Wyrok z 6 czerwca 2023, sygn. V ACa 516/21

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 6 czerwca 2023 r.

Sąd Apelacyjny w Katowicach V Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący Sędzia:	SA Katarzyna Żymełka (spr.)
Sędziowie:	SA Olga Gornowicz-Owczarek SA Wiesława Namirska
Protokolant:	Barbara Franielczyk

po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2023 r. w Katowicach

na rozprawie

sprawy z powództwa M. C. i B. C.

przeciwko (...) Spółce Akcyjnej w W.

o zapłatę ewentualnie o zapłatę i ustalenie

na skutek apelacji obu stron

od wyroku Sądu Okręgowego w Gliwicach

z dnia 9 września 2021 r., sygn. akt I C 83/21,

1)  zmienia zaskarżony wyrok:

a) w punkcie 3 w ten sposób, że zasądza od pozwanego na rzecz powodów 90 581,14 (dziewięćdziesiąt tysięcy pięćset osiemdziesiąt jeden 14/100) złotych z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 2 sierpnia 2021 r., a w pozostałej części oddala żądanie ewentualne o zapłatę,

b) w punkcie 4 o tyle, że eliminuje zawarte tam wyrzeczenie o solidarności;

2) oddala apelację powodów w pozostałym zakresie;

3) oddala apelację pozwanego w całości;

4) nakazuje pobrać od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa (Sądu Apelacyjnego w Katowicach) 1 000 (jeden tysiąc) złotych z tytułu opłaty od apelacji od żądania ewentualnego;

5) zasądza od pozwanego na rzecz powodów 9 450 (dziewięć tysięcy czterysta pięćdziesiąt) złotych z tytułu kosztów postępowania apelacyjnego.

SSA Olga Gornowicz-Owczarek

SSA Katarzyna Żymełka

SSA Wiesława Namirska

Sygn. akt V ACa 516/21

UZASADNIENIE

Powodowie M. C. i B. C. wnieśli przeciwko (...) Spółce Akcyjnej w W. pozew o zasądzenie 36 677,19 zł tytułem nienależnego świadczenia, tj. pobranych rat w wyższej wysokości niż powinni spłacić powodowie, za okres od 14 czerwca 2010 r. do 12 lutego 2020 r., wynikającego z zastosowania niedozwolonych klauzul w umowie kredytu, ewentualnie zasądzenie 90 581,14 zł tytułem zwrotu świadczenia spełnionego w okresie od 14 czerwca 2010 r. do 12 lutego 2020 r. na podstawie nieważnej umowy kredytu jako nienależnego pozwanemu oraz ustalenie, że umowa kredytu hipotecznego z 5 marca 2008 r. nr (...) jest nieważna i zasądzenie od pozwanego na ich rzecz kosztów procesu.

Pozwany, w odpowiedzi na pozew, wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów procesu.

Wyrokiem z 9 września 2021 r. Sąd Okręgowy w Gliwicach oddalił powództwo główne (pinkt 1), ustalił, że umowa kredytu hipotecznego z 5 marca 2008 r. nr (...) zawarta pomiędzy (...) Bank Spółką Akcyjną w W. i powodami jest nieważna (punkt 2), oddalił powództwo w pozostałej części (punkt 3) i zasądził od pozwanego na rzecz powodów solidarnie 6 434 zł tytułem kosztów procesu (punkt 4).

Sąd Okręgowy ustalił, że powodom nie przedstawiono oferty kredytu w PLN. Jako najbardziej korzystny pracownik banku zaproponował im kredyt indeksowany do CHF. Powodów poinformowano, że wszystkie rozliczenia będą dokonywane w PLN z uwzględnieniem przeliczenia na CHF. Powodowie nie mieli świadomości, że wysokość ich zobowiązania będzie wyrażona w CHF oraz, że na skutek zmian kursu CHF saldo zadłużenia będzie zmieniało się. Postanowienia umowy dotyczące sposobu indeksacji, kursów waluty, wypłaty kredytu i sposobu jego spłaty nie były indywidulnie uzgodnione z powodami. Powodom nie zostały wyjaśnione zasady przeliczeń PLN na CHF oraz CHF na PLN. Przeliczenie kapitału na walutę obcą nastąpiło w chwili wypłaty środków. W dniu zawarcia umowy wysokość kapitału nie była znana ani w walucie indeksacji ani w PLN. Na podstawie umowy nr (...) z 21 kwietnia 2008 r. (...) Bank Spółka Akcyjna w W. udzielił powodom kredytu na zakup mieszkania na rynku wtórnym, w wysokości 125 100 PLN indeksowanego do CHF po przeliczeniu wypłaconej kwoty zgodnie z kursem kuna CHF według Tabeli Kursów Walut Obcych obowiązującej w banku w dniu uruchomienia kredytu. Kredyt został uruchomiony 13 marca 2008 r. Wysokość kredytu w walucie waloryzacji wynosiła 56 890,59 CHF. Do 12 lutego powodowie uiścili raty w wysokości 107 719,16 zł. Powodowie wezwali pozwanego do zapłaty 107 719,16 zł wskazując na nieważność umowy. Pozwany nie uwzględnił reklamacji powodów.

W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy uznał za trafne zarzuty powodów dotyczące przyjętej w umowie klauzuli przeliczeniowej tj. oparcie jej na własnych kursach kupna i sprzedaży CHF, określanych dowolnie przez bank, skutkiem czego umowa na skutek indeksacji nie zawierała określenia głównego świadczenia kredytobiorców oraz nie określała w sposób jednoznaczny sposobu wyliczenia rat kapitałowo-odsetkowych. Sąd Okręgowy powołał art. 3 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, zgodnie z którym warunki umowy, które nie były indywidualnie uzgadniane mogą być uznane za nieuczciwe, jeśli stoją w sprzeczności z wymogami dobrej wiary, powodują znaczącą nierównowagę wynikająca z umowy, praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta. Podkreślił, że warunki umowy nie zostały wynegocjowane indywidualnie. Sąd Okręgowy uznał kwestionowane przez powodów postanowienia umowy za sprzeczne z dobrymi obyczajami oraz w sposób rażący naruszające interesy konsumentów, wskazując że ich treść umożliwia pozwanemu jednostronne kształtowanie sytuacji konsumenta w zakresie wysokości zobowiązań kredytobiorców wobec banku, co zakłóca równowagę pomiędzy stronami umowy. Uznał, że zostały spełnione wszystkie przesłanki określone w art. 385 ^{( 1)} § 1 k.c., nakazujące uznać to postanowienie za niedozwoloną klauzulę umowną. Konsekwencją abuzywności postanowień umownych jest brak związania nimi powodów, co uzasadniło konieczność pominięcia kursów walut obcych ustalanych jednostronnie przez bank. W umowie powstała luka, powodująca brak możliwości przeliczenia zobowiązania powodów do CHF i wysokości zadłużenia w poszczególnych okresach po waloryzacji, jak i powrotnego przeliczenia na PLN. Doszło do niemożności określenia zarówno wysokości wykorzystanego kapitału, jak i poszczególnych rat. Sąd Okręgowy wskazał na brak podstaw do wprowadzania w miejsce abuzywnych klauzul waloryzacyjnych innego miernik wartości. Podał, że w chwili zawarcia umowy nie obowiązywały przepisy dyspozytywne, które mogłyby znaleźć zastosowanie w miejsce bezskutecznych klauzul abuzywnych, a zatem nie istnieje możliwość zastąpienia tych klauzul rozwiązaniami wynikającymi z ustawy. Wyeliminowanie wadliwej klauzuli indeksacyjnej całkowicie zmieniłoby charakter umowy stron, a w szczególności charakter świadczenia głównego kredytobiorców. Skoro po wyłączeniu nieuczciwych warunków, ze względu na zmianę charakteru umowy nie jest możliwe jej obowiązywanie, a nie istnieje możliwość ich zastąpienia przepisem dyspozytywnym, Sąd Okręgowy ustalił, że umowa jest nieważna. Wskazał na interes prawny powodów w żądaniu ustalenia nieważności umowy. Sąd pierwszej instancji oddalił żądanie ewentualne zapłaty wskazując na brak podstaw do uwzględnienia tego żądania z art. 410 § 1 i 2 k.c. w związku z art. 405 k.c. Wskazał, że w sytuacji, gdy pozwany wypłacił powodom kwotę 125 100 zł, bank nie jest wzbogacony o kwotę 90 581,14 zł świadczoną mu przez powodów w ramach spłaty kredytu. Wskazał, że powodowie nie zostali zubożeni. Sąd Okręgowy nie podzielił zarzutu przedawnienia roszczenia o zapłatę. Jako podstawę rozstrzygnięcia w przedmiocie ustalenia nieważności umowy Sąd Okręgowy podał art. 189 k.p.c. O kosztach procesu orzekł na podstawie art. 100 k.p.c,

Apelację od wyroku złożyły obie strony.

Powodowie zaskarżyli rozstrzygnięcia zawarte w punkcie 1 i 3 wyroku.

W zakresie zaskarżenia punktu 1 wyroku zarzucili naruszenie:

1)  art 385 ¹ § 2 k.c. w związku z art 6 ust. 1 i i 2 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawach nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz. U. L 095, z dnia 21 kwietnia 1993r., poprzez brak zastosowania i dokonanie oceny, że niemożliwe jest utrzymanie umowy w części niezakwestionowanej, co do abuzywności jej postanowień, w sytuacji gdy umowa po dokonaniu oceny, że przedmiotowe postanowienia są bezskuteczne, pozwala na jej dalsze wykonanie z oprocentowaniem przewidzianym w umowie;

2)  art. 405 k.c. w związku z art. 410 § 1 i 2 k.c. poprzez ich niezastosowanie i w konsekwencji brak zasądzenia kwoty 36 677,19 zł tytułu zwrotu świadczenia nienależnego pobranego przez pozwanego od powodów;

3)  art. 187 § 1 punkty 1 i 2 k.p.c. w związku z art. 321 § 1 k.p.c. poprzez rozpoznanie oddalonego żądania głównego wyłącznie w oparciu o podstawę prawną wskazaną przez powodów, w sytuacji gdy zgodnie z zasadą do mihi factum dobo tibi ius sąd orzekający nie jest związany podstawą prawną zakreśloną w pozwie, a zatem w zakresie pokrywania się kwot o zapłatę roszczenia głównego i ewentualnego pozwu możliwym było zasądzenie na rzecz powódki przez Sąd I instancji zapłaty z tytułu nieważności umowy kredytowej już w punkcie 1 wyroku;

4)  art. 233 § 1 k.p.c., poprzez błędną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego skutkującą nieprawidłową konstatacją, że z powodu abuzywności klauzul umownych zawartych w umowie kredytowej pomiędzy stronami, nie jest możliwe utrzymanie w mocy umowy po wyeliminowaniu z niej treści tych klauzul, bowiem umowa taka byłyby sprzeczne z naturą (właściwością) stosunku prawnego, który strony nawiązały,

5)  art. 235 ² punkty 2, 3 i 5 w zw. z art. 227 k.p.c. w związku z art. 278 § 1 k.p.c. w związku z art. 286 k.p.c. w związku z art. 385 ¹ k.c. poprzez pominiecie wniosku o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego sądowego na okoliczność wykazania wysokości świadczeń należnych pobranych przez pozwanego od powodów w związku z obowiązkiem pominięcia przy wykonywaniu umowy postanowień klauzuli indeksacyjnej jako sprzecznych z prawem w świetle treści art 385 ¹ k.c., na które to rozstrzygnięcie powodowie złożyli zastrzeżenie do protokołu rozprawy w trybie art 162 k.p.c., podczas gdy dowód ten dotyczy okoliczności mających dla sprawy istotne znaczenie, a sporne okoliczności nie zostały jeszcze dostatecznie wyjaśnione.

Powodowie wnieśli o rozpoznanie, na podstawie art. 380 k.p.c., postanowienia Sądu pierwszej instancji wydanego na rozprawie w dniu 9 września 2021 r., w przedmiocie pominięcia ich wniosku o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego sądowego na okoliczności wskazane w treści pozwu, będącego przedmiotem zastrzeżenia pełnomocnika powoda zgłoszonego na tejże rozprawie w trybie art. 162 k.p.c.

Powodowie wnieśli o zmianę zaskarżonego wyroku przez uwzględnienie żądania głównego pozwu w całości i zasądzenie na rzecz powodów od pozwanego łącznie kwoty 36 677,19 zł. Wnieśli o zasądzenie od pozwanego na ich rzecz kosztów postępowania apelacyjnego, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach instancji odwoławczej.

W zakresie zaskarżenia punktu 3 wyroku oddalającego żądanie ewentualne zarzucili naruszenie:

1)  art. 321 k.p.c. poprzez zaliczenie kwot rat kapitałowo-odsetkowych świadczonych przez powodów na poczet kwoty kapitału, pomimo że taki sposób przyjęcia wzajemnych rozliczeń stron nie był objęty w toku postępowania żądaniem stron procesu;

2)  art. 498 § 1 i 2 k.c. poprzez dokonanie kompensacji wierzytelności pozwanego z wierzytelnością powodów, w sytuacji gdy żadna ze stron nie złożyła oświadczenia o potrąceniu wzajemnych roszczeń;

3)  art. 405 k.c. w związku z art. 410 k.c. poprzez ich niewłaściwą interpretację i w konsekwencji błędne uznanie, że pozwany nie jest bezpodstawnie wzbogacony względem powodów, podczas gdy powodowie dokonali świadczeń nienależnych na rzecz pozwanego w kwocie objętej żądaniem pozwu, tak w przypadku uznania umowy za nieważną w całości, jak i w przypadku uznania bezskuteczności kwestionowanych postanowień nie wpływającej na byt prawny całej umowy.

Powodowie wnieśli o zmianę wyroku, poprzez uwzględnienie żądania wskazanego w punkcie 2 pozwu w całości. Wnieśli o zasądzenie od pozwanego na ich rzecz kosztów postępowania przed Sądem Okręgowym i postępowania apelacyjnego, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach instancji odwoławczej.

Pozwany zaskarżył rozstrzygnięcia zawarte w punkcie 2 i 4 wyroku i zarzucił naruszenie:

1)  art. 316 § 1 k.p.c. w związku z art. 187 § 1 punkt 1 k.p.c. w związku z art. 191 k.p.c. poprzez rozstrzygnięcie w zakresie żądania ewentualnego, w sytuacji uznania za uzasadnione roszczenia głównego;

2)  art. 233 § 1 k.p.c. poprzez dowolną ocenę materiału dowodowego polegającą na przyjęciu, że:

a)  umowa kredytu nie określała głównego świadczenia kredytobiorców,

b)  treść kwestionowanych postanowień umowy umożliwiała pozwanemu jednostronne kształtowanie sytuacji konsumenta w zakresie wysokości zobowiązań wobec banku,

c)  zeznania powodów są wiarygodne, w sytuacji gdy pozostają w sprzeczności z pozostałym materiałem dowodowym;

3)  art. 235 ² § 1 punkt 2 k.p.c. w związku z art. 278 k.p.c. w związku z art. 227 k.p.c. poprzez pominięcie dowodu z opinii biegłego;

4)  art. 385 ¹ § 1 k.c. poprzez błędną wykładnię polegającą na chybionym ustaleniu, że sytuacja kredytobiorcy uzależniona jest od jednostronnych decyzji pozwanego Banku, co stanowiło działanie sprzeczne z dobrymi obyczajami oraz naruszało w sposób rażący interesy powodów, podczas gdy sporne postanowienia umowne nie mają takiego charakteru, zaś chybione stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wynika z:

a)  przyjęcia niewłaściwej interpretacji przesłanki sprzeczności z dobrymi obyczajami polegającej na uznaniu, że pozostawienie jednej ze stron możliwości ustalenia wysokości kursu, od którego zależy wysokość zobowiązania, w każdej sytuacji narusza interes konsumenta i to w sposób kwalifikowany, bo rażący,

b)  błędnej wykładni przesłanek zawartych we wskazanym powyżej przepisie poprzez zrównanie w treści przesłanki rażącego naruszenia interesów konsumenta z kryterium sprzeczności z dobrymi obyczajami, w sytuacji gdy przy ocenie klauzul niedozwolonych należy oddzielnie badać kwestię sprzeczności z dobrymi obyczajami oraz oddzielnie rażące naruszenie interesów konsumenta;

5)  art. 385 ¹ § 1 zdanie drugie k.c. poprzez błędną wykładnię, polegająca na chybionym przyjęciu, że postanowienia umowy kredytowej w zakresie klauzuli przeliczeniowej wpływającej bezpośrednio na wysokość świadczeń kredytobiorców stanowią świadczenie główne, podczas gdy nie sposób wysnuć takiego wniosku z treści łączącej strony umowy kredytowej;

6)  art. 385 ² k.c. w związku z art. 385 ¹ § 1 k.c. poprzez pominięcie przy ocenie zgodności spornego postanowienia z dobrymi obyczajami szeregu okoliczności mających miejsce w dacie zawarcia umowy kredytu przez strony i dokonanie tej oceny w oderwaniu od tych okoliczności, co jest charakterystyczne dla kontroli abstrakcyjnej klauzuli dokonywanej w postępowaniu o uznanie postanowień wzorca umowy za abuzywne, nie zaś dla kontroli incydentalnej;

7)  art. 385 ¹ § 1 k.c. w związku z art. 385 ² k.c. w związku z art. 22 ¹ k.c. poprzez błędną wykładnię i uznanie, że przepis art. 385 ¹ § 1 k.c. stanowi wyraz paternalistycznej ochrony przyznanej konsumentowi jako stronie umowy zawartej z przedsiębiorcą w taki sposób, iż konsument nie jest obowiązany do wykazania żadnej, chociażby elementarnej staranności, przy podejmowaniu decyzji o wstąpieniu w relację kontraktową z przedsiębiorcą;

8)  art. 24 ust. 3 w związku z art. 17 ust. 4 punkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku o Narodowym Banku Polskim poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji gdy wskazany powyżej przepis obowiązywał w dacie zawarcia przez strony niniejszego postępowania umowy o kredyt hipoteczny;

9)  art. 385 ¹ § 2 k.c. poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji ustalenie, że umowa nr (...) zawarta 5 marca 2008 roku pomiędzy powodami a pozwanym jest nieważna, w sytuacji gdy strony są związane umową w pozostałym zakresie.

Pozwany wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości oraz rozstrzygnięcie o kosztach postępowania za pierwszą instancję oraz zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, ewentualnie uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.

Wniósł o dokonanie kontroli (art. 380 k.p.c.) prawidłowości postanowienia dowodowego o pominięciu dowodu z opinii biegłego sądowego z zakresu rachunkowości na okoliczność wyliczenia hipotetycznej wysokości sum spłat kredytu powodów w okresie dochodzonym pozwem przy założeniu, że wysokość rat spłaconych przez powodów w PLN wyliczana jest w oparciu o średni kurs Narodowego Banku Polskiego CHF/PLN, aktualny na dzień zapadalności raty w miejsce stosowanego kursu sprzedaży CHF/PLN pochodzącego z tabeli kursowej banku, a nadto wnoszę by biegły dokonał wyliczenia różnicy pomiędzy kwotą wyliczona powyżej, a faktyczną sumą spłat uiszczonych przez powodów w PLN, tytułem spłat rat kapitałowo-odsetkowych, w okresie, w którym powodowie spłacali zobowiązanie kredytowe w walucie PLN.

Każda ze stron wniosła o oddalenie apelacji strony przeciwnej i zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania apelacyjnego.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.

Sąd Apelacyjny z urzędu stwierdził naruszenie prawa materialnego. Sąd Okręgowy błędnie przyjął, że powodowie są uprawnieni do solidarnego domagania się spornej wierzytelności. Nie wskazał przy tym normy prawnej bądź zapisu umownego, z których ona wynika. Solidarność wierzycieli musi wynikać bądź z ustawy bądź z czynności prawnej. Powodowie są małżonkami. O ile solidarność bierna małżonków (jako dłużników) wynika z art. 1034 k.c. w związku z art. 46 k.r.o., to normy te nie odnoszą się do solidarności czynnej małżonków (jako wierzycieli) i brak jest takiego przepisu, który by ją wprowadzał. Z tego względu należało wyeliminować zawarte w zaskarżonym wyroku wyrzeczenie o solidarności

Powyższa korekta nie narusza zakazu reformationis in peius, ponieważ nie zwiększa zobowiązań pozwanej, a Sąd Apelacyjny władny był dokonać takiej zmiany mimo braku zarzutów w tym zakresie w apelacji, bowiem sąd drugiej instancji rozpoznający sprawę na skutek apelacji nie jest związany przedstawionymi w niej zarzutami dotyczącymi naruszenia prawa materialnego, wiążą go natomiast zarzuty dotyczące naruszenia prawa procesowego (por. uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego zasada prawna z 31 stycznia 2008 r., III CZP 49/07, OSNC 2008/6/55).

Dla rozstrzygnięcia sprawy nie było koniecznym sięgnięcie do wiadomości specjalnych, co miałoby uzasadniać potrzebę przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego z zakresu rachunkowości na okoliczność wyliczenia hipotetycznej różnicy wysokości sumy spłat kredytu w okresie objętym żądaniem pozwu, wynikającej z kursu faktycznie stosowanego przez pozwanego i przy uwzględnieniu kursu średniego CHF/PLN Narodowego Banku Polskiego, co z kolei miało dowodzić istnienia korelacji pomiędzy tymi kursami, a tym samym wykluczać naruszenie interesów konsumenta. Istota sprawy nie sprowadza się do ewentualnej różnicy pomiędzy kursami stosowanymi przez pozwanego i kursami NBP i do tego, czy konstruując tabele kursowe pozwany opierał się na weryfikowalnych czynnikach ekonomicznych, lecz do tego, czy przedstawione powodom zasady ustalenia wysokości ich zobowiązania z tytułu kredytu były wystarczająco transparentne i czy uzyskali oni wystarczającą wiedzę o możliwym ryzyku kursowym. Dowód z opinii biegłego nie był przydatny do zbadania tych zagadnień. Konsekwencją oceny zarzutu jako niezasadnego było uznanie – na gruncie art. 380 k.p.c. – prawidłowości kwestionowanego w apelacjach obu stron postanowienia Sądu Okręgowego w przedmiocie pominięcia wniosku dowodowego z opinii biegłego.

Apelacja pozwanego jest niezasadna.

Sąd Apelacyjny podziela część rozważań prawnych Sądu pierwszej instancji, która doprowadziła ten Sąd do uwzględnienia żądania ewentualnego w zakresie roszczenia o ustalenie.

Wbrew wywodom apelacji pozwanego ustalenia faktyczne poczynione w sprawie przez Sąd Okręgowy i przyjęte za podstawę rozstrzygnięcia były wystarczające dla rozstrzygnięcia zawisłego sporu. Bazowały one głównie na treści dokumentów (wniosku o kredyt, umowie o kredyt i będącym jej integralną częścią regulaminie), których autentyczności żadna ze stron nie kwestionowała oraz o zeznania powodów, które były miarodajne dla rozstrzygnięcia, m.in. z tej przyczyny, że nie podważał ich i nie mógł podważyć żaden z dowodów zaoferowanych przez pozwanego, w tym dowód z protokołu przesłuchania świadka M. D. w innej sprawie. Świadek ten nie uczestniczył w żadnej z czynności, które doprowadziły do zawarcia umowy, więc nie mogły mu być znane okoliczności udzielenia powodom kredytu. Model procedury kredytowej obowiązującej u pozwanego w dacie zawierania umowy, w tym zakres informacji udzielanych potencjalnym kredytobiorcom, wynikał z dokumentów włączonych w poczet materiału dowodowego, a świadek M. D. nie mógł mieć miarodajnych dla rozstrzygnięcia informacji na temat w jakim zakresie ta modelowa procedura została zrealizowana przy udzieleniu powodom kredytu. Natomiast okoliczności na jakie pozwany wniósł o dopuszczenie dowodu z zeznań tego świadka dotyczące praktyki banku związanej z udzielaniem kredytów hipotecznych indeksowanych do waluty obcej, w tym mechanizmu ustalania kursów walut stosowanego przez pozwany Bank, są irrelewantne dla ukształtowania podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, ponieważ stanowiłyby one jedynie prywatne i nie wiążące opinie świadka, co więcej dotyczyłyby kwestii stanowiących element oceny prawnej, pozostającej w kognicji sądu.

Ustalenia Sądu Okręgowego były prawidłowe i znajdowały oparcie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. Podejmując je, Sąd Okręgowy nie naruszył w żadnej mierze przepisów procesowych, w tym art. 227, art. 278, ani art. 235 ² § 1 punkt 2 k.p.c. ponieważ nie uchybił regułom postępowania dowodowego, a oceniając jego wyniki nie naruszył zasad swobodnej oceny dowodów, w tym zasad logiki i doświadczenia życiowego. Nie znajdywał uzasadnienia podniesiony przez pozwanego zarzut naruszenia reguł swobodnej oceny dowodów, w tym zeznań powoda.

Łącząca strony umowa była umową kredytu udzielonego w PLN i nie zawierała jednoznacznego oznaczenia kwoty udzielonego kredytu, ani precyzyjnego mechanizmu wyliczenia kwoty kredytu. Zakwestionowane klauzule indeksacyjne określają główne świadczenie kredytobiorcy, gdyż jednolicie już przyjmuje się w orzecznictwie, że zastrzeżone w umowie kredytu indeksowanego klauzule przeliczeniowe zamieszczone we wzorcach umownych kształtujące mechanizm przeliczeniowy, określają główne świadczenie kredytobiorcy, skoro wiążą się one z obciążeniem kredytobiorcy ryzykiem zmiany kursu waluty i tym samym ryzykiem wzrostu kosztów kredytu.

Udzielony powodom przez pozwanego kredyt nie został wypłacony ani nie podlegał spłacie w walucie obcej, lecz w złotych polskich. W istocie nie stanowił on kredytu walutowego, funkcjonalnie nie różnił się od kredytu indeksowanego kursem waluty obcej, ale waluta ta w rzeczywistości pełniła w umowie jedynie rolę miernika wartości, postanowienia umowne dotyczące przeliczenia świadczeń według kursu CHF miały zaś charakter klauzul waloryzacyjnych. Temu służyło posłużenie się przez strony w umowie walutą obcą. Odnosząc się natomiast do wskazanych przez powodów postanowień odsyłających do kursów kupna i sprzedaży waluty obcej ustalanej przez bank w tzw. tabelach kursowych, Sąd Apelacyjny stoi na stanowisku przyjętym przez Sąd Okręgowy, że postanowienia te stanowią klauzule niedozwolone w oparciu o art. 385 ¹ k.c.

Klauzule waloryzacyjne przewidywały przeliczenie oddawanej do dyspozycji kredytobiorców kwoty kredytu na CHF według kursu kupna z dnia wypłaty środków (nieznanego w dniu zawarcia umowy), a następnie kolejne przeliczenie tak ustalonej wartości na PLN według kursu sprzedaży (także nieznanego w dniu zawarcia umowy) - dla ustalenia salda kredytu i wysokości zobowiązań kredytobiorców. Nie określały one wprost wysokości świadczeń stron, co w ogóle nie pozwalały na określenie wysokości zobowiązania kredytowego, nie został objaśniony wskazany w § 11 punkt 4 umowy mechanizm ustalania wysokości rat kredytowych, rzutujący na zakres ich świadczeń oparty o kurs sprzedaży CHF ustalany przez bank – kredytodawcę.

Odwołanie się do kursów walut zawartych w tabeli kursów i ogłaszanych w tabelach banku rażąco narusza równorzędność stron umowy przez nierównomierne rozłożenie uprawnień i obowiązków między partnerami stosunku obligacyjnego oraz, że prawo banku do ustalania kursu waluty nieograniczone skonkretyzowanymi, obiektywnymi kryteriami zmian stosowanych kursów walutowych świadczy o braku właściwej przejrzystości i jasności postanowienia umownego, które uniemożliwia konsumentowi rozeznanie się w konsekwencjach ekonomicznych zawarcia umowy.

Za abuzywny uznać należy przewidziany umową mechanizm ustalania wysokość rat kredytowych, oparty o kurs sprzedaży CHF ustalany przez bank. W wypadku kwestionowanych przez powodów postanowień odwołano się do tabeli kursów banku, które nie zostały jednak w umowie w żaden sposób zdefiniowane. W umowie nie wskazano obiektywnych, sprawdzalnych kryteriów czy czynników, które miałyby wpływać na sposób określenia przez bank kursów kupna i sprzedaży walut, które były kształtowane jednostronnie przez pozwanego. W konsekwencji prowadziło to do określenia wysokości zobowiązania powodów jednostronnie przez kredytodawcę.

Abuzywnego charakteru nie odbiera przywołanym klauzulom nowelizacja prawa bankowego, ani fakt wykonywania umowy przez powodów przez kilkanaście lat, ponieważ żadne z tych zdarzeń nie odniosło skutku wstecznego i nie może być postrzegane w kategoriach nowacji stosunku zobowiązaniowego powstałego wskutek zawarcia umowy kredytu.

Pozwany nie przedstawił powodom symulacji, która obrazowałaby taki wzrost kursu, jaki nastąpił. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że świadomości tego jak wzrośnie kurs CHF nie miał też pozwany, a nawet nie mógł go przewidzieć. nie był znany, istotny z punktu widzenia ich interesów i dobrych obyczajów, mechanizm ustalania kursów przez bank.

Sąd Apelacyjny podziela także przyjęcie przez Sąd Okręgowy, że zawarte w umowie postanowienia odnoszące się do tabeli kursów ustalanych przez pozwanego nie zostały uzgodnione indywidualnie z powodami. Powszechnie przyjmuje się, że za indywidualnie uzgodnione można uznać jedynie te postanowienia, które były przedmiotem negocjacji, bądź są wynikiem porozumienia lub świadomej zgody co do ich zastosowania. Jednocześnie, zgodnie z art. 385 ¹ § 4 k.c., ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje. Z tego względu to pozwany powinien wykazać te okoliczności, czego ostatecznie nie uczynił. Możliwość wyboru przez kredytobiorcę spośród gotowych wzorców kredytowych nie jest podstawą do uznania, że umowa kredytu była indywidualnie negocjowana.

Zgodnie z art. 385 ¹ § 1 k.c. konsekwencją uznania za abuzywne zawartych w umowie klauzul waloryzacyjnych jest stan niezwiązania stron umowy postanowieniami je normującymi. Zasadnie zatem Sąd Okręgowy przystąpił do rozważenia, czy po wyeliminowaniu tych niedozwolonych klauzul, umowa kredytu może obowiązywać w pozostałym zakresie, czy też należy uznać ją – zgodnie z żądaniem ewentualnym powodów – za nieważną, w szczególności ze względu na brak koniecznych elementów takiej umowy. Usunięcie z umowy klauzul waloryzacyjnych ze skutkiem ex lege i ex tunc powoduje, że brak jest określenia w umowie jej elementów koniecznych przewidzianych w art. 69 Prawa bankowego. Ich wyeliminowanie nie pozwoli obliczyć sumy, jaką powodowie zobowiązani są zwrócić pozwanemu z tytułu kredytu, nawet przy zastosowaniu art. 56 k.c. i art. 65 § 1 i 2 k.c., a zatem mając na uwadze istotę tej umowy, zgodny zamiar stron i cel umowy, a także okoliczności w których umowa została zawarta, zasady współżycia społecznego i ustalone zwyczaje. Ani art. 385 ¹ k.c., ani żaden inny przepis prawa nie daje podstaw do zastąpienia abuzywnej klauzuli waloryzacyjnej inną, a w szczególności taką, która określałaby inny sposób ustalenia kursu waluty waloryzacji. Podstawy takiej nie stanowi art. 358 § 2 k.c., ponieważ nie obowiązywał on w chwili zawierania przez strony umowy, poza tym nie może on znaleźć zastosowania na zasadzie analogii. Z tych samych przyczyn luki powstałej po wyeliminowaniu z umowy klauzul waloryzacyjnych nie może wypełnić norma art. 69 ust. 3 Prawa bankowego uprawniająca kredytobiorcę do spłaty kredytu indeksowanego lub denominowanego do waluty obcej, w tej walucie, ponieważ także ten przepis wszedł w życie po zawarciu umowy kredytu. Podkreślić trzeba, że jedną z fundamentalnych zasad prawa cywilnego jest zasada stosowania prawa materialnego z daty dokonania czynności prawnej. Nie sposób zatem w realiach sprawy przyjąć do rozliczeń stron kurs średni NBP na podstawie zwyczaju w rozumieniu art. 354 k.c., ponieważ kurs taki nie był zwyczajowo przyjmowany w praktyce bankowej w umowach kredytu indeksowanego albo denominowanego do waluty obcej. Wykluczenie analogii, czyniło też niedopuszczalnym zastosowanie kursu średniego NBP w oparciu o art. 41 Prawa wekslowego.

Dopuszczalność zastąpienia klauzul niedozwolonych zgodnie z orzecznictwem TSUE, ze względu na cel „odstraszający” Dyrektywy 93/13, który w razie naruszenia równowagi stron umowy to stronie słabszej daje możliwości decyzyjne, uzależniona jest od woli konsumenta. W orzeczeniu Kasler (C-26/13) Trybunał dopuścił zastąpienie nieuczciwego warunku dyspozytywnym przepisem krajowym jedynie wówczas, gdy wyeliminowanie nieuczciwego warunku oznacza na mocy prawa krajowego unieważnienie całej umowy (co ma miejsce w niniejszej sprawie) oraz kumulatywnie jeżeli unieważnienie to naraża konsumenta na szczególnie niekorzystne konsekwencje (co nie występuje wobec jednoznacznego stanowiska powódki w niniejszej sprawie).

Ostatecznie zatem, skoro w niniejszej sprawie po wyłączeniu nieuczciwych warunków, ze względu na zmianę charakteru umowy nie jest możliwe jej obowiązywanie, a nie istnieje możliwość ich zastąpienia przepisem dyspozytywnym, należało uznać, że umowa nie może obowiązywać, co skutkowało ustaleniem jej nieważności.

Z przyczyn wskazanych powyżej, w szczególności braku możliwości zastąpienia niedozwolonych klauzul i tym samym utrzymania umowy w pozostałym zakresie, nie było zasadne żądanie główne, a uwzględnieniu podlegało żądanie ewentualne powodów, którzy mieli interes prawny w żądaniu ustalenia nieważności umowy (art. 189 k.p.c.) i którego nie niweczyło dochodzone w tej sprawie roszczenie o zapłatę nienależnego świadczenia wynikającego z nieważnej umowy. Za przyjęciem takiego stanowiska przemawia fakt, że umowa zawarta przez strony była długoterminowa. Zabezpieczeniem udzielonego kredytu była także hipoteka ustanowiona na nieruchomości powodów. Pozwany konsekwentnie zaś neguje stanowisko powodów, co do nieważności umowy kredytu. Rozstrzygnięcie o żądaniu zapłaty za okres objęty pozwem nie daje więc powodom, wobec istniejącego sporu, pełnej ochrony prawnej na przyszłość. Tak w odniesieniu do ostatecznych rozliczeń wszelkich kwestii finansowych powstałych na gruncie umowy, jak i wpisu w księdze wieczystej dotyczącego istniejącego obciążenia hipotecznego związanego z zawartą umową. Te kwestie dostatecznie uzasadniają przyjęcie, że w realiach sprawy, powodowie byli legitymowani w zakresie żądania ustalenia. Przywołać jeszcze przy tym można stanowisko Sądu Najwyższego zawarte w wyroku z 26 maja 2022 r., opowiadające się za szerokim rozumieniem interesu prawnego nawet w sytuacji całkowitej spłaty kredytu. Orzeczenie w przedmiocie nieważności umowy rozstrzyga definitywnie stan niepewności, co do obowiązywania umowy, usuwa niepewność prawną dotyczącą obowiązku uiszczania przez powodów rat kapitałowo – kredytowych na przyszłość i nie jest wyprzedzone żadnym przysługującym powodom dalej idącym roszczeniem, zwłaszcza, że obok roszczeń pieniężnych umowa wywołuje inne skutki – jak obciążenia hipoteki, obowiązki informacyjne.

W tych warunkach zasadnie Sąd pierwszej instancji, w oparciu o przepis art. 189 k.p.c., uwzględnił żądanie ewentualne ustalając, że umowa jest nieważna.

Apelacja powodów w zakresie żądania ewentualnego o zapłatę w znacznej części zasługiwała na uwzględnienie.

Żądanie ewentualne jest zgłaszane, jako dodatkowe na wypadek niemożności uwzględnienia przez sąd żądania zasadniczego i jest szczególnym przypadkiem kumulacji roszczeń. Przy uwzględnieniu żądania zasadniczego sąd nie orzeka w ogóle o żądaniu ewentualnym, a czyni to jedynie, gdy brak podstaw do uwzględnienia żądania zasadniczego, co miało miejsce w niniejszej sprawie. Prawidłowo Sąd Okręgowy oddalając powództwo główne rozstrzygał o żądaniu ewentualnym.

Uwzględnieniu podlegało w znacznym zakresie żądanie ewentualne w zakresie zwrotu nienależnego świadczenia.

Stwierdzenie nieważności umowy powoduje, że świadczenie spełnione w wykonaniu nieważnego zobowiązania jest – co do zasady – świadczeniem nienależnym, które podlega zwrotowi jako korzyść majątkowa uzyskana bezpodstawnie kosztem świadczącego (art. 410 § 1 k.c. w związku z art. 405 k.c.) W wypadku stwierdzenia nieważności umowy kredytu dokonywane przez kredytobiorcę płatności na poczet spłaty wykorzystanego kredytu są zatem świadczeniami nienależnymi, tak jak i świadczeniem nienależnym jest wypłata kapitału (kredytu) przez bank, które to świadczenia winny zostać zwrócone. Jak już też wskazano na wstępie rozważań w najnowszym orzecznictwie przyjmuje się (por. wyrok Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18 oraz uchwała Sądu Najwyższego z 16 lutego 2021 r., III CZP 11/20), że zobowiązanie kredytobiorcy oraz zobowiązanie banku zwrotu spełnionych świadczeń są od siebie niezależne, co jest wynikiem aprobowania teorii dwóch kondykcji. Z tej przyczyny, wobec nieważności umowy kredytowej, przedmiotem roszczenia restytucyjnego powodów mogło być żądanie zwrotu wpłaconych przez nich na rzecz pozwanego kwot, niezależnie od roszczenia restytucyjnego przysługującego w tej sytuacji (nieważności umowy) pozwanemu.

Podsumowując – stwierdzona nieważność umów kredytu uprawniała powodów do żądania zwrotu świadczeń dokonanych w wykonaniu tych umów, jako nienależnych, w oparciu o art. 410 § 1 k.c. w związku z art. 405 k.c. Umowa kredytu okazała się nieważna, powodom przysługiwało więc roszczenie – kondykcja – o zwrot spełnionych przez nich na poczet nieważnych umowy świadczeń. Roszczenie to powodowie oparli na akceptowanej obecnie powszechnie w orzecznictwie teorii dwóch kondycji, zgodnie, z którą roszczenie każdej ze stron nieważnej umowy o zwrot spełnionych przez nie nienależnie świadczeń traktuje się jako roszczenia nienależne od siebie. Każda ze stron jest zobowiązana do zwrotu uzyskanego nienależnie świadczenia na mocy odrębnych jednostronnie zobowiązujących stosunków prawnych. W tej sytuacji powodom przysługuje roszczenie kondycyjne w wysokości dochodzonej przez nich sumy uiszczonych rat kapitałowo-odsetkowych. Stosownie do treści art. 411 punkt 1 k.c. można żądać zwrotu świadczenia nienależnego nawet wówczas, gdy spełniający świadczenie wiedział, że nie jest do świadczenia zobowiązany, jeżeli spełnienie świadczenia nastąpiło w wykonaniu nieważnej czynności prawnej. Taka sytuacja występowała w niniejszej sprawie. W rezultacie mimo, że powodowie spełniali świadczenie – uiszczali raty – to uprawnieni są do ich zwrotu, ponieważ umowy okazały się nieważna. Zatem zasądzenie kwoty żądanej przez powodów było uzasadnione w oparciu o art. 410 § 1 i 2 k.c. w związku z art. 405 k.c.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi wątpliwości, że jeżeli w następstwie wyeliminowania postanowień abuzywnych umowa kredytu stała się trwale bezskuteczna (nieważna), świadczenia spełnione na jej podstawie powinny być postrzegane jako świadczenia nienależne w rozumieniu art. 410 § 2 k.c. (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17, OSP 2019, z. 12, poz. 115, z dnia 9 maja 2019 r., I CSK 242/18, niepubl. i z dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, niepubl., uchwała Sądu Najwyższego z dnia 16 lutego 2021 r., III CZP 11/20, niepubl.). W wyroku z dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, Sąd Najwyższy uznał, że świadczenie spełnione przez kredytobiorcę na podstawie postanowienia abuzywnego - co do zasady - podlega zwrotowi, choćby kredytobiorca był równolegle dłużnikiem banku. Ocenił, że odmienne stanowisko jest sprzeczne z panującą niepodzielnie w doktrynie teorią dwóch kondykcji. Samo bowiem spełnienie świadczenia wypełnia przesłankę zubożenia po stronie powoda, a uzyskanie tego świadczenia przez pozwanego przesłankę jego wzbogacenia (por. też wyroki Sądu Najwyższego z 24 listopada 2011 r., I CSK 66/11, niepubl., z 9 sierpnia 2012 r., V CSK 372/11, niepubl., z 28 sierpnia 2013 r., V CSK 362/12, nie publ., z 15 maja 2014 r., II CSK 517/13, niepubl., z 29 listopada 2016 r., I CSK 798/15, niepubl. i z 11 maja 2017 r., II CSK 541/16, nie publ.). Stanowisko co do niezależności roszczeń stron o zwrot świadczeń spełnionych na podstawie nieważnej umowy kredytu (świadczeń nienależnych) zostało podtrzymane w uchwale z 16 lutego 2021 r., III CZP 11/20, w której Sąd Najwyższy orzekł: „Stronie, która w wykonaniu umowy kredytu, dotkniętej nieważnością, spłacała kredyt, przysługuje roszczenie o zwrot spłaconych środków pieniężnych jako świadczenia nienależnego (art. 410 § 1 k.c. w związku z art. 405 k.c.) niezależnie od tego, czy i w jakim zakresie jest dłużnikiem banku z tytułu zwrotu nienależnie otrzymanej kwoty kredytu”. Nie była sporna wysokość wpłat dokonanych przez powodów na rzecz kredytodawcy. Sąd Apelacyjny zasądził na rzecz powodów od pozwanego 90 581,14 zł z tytułu zwrotu świadczeń spełnionych w wykonaniu umowy uznanej za nieważną. Żądanie zapłaty zgłoszone w pozwie podlegało uwzględnieniu na podstawie art. 410 § 1 i 2 k.c. w związku z art. 405 k.c.

Roszczenie dotyczące zwrotu nienależnie spełnionego świadczenia jest świadczeniem bezterminowym, a postawienie jego w stan wymagalności wiązać należy z wezwaniem skierowanym przez wierzyciela do dłużnika o jego zwrot (art. 455 k.c.). Niemniej w okolicznościach sprawy ta ogólna reguła winna podlegać modyfikacji o tyle, że stwierdzenie nieważności jest ściśle powiązane z ostateczną decyzją kredytobiorców co tego, że nie chcą oni utrzymania w mocy umowy dotkniętej abuzywnymi klauzulami poprzez ich sanowanie lecz powołują się na całkowitą nieważność umowy kredytowej wyrażając w tym względzie wiążącą decyzję wobec banku. Natomiast wyraźną i stanowczą decyzję co do tej kwestii powodowie wyrazili w oświadczeniu nadanym 2 sierpnia 2021 r. Z tą datą należy zatem wiązać możliwość uznania, że brak podstawy prawnej świadczenia stał się definitywny, a strony mogły skutecznie żądać zwrotu nienależnych świadczeń (por. uzasadnienie cytowanej wcześniej uchwały Sądu Najwyższego). Przedstawiony pogląd legł więc u podstaw przyjęcia, że pozwany popadł w opóźnienie w zwrocie z dniem 2 sierpnia 2021 r., co uzasadniało zasądzenie odsetek ustawowych za opóźnienie od tej daty (art. 481 § 1 k.c.), a w pozostałej części żądanie odsetkowe podlegało oddaleniu. Powyższe stanowisko dodatkowo jest uzasadnione sformułowaniem żądań w tym procesie, w którym jako żądanie główne powodowie wnieśli o zasądzenie należności tytułem nienależnego świadczenia wynikającego z zastosowania w umowie kredytu niedozwolonych klauzul, a dopiero jako żądanie ewentualne wnieśli o ustalenie, że umowa kredytu jest nieważna.

Jeżeli sąd pierwszej instancji oddalił powództwo w całości i wyrok został zaskarżony w całości, a w ocenie sądu drugiej instancji częściowo uzasadnione jest tylko żądanie ewentualne, sąd ten powinien zmienić zaskarżony wyrok (art. 386 § 1 k.p.c.) uwzględniając żądanie ewentualne w części, a co do żądania głównego i niezasadnej części żądania ewentualnego oddalić apelację powoda (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 28 sierpnia 2019 r., sygn. akt IV CZ 38/19).

Mając powyższe na uwadze, skoro żądanie główne okazało się bezzasadne, a żądanie ewentualne w znacznej części uzasadnione, Sąd Apelacyjny, na podstawie art. 385 k.p.c., oddalił apelację od oddalenia powództwa w zakresie żądania głównego, zmienił zaskarżony wyrok uwzględniając, na podstawie art. 386 § 1 k.p.c., żądanie ewentualne w części oraz oddalił, na podstawie art. 385 k.p.c., apelację co do zasadnej uwzględnionej części żądania ewentualnego.

O kosztach procesu Sąd Apelacyjny orzekł odrębnie w stosunku do każdego z roszczeń powodów. Co do powództwa głównego na podstawie art. 98 k.p.c., natomiast co do żądania ewentualnego na podstawie art. 100 zdanie drugie k.p.c., obciążając nimi w całości pozwanego wobec tego, że powodowie ulegli jedynie w nieznacznej części żądaniu ewentualnemu (co do części odsetek).

Sąd Apelacyjny miał na uwadze, że obowiązek uiszczenia opłaty od żądania ewentualnego powstaje tylko w przypadku nieuwzględnienia żądania zgłoszonego
w pozwie jako pierwsze. Jeżeli nastąpi to wyrokiem częściowym, wymieniony obowiązek powstaje z chwilą prawomocności wyroku. Jeżeli natomiast o obu żądaniach (pierwszym i ewentualnym) sąd rozstrzyga jednym wyrokiem, w wyroku tym orzeka jednocześnie
o opłacie należnej od żądania ewentualnego (tak też Sąd Najwyższy w postanowieniu
z 20 maja 1987 r., sygn. akt I CZ 55/87, opubl. OSNC 1988/11/160).

Z uwagi na dotychczasowy brak uiszczenia opłaty od apelacji od żądania ewentualnego, Sąd Apelacyjny na podstawie art. 113 ust. 1 ustawy z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych w związku z art. 100 zdanie drugie k.p.c. nakazał pobrać od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa 1 000 zł tytułem nieuiszczonej opłaty od apelacji od żądania ewentualnego.

Wobec uwzględnienia w znacznym zakresie żądania ewentualnego powodów, którzy ulegli jedynie co do części odsetek, Sąd Apelacyjny, na mocy art. 100 zdanie drugie k.p.c., obciążył pozwanego w całości kosztami postępowania apelacyjnego wywołanego apelacją powodów co do oddalenia ich żądania ewentualnego o zapłatę.

Zasądzona od pozwanego na rzecz powodów kwota 9 450 zł z tytułu kosztów postępowania apelacyjnego stanowiła różnicę pomiędzy kosztami postępowania apelacyjnego należnymi powodom (wobec uwzględnienia w znacznej części ich żądania ewentualnego o zapłatę oraz oddalenia apelacji pozwanego), a stanowiącymi wynagrodzenie ich pełnomocnika w postępowaniu apelacyjnym za postępowanie wywołane apelacją powodów w zakresie żądania ewentualnego w wysokości 4 050 zł na podstawie § 2 punkt 6 w związku z § 10 ust. 1 punkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych i postępowanie wywołane apelacją pozwanego, która została oddalona w całości w wysokości 8 100 zł ustalonymi na podstawie § 2 punkt 7 w związku z § 10 ust. 1 punkt 2 cytowanego powyżej rozporządzenia, a kosztami postępowania apelacyjnego należnymi pozwanemu (wobec oddalenia apelacji co do powództwa głównego), a stanowiącymi wynagrodzenie jego pełnomocnika w postępowaniu apelacyjnym w wysokości 2 700 zł – ustalonym na podstawie § 2 punkt 5 w związku z § 10 ust. 1 punkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.

SSA Olga Gornowicz-Owczarek SSA Katarzyna Żymełka SSA Wiesława Namirska