowadzone konkluzje nie są przeciwstawne do tych, które stanowiły podstawę wydania zaskarżonego wyroku (potwierdzającego prawidłowość wyroku sądu pierwszej instancji oddalającego odwołanie od decyzji organu rentowego, w której koszt noclegu został uwzględniony w podstawie wymiaru składek). Sąd Najwyższy podkreślił, że w swoim ugruntowanym orzecznictwie stwierdza, że świadczenia poniesione przez pracodawcę z tego tytułu na rzecz pracownika powodują określony „ubytek” w majątku pracodawcy, powiększając o taką samą kwotę majątek pracownika, w innej sytuacji bowiem musiałby on pokryć ten wydatek sam, wobec czego są konkretnym dla takiego pracownika przysporzeniem ( vide np. wyroki z 12 września 2012 r., II UK 45/12, OSNP 2013 nr 15-16, poz. 189; z 3 grudnia 2013 r., I UK 156/13, OSNP 2015 Nr 2, poz. 25; z 18 kwietnia 2013 r., II UK 258/12, OSNP 2014 nr 7, poz. 104; z 23 kwietnia 2013 r., I UK 600/12, OSNP 2014 Nr 2, poz. 28 a z nowszych wyrok z 1 marca 2017 r., II BU 5/16, niepubl.). Ostatecznie w uchwale z 10 grudnia 2015 r., III UZP 14/15 (OSNP 2016 Nr 6, poz. 74), kontynuując przyjętą linię orzecznictwa, Sąd Najwyższy przyjął, że opłacenie noclegu w miejscu pracy (z wyłączeniem podróży służbowych) należy rozpatrywać w aspekcie prawa pracownika do wynagrodzenia odpowiadającego rodzajowi wykonywanej pracy (art. 78 § 1 k.p.) i wynagrodzenia godziwego (art. 13 k.p.). W przypadku pracy wymuszającej czasowe zamieszkanie poza centrum życiowym pracownika, wynagrodzenie powinno być ustalone w sposób uwzględniający ten uciążliwy charakter pracy ( vide uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z 19 listopada 2008 r., II PZP 11/08; OSNP 2009 nr 13-14, poz. 166). Jeżeli zatem pracodawca uwzględnia (musi uwzględniać) ten aspekt w wysokości wynagrodzenia, a ze względów organizacyjnych decyduje się na nieodpłatne udostępnienie pracownikom noclegów (mających wymierną wartość ekonomiczną), to jest to zapłata za pracę. Sąd Najwyższy ocenił więc, że dobrowolne przyjęcie od pracodawcy nieodpłatnego zakwaterowania leży w interesie pracownika mobilnego, gdyż uzyskuje on w ten sposób wymierną korzyść w postaci uniknięcia kosztów (przysporzenie majątkowe), które musiałby ponieść, gdyby zdecydował się na wynikające z umowy o pracę „mobilne” miejsce pracy. Świadczenie to nie leży natomiast w interesie pracodawcy.

Także w postanowieniu Sądu Najwyższego z 21 marca 2021 roku, sygn. akt II USK 118/21, Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia do rozpoznania skargi kasacyjnej, stwierdzając wprost, że nie istnieje potrzeba udzielenia odpowiedzi na pytania prawne o analogicznej treści, jak w apelacji w niniejszej sprawie, wprost zaznaczając, że sformułowane przez skarżącego kwestie dotyczące zdefiniowania pojęcia przychodu (art. 4 ust. 9 ustawy systemowej) w zakresie kosztów zakwaterowania pracownika zostały już rozstrzygnięte przez Sąd Najwyższy. W przywołanym orzeczeniu ponownie podkreślono, że po pierwsze, przepisy prawa, w tym przepisy bhp, nie obligują pracodawcy do zapewnienia pracownikowi miejsca zamieszkania, w którym będzie zaspokajał swoje potrzeby bytowe; jest to sfera prywatna pracownika, realizowana poza godzinami pracy i poza dyspozycją pracodawcy, po drugie, udostępniona kwatera (lokal) nie jest "narzędziem" pracy, którego koszty obciążałyby pracodawcę, ale służy realizacji pozapracowniczych potrzeb życiowych (socjalnych), po trzecie, z perspektywy warunku niezbędnego do zgodnego z prawem wykonywania pracy (obciążającego pracodawcę) można mówić jednie w aspekcie prawa pracownika do takiego wynagrodzenia, aby odpowiadało rodzajowi wykonywanej pracy (art. 78 § 1 k.p.) i było godziwe (art. 13 k.p.), a więc w przypadku pracy wymuszającej czasowe zamieszkanie pracownika poza jego centrum życiowym, wynagrodzenie powinno być tak ustalone, aby uwzględniało taki życiowo uciążliwy charakter pracy, po czwarte, dobrowolne przyjęcie od pracodawcy nieodpłatnego zakwaterowania leży w interesie pracownika mobilnego, gdyż uzyskuje on w ten sposób wymierną korzyść w postaci uniknięcia kosztów (przysporzenie majątkowe), które musiałby ponieść, skoro zdecydował się na wynikające z umowy o pracę „mobilne” miejsce pracy.

Niczego w ocenie prawidłowości zastosowania przez sąd okręgowy przywołanych w apelacji przepisów prawa materialnego nie zmienia powołanie się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 14 grudnia 2018 roku sygn.. akt III Sa/WA/304/18 i na wyrok tego Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 sierpnia 2023 roku, II FSK 270/21. Po pierwsze bowiem, jak już dwukrotnie wskazywano, w polskim systemie prawnym nie istnieje zasada jednolitości orzecznictwa sądów powszechnych i sądów administracyjnych, a po wtóre i przede wszystkim rozstrzygnięcia te odnosiły się do odmiennych od prawidłowo ustalonego w niniejszej sprawie stanów faktycznych. W pierwszym z przywołanych rozstrzygnięć sprawa dotyczyła po części pracowników delegowanych do innych państw UE (w niniejszej sprawie nie ma ani mowy o delegowaniu pracownika, ani o wykonywaniu przez niego pracy poza granicami RP). W drugim z kolei orzeczeniu analizowano sprawę pracowników tymczasowych. Sprawa niniejsza tego rodzaju podmiotów nie dotyczy. Zresztą w odniesieniu do pracowników tymczasowych w sądownictwie administracyjnym funkcjonują też odmienne, zbieżne z poglądami sądów powszechnych i Sądu Najwyższego, zapatrywania na istotną w sprawie kwestię zaliczania do przychodów pracownika kosztów jego zakwaterowania ( vide np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 maja 2022 roku, sygn. akt III FSK 2479/19). To zatem raczej w orzecznictwie sądów administracyjnych, a nie sądów powszechnych istnieje rozbieżność poglądów na istotną w sprawie kwestię, co jednak w żadnym razie nie podważa prawidłowości zastosowania przez sąd okręgowy istotnych w sprawie przepisów prawa materialnego, to jest art. 4 pkt 9, 18 ust. 1, 20 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity: Dz.U. z 2025 roku, poz. 350), art. 81 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 roku o świadczeniach zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych (tekst jednolity: Dz.U. z 2024 roku, poz. 146) w zw. z art. 10 ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 1 i art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 roku o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 roku, poz. 226). Sąd okręgowy w pełni prawidłowo uwzględnił w tym zakresie ugruntowane stanowisko judykatury sądownictwa powszechnego i Sądu Najwyższego.

Odliczenie z podstawy wymiaru składek dokonywane jest według § 2 ust. 1 pkt 15 rozporządzenia, tylko wtedy, gdy delegowanie pracownika ma cechy podróży służbowej, tzn. zjawiska wśród obowiązków pracownika niecodziennego, okazjonalnego, w ramach pracowniczych powinności niezwyczajnego i nietypowego, stanowiącego pewien wyłom w zwykłym świadczeniu pracy. Pracę w ramach delegacji (podróży służbowej) wyróżnia z kolei sporadyczność i przemijający czas trwania wysłania oraz wykonywanie konkretnie określonego zadania ( vide wyroki Sądu Najwyższego z 3 grudnia 2009 roku, II PK 138/09, Monitor Prawa Pracy 2010, nr 6, s. 312, z 9 stycznia 2010 roku, I PK 57/09, OSNP 2011, nr 15-16, poz. 200, z 3 kwietnia 2011 roku, I PKN 765/00, OSNP 2003, Nr 1, poz. 17 i z 22 lutego 2008 roku, I PK 208/07, OSNP 2009, nr 11-12, poz. 134).

Odnośnie z kolei do zarzutu co do tego, że wysokość podstawy wymiaru składek ubezpieczonego także była sporna, przypomnieć w tej kwestii, że zgodnie z art. 46, ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (aktualnie tekst jednolity: Dz.U. z 2025 r., poz. 350) i związanego z tym, zdaniem skarżącego naruszenia przez sąd I instancji art. 229 § 1 k.p.c. wskazać należy, że to płatnik składek jest obowiązany według zasad wynikających z przepisów ustawy obliczać, potrącać z dochodów ubezpieczonych, rozliczać oraz opłacać należne składki za każdy miesiąc kalendarzowy. To zatem na odwołującej spółce jako na płatniku spoczywał i spoczywa obowiązek rzetelnego, zgodnego z prawem deklarowania i odprowadzania składek. To zatem płatnik składek ma obowiązek udowodnić, że zadeklarował i odprowadził składki na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne od podstaw wymiaru ustalonych prawidłowo, a zatem zgodnie z przepisami prawa. To odwołująca spółka miała obowiązek prowadzenia rzetelnej dokumentacji księgowej, w tym dotyczącej diet i ponoszenia kosztów noclegów ubezpieczonego. Zaznaczyć w tym miejscu należy, że w postępowaniu w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych kontroli podlega decyzja organu rentowego i ciężar dowodu będzie zależał od rodzaju decyzji. Jeżeli jest to decyzja, w której organ zmienia sytuację prawną ubezpieczonego, to powinien wykazać uzasadniające ją przesłanki faktyczne takiego uznania. W niniejszej sprawie organ rentowy przeprowadził postępowanie kontrolne i wydał decyzję, w uzasadnieniu której, wskazał szczegółowo, z jakich przyczyn uwzględnił określone kwoty w podstawie wymiaru składek oraz wskazał, w jaki sposób ustalił wysokość przychodu ubezpieczonego z tego tytułu. Zatem, jeżeli organ rentowy na tej podstawie zarzucił, że odwołująca spółka nieprawidłowo ustaliła podstawy wymiaru składek ubezpieczonego w spornym okresie, to w postępowaniu sądowym zobowiązana była do odniesienia się do tych zarzutów (art. 221 k.p.c.) oraz wykazania faktów przeciwnych, niż wskazane przez organ rentowy w zaskarżonej decyzji. Zgodnie z art. 210 § 2 k.p.c. każda ze stron obowiązana jest do złożenia oświadczenia co do twierdzeń strony przeciwnej, dotyczących okoliczności faktycznych. Poza tym, po wniesieniu odwołania od decyzji, sąd zobligowany jest uwzględnić dalsze reguły dowodowe przewidziane w k.p.c. (art. 213 § 1 k.p.c., art. 228 § 1 k.p.c., art. 230 k.p.c. i art. 231 k.p.c.). Postępowanie sądowe w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie toczy się od nowa, lecz stanowi kontynuację uprzedniego postępowania przed organem rentowym. Z tej przyczyny obowiązkiem strony wnoszącej odwołanie jest ustosunkowanie się do twierdzeń organu rentowego ze wszystkimi konsekwencjami wynikającymi z art. 232 k.p.c. ( vide wyrok Sądu Najwyższego z 21 listopada 2011 r., II UK 69/11). Odwołująca nie sprostała w sprawie ciężarowi dowodu. Skoro zatem odwołująca nie przedstawiła miarodajnych dowodów, które pozwoliłyby zakwestionować ustalenia pozwanego w zakresie wysokości przychodu ubezpieczonego z tytułu pokrycia przez jego zleceniodawcę kosztów noclegu, to na pełną akceptację także sądu odwoławczego zasługuje sposób ustalenia wysokości tego przychodu zastosowany przez pozwanego i prawidłowo zaaprobowany przez sąd I instancji. Jak już wyżej wzmiankowano, to na podmiecie, który będąc płatnikiem składek, nie dopełnia obowiązku prowadzenia ewidencji umożliwiającej zindywidualizowanie wartości świadczeń w naturze udzielanych pracownikom, spoczywa ciężar dowodu na okoliczność, że wykazane przez organ rentowy kwoty przychodów ubezpieczonych z tego tytułu w poszczególnych okresach rozliczeniowych, nie odpowiadają wartości świadczeń uzyskanych faktycznie przez każdego z pracowników (zleceniobiorców). Powinnością odwołującej spółki było obliczenie, potrącenie, rozliczenie i opłacenie składek należnych od wszystkich przychodów ubezpieczonego, w tym od wartości diet oraz udzielonych mu świadczeń w naturze w postaci kosztów zakwaterowania. Prawidłowe wykonanie tego obowiązku nie było możliwe bez prowadzenia dokumentacji odnoszącej się do ewidencji kosztów ponoszonych przez zleceniodawcę z tego tytułu wobec każdego pracownika w rozliczeniu miesięcznym. Nie wyłącza odpowiedzialności odwołującej spółki za prawidłowe i rzetelne obliczanie i odprowadzanie składek to, że spółka nie prowadziła ewidencji, gdzie, ilu pracowników i jak długo mieszkało w danym miejscu, gdyż nie było takiego obowiązku wynikającego z przepisów prawa. Obowiązek prowadzenia takiej ewidencji wynika wprost z art. 18 ust. 1, art. 46 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, art. 81 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (aktualnie tekst jednolity: Dz.U. z 2024 r., poz. 146), a jego niedopełnienie nie może działać na korzyść odwołującej spółki w tym sensie, że zostanie zwolniona z obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia pracowników od kwoty wartości pieniężnej tych świadczeń w naturze. Skoro z twierdzeń samej spółki wynika, że brak możliwości ustalenia kosztów zakwaterowania poszczególnych pracowników w okresach miesięcznych wynika z braku po jej stronie dokumentacji umożliwiającej zindywidualizowanie tej wartości, to nie ma podstaw do wyciągania z tego negatywnych skutków procesowych dla organu rentowego. Organ ten jako uprawniony do dokonywania kontroli wykonywania zadań i obowiązków w zakresie ubezpieczeń społecznych przez płatników składek (art. 86 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych) ma prawo żądać od płatników wszelkich informacji (art. 87 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych) odnośnie do prawidłowości i rzetelności obliczania, potrącania i opłacania składek (art. 86 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). W takiej sytuacji, gdy spółka z powodu niedopełnienia ciążącego na niej obowiązku nie była w stanie przedstawić dokumentów odzwierciedlających wartość świadczeń udzielonych faktycznie poszczególnym ubezpieczonym, to jedyną podstawą umożliwiającą organowi rentowemu wyliczenie należności składkowych z tego tytułu było tzw. hipotetyczne wyliczenie wartości tych świadczeń. Brak stosownej ewidencji obciąża bowiem spółkę, a nie organ rentowy. Z art. 232 zdanie pierwsze k.p.c. wynika, że strony obowiązane są wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne. Kwestionując wyliczenia przedstawione przez organ rentowy, to odwołująca winna zatem wykazać, że faktycznie poniesione przez nią koszty były różne od wykazanych przez pozwanego, także w tym zakresie, że nie odpowiadają one uśrednionym kwotom wynikającym z faktur będących w posiadaniu płatnika, a dotyczącym należności za wynajem kwater. Niepodjęcie nawet próby przeprowadzenia takiego dowodu negatywnymi skutkami procesowymi obciąża wyłącznie spółkę, a nie organ rentowy ( vide wyrok Sądu Najwyższego z 12 września 2012 r., II UK 45/12, wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 22 sierpnia 2023 r., III AUa 854/13).

Całkowicie bezzasadny jest zarzut naruszenia art. 7 dyrektywy 96/71/WE z 16 grudnia 1996 r. dotyczącej delegowania pracowników w ramach świadczenia usług oraz art. 4 ust. 3 lit. f i ust. 5 dyrektywy 2014/67/UE z 15 maja 2014 r. w sprawie egzekwowania dyrektywy 96/71/WE poprzez ich niezastosowanie, ponieważ wskazać należy, że dyrektywa to akt prawa Unii Europejskiej, z którego nie wynikają bezpośrednio dla jednostek (osób fizycznych, prawnych, innych uczestników obrotu prawno – gospodarczego) żadne prawa i obowiązki. Dyrektywa to akt prawny adresowany do Państw Członkowskich, które w określonym terminie mają obowiązek wdrożenia (implementowania) zasad przewidzianych w dyrektywie, do krajowego porządku prawnego. Dyrektywa ta została wdrożona do krajowego porządku prawnego ustawą z dnia 10 czerwca 2016 r. o delegowaniu pracowników w ramach świadczenia usług (aktualnie tekst jednolity: Dz.U. z 2024 r., poz. 73), co jednak nic nie zmienia w sprawie, bowiem najistotniejsze jest to, że fakty ustalone w sprawie czynią wymienione akty prawne irrelewantnymi dla rozstrzygnięcia niniejszego sporu. Jak wynika bowiem z art. 1 dyrektywy stosuje się ją do przedsiębiorstw prowadzących działalność w Państwie Członkowskim, które w ramach świadczenia usług poza jego granicami delegują pracowników, zgodnie z ust. 3, na terytorium innego Państwa Członkowskiego, a z materiału dowodowego nie wynika, ażeby ubezpieczony w spornym okresie był oddelegowany do świadczenia usług poza granice RP. Tożsamy zakres stosowania ustawy wdrażającej wynika z art. 1 pkt 4 ustawy.

Sąd okręgowy nie naruszył zatem wskazanych przez skarżącego przepisów prawa materialnego.

Reasumując - wskazane w apelacji zarzuty w żadnej mierze nie podważyły prawidłowych ustaleń sądu okręgowego. Zarzuty i twierdzenia apelującego płatnika składek w istocie swej sprowadzają się do powielenia wcześniej już przedstawianego stanowiska (przed sądem I instancji) i do przedstawienia własnej subiektywnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego oraz interpretacji obowiązujących przepisów prawa.

Mając powyższe na uwadze sąd apelacyjny na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił apelację (punkt 1 wyroku).

O kosztach procesu w instancji odwoławczej orzeczono w punkcie 2 wyroku zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik postępowania, na podstawie art. 98 § 1, 1 ¹ i 3 k.p.c. w związku z art. 99 k.p.c. oraz § 10 ust. 1 pkt. 2 w zw. z § 2 pkt. 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jednolity: Dz.U. z 2023 roku, poz. 1935).

SSO del. Łukasz Ruszkiewicz