Wyrok z 26 marca 2025, sygn. II AKa 508/24

Przewodniczący

Sędzia SA Iwona Hyła

Sędziowie:

SA Marcin Schoenborn (spr.)

SA Grzegorz Wątroba

Protokolant

Marta Jodłowska

Formularz UK 2

Sygnatura akt

II AKa 508/24

Załącznik dołącza się w każdym przypadku. Podać liczbę załączników:

5

1.  CZĘŚĆ WSTĘPNA

1.1.  Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

wyrok Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia 15 kwietnia 2024 r. sygn. akt IV K 41/22

1.2.  Podmiot wnoszący apelację

☐ oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego

☐ oskarżyciel posiłkowy

☐ oskarżyciel prywatny

☒ obrońca

☐ oskarżony albo skazany w sprawie o wydanie wyroku łącznego

☐ inny

1.3.  Granice zaskarżenia

1.1.1.  Kierunek i zakres zaskarżenia

☒ na korzyść

☐ na niekorzyść

☒ w całości

☒ w części

☒

co do winy

☒

co do kary

☒

co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

1.1.2.  Podniesione zarzuty

Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

☐

art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

☒

art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

☒

art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

☒

art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

☒

art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

☐

art. 439 k.p.k.

☐

brak zarzutów

1.4.  Wnioski

☒

uchylenie

☒

zmiana

2.  Ustalenie faktów w związku z dowodami
przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy

1.5.  Ustalenie faktów

1.1.3.  Fakty uznane za udowodnione

Lp.

Oskarżony

Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

Dowód

Numer karty

2.1.1.1.

M. B.

Niekaralność oskarżonego

informacja z Krajowego Rejestru Karnego

2824

1.1.4.  Fakty uznane za nieudowodnione

Lp.

Oskarżony

Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

Dowód

Numer karty

2.1.2.1.

1.6.  Ocena dowodów

1.1.5.  Dowody będące podstawą ustalenia faktów

Lp. faktu z pkt 2.1.1

Dowód

Zwięźle o powodach uznania dowodu

2.1.1.1

informacja z Krajowego Rejestru Karnego

Dowód nie budzący wątpliwości. Choć jeszcze do niedawna oskarżony M. B. figurował w Kartotece Karnej Krajowego Rejestru Karnego jako skazany wyrokiem Sądu Rejonowego w Bytomiu z dnia 3 listopada 2014 r., prawomocnym od dnia 11 listopada 2014 r., za przestępstwo z art. 157 § 1 kk na karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na 2 letni okres próby, to nie powinno dziwić usunięcie wpisu o tym skazania z rejestru skazanych na skutek zatarcia skazania, z chwilą którego uważa się je za niebyłe. Już dawno przecież upłynął okres próby i dalszy okres, w którym było możliwe zarządzenie wykonania kary, a niewątpliwie do niego nie doszło. Na przeszkodzie zatarciu skazania z upływem wymaganego okresu od zakończenia okres próby w myśl art. 76 § 1 i 2 kk stać mogło jedynie nie uiszczenie przez M. B. nawiązki, którą w kwocie 2000 złotych był obowiązany zapłacić pokrzywdzonemu. Uznać zatem trzeba, iż tego dokonał, możliwe że już dawno, a tylko Krajowy Rejestr Karny od sądu wykonującego tamten wyrok nie miał o tym informacji, względnie owy sąd sam o tym nie wiedział, ponieważ np. nie otrzymał powiadomienia od beneficjenta tego świadczenia.

1.1.6.  Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów
(dowody, które sąd uznał za niewiarygodne oraz niemające znaczenia dla ustalenia faktów)

Lp. faktu z pkt 2.1.1 albo 2.1.2

Dowód

Zwięźle o powodach nieuwzględnienia dowodu

3.  STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków

Lp.

Zarzut

3.1.

podniesiona w apelacji obrońcy M. B.

obraza przepisów prawa materialnego innego, niż w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu w punkcie 11, a to art. 4 kk poprzez zastosowanie art. 57b kk w sytuacji, gdy obowiązywał on od dnia 24 czerwca 2020 r., a popełnienie czynu opisanego w punkcie 11 obejmowało okres od września 2019 r. do 17 czerwca 2021 r., co w konsekwencji powinno wymagać od Sądu I instancji zastosowania ustawy względniejszej dla oskarżonego, tj. w brzmieniu przed dniem 24 czerwca 2020 r..

☐ zasadny

☐ częściowo zasadny

☒ niezasadny

Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny

Chybiony już tylko z tego względu, że za czas popełnienia przestępstw o charakterze ciągłym, traktować należy ostatni moment działania sprawcy, w tym czas dokonania ostatniego z czynów składających się na realizację przestępstwa ciągłego, a więc mówiąc najjaśniej, czas ostatniego ze składających się na to przestępstwo zachowań (zob. wyrok SN z 15 kwietnia 2002 r., II KKN 387/01, LEX nr 52943; postanowienie SN z 27 września 2011 r., III KK 89/11, LEX nr 1124779). Czasem popełnienia przestępstwa ciągłego jest okres obejmujący powtarzające się zachowania, z tym, że skutki prawne, np. początek biegu przedawnienia, należy liczyć od ostatniego zachowania wchodzącego w jego skład". Także reguła, że zmiana ustawodawstwa karnego nie może działać na niekorzyść sprawcy (art. 4 § 1 kk) nie dotyczy zmiany ustawy w trakcie popełnienia przestępstwa ciągłego, którego czas popełnienia określa ostatnie zachowanie (zob. postanowienie SN z 18 grudnia 2015 r., III KK 300/15, LEX nr 1943848). W związku z tym nie może być najmniejszych wątpliwości, że przypisane M. B.w punkcie 11 przestępstwo ciągłe zostało popełnione już pod rządami dodanego do Kodeksu karnego z dniem 24 czerwca 2020 r. przepisu art. 57b kk, skoro czas ostatniego z zachowań wchodzących w jego skład przypadł dopiero na 17 czerwca 2021 r..

Wniosek

brak skorelowanego wniosku

☐ zasadny

☐ częściowo zasadny

☐ niezasadny

Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny.

3.2.

podniesiona w apelacji obrońcy M. B.

obraza przepisów postępowania mająca wpływ na treść zaskarżonego wyroku w zakresie rozstrzygnięć o winie z punktu 13, a to:

art. 7 kpk poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny zeznań M. R., M. P., S. Z., P. S. (1), A. Ż. oraz oskarżonego poprzez bezpodstawne uznanie, że pożyczki obwarowane były jednocześnie odsetkami przekraczającymi co najmniej dwukrotnie stopę odsetek maksymalnych lub maksymalnych za opóźnienie, określonych w ustawie oraz innych niż odsetkowe koszty kredytu w kwocie co najmniej dwukrotnie przekraczającej maksymalną wysokość tych kosztów określoną w ustawie,

art. 410 kpk wyrażającą się w ustaleniu okoliczności faktycznych sprawy na podstawie niekompletnego materiału dowodowego, tj. z wyeliminowaniem fragmentu treści zeznań świadków M. R., M. P., S. Z., P. S. (1), A. Ż. oraz oskarżonych, które wskazywały, że pożyczkom nie towarzyszyły inne niż odsetkowe koszty kredytu,

art. 4 kpk poprzez naruszenie zasady obiektywizmu i nieuwzględnienie okoliczności przemawiających na korzyść oskarżonego, tj. fragmentów zeznań świadków M. R., M. P., S. Z., P. S. (1), A. Ż., które wskazywały, że pożyczkom nie towarzyszyły inne niż odsetkowe koszty kredytu

☐ zasadny

☒ częściowo zasadny

☐ niezasadny

Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny

Nie mógł obrazić Sąd I instancji wskazanych przepisów prawa procesowego, kiedy dowody ze źródeł osobowych w treści zarzutów przywołane, po pierwsze uwzględnił w podstawie dowodowej wyroku, a po wtóre ocenił jako wiarygodne w zakresie okoliczności odnoszących się do udzielanych przez oskarżonych pożyczek. Uwaga ta odnosi się również do zeznań A. Ż., co do których jedynie Sąd a quo uznał za bardziej wiarygodne, a zatem miarodajniejsze dla dokonywanych ustaleń, jej depozycje z jurysdykcyjnej fazy procesu.

Błędnie natomiast rzeczywiście przyjął Sąd a quo, że pokrzywdzone, którym jako konsumentom oskarżeni udzielali na lichwiarskich warunkach pożyczek pieniężnych, miały ponosić w związku z tym inne niż odsetkowe koszty ich udzielenia i to w wysokości dwukrotnie przekraczającej maksymalną wysokość tych kosztów określoną w ustawie. Żadną miarą nie wynikało to z materiału dowodowego, w tym w szczególności z zeznań pokrzywdzonych M. R., M. P., S. Z., P. S. (1), A. Ż.. Choć Sąd I instancji trafnie dostrzegł, iż na owy czas akurat w odniesieniu do sytuacji tych kobiet, którym oskarżeni pożyczali pieniądze bez jakiegokolwiek związku z ich działalnością zawodową, nie wspominając o działalności gospodarczej, której przecież nie prowadziły, kwestia tych pozaodsetkowych kosztów uregulowana była jedynie w ustawie z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim, gdyż przepisy art. 720 ¹ § 2 kc definiującego te koszty przy umowie pożyczki oraz art. 720 ² kc określającego w braku przepisów szczególnych maksymalną ich wysokość dla tej umowy oraz skutek ich przekroczenia, obowiązują dopiero od dnia 18 grudnia 2022 r., a więc miał też w polu widzenia, że zgodnie z definicją legalną pozaodsetkowych kosztów kredytu z art. 5 pkt 6a ustawy o kredycie konsumenckim są nim wszystkie koszty, które konsument ponosi w związku z umową o kredyt konsumencki , ale z wyłączeniem odsetek, kompletnie przeinaczył wymowę (znaczenie, sens) wypowiedzi owych pokrzywdzonych, które co istotne akurat w tym zakresie zeznawały zgodnie z tym, co wyjaśniali oskarżeni. W stwierdzeniach, że spłata jednorazowo także obwarowana była koniecznością zapłaty określonego procentu od kwoty kapitału, zawierało się potwierdzenie tego, że pożyczki były oprocentowane według określonej stopy w stosunku tygodniowym lub dwutygodniowym. Wprawdzie Sąd Okręgowy zorientował się, że pożyczki były udzielane bez określonego z góry terminu spłaty, ale już nie zrozumiał, że dotyczyło to tylko kapitału. Umówione były natomiast terminy płatności rat odsetkowych przypadające w zależności od tego, jak naliczane było oprocentowanie, co tydzień lub dwa tygodnie. Wówczas też możliwe było uregulowanie całego zadłużenia, nigdy jednak samego kapitału, bez należnego oprocentowania. Nic innego w tym zakresie nie podobna było się doszukać w zeznaniach P. S. (1), z których przecież wynikało, że w terminie spłaty raty odsetkowej uregulowała całe zadłużenie obejmujące również tę ratę, wynoszące przywołane przez Sąd Okręgowy 7000 złotych. Zresztą dla Sądu Apelacyjnego potwierdzeniem tego, że o żadnych pozaodsetkowych kosztach mowy być nie może, musi też świadczyć następujący fragment pisemnego uzasadnieniu zaskarżonego wyroku cyt. " Sąd uznał, iż pobieranie kwoty 30 % kwoty kapitału co dwa tygodnie, nie miało jednoznacznego charakteru i nie mogło być kwalifikowane wyłącznie z art. 304 § 3 k.k. jako żądanie odsetek. Stanowisko Sądu było związane z tym, iż oskarżeni domagali się tej kwoty jako płatności okresowej, nie zaś jako odsetek należnych w razie przekroczenia spłaty terminu pożyczki (odsetki w razie opóźnienia). Sąd uznał że oskarżeni nazywali to odsetkami, a domagali się de facto kosztów dodatkowych, opłaty za korzystanie z kapitału, która ustalili w takiej wysokości". Czym są zaś opłaty za korzystanie z kapitału, jak nie odsetkami, o których mowa w art. 359 § 1 kc. Niewątpliwie należało się zaś posiłkować przepisami prawa cywilnego, na gruncie których czym innym są odsetki za opóźnienie (art. 481 § 1 kc), a czym innym tzw. odsetki kapitałowe, potocznie określane oprocentowaniem. Natomiast, inne niż odsetkowe koszty takich form finansowego wsparcia jak np. pożyczka, to będą choćby marże, prowizje lub opłaty przygotowawcze lub za obsługę umowy, jak też opłaty związane z odroczeniem terminu spłaty, nieterminową spłatą, koszty usług dodatkowych, w szczególności koszty ubezpieczeń, koszty związane z ustanowieniem zabezpieczenia, koszty pozyskiwania informacji (zob. art. 720 ¹ dot. umowy pożyczki uregulowanej w kodeksie cywilnym).

Z powołanych dowodów wynikało zatem, że udzielane pokrzywdzonym pożyczki pieniężne nie miały właśnie charakteru nieopłatnego, lecz odpłatny, co oznacza, że były oprocentowane. Pokrzywdzone płacić miały oskarżonym tzw. odsetki kapitałowe, czyli używając terminologii cywilistycznej odsetki od sumy pieniężnej należne tylko wtedy, gdy to wynika z czynności prawnej albo z ustawy, z orzeczenia sądu lub z decyzji innego właściwego organu (zob. art. 359 § 1 kc), ale już nie odsetki za czas opóźnienia, których wierzyciel może się domagać, jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi (art. 481 § 1 kc), czyli związane z niedotrzymywaniem terminów płatności. Nie zostało dostrzeżonym przez Sąd I instancji, choć niezbyt obszerne zeznania w/w kobiet w zestawieniu z tym, co mieli do powiedzenia oskarżeni, wybrzmiewały akurat w tym aspekcie nad wyraz klarownie, że każdy przypadek spóźnienia się z ratą, czy uregulowaniem jej w niepełnej wysokości, w istocie stanowił udzielenie kolejnej pożyczki odpowiadającej kwotowo nieuiszczonej w terminie racie lub jej części, skutkujący też automatycznie powiększeniem wysokości kolejnej raty w związku z wyższą podstawą jej obliczenia, aż do czasu, kiedy w terminie jej płatności, oprócz spłaty należnej raty, ustalanej jako określony procent pożyczonej łącznie kwoty, nie doszło do spłaty również kapitału.

Tym samym Sąd Okręgowy wyciągnął nieprawidłowe wnioski z dowodów uznanych za wiarygodne, nawet w szerszym zakresie, niż był to w stanie dostrzec apelujący obrońca M. B., co takie uchybienie kwalifikuje w kategorii błędu w ustaleniach faktycznych, a nie obrazy przepisów postępowania określających podstawę dowodową wyroku (art. 410 kpk) oraz zasady obiektywizmu (art. 4 kpk) i swobodnej oceny dowodów (art. 7 kpk).

Wniosek

zmiana zaskarżonego wyroku w punkcie 13 poprzez złagodzenie wymierzonej oskarżonemu kary pozbawienia wolności

☐ zasadny

☒ częściowo zasadny

☐ niezasadny

Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny.

Stwierdzone uchybienie nakazywało zgodnie z art. 438 kpk oraz art. 437 § 1 i 2 kpk skorygować zaskarżony wyrok nie tylko w sposób postulowany przez apelującego, ale zdecydowanie dalej idący. Należało bowiem wyeliminować z opisów przestępstw przypisanych oskarżonemu M. B. (1) w punkcie 13, a więc w ramach rozstrzygnięć o winie tam zawartych, sformułowań odnoszących się po pierwsze do innych niż odsetkowe kosztów pożyczek, a po wtóre o odsetkach za opóźnienie, finalnie zaś czyny zakwalifikować z pominięciem art. 304 § 2 kk, a więc i bez potrzeby uciekania się do formuły kwalifikacji kumulatywnej w rozumieniu art. 11 § 2 kk. Nie były to zresztą jedyne zmiany w tym zakresie. Więcej w podsekcjach 4.1, 4.4, 4.6, 5.2.3 i 5.2.4.

3.3.

podniesiona w apelacji obrońcy M. B. (1)

obraza przepisów postępowania mająca wpływ na treść zaskarżonego wyroku w zakresie rozstrzygnięć o winie z punktów 11 i 15 oraz rozstrzygnięć o przepadku z punktów 12 i 16, a to art. 7 kpk poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej materiału dowodowego opowiadającego się za orzeczeniem przepadku korzyści po stronie M. B. wysokość 466.825,00 zł oraz 35.573,00 zł - pierwsza kwota stanowi prostą kalkulację pełnego "obłożenia" wszystkich lokali przez 365 dni w roku kalendarzowym, podczas gdy taka kalkulacja stanowi niezasadne uproszczenie pociągające za sobą orzeczenie przepadku korzyści w kwocie przekraczającej realne możliwości osiągnięcia korzyści z prowadzonego procederu, z kolei kwota druga nie została w żaden sposób uzasadniona i nie znajduje oparcia w materiale dowodowym;

podniesiona w apelacji obrońcy M. N.

obraza przepisu prawa materialnego innego, niż w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu w punkcie 4, a to art. 45 § 1 kk poprzez orzeczenie przepadku równowartości korzyści majątkowej osiągniętej z popełnionego przestępstwa w kwocie 156.815 złotych w sytuacji, kiedy wskazana kwota żadną miarą nie odpowiada realiom wielkości uzyskanej korzyści majątkowej, a wyliczenia dokonane w tej materii przez oskarżyciela publicznego sprowadzają się do prostych działań matematycznych i nie są żadną miarą oparte o realia sprawy

☐ zasadny

☒ częściowo zasadny

☐ niezasadny

Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny

Zarzut apelacji obrońcy M. B. w odniesieniu do korzyści majątkowej osiągniętej przez tego oskarżonego z przestępstwa z art. 124 prawa farmaceutycznego w kształcie, w jakim został podniesiony, ze względu na jego umotywowanie, kompletnie ignorujące klarownie wyłożone w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku powody określenia tej korzyści na kwotę nie mniejszą niż 35.573 złotych, z odwołaniem się przy tym do konkretnych dowodów, na podstawie których takie ustalenie zostało poczynione, z gruntu należało uznać za chybiony. Poza tym nie raczył dostrzec tenże apelujący, że akurat w tym zakresie zeznaniom R. C. z rozprawy, na które zapewne się powoływał, Sąd I instancji nie dał wiary, a przedstawiona w pisemnych motywach tego przyczyna w świetle kryteriów swobodnej oceny dowodów z art. 7 kpk, w szczególności uwzględniając zasady prawidłowego rozumowania oraz wskazania doświadczenia życiowego, w kontekście wcześniejszych odmiennych zeznań tego świadka, nie wzbudzała najmniejszych zastrzeżeń Sądu odwoławczego, jest jak najbardziej racjonalną i przekonującą, stąd też nie pozwalała zaaprobować wnioskowania skarżącego. Z innych jednak względów Sąd odwoławczy dopatrzył się wadliwości zaskarżonego wyroku co do określenia wielkości korzyści majątkowej osiągniętej z przestępstwa przypisanego M. B.w punkcie 15. Więcej w podsekcji 4.7.

Co do zasady za trafne natomiast ocenił zarzuty apelacji obrońców obu oskarżonych kwestionujące w istocie prawidłowość ustalenia przez Sąd I instancji wielkość korzyści majątkowej, które osiągnęli oni z przypisanego każdemu z nich przestępstwa kuplerstwa. Już jednak w tym miejscu zaznaczyć należy, iż wynikająca z tego wadliwość orzeczenia ze swej istoty nie mogłaby się ograniczać do błędności rozstrzygnięć o przepadku równowartości tej korzyści, kiedy również opisy tych przestępstw uwzględniały kwoty odpowiadające przyjętym przez Sąd Okręgowy wielkościom tej korzyści, które osiągnął każdy z oskarżonych. Wydaje się, że prawidłowo dostrzegł to obrońca M. B. skoro nie wskazał, że zaskarża wyrok tylko co do kary oraz przepadku, lecz w całości, a na podstawie tego należało właśnie wnioskować, iż podnoszona obraza art. 7 kpk odnosiła się także względem rozstrzygnięcia o winie z punktu 11 właśnie w zakresie, w jakim opis przestępstwa wprost określał wysokość osiągniętej korzyści majątkowej na nie mniej niż 466.825 złotych. Obrońca drugiego z oskarżonych mężczyzn nie wykazał się natomiast oczekiwaną w związku z tym konsekwencją, skoro nie skarżył wyroku co do winy. Nie oznaczało to jednak, iż Sąd ad quem był z tego powodu ograniczony w możliwości ingerencji w treść zaskarżonego wyroku co do M. N. i czynu przypisanego mu w punkcie 4. Więcej w podsekcji 4.3.

Oczywiście nie miał też racji obrońca M. N. twierdząc, iż orzeczony wobec tego oskarżonego w punkcie 5 przepadek równowartości korzyści majątkowej obrażał art. 45 § 1 kk, kiedy nie zaprzeczał on, że także jego mandant uzyskał takie korzyści z przypisanego mu ułatwiania prostytucji. Nie była zaś jedynie akceptowaną określona przez Sąd I instancji wysokość tej korzyści. Naruszonym byłby więc wskazany przepis, obligujący przecież do orzeczenia korzyści majątkowej osiągniętej z przestępstwa lub jej równowartości, właśnie wtedy, kiedy taki przepadek nie zostałby orzeczony w sytuacji jej uzyskania, kiedy jednocześnie nie może budzić najmniejszych wątpliwości, że nie aktualizował się przypadek, w którym owa korzyść lub jej równowartość podlegała zwrotowi pokrzywdzonemu lub innemu podmiotowi. Prostytuujące się kobiety płaciły przecież za udostępniane im faktycznie mieszkania na zasadzie dobrowolności. Żadne kwoty nie zostały na nich wymuszone. Co najwyżej mogły nie wykorzystywać danej im w ten sposób możliwości na zarobek. Z obrazą prawa materialnego mamy do czynienia wtedy, kiedy nie zostanie zastosowana norma prawna, której zastosowanie było w konkretnym wypadku obowiązkowe. Nie ma zaś takiej obrazy, kiedy kwestionowane są ustalenia faktyczne, a tej niewątpliwie sfery dotykało uchybienie podniesione przez obrońcę M. N. nazwane tylko obrazą prawa materialnego.

Generalnie nie można się też zgodzić z obrońcą M. B., iż Sąd I instancji dowolnie ocenił dowody mające znaczenie dla określenia wielkości korzyści majątkowej przez tego oskarżonego osiągniętej z kuplerstwa. Zresztą bez większego wysiłku intelektualnego należało dostrzec, iż nie tyle w tym tenże skarżący upatrywał podnoszonej w owym zakresie wadliwości zaskarżonego wyroku, co we wnioskowaniu Sądu I instancji opartym na okolicznościach wynikających z dowodów uznanych za wiarygodne, które to wnioskowanie uważa za zbyt daleko idące, stanowiące wyraz uciekania się do niekorzystnych dla oskarżonego domniemań zakazanych przez art. 5 § 2 kpk. Przyznaje to zresztą tenże skarżący już w umotywowaniu zarzutu, gdzie jest wyraźnie wskazywanym, że cyt. " Obrona pragnie również zakwestionować ustalenia faktyczne dotyczące orzeczonego w punkcie 12 ... przepadku korzyści majątkowych. W uzasadnieniu Wyroku Sądu I instancji wskazano, że kwota wyszczególniona w punkcie 12 stanowi kalkulacje pełnego "obłożenia" wszystkich lokal przez 7 dni w tygodniu oraz pomnożenie tej kwoty przez stawkę 150,00 zł za noc. Powyższa kalkulacja stanowi zupełnie niezasadne uproszczenie matematyczne, które nie znajduje odzwierciedlenia w materiale dowodowym.".

Ze skarżącymi trzeba się jednak zgodzić, że ustalone przez Sąd I instancji wielkości korzyści majątkowych osiągniętych z kuplerstwa na poszczególnych lokalach, w których kobiety mogły się prostytuować za odpłatnością uiszczaną oskarżonym, przy czym w pewnym początkowym okresie tylko M. N. działającemu samemu, oparte zostały na odrealnionym założeniu, które sprowadzało się do przyjęcia, że uzyskany został w ten sposób w istocie maksymalny możliwy przychód z tego rodzaju działalności, wyliczony na podstawie ilorazu ilości dni, przez które lokale we wskazanym celu były udostępniane uprawiającym nierząd kobietom, a odpowiadającego ilościom dni, przez jakie były one na te potrzeby faktycznie wynajmowane przez oskarżonych, także z wykorzystaniem danych innych osób, w tym niektórych prostytuujących się kobiet, w szczególności A. Ż. posługującej się poprzednim nazwiskiem K. oraz ilości pokoi w poszczególnych mieszkaniach przemnożonej przez kwotę 150 złotych, którą zwykli byli oskarżeni pobierać za możliwość świadczenia w nich usług seksualnych za każdy dzień od jednej osoby. Nawet jeśli odtajnione materiały uzyskane niejawnie w toku kontroli operacyjnych oraz kontroli procesowej, wskazywały również, że z tego rodzaju działalności był bardzo dobry zarobek, a M. N. w rozmowach ze swą partnerką E. M. miał wręcz twierdzić, iż przez to nie trzeba pracować, gdyż inni pracują na ich dobrobyt, zdarzać miały się też przypadki, na co wskazywał również osobowy materiał dowodowy, iż „obłożenie” na lokalach było większe, niż warunki, jakie one zapewniały, czyli w jednym czasie płacić za nie miało więcej kobiet, niż liczyły one sobie pokoi, wymaga jednak zauważenia, że Sąd a quo pominął też szereg innych okoliczności, które nie pozwalały właśnie przyjąć takiego optymistycznego założenia, jakie poczynił, co już wystarczało, ażeby nie zgodzić się z dokonanym przez ten sąd wyliczeniem korzyści majątkowej, a tym samym zakwestionować rozstrzygnięcia wykorzystujące z tym związane ustalenia.

Wypada zacząć dalsze wywody od uwagi, iż nawet dla opracowującego raport z kryminalnej analizy operacyjnej nr 1456/21, do zawartych w którym obliczeń swe korygujące wyliczenia przedstawił Sąd I instancji uzasadniając na piśmie rozstrzygnięcia o przepadku z punktów 5 i 12, łączna korzyść majątkowa, która od 3 lipca 2019 r. do 23 czerwca 2021 r. przez M. N. i M. B.z funkcjonowania tzw. "Mieszkaniówek" miałaby zostać uzyskaną, a odpowiadała sumie opłat uiszczonych przez prostytuujące się w nich kobiety, określonej wedle tego samego założenia, które przyjął później Sąd Okręgowy, była jedynie możliwą (k. 2022v t. XI). Wprost zostało przecież wskazanym, że mogli uzyskać korzyść majątkową w kwocie 956.750 złotych (skorygowaną przez Sąd a quo do 941.400 złotych), a nie że taką uzyskali. W konsekwencji dziwić też musi bezkrytyczne podejście do stanowiska oskarżyciela publicznego wyrażonego już w piśmie z dnia 20 października 2023 r., a odwołującego się do wyliczenia z przywołanego raportu, które, wbrew temu, co za pewnik uznał autor pisma, kategorycznie nie stwierdzało wysokości korzyści majątkowej, którą mieli uzyskać oskarżeni z rzeczonego procederu, wedle ostatecznie niepotwierdzonych zarzutów aktu oskarżenia mającego wyczerpywać również znamiona sutenerstwa z art. 204 § 2 kk (k. 2689 t. XIV).

Na pewno trzeba się zaś w ogólności zgodzić z obrońcą M. B. że skonkretyzowanie korzyści majątkowej w oparciu o wyliczenie (kalkulację) wyżej przedstawione, pomijało to, że nie ma najmniejszych podstaw do przyjęcia, iż wszystkie przedmiotowe lokale na tzw. pełnym obłożeniu funkcjonowały przez 7 dni w tygodniu. Zwrócili na to uwagę oskarżeni, a żaden racjonalny argument nie pozwala tego zdyskwalifikować w okolicznościach niniejszej sprawy. Oczywiście nie można było się zgodzić, uwzględniając prosty rachunek ekonomiczny związany z kosztami, jakie oskarżeni musieli ponosić, a związane były z opłatami za publikowane ogłoszenia, opłatami za najem, rachunkami za media, niekiedy wydatkami na doposażenie, a na pewno też, pomimo formułowanych zastrzeżeń ze strony korzystających na jakość oferty, także na zakup środków czystości i higienicznych, co zresztą potwierdza także materiał dowodowy uzyskany niejawnie, aby mogli akceptować wykorzystanie lokali, szczególnie tych przez nich wynajmowanych nieprzerwanie przez kilkaset dni, na poziomie, jak to wskazywał M. N. 30-40% (k. 2588v t. XIII), czy tylko przez 3-4 dni w tygodniu. Wówczas na lokalu dwupokojowym zysk na czysto wychodziłby w granicach 1500-2500 złotych do podziału na dwóch, co niewarte byłoby chyba zachodu i ponoszenia ryzyka. Tym niemniej trzeba zauważyć, że niekiedy lokale okazywały się nie mieć wzięcia (przykładowo mieszkanie w T. przy ul. (...) wynajmowane od 12 września 2019 r. do 28 listopada 2019 r.). W roku 2020 r. nastał z kolei czas pandemii COVID-19, a trzeba przypomnieć, iż był to okres, przynajmniej w pierwszych jej miesiącach, w którym obowiązywały daleko idące obostrzenia, wiążące się też z koniecznością samoizolacji, czy nawet zakazem przemieszczania się bez uzasadnionego powodu. W oczywisty sposób musiał wpłynąć więc też na ilość klienteli gotowej korzystać z usług seksualnych, a tym samym na zainteresowanie tym parających się kobiet lokalami, w których w ten sposób zarobkowały. Wedle M. B.w tym najtrudniejszym okresie stawki miały nawet zostać obniżone do 100 złotych za dzień, a i tak tylko kilka razy w tygodniu ktoś się decydował skorzystać (k. 2605 t. XIII). W końcu nie można nie wspomnieć o wymaganiach A. Ż.. Z racji swej sytuacji osobistej, tj. niewiedzy małżonka co do zajęcia zarobkowego, którym się faktycznie parała, a wręcz okłamywanie go w tej kwestii rzekomym zatrudnieniem w zakładzie produkcyjnym, oczekiwała możliwie największej anonimowości dla uchronienia się przed ryzykiem dekonspiracji przez mężem. Wiązało się z tym zaś nie tylko uciekanie do korzystania z lokali odpowiednio odległych od jej miejsca zamieszkania, ale również świadczenie w nich przez nią usług seksualnych bez obecności innych prostytutek. Zapewniało to już jednak co najwyżej dzienne 50% obłożenie na takim lokalu. Z powodu zaś posiadania owej możliwości miała być właśnie otwartą na to, aby na swoje, choć poprzednie dane, na potrzeby oskarżonych wynajmować kolejne lokale. Zresztą z tego powodu przynajmniej znajdujące się w podobnej sytuacji W. W. i M. M. miały płacić niższe stawki (k. 2167 t. XI, k. 1190 t. VI). Zeznania kobiet korzystających z udostępnianych przez oskarżonych lokali wskazywały też, że prostytucją nie zajmowały się nieprzerwanie przez 7 dni w tygodniu. Zresztą tylko ograniczony do kilkunastu osób krąg takich kobiet został ustalony, a one same przesłuchane. Wiadomo jednak, iż musiało być ich więcej, jeśli się weźmie pod uwagę modus operandi stosowane przez oskarżonych, czyli udostępnianie lokali na dniówki za stałą opłatą od osoby, kontakt za pośrednictwem numeru telefonu ogłaszany na portalu R., z kluczem do lokalu pod wycieraczką, czy na odległość przekazywanym kodem dostępu. Ponadto z depozycji prostytuujących się kobiet, które u oskarżonych się też zapożyczały na lichwiarskich warunkach, wynikało, iż bywało, że zainteresowanie niektórymi lokalami było większe, niż mogły one zaoferować miejsc i wówczas pierwszeństwo miały mieć spłacające oskarżonym pożyczki. W każdym bądź razie nie da się na tej podstawie stwierdzić, iż każdy lokal w każdy dzień tygodnia, miał jednakowe obłożenie i że nie było takich dni w tygodniu, w które były one w mniejszym stopniu wykorzystywane, co przekładać musiało się na mniejsze opłaty, niż możliwe do uzyskania.

Kiedy się uwzględni naprowadzone okoliczności, przyjęcie 100% obłożenia nie daje się obronić. Jednocześnie, rzeczywiście stosując jednak pewne uproszczenie, ale z możliwie najdalej idącą korzyścią dla oskarżonych, by uczynić zadość regule in dubio reo z art. 5 § 2 kpk, byłoby już do zaakceptowania uśrednione 70% wykorzystanie przedmiotowych lokali jako kryterium służące do wyliczenia w sposób przyjęty przez Sąd I instancji wysokości korzyści majątkowej osiągniętej przez oskarżonych z kuplerstwa. Pamiętać bowiem trzeba, że taka korzyść majątkowa obejmuje całość świadczenia uzyskanego z czynu zabronionego, a więc nie tylko zysk pozostały po odliczeniu poniesionych nakładów własnych (zob. wyrok SA w Krakowie z 31 marca 2015 r., II AKa 34/15, KZS 2015/4, poz. 84). Brak jest podstaw do przyjmowania, iż korzyścią majątkową jest jedynie realny zysk osiągnięty przez sprawcę przestępstwa. Korzyści takiej nie można pomniejszać poprzez potrącenie poniesionych przez sprawcę wydatków, które poniósł on, aby korzyść z przestępstwa osiągnąć (zob. postanowienie SN z 25 maja 2022 r., I KK 17/22, LEX nr 3447122). W tym więc konkretnym przypadku taką korzyść stanowiła suma opłat uiszczanych przez kobiety za możliwość świadczenia usług seksualnych w udostępnianych im lokalach. Odpowiadające wysokości tych opłat środki pieniężne tam też pozostawiały, skąd następnie były odbierane, głównie przez oskarżonych, którzy jednak korzystali też w tym zakresie niekiedy z pośrednictwa obdarzonej ich zaufaniem A. Ż.. Z podanych względów wspólnie przez obu oskarżonych korzyść majątkowa osiągnięta z kuplerstwa nie mogła wynosić 941.400 złotych, a 70% tej kwoty, czyli nie mniej niż 658.980 złotych. Połowa zaś tej kwoty przypadająca na każdego z oskarżonych zgodnie z ustalonym przez nich równym udziałem w zyskach to 326.760 złotych. Sam zaś M. N. dodatkowo uzyskał 17.360 złotych. Więcej co do sposobu wyliczenia tej akurat kwoty w podsekcji 4.3.

Wniosek

postulowana przez obrońcę M. B. zmiana zaskarżonego wyroku w punktach 12 i 16 poprzez uchylenie zawartych w nich rozstrzygnięć o przepadku

postulowane przez obrońcę M. N. uchylenie punktu 5 zaskarżonego wyroku i w tej części przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji

☐ zasadny

☒ częściowo zasadny

☐ niezasadny

Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny.

Choć nie stwierdzono akurat uchybienia podniesionego w apelacji obrońcy M. B.w związku z kwestionowaniem ustalonej przez Sąd I instancji wysokości korzyści majątkowej osiągniętej przez tego oskarżonego z przestępstwa z art. 124 prawa farmaceutycznego, tym niemniej, z innej przyczyny, a to obrazy art. 168b kpk stwierdzonej niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów, a mającej wpływ na treść zaskarżonego wyroku w zakresie rozstrzygnięć z punktów 15 i 16, wniosek o zmianę tego orzeczenia w odniesieniu do rozstrzygnięcia z punktu 16 co do zasady zasługiwał na uwzględnienie. Jeśli chodzi natomiast o zakres dokonanej w związku z tym korekty zaskarżonego wyroku oraz tego powody, które wykluczały uchylenie rozstrzygnięcia o przepadku z punktu 16, odesłać należy do wywodów w podsekcjach 4.7 i 5.2.7.

Stwierdzonym zostało natomiast uchybienie co do nieakceptowanego przez obu apelujących ustalenia Sądu a quo w zakresie korzyści majątkowej osiągniętej przez oskarżonych z kuplerstwa. Nie dawało to jednak najmniejszych podstaw do wydania orzeczenia kasatoryjnego postulowanego przez obrońcę M. N.. Uchylenie wyroku choćby w części i przekazanie sprawy w odpowiadającym temu zakresie do ponownego rozpoznania zgodnie z art. 437 § 2 zd. 2 kpk może przecież nastąpić wyłącznie w wypadkach wskazanych w art. 439 § 1 kpk (bezwzględne przyczyny odwoławcze), art. 454 kpk (zakaz skazania oskarżonego, którego w pierwszej instancji uniewinniono albo co do którego umorzono postępowanie) lub jeżeli jest konieczne przeprowadzenie na nowo przewodu w całości. Ostatni z wymienionych enumeratywnie wskazanych w ustawie procesowej przypadków wydania orzeczenia kasatoryjnego przez sąd odwoławczy, do którego co najwyżej mógłby się odwołać skarżący, zachodzi jednak wówczas, gdy orzekający sąd pierwszej instancji naruszył przepisy prawa procesowego, co skutkowało, w realiach sprawy, nierzetelnością prowadzonego postępowania sądowego, uzasadniającą potrzebę powtórzenia (przeprowadzenia na nowo) wszystkich czynności procesowych składających się na przewód sądowy w sądzie pierwszej instancji (zob. uchwałę SN z dnia 22 maja 2019 r., I KZP 3/19, OSNKW 2019/6 poz. 31). Tak więc nawet braki postępowania dowodowego zgodnie z art. 437 § 2 zd. 2 kpk nie stanowiłyby wystarczającej podstawy do uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. W przyjętym obecnie modelu postępowania odwoławczego, Sąd II instancji zobowiązany jest bowiem do uzupełnienia materiału dowodowego w ramach przeprowadzanej kontroli odwoławczej i to niezależnie od rodzaju wyroku poddanego tej kontroli (zob. wyrok SN z dnia 23 stycznia 2019 r., III KS 32/18, LEX nr 2619183). Zauważenia jednak wymaga, iż obrońca M. N. w apelacji nawet nie postulował uzupełnienia przez Sąd odwoławczy postępowania dowodowego. Także sama konieczność ponownej oceny przeprowadzonych dowodów nie mieści się w kręgu podstaw rozstrzygnięcia, o którym mowa w art. 437 § 2 in fine kpk, tj. wyroku kasatoryjnego (zob. wyrok SN z dnia 11 lutego 2020 r., I KS 2/20, LEX nr 2777409). Błędne ustalenia Sądu I instancji co do wysokości korzyści majątkowej osiągniętej z kuplerstwa przypisanego oskarżonym, dla ich wyeliminowania, obligowały więc jedynie do zmiany zaskarżonego wyroku, która nie mogłaby się jednak ograniczać do rozstrzygnięć z punktów 5 i 12 o przepadku równowartości takiej korzyści osiągniętej przez każdego z oskarżonych, lecz musiała w pierwszej kolejności, dla uczynienia też zadość wymogom art. 413 § 2 pkt 1 kpk, ingerować w opisy przestępstw oskarżonym przypisanych w punktach 4 i 11 w zakresie, w jakim określały konkretnie wysokość tej korzyści. Wobec oskarżonego N., przy braku zaskarżenia wyroku w tym zakresie, taka korekta możliwa, a zarazem konieczna była na podstawie art. 435 kpk (więcej w podsekcji 4.3). Szczegółowo z tym związane zmiany, które dotknąć musiały również rozstrzygnięć o karach, przedstawione zostały w podsekcjach 5.2.1 i 5.2.2. Na pewno nie mógł być jednak uwzględnionym wniosek obrońcy M. B., który postulował w ramach korekty wyroku uchylenie rozstrzygnięcia z punktu 12, kiedy było możliwym z powodów powyżej przedstawionych ustalenie wysokości korzyści majątkowej przez tego oskarżonego osiągniętej, co nakazywało jedynie odpowiednio obniżyć jej wysokość również w ramach rozstrzygnięcia o przepadku równowartości. Tego rodzaju zmiana nie dotknęła jednak takiego przepadku orzeczonego wobec M. N. . Co do tego rozstrzygnięcia z punktu 5 Sąd odwoławczy nie widział powodów, aby nie zaakceptować orzeczonej od niego na rzecz Skarbu Państwa z tego tytułu kwoty 156.815 złotych, która swą wysokością, choć chronioną na korzyść oskarżonego ze względu na kierunek zaskarżenia zakazem reformationis in peius, nawet nie stanowi połowy korzyści majątkowej, którą osiągnął wedle skorygowanego przez Sąd ad quem ustalenia. Co prawda Sąd I instancji nie orzekł całej ustalonej przez siebie kwoty tej korzyści tytułem przepadku jej równowartości, gdyż uznał, iż należy ją pomniejszyć o korzyści majątkowe osiągnięte przez E. M. i K. N., odpowiednio partnerkę i matkę M. N., z przypisanego im prania brudnych pieniędzy polegającego na wpłacaniu owych korzyści tego oskarżonego z kuplerstwa na rachunki bankowe tych kobiet, a przepadek równowartości których od nich orzekł jednocześnie na podstawie art. 299 § 7 kk, niemniej było to nieuprawnionym, nawet jeśli nie może budzić wątpliwości, że owe korzyści partnerki i matki M. N. „sfinansowane”, czy „pokryte” zostały ze środków pieniężnych stanowiących korzyść majątkową z kuplerstwa popełnionego przez tego oskarżonego. Nie zostało bowiem dostrzeżonym należycie przez Sąd Okręgowy, że M. N. korzyść majątkową z kuplerstwa uzyskiwał każdorazowo z chwilą przyjęcia gotówki za udostępnienie lokali w wynajmowanych mieszkaniach prostytuującym się kobietom. Wyzbycie się tej korzyści np. właśnie, aby wynagrodzić osoby, dzięki którym legalizował ich pochodzenie, tak jak poniesienie kosztów na uzyskanie korzyści majątkowej, nie może mieć już jednak najmniejszego znaczenia dla określenia jej wysokość, a w konsekwencji i wysokości przepadku jej równowartości. Kobiety korzyść majątkową uzyskiwały natomiast najpóźniej z chwilą wpłaty pieniędzy na ich rachunki bankowe, w ten sposób wchodziły w posiadanie rzeczy oznaczonych co do gatunku, a więc zgodnie z ogólnymi przepisami prawa cywilnego, zwłaszcza regułą wyrażoną w art. 155 § 2 kc, nabywały ich własność (zob. m.in. wyrok SN z 29 maja 2015 r., V CSK 448/14, LEX nr 1793713). Do przeniesienia własności pieniędzy mają bowiem zastosowanie ogólne zasady przenoszenia własności, które odnoszą się również do tzw. pieniądza bankowego, a równoznaczny z wydaniem (dokładniej - przeniesieniem posiadania) gotówki jest zarówno przelew na rachunek bankowy, jak i wpłata gotówkowa na taki rachunek, co nie oznacza uzyskania własności znaków pieniężnych, lecz wierzytelności w stosunku do banku prowadzącego rachunek (zob. wyrok SN z 30 lipca 2024 r., II CSKP 1106/23, LEX nr 3740922). Korzyść kobiet odpowiadała zatem wpłacanym na ich rachunki kwotom, a na jej wysokość nie mogło mieć już wpływu to, że następnie korzystałyby z niej nie tylko one jako jej beneficjenci, ale również ktoś inny (choćby M. N., a w przypadku środków z rachunku K. N., również E. M.). Zresztą tak to przyjął Sąd Okręgowy, skoro przedmiotem orzeczonego wobec w/w kobiet przepadku tytułem równowartości korzyści z przestępstwa prania brudnych pieniędzy uczynił właśnie równowartość sum, co do których ustalił, że trafiły na konta bankowe w/w kobiet jako środki pochodzące z korzyści związanych z popełnieniem przez M. N. czynu zabronionego, choć odnotowania też wymaga, że nie chodziło tylko o kuplerstwo, ale również o lichwę, której już przepadek z art. 45 § 1 kk orzeczony wobec tego oskarżonego nie obejmował i to z oczywistego względu, ponieważ podlega zwrotowi pokrzywdzonym. Stąd tym bardziej korzyści z lichwy stanowiące też źródło przysporzeń dla E. M. i K. N., których zostały pozbawione przez orzeczenie przepadku na podstawie art. 299 § 7 kk, nie mogą pomniejszać kwoty przepadku równowartości korzyści majątkowej osiągniętej przez M. N. konkretnie z kuplerstwa.

3.4.

podniesione w apelacji obrońcy M. B. (1)

rażąca tj. niewspółmiernie surowa kara pozbawienia wolności w wymiarze 2 lat pozbawienia wolności za czyn z punktów XII, XIII, XIV oraz w wymiarze 2 lat pozbawienia wolności za czyn z punktów XV, XVI, XVII, XVIII, XIX w stosunku do M. B., które to kary nie uwzględniają występujących w sprawie okoliczności łagodzących takich jak dotychczasowa niekaralność oskarżonych, przyznanie się do winy oraz wyrażenie skruchy, a których uwzględnienie przez Sąd powinno spowodować orzeczenie oskarżonemu znacznie łagodniejszej kary pozbawienia wolności

rażąca tj. niewspółmiernie surowa kara pozbawienia wolności bez zastosowania wobec oskarżonego zasady absorpcji lub asperacji zbliżonej do absorpcji w sytuacji, gdy przesłanki w szczególności łączność przedmiotowa i czasowa przestępstw uzasadniały orzeczenie kary łącznej w możliwie najniższym jej wymiarze;

podniesiona w apelacji obrońcy M. N.

rażąca niewspółmierność kar za poszczególne czyny, jak również kary łącznej 4 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności

☐ zasadny

☒ częściowo zasadny

☐ niezasadny

Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny

Na wstępie należy zaznaczyć, iż już tylko z powodu korekt wymuszonych uchybieniami przedstawionymi zresztą nie tylko w podsekcjach poprzednich w związku z zarzutami obrońców stawianymi w ich apelacjach, ale stwierdzonymi także z powodów wskazanych w sekcji 4 niezależnie od granic zaskarżenia oraz podniesionych zarzutów, nie do zaakceptowania były wymierzone M. N. i M. B.kary jednostkowe obu rodzajów odpowiednio w punktach 4 i 6 oraz 11, 13 i 15. Zmodyfikowane przez to na korzyść oskarżonych okoliczności ich popełnienia wymagały uwzględnienia w rozmiarze tych kar, a więc ich obniżenia. Z kolei zmiana choćby jednej z kar objętych węzłem kary łącznej powoduje utratę mocy przez tę karę i w razie potrzeby konieczność ukształtowania rozstrzygnięcia w tym zakresie na nowo (art. 575 § 2 kpk w zw. z art. 568a pkt 1 kpk).

Niezależnie od tego Sąd odwoławczy dopatrzył się rażącej niewspółmierności kar wymierzonych oskarżonym za przestępstwo kuplerstwa oraz ciąg przestępstw lichwy, a M. N. za ciąg dwóch przestępstw z art. 270 § 1 kk, co również z podanego wyżej względu oznaczało skuteczne zakwestionowanie wymiaru kar łącznych i to nawet bez potrzeby akceptacji twierdzenia, iż powinny być ukształtowane w rozmiarze zdecydowanie bardziej zbliżającym je do najwyższej z łączonych kar, bo niewątpliwie w świetle art. 86 § 1 kk w brzmieniach tego przepisu obowiązujących po 23 czerwca 2020 r., tylko zaś zastosowanie takich w zgodzie z art. 4 § 1 kk wchodziło w rachubę, wykluczone było bowiem ich orzeczenie na zasadzie absorpcji. W tym miejscu od razu należy też poczynić uwagę, iż dla Sądu ad quem jasnym było, że przez apelujących obrońców, w tym obrońcę M. N., nieaprobowanymi były jedynie kary pozbawienia wolności.

Przypomnieć więc trzeba, że rażąca niewspółmierność kary, to uchybienie dotyczące reakcji prawnej na czyn, leżącej w sferze swobodnego uznania sądu, a więc gdy ustawa pozwala sądowi orzekać w określonych granicach kary. Pojęcie niewspółmierności rażącej oznacza znaczną, wyraźną i oczywistą, a więc niedającą się zaakceptować dysproporcję między karą wymierzoną, a karą sprawiedliwą (zasłużoną). Przesłanka rażącej niewspółmierności kary jest więc spełniona wtedy, gdy na podstawie ustalonych okoliczności sprawy, które powinny mieć decydujące znaczenie dla wymiaru kary, można przyjąć, że występuje wyraźna różnica między karą wymierzoną a karą, która powinna zostać wymierzona w wyniku prawidłowego zastosowania dyrektyw wymiaru kary oraz zasad ukształtowanych przez orzecznictwo (zob. wyrok SN z dnia 22 października 2007 r., SNO 75/07, LEX nr 569073; wyrok SN z dnia 26 czerwca 2006 r., SNO 28/06, LEX nr 568924; wyrok SN z dnia 30 czerwca 2009 r., WA 19/09, OSNwSK 2009, poz. 1255; wyrok SN z dnia z 11 kwietnia 1985 r., V KRN 178/85, OSNKW 1985/7–8, poz. 60). Zarzut rażącej niewspółmierności kary jako zarzut z kategorii ocen można zatem zasadnie podnosić tylko wówczas, gdy kara, jakkolwiek mieści się w granicach ustawowego zagrożenia, nie uwzględnia jednak w sposób właściwy zarówno okoliczności popełnienia przestępstwa, jak i osobowości sprawcy-innymi słowy, gdy w społecznym odczuciu jest karą niewspółmierną.

Dyrektywy sądowego wymiaru kary zawiera art. 53 § 1 i 2 kk. W ostatecznie zastosowanym brzmieniu w odniesieniu do kuplerstwa i lichwy (więcej w tym zakresie w podsekcji 4.1), pierwszy z tych przepisów stanowił, że sąd wymierza karę według swojego uznania, w granicach przewidzianych przez ustawę, bacząc, by jej dolegliwość nie przekraczała stopnia winy, uwzględniając stopień społecznej szkodliwości czynu oraz biorąc pod uwagę cele zapobiegawcze i wychowawcze, które ma osiągnąć w stosunku do skazanego, a także potrzeby w zakresie kształtowania świadomości prawnej społeczeństwa. Natomiast zgodnie z niezmienionym brzmieniem art. 53 § 2 kk, wymierzając karę, sąd uwzględnia w szczególności motywację i sposób zachowania się sprawcy, popełnienie przestępstwa wspólnie z nieletnim, rodzaj i stopień naruszenia ciążących na sprawcy obowiązków, rodzaj i rozmiar ujemnych następstw przestępstwa, właściwości i warunki osobiste sprawcy, sposób życia przed popełnieniem przestępstwa i zachowanie się po jego popełnieniu, a zwłaszcza staranie o naprawienie szkody lub zadośćuczynienie w innej formie społecznemu poczuciu sprawiedliwości, a także zachowanie się pokrzywdzonego. Kara ma być zatem adekwatną i wystarczającą dolegliwością zadawaną sprawcy z powodu popełnienia przez niego przestępstwa, zdolną do osiągnięcia jej celów (zob. postanowienie SN z dnia 15 maja 2019 r., III KK 146/19, LEX nr 2677154). Innymi słowy obowiązkiem sądu jest orzeczenie kary w taki sposób, by uzyskać efekt tzw. trafnej reakcji. Dla osiągniecia tego efektu koniecznym jest uwzględnienie wszystkich dyrektyw wymiaru kary - prewencji generalnej, prewencji indywidualnej, stopnia społecznej szkodliwości i stopnia winy, które mają jednakową rangę. Stopień winy w tym układzie, stanowi jednak sui generis nieprzekraczalną granicę dla dolegliwości wymierzanej kary, na który wpływają wszelkie okoliczności, które decydują o zakresie swobody sprawcy w wyborze i realizacji zachowania zgodnego z prawem.

Tu od razu dodać trzeba, że zmiana z dniem 1 października 2023 r. brzmienia art. 53 § 1 kk polegała jedynie na wyeliminowaniu potrzeby kształtowania świadomości prawnej społeczeństwa, a w to miejsce wprowadzeniu okoliczności obciążających i okoliczności łagodzących (ich otwarty katalog zawierają dodane art. 53 § 2a i 2b kk) oraz celów kary w zakresie społecznego oddziaływania, a także celów zapobiegawczych, które mają być osiągnięte w stosunku do skazanego. Opiera się zatem na zwiększeniu znaczenia prewencji generalnej oraz indywidualnej. Odwołując się jednak do powodów tej zmiany podanych przez autorów rządowego projektu w uzasadnieniu tego projektu, z których wynika, że cele wychowawcze kary mieszczą się w pojęciu celów zapobiegawczych kary, są ich pewną podkategorią, należy przyjmować, iż cele wychowawcze kary są częścią jej celów zapobiegawczych, zatem w ramach zmienionego art. 53 § 1 kk dalej powinny być uwzględniane w takim samym zakresie i stopniu jak dotychczas.

W przekonaniu Sądu Apelacyjnego nie wszystko, co istotne przy wymiarze kary, Sąd I instancji w odpowiednim stopniu uwzględnił. Na pewno przecenił wagę przypisanych oskarżonym przestępstw kuplerstwa i lichwy.

Nieodpartym pozostaje wrażenie, iż wymierzając kary za ułatwianie prostytucji licznemu gronu kobiet, wręcz nawet nie w pełni rozpoznanemu ilościowo i to rzeczywiście w dość długiej perspektywie czasu, która w przypadku M. N. przekraczała o niemal trzy miesiące 2 lata, zaś w przypadku M. B. do tych dwóch lat brakowało trochę ponad 2 miesiące, Sąd I instancji zdawał się postrzegać karygodność z tym związanych zachowań, które podejmowane były dla osiągnięcia korzyści majątkowej, tak przez nich samych, jak i prostytuujące się kobiety, a nawet taką korzyść przysparzały oskarżonym, na równi z sytuacjami, w których czerpaliby oni równocześnie takie korzyści konkretnie z uprawiania prostytucji przez te osoby. Tymczasem niczego takiego im nie przypisał. W związku zaś z tym ma Sąd Apelacyjny przekonanie, że przesadnie na niekorzyść oskarżonych został im poczytany sposób i okoliczności, w jakich dopuszczali się ułatwiania prostytucji. Określenie „tzw. mieszkaniówki” bardziej przecież pasuje do sutenerstwa, bowiem wskazuje nie tylko na udostępnianie lokali, gdzie trudniące się nierządem kobiety mogą się tym parać, ale właśnie, że nie robią tego „na własny rachunek”, tylko w takich warunkach, że czas i miejsce oraz profity z takiej aktywności są podporządkowane, czy zależne od woli kogoś jeszcze innego, a tak w tym wypadku nie było. Prostytuujące się kobiety miały pełną swobodę tego, czy, kiedy, gdzie i przez jaki czas oraz za jakie stawki świadczą usługi seksualne. Rola oskarżonych sprowadzała się do tego, że za z góry wiadomą stawkę wynajmowali zainteresowanym na dniówki mieszkania, a ściślej pokoje w nich, czym właśnie umożliwiali prostytuowanie się korzystającym w ten sposób z nich kobietom, które z kolei pozyskiwali z ogłoszeń odpowiednio pozycjonowanych, czemu służyło umieszczanie ich na portalu (...) Ich działanie można w zasadzie sprowadzić do oferowania w sposób zorganizowany najmu krótkoterminowego, który w założeniu miał do spełnienia tylko inny cel, niż w powszechnym odbiorze jest on postrzegany w dobie wolności gospodarczej. Do tego też wykorzystywali podobne narzędzia do komunikacji, jak profesjonaliści prowadzący legalną działalność w zakresie najmu krótkoterminowego. Nie mogło z kolei dziwić zapotrzebowanie na tego rodzaju ofertę oskarżonych, skoro pozwalała prostytuującym się kobietom uniknąć wielu ryzyk, względnie je zminimalizować. Dzięki temu nie musiały swych usług świadczyć w jednym miejscu, lecz mogły w wielu, zmieniając je co pewien nawet krótki czas, bez potrzeby ponoszenia związanych z tym nadmiarowych wydatków, koniecznych w braku oferty oskarżonych lub im podobnych, a to zapewne dawało im większe szanse na stabilny zarobek na oczekiwanym poziomie. Pracując zaś w pełni na własny rachunek nie ciążyły im zresztą w ogóle sprawy związane z wynajmem mieszkań i wiążącymi się z tym kosztami, a przynajmniej te drugie w przypadku nielicznych kobiet, które godziły się figurować formalnie w roli najemców (ustalone trzy A. Ż., W. W., M. M.). Z tej perspektywy trzeba więc powiedzieć, że oskarżeni działali w dobrze pojętym interesie uprawiających prostytucję kobiet i również z korzyścią dla nich samych. Wykorzystali jedynie po temu pewne „rynkowe” trendy, które i dla kobiet z „branży” usług seksualnych zrodziły okazje, aby nieco przeformatować zasady w niej funkcjonowania.

W odniesieniu do lichwy, zauważenia wymaga, że pokrzywdzone w pełni świadomie i dobrowolnie godziły się na pożyczki z warunkami wykraczającymi zdecydowanie poza dopuszczalne przez prawo. Oskarżeni niczego w związku z tym na nich nie wymuszali. Korzystali jedynie na ich tak naprawdę rozrzutnym trybie życie. Rozmiary wyrządzonych w ten sposób szkód nie zostały choćby w przybliżeniu ustalone, a i dane, które z zeznań pokrzywdzonych wynikają, niezbyt są w tym zakresie pomocne (więcej w podsekcji 5.2.5). Nie było też tak, by lichwa była sposobem na uzależnienie od siebie prostytuujących się kobiet w celu uczynienia ich źródłem jeszcze większych dochodów z kuplerstwa. Nie ma się co dziwić, że pożyczkobiorczynie były przez oskarżonych preferowane, jeśli chodzi o dostępność dla nich miejsc w oferowanych przez nich na cele prostytucji mieszkaniach. Zarabiając w ten sposób uzyskiwały przecież dzięki temu dochody, z których mogły spłacać zadłużenie. Potwierdzałaby to nawet sytuacja S. Z.. Gdy oskarżeni mieli zorientować się, że nie zajmuje się prostytucją, a ona miała problemy ze spłatą nawet raty odsetkowej, zdecydowali się na zabezpieczenie swoich interesów umową na piśmie, w której skumulowali zadłużenie z tytułu kapitału i naliczonych odsetek do określonego dość odległego przyszłego terminu spłaty całości, które w tak wyliczonej kwocie 15.000 złotych następnie pożyczkobiorczyni rozłożyli na równe raty po 1000 złotych płatne co miesiąc (k. 2704 t. XIV, k. 1471 t. VIII). Poza tym pierwszeństwo na lokalach dla dłużniczek zapewniało oskarżonym większe możliwości kontaktu z nimi. Czymś zaś naturalnym jest, że pożyczkodawca jest zainteresowany, aby dłużnik regulował swe zobowiązania. W związku z tym musi uchodzić za zrozumiałe, że podejmuje aktywności, które miast to skomplikować, czy utrudnić, raczej będą szły w przeciwnym, korzystnym dla niego kierunku. Oskarżeni najzwyczajniej wykazali się w tym aspekcie przysłowiową „biznesową intuicją”. Nie podobna im tego poczytywać na niekorzyść.

W końcu zdaniem Sądu ad quem nie zostało należycie docenionym, że to co oskarżonym zostało finalnie nawet przez Sąd I instancji przypisane, nie licząc kwestii wielkości korzyści majątkowych, co do których też zresztą wypowiadali się li tylko odnośnie kuplerstwa, a nie lichwy, oni w swych wyjaśnieniach w istocie potwierdzili, a zatem ich przyznanie się do winy ma prawo być traktowane za niemalże pełne.

Okazało się również, że nie tylko M. N., ale również M. B.ma prawo twierdzić, że nie był dotychczas karany.

W tych okolicznościach kary pozbawienia wolności w rozmiarze 2 lat i 6 miesięcy dla M. N. i 2 lat dla M. B. za kuplerstwo oraz po 2 lata i 6 miesięcy za lichwę przy zagrożeniu ustawowym w każdym przypadku karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5, nawet uwzględniając konsekwencje płynące z art. 57b w związku ze skazaniem w punktach 4 i 11 w warunkach art. 12 § 1 kk, jak też z art. 91 § 1 kk w postaci jednej kary za pięć przestępstw przypisanych każdemu z oskarżonych odpowiednio w punktach 6 i 13, są przesadnie surowe, szczególnie te drugie. Za takim ich ukształtowaniem nie przemawiał również wzgląd na cele kary, w tym prewencję ogólną. Nie zostało przecież ustalonym, że chodziło o przestępczość zorganizowaną, uciekającą się do przemocy, szantażu, gróźb, a o karalne zachowania, dla których motywacją był łatwy i szybki zarobek, wykorzystujące jedynie pewne uwarunkowania, jak też o oskarżonych, którzy ze względu na ich dotychczasowy tryb życia wymagaliby wzmożonych oddziaływań korekcyjno-wychowawczych.

Jeśli zaś chodzi o karę wymierzoną M. N. za ciąg fałszerstw materialnych, 6 miesięcy pozbawienia wolności, przy zagrożeniu alternatywnym, w tym karą pozbawienia wolności od miesiąca do lat 5, to też zdecydowanie za dużo. W przekonaniu instancji odwoławczej Sąd a quo nie dostrzegł, iż nikomu nie zaszkodziło podrobienie przez tego oskarżonego podpisów na dwóch umowach najmu, które na cudze dane zawarł z wynajmującymi. Negatywnych konsekwencji nie poniósł z tego powodu także P. P. jako prowadzący działalność gospodarczą, a którego ogólnie dostępne dane wykorzystał oskarżony, aby się pod jego osobę podszyć na potrzeby rzeczonego wynajmu. Z kolei co do fałszerstwa podpisu M. Z., nie można wykluczyć, iż dokonało się to za jego zgodą, skoro oskarżony dysponować miał jego dowodem osobistym okazanym osobie dopełniającej formalności w imieniu wynajmującej J. S. (vide: zeznania Z. D. - k. 856-857 t. V). M. Z. nie udało się natomiast przesłuchać (k. 2187 t. XI). Oczywiście czynów tych M. N. dopuszczał się chcąc ukryć swą prawdziwą tożsamość przy najmie lokali, które miały być wykorzystywane na cele prostytucji, a zatem posłużyły mu one do popełnienia kuplerstwa w określonym fragmencie. Nie mogła się zatem z tym wiązać motywacja zasługująca na uwzględnienie. Nie mniej w tym kontekście należało jednocześnie zauważyć, iż M. N. nie był na tym polu konsekwentnym. Przykład mieszkania w T. przy ul. (...), co istotne nie pierwszego wynajętego na Śląsku, jest tu znamienny. Przy jego wynajmie posłużył się danymi własnej jednoosobowej działalności gospodarczej. Poza tym nie unikał bezpośredniego kontaktu z wynajmującymi. W końcu nie można nie wspomnieć, iż do fałszerstwa podpisu M. Z. oskarżony przyznał się już przy pierwszym przesłuchaniu po przedstawieniu mu tego zarzutu (k. 2079 t. XI), a wymaga zaznaczenia, iż organy procesowe nie dysponowały w tym zakresie opinią biegłego z zakresu badania pisma ręcznego.

Wniosek

postulowana przez obrońcę M. B. zmiana zaskarżonego wyroku w punkcie 18 poprzez złagodzenie wymierzonej oskarżonemu kary pozbawienia wolności

postulowana przez obrońcę M. N. zmiana zaskarżonego wyroku poprzez wymierzenie:

za czyny z art. 204 § 1 kk kary 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności,

za czyny z art. 304 kk kary 6 miesięcy pozbawienia wolności

za czyn z art. 270 kk kary 3 miesięcy pozbawienia wolności

a w konsekwencji

kary łącznej na zasadzie absorpcji w wymiarze 1 roku i 8 miesięcy pozbawienia wolności

☐ zasadny

☒ częściowo zasadny

☐ niezasadny

Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny.

Stwierdzone zostały uchybienia, dla wyeliminowania których Sąd odwoławczy był zobligowany do stosownego skorygowania wyroku w zakresie wymierzonych oskarżonym jednostkowych kar pozbawienia wolności, a w konsekwencji do orzeczenia na nowo tego rodzaju kary łącznej. Konkretnie o sposobie tej korekty w podsekcjach 5.2.2, 5.2.4, 5.2.6 i 5.2.8, również dlatego, iż powodem obniżenia wymiaru kar jednostkowych pozbawienia wolności za kuplerstwo i lichwę były także inne stwierdzone uchybienia. W tym miejscu jedynie należy wskazać, iż finalnie Sąd Apelacyjny zgodził się w większości przypadków z wymiarem kar jednostkowych oczekiwanym przez obrońcę M. N.. Jedynie co do czynów ostatecznie zakwalifikowanych z art. 304 § 3 kk rozmiar kar pozbawienia wolności został zredukowany temu oskarżonemu do 8 miesięcy. Wniosek zaś apelacji obrońcy M. B.był na tyle niekonkretny, że za wystarczające się do niego odniesienie uznać trzeba w tym miejscu stwierdzenie, iż w ogólności zasługiwał na uwzględnienie.

3.5.

podniesiona w apelacji obrońcy E. M.

rażąca niewspółmierność orzeczonej wobec oskarżonej kary pozbawienia wolności w wymiarze 1 roku i 3 miesięcy w stosunku do stopnia zawinienia, rodzaju popełnionego czynu, jak również nie wzięcie pod uwagę uprzedniej niekaralności oskarżonej, prowadzenia uregulowanego trybu życia, faktu sprawowania samodzielnej opieki na małoletnią córką, jak również zdecydowanie marginalnej roli w procederze będącym przedmiotem postępowania

☐ zasadny

☒ częściowo zasadny

☐ niezasadny

Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny

Oczywiście wywody apelującego odwołujące się do rzekomej niewiedzy E. M., skąd miał mieć pieniądze M. N., które trafiały na konta bankowe jej oraz jego matki, do którego była umocowana, nie mogły zyskać akceptacji Sądu odwoławczego dokładnie z tych względów, którymi kierował się Sąd I instancji i zostały przedstawione na stronach 15 i 16 formularza UK1, z wykorzystaniem którego zostało sporządzone pisemne uzasadnienie zaskarżonego wyroku. Skarżący tam zawarte wywody kompletnie zignorował, a warto mu przypomnieć, że E. M. ostatecznie nawet przyznała, że z czasem zorientowała się, co było wówczas źródłem dochodów jej partnera (k. 2580 t. XIII).

Ma jednak rację obrońca, że wymierzona oskarżonej kara 1 roku i 3 miesięcy pozbawienia wolności w konkretnych okolicznościach niniejszej sprawy ma prawo być uznana za niewspółmiernie rażąco surową i to nawet, jeśli pozostając w granicach ustawowego zagrożenia sąd z uwagi na skazanie w warunkach art. 12 § 1 kk z konsekwencją wynikającą z art. 57b kk był zobligowany wymierzyć E. M. karę pozbawienia wolności w rozmiarze co najmniej roku i 1 miesiąca, a czego już apelujący nie raczył dostrzec.

W przekonaniu Sądu ad quem na rozpatrywany przypadek należało spojrzeć z uwzględnieniem tego, że oskarżona na swój rachunek bankowy, jak też w roli pełnomocnika wykorzystując rachunek bankowy matki swego partnera w osobie M. N., przyjmowała na oba te konta pieniądze stanowiące korzyści majątkowe, których dopuszczał się tenże mężczyzna, a niekiedy również dokonując samemu ich wpłat, działając w interesie i na korzyść osoby dla siebie już w owym czasie najbliższej, z którą tworzyła faktycznie rodzinę. Jej zachowanie nie było wyrafinowane, a rzec można, iż niespecjalnie gwarantujące skuteczne ukrycie przestępnego pochodzenia przyjmowanych pieniędzy. Nie została zaś nawet postawiona w stan oskarżenia, nie wspominając o pociągnięciu do odpowiedzialności karnej, za kuplerstwo, w „legalizowaniu” korzyści majątkowych z którego też miała swój udział. Zresztą Sąd I instancji nie ustalił niczego, co wskazywałoby, że miała jakikolwiek udział w tym procederze. Toteż jej własny interes z prania brudnych pieniędzy ograniczał się tak naprawdę do tego, że z racji relacji osobistej, w której pozostawała z M. N., była wraz ze swoim dzieckiem utrzymywana przez niego z dochodów z przestępczej działalności. Wiążąc się z nim oraz licząc na wsparcie z jego strony nie mogła więc tak czysto po ludzku nie być mu też pomocną. Przy uwzględnieniu takiej perspektywy czyn oskarżonej nie jawił się aż tak dalece karygodnym, ażeby kara za niego nie pozostawała we właściwej proporcji do kar wymierzonych temu, kto podlegające „wypraniu” korzyści majątkowe dostarczał, a jak już wyżej zostało wskazanym, za kuplerstwo M. N. wymierzona została kara 1 roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności, zaś za lichwę, z której osiągane korzyści majątkowe też były przedmiotem przypisanego E. M. prania brudnych pieniędzy, raptem kara 8 miesięcy pozbawienia wolności. Na pewno musiała być od tych kar istotnie mniej dolegliwa. Już tylko to zaś skłaniało do wniosku, że z powodu tym szczególnie uzasadnionego wypadku, mającego wsparcie tu w pewnych „nietypowych okolicznościach samego zdarzenia (zob. wyrok SN z 15 grudnia 2021 r., V KK 316/20, LEX nr 3343327), nawet najniższa kara przewidziana za przestępstwo, tutaj roku pozbawienia wolności, byłaby niewspółmiernie surową (art. 60 § 2 kk). Trzeba jeszcze podkreślić, że oskarżona nie była dotychczas karana, a tryb życia, który prowadzi należy do ustabilizowanych. Szczególnie uzasadniony wypadek zachodzi zaś wtedy, gdy istnieją liczne okoliczności łagodzące w samym czynie, właściwości zaś i warunki osobiste sprawcy, jego sposób życia przed popełnieniem przestępstwa i zachowanie po jego popełnieniu zasługują na szczególnie pozytywną ocenę (zob. wyrok SN z 12 maja 1978 r., V KR 72/78, OSNPG 1979/2, poz. 19). Przy ocenie, czy zachodzi „szczególnie uzasadniony wypadek”, należy zatem brać pod uwagę dyrektywy wymiaru kary określone w przepisie art. 53 kk. O tym, czy najniższa przewidziana kara jest niewspółmiernie surowa, decyduje nadto jej kumulacja z innymi karami i środkami.

Wniosek

zmiana zaskarżonego wyroku poprzez:

wymierzenie oskarżonej E. M. kary w niższym wymiarze, umożliwiającym jej warunkowe zawieszenie wykonania

ewentualnie

wymierzenie nieizolacyjnej sankcji karnej

☐ zasadny

☒ częściowo zasadny

☐ niezasadny

Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny.

Stwierdzone uchybienie co do zasady obligowało w ramach korekty zaskarżonego wyroku do dalece korzystniejszego ukształtowania orzeczenia o karze względem oskarżonej M.. Było to możliwe ze względu na skazanie w warunkach art. 12 § 1 kk, z powodów wskazanych w podsekcji 5.2.10, do których w tym miejscu wystarczy odesłać, tak naprawdę jedynie poprzez nadzwyczajne złagodzenie kary na podstawie art. 60 § 2 kk w sposób wskazany w art. 60 § 6 pkt 3 kk, czyli poprzez wymierzenie grzywny, kary ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności poniżej dolnej granicy ustawowego zagrożenia wynoszącego rok. Wnioskowana przez prokuratora przed Sądem I instancji instytucja określona w art. 37b kk nie stanowi bowiem podstawy nadzwyczajnego złagodzenia kary, a należy do sądowego wymiaru kary i jest regulacją uzupełniającą ustawowe zagrożenie karą pozbawienia wolności zawartą w większości typów czynów zabronionych jako przestępstwo o kary alternatywne, czyli w istocie w tym aspekcie poszerza możliwości sądu w zakresie modyfikacji sankcji, wobec czego nie dochodzi do zbiegu podstaw do nadzwyczajnego złagodzenia oraz obostrzenia kary, a w związku z tym Sąd I instancji nie dopatrując się przesłanek nadzwyczajnego złagodzenia kary miał obowiązek zastosować obligatoryjne obostrzenie kary określone w art. 57b kk (zob. wyrok SN z 27 marca 2024 r., III KK 630/23, LEX nr 3699588; wyrok SN z 22 lutego 2023 r., V KK 331/22, LEX nr 3554474).

Sąd odwoławczy kierując się dyrektywami wymiaru kary nie zdecydował się jednak wyłącznie na karę pozbawienia wolności do 11 miesięcy, nawet z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, albo grzywnę albo karę ograniczenia wolności, lecz zgodnie z tym, co jeszcze przed Sądem I instancji postulował prokurator, na orzeczenie z zastosowaniem art. 37b kk jednocześnie kary pozbawienia wolności oraz kary ograniczenia wolności. Zgodnie z tym przepisem było to możliwe w związku z tym, że oskarżonej został przypisany występek zagrożony karą pozbawienia wolności, wówczas niezależnie od dolnej granicy ustawowego zagrożenia przewidzianego w ustawie za dany czyn, sad może właśnie wymierzyć jednocześnie karę pozbawienia wolności w wymiarze nieprzekraczającym 6 miesięcy, jeżeli górna granica ustawowego zagrożenia wynosi przynajmniej 10 lat (tak jest w przypadku czynu z art. 299 § 5 kk) oraz karę ograniczenia wolności do lat 2. Wówczas nie stosuje się przepisów o warunkowym zawieszeniu wykonania kary pozbawienia wolności. Dodać trzeba, iż dla ustalenia kary, jaką zagrożone jest dane przestępstwo, znaczenie ma jedynie kara przewidziana za to przestępstwo w przepisie części szczególnej Kodeksu karnego lub innej ustawy karnej. Określenie „górna granica ustawowego zagrożenia”, użyte na gruncie art. 37b kk, nie odnosi się natomiast do kary, która w ogóle jest możliwa do wymierzenia w realiach danej sprawy, np. przy zastosowaniu przepisów o nadzwyczajnym obostrzeniu kary (zob. wyrok SN z 28 marca 2023 r., IV KK 10/22, LEX nr 3512830; wyrok SN z 14 czerwca 2023 r., III KK 593/22, LEX nr 3569671). Właśnie zaś sięgnięcie po nadzwyczajne złagodzenie kary otwierało możliwość wymierzenia w zgodzie z prawem materialnym kary pozbawienia wolności w rozmiarze nieprzekraczającym 6 miesięcy, a tym samym skorzystanie z rozwiązania przewidzianego w art. 37b kk.

Oskarżonej została wymierzona konkretnie kara 4 miesięcy bezwzględnego pozbawienia wolności oraz kara 1 roku ograniczenia wolności, która z racji tego, iż brak było informacji, by pozostawała ona w zatrudnieniu, mogła zostać orzeczona jedynie w postaci nieopłatnej kontrolowanej pracy na cele społeczne (art. 35 § 1 i 2 kk). Wymiar godzinowy tej pracy określony został z kolei także z uwzględnieniem, iż faktycznie jako jedyny prawny opiekun sprawować ma ona pieczę nad małoletnim dzieckiem.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego już w takiej postaci wymierzona oskarżonej E. M. tzw. kara mieszana (hybrydowa) będzie właściwą reakcją na przypisane jej przestępstwo prania brudnych pieniędzy popełnione wspólnie z dwiema innymi osobami, którymi byli, jednocześnie osądzona za to K. N. oraz z niezrozumiałych względów nawet nieoskarżony o taki czyn M. N.. Nie tylko pozostawać będzie tak ukształtowana sankcja w adekwatnej relacji do stopnia karygodności czynu, ale przy zachowaniu tzw. wewnętrznej sprawiedliwości wyroku również w wystarczający sposób pozwoli zrealizować wszystkie cele kary, tak ogólno, jak indywidualnoprewencyjne. Oskarżonej, jak i wszystkim tym, którzy chcieliby iść w jej ślady, trzeba przede wszystkim uzmysłowić nieopłacalność takich zachowań, jak te jej przypisane, a przy tym wzbudzić na przyszłość refleksję co do konieczności funkcjonowania w zgodzie z obowiązującym porządkiem prawnym. W tym aspekcie nie można zapominać, że w związku z tym, co wynika z art. 56 kk, miarą dolegliwości jest również orzeczony wobec oskarżonej przepadek równowartości korzyści majątkowej osiągniętej z przestępstwa w kwocie 271.000 złotych.

W szczegółach odnoszących się również do wskazania nowej podstawy wymiaru kar dokonana zmiana została przedstawiona w podsekcji 5.2.11.

3.6.

podniesiona w apelacji obrońcy K. N.

rażąca niewspółmierność orzeczonej wobec oskarżonej kary pozbawienia wolności w wymiarze 1 roku w stosunku do stopnia zawinienia, rodzaju popełnionego czynu, jak również nie wzięcie pod uwagę uprzedniej niekaralności oskarżonej, prowadzenia uregulowanego trybu życia, prowadzenia działalności gospodarczej, jak również zdecydowanie marginalnej roli w procederze będącym przedmiotem postępowania

☒ zasadny

☐ częściowo zasadny

☐ niezasadny

Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny

Na wstępie uwaga sprowadzająca się do zwrócenia uwagi, iż oskarżonej K. N. przez Sąd I instancji wymierzoną została kara pozbawienia wolności w rozmiarze 1 roku i 1 miesiąca, co zgodnie z art. 69 § 1 kk wykluczało zastosowanie do niej dobrodziejstwa warunkowego zawieszenia kary, możliwe od 1 lipca 2015 r. tylko w odniesieniu do kary pozbawienia wolności nieprzekraczającej roku.

Poza tym aktualność zachowują wywody z poprzedniej podsekcji, które jedynie należy uzupełnić o to, że oskarżona N. będąca matką M. N., nawet nie miała własnego interesu w tym, że uczestniczyła w praniu brudnych pieniędzy i to w dalece mniejszym zakresie, niż partnerka syna, gdyż jej udział tak naprawdę ograniczał się do udostępnienia w/w swojego konta bankowego oraz tylko czasami dokonywaniu na nie wpłat. Nie licząc spowodowanej zapewne z jednej strony zastosowanym wobec E. M. przez prokuratora w dniu 24 czerwca 2021 r. poręczeniem majątkowym początkowo w kwocie 100.000 złotych, a z drugiej chęcią uniknięcia blokady środków, przed którą nie zostały uchronione pieniądze pozostałe na koncie E. M., wypłaty dokonanej przez K. N., ale już po zatrzymaniu oraz tymczasowym aresztowaniu jej syna, a więc i po zakończonym w dniu 17 czerwca 2021 r. przez nią przestępstwie prania brudnych pieniędzy, nie zostało przecież ustalone, ażeby K. N. w jakikolwiek realny sposób wcześniej korzystała z tego, co trafiało na jej rachunek bankowy. Była więc bardziej figurantem, którego dane miały ukryć przestępne pochodzenie tych środków finansowych.

Nie można w końcu nie wspomnieć, że K. N. to dojrzała kobieta z ułożonym życiem, dotychczas nie karana, utrzymująca się z prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie drobnego handlu.

Wniosek

zmiana zaskarżonego wyroku poprzez wymierzenie oskarżonej K. N. kary z warunkowym zawieszeniem jej wykonania

☒ zasadny

☐ częściowo zasadny

☐ niezasadny

Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny.

Jak w poprzedniej podsekcji, z tymże akurat co do K. N. Sąd Apelacyjny odwołując się w zasadzie do tożsamej argumentacji, co przywołana względem E. M., uznał za wystarczającą karę 9 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na 2 letni okres próby i obligatoryjnym obowiązkiem probacyjnym obok już przez Sąd I instancji orzeczonej na zasadzie art. 33 § 2 kk kary grzywny w ilości 100 stawek dziennych przy ustaleniu wysokości jednej stawki dziennej na kwotę 50 złotych, a także przy uwzględnieniu dolegliwości wynikającej z orzeczonego przepadku równowartości korzyści majątkowej w kwocie 96.510 złotych. Zauważenia wymaga, iż kary pozbawienia wolności z zastosowaniem dobrodziejstwa instytucji z art. 69 § 1 kk oczekiwał także prokurator jeszcze przed Sądem I instancji, choć rzeczywiście w nieco większym rozmiarze, konkretnie odpowiadającym dolnej granicy ustawowego zagrożenia oraz z dłuższym o rok okresem próby (k. 2705 t. XV).

W szczegółach odnoszących się również do wskazania nowej podstawy wymiaru kar dokonana zmiana została przedstawiona w podsekcji 5.2.13.

3.7.

podniesione w apelacji obrońcy J. W. (poprzednio H.)

obraza przepisów postępowania mająca wpływ na treść zaskarżonego wyroku w zakresie rozstrzygnięcia o karze w punkcie 20, a to:

art. 410 kpk wyrażająca się w ustaleniu okoliczności faktycznych sprawy na podstawie niekompletnego materiału dowodowego, tj. z wyeliminowaniem okoliczności, iż popełniony czyn nastąpił celem udzielenia pomocy osoby najbliższej, a w konsekwencji koniecznym wydaje się rozważenie zastosowania art. 239 § 3 kk,

rażącą tj. niewspółmiernie surową karę w stosunku do J. H., którą Sąd zastosował przy pomocy art. 37a kk, pomimo że uwzględnienie art. 239 § 3 kk upoważniało Sąd I instancji do nadzwyczajnego złagodzenia kary, a nawet odstąpienia od jej wymierzenia

☐ zasadny

☒ częściowo zasadny

☐ niezasadny

Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny

Istota uchybienia sprowadzała się przede wszystkim do niesłusznego niezastosowania wobec oskarżonej środka reakcji karno-prawnej w postaci odstąpienia od wymierzenia kary za przypisane jej przestępstwo poplecznictwa popełnione w formie stadialnej usiłowania, gdy udzieliła ona pomocy osobie najbliższej, a w takiej sytuacji art. 239 § 3 kk pozwala nie tylko na zastosowanie nadzwyczajnego złagodzenia kary, ale nawet na odstąpienie od jej wymierzenia, choć wypada już w tym miejscu zauważyć, iż w przypadku przestępstwa zagrożonego karą pozbawienia wolności niższą od roku nadzwyczajne złagodzenie kary i tak polegałoby także w zastosowanym przez Sąd a quo stanie prawnym (do września 2023 r.) na wymierzeniu zamiast kary pozbawienia wolności kary łagodniejszego rodzaju, tj. grzywny albo ograniczenia wolności (art. 60 § 6 pkt 4 kk), a więc odpowiadałoby temu, do czego doprowadziło zastosowanie przez ten sąd art. 37a kk.

Nie musi mieć jednak racji skarżący, iż Sąd I instancji nie rozważył odstąpienia od wymierzenia kary. Na pewno miał na względzie, że oskarżona ówcześnie była żoną M. B., dla uniknięcia przez którego odpowiedzialności karnej w określony sposób usiłowała utrudnić postepowanie karne, w związku z którym funkcjonariusze Straży Granicznej podjęli czynności procesowe w dniu 17 czerwca 2021 r. w ich miejscu zamieszkania. Sąd Okręgowy wyraźnie przecież wskazał na jej poprzednie nazwisko B. (podsekcja 1.1.6. formularza UK1), a przy ocenie wyjaśnień, które złożyła, zauważył, że kierowała się uczuciem, jakim darzyła wtedy M. B.. Przepis art. 239 § 3 kk ma natomiast charakter fakultatywny. Na gruncie art. 424 § 2 kk nie budzi zaś wątpliwości, iż nie ma obowiązku uzasadnienia, dlaczego sąd nie skorzystał z fakultatywnego rozwiązania. Obowiązek uzasadnienia istnieje zatem tylko wówczas, gdy sąd z tego przepisu korzysta, natomiast nie ma tego obowiązku przy ustosunkowaniu się negatywnym (zob. wyrok SN z 9 kwietnia 1973 r., IV KR 10/73, OSNPG 1973, nr 10, poz. 143; wyrok SA w Warszawie z 30 kwietnia 2014 r., II AKa 90/14, LEX nr 1477372). Jeżeli jednak podczas narady była rozważana kwestia odstąpienia od wymierzenia kary, o co rzeczywiście w mowie końcowej wnioskował obrońca J. H., a sąd doszedł do wniosku, że dobrodziejstwa tego w stosunku do oskarżonej stosować nie należy, argumenty, które o tym zadecydowały, powinny jednak znaleźć wyraz w uzasadnieniu wyroku (zob. postanowienie SN z 17 stycznia 2013 r., II KK 28/12, LEX nr 1252703; wyrok SA w Rzeszowie z 22 kwietnia 2011 r., II AKa 34/10, LEX nr 1015912).

Na pewno jednak trzeba wykluczyć, iż okoliczność, że w krytycznym czasie J. W. i M. B. pozostawali w związku małżeńskim, niezbicie wynikająca z materiału dowodowego, została przez Sąd a quo pominiętą. Zatem z tej perspektyw nie może być mowy o naruszeniu art. 410 kpk, którego istotą jest również i to, że wyroku nie wolno wydawać na podstawie części ujawnionego materiału dowodowego, a musi on być wynikiem analizy całokształtu ujawnionych okoliczności, a więc i tych, które je podważają (zob. wyrok SN z 15 grudnia 2011 r., II KK 183/11, LEX nr 1108458). Nieuwzględnienie natomiast „w należytym stopniu” okoliczności łagodzących nie może być podstawą zarzutu obrazy art. 410 kpk (zob. postanowienie SN z 18 października 2007 r., III KK 236/07, OSNKW 2008, nr 1, poz. 9).

Inną kwestią jest, czy prawidłowym było wymierzenie oskarżonej kary z zastosowaniem art. 37a kk, który to przepis w zastosowanym brzmieniu ustawy względniejszej, czyli obowiązującym do 30 września 2023 r., konkretnie w § 1 za przestępstwo zagrożone tylko karą pozbawienia wolności nieprzekraczającą 8 lat, gdy wymierzona za nie kara pozbawienia wolności nie byłaby surowsza od roku, dawał sądowi możliwość zamiast tej kary orzec karę ograniczenia wolności nie niższą od 3 miesięcy albo grzywnę nie niższą od 100 stawek dziennych, ale tylko wówczas, jeżeli równocześnie orzekał środek karny, środek kompensacyjny lub przepadek. Tymczasem Sąd Okręgowy orzekł wobec oskarżonej za przestępstwo zagrożone tylko karą pozbawienia wolności do lat 5 jedynie grzywnę w ilości 100 stawek dziennych, a zatem ewidentnie obraził art. 37a § 1 kk, czego konsekwencji już tylko ze względu na kierunek zaskarżenia i wynikający z tego zakaz reformationis in peius z art. 434 § 1 kpk Sąd odwoławczy i tak nie mógłby naprawić. Zauważenia jednak wymaga, iż przepisy prawa materialnego w okolicznościach tego konkretnego przypadku nawet nie dawały prawnej możliwości orzeczenia wobec oskarżonej środka karnego, środka kompensacyjnego lub przepadku w związku ze skazaniem za usiłowanie poplecznictwa. Nawet przepadek przedmiotu służącego do popełnienia przestępstwa nie mógł wchodzić w rachubę, gdy przedmiotowe telefony nie stanowiły własności oskarżonej (art. 44 § 7 kk w zw. z art. 44 § 2 kk). Oznaczało to w istocie, że jedyną możliwość orzeczenia w zgodzie z prawem kary grzywny zamiast kary pozbawienia wolności stanowił art. 239 § 3 kk i przewidziana w tym przepisie fakultatywna podstawa nadzwyczajnego złagodzenia kary, którego zastosowanie uzależnione jest od ustalenia, że sprawca udziela pomocy osobie najbliższej albo działa z obawy przed odpowiedzialnością karną grożącą jemu samemu albo jego najbliższym.

Zdaniem Sądu ad quem to, że oskarżona in concreto działała jako osoba wręcz możliwie najbliższa dla M. B.( ex definitione - zob. art. 115 § 11 kk), zarówno udzielając mu pomocy, jak i w istocie z obawy przed grożącą mu odpowiedzialnością karną, co w realiach niniejszej sprawy nie powinno wzbudzać najmniejszej wątpliwości w świetle ustaleń Sądu I instancji opartych również na jej wyjaśnieniach ocenionych jako wiarygodne, w zestawieniu z okolicznościami czynu przez nią popełnionego, przekonywało do stanowiska obrony, iż zasługiwała, aby uczynić ją beneficjentem odstąpienia od wymierzenia kary.

Dla Sądu Okręgowego istotnym było, że godziła w dobro wymiaru sprawiedliwości. W tym kontekście zaznaczenia jednak wymaga, że jej zachowanie sprowadzające się do wyrzucenia przez okno dwóch telefonów, jedynie bezpośrednio zmierzało do utrudnienia postępowania, lecz skutek ten nie nastąpił. Zatem chronione dobro prawne było jedynie zagrożone.

Poza tym trzeba dostrzec i z korzyścią dla oskarżonej uwzględnić atypowe motywacyjnie warunki, w jakich w krytycznym czasie i miejscu działała. Dla ich uzmysłowienia trzeba zacząć od tego, że J. W. wedle tego, co dając wiarę jej wyjaśnieniom przyjął Sąd I instancji i jest chronione przez zakaz reformationis in peius ze względu na kierunek zaskarżenia, nie miała żadnych związków z przestępczą działalnością męża, a nawet nie była jej świadoma. Orientowała się tylko w jego biznesie windykacyjnym, który prowadził legalnie w ramach ewidencjonowanej jednoosobowej działalności gospodarczej. Zatem czynności Straży Granicznej w ich miejscu zamieszkania musiały być dla niej po pierwsze dużym zaskoczeniem, a po wtóre wywołać niepokój oraz w ogólności powodować stres, skoro w jej życiu były czymś zgoła nowym, czego wcześniej nie doświadczyła. Dodatkowo czas ich prowadzenia, czyli wczesne godziny poranne, sposób zakomunikowania, a także podjęte działania zmierzające do siłowego wejścia funkcjonariuszy do mieszkania, wywołany tym stan emocjonalny musiały już tylko spotęgować i to znacząco. Twierdzenie oskarżonej, że działała pod wpływem ogromnych emocji i stresu nie może więc dziwić. W takich warunkach musiała się zaś zmierzyć z prośbą ze strony męża, by pozbyć się przedmiotowych telefonów komórkowych. Musiała działać szybko z uwagi na dynamikę sytuacji. Na przemyślenie decyzji nie miała więc praktycznie czasu. Zachowała się zatem intuicyjnie w interesie małżonka, w czym musi utwierdzać też wykorzystany sposób na pozbycie się niechcianych urządzeń, niespecjalnie wyszukany, niekoniecznie też grożący im choćby uszkodzeniem, jeśli się uwzględni, że lokal znajdował się na parterze. Jakkolwiek nie mogła się tym ekskulpować, skoro musiała być świadoma, dlaczego zachowuje się w podany sposób, co w pełni trafnie podkreślił Sąd I instancji, tym niemniej stanowiło to okoliczność zmniejszającą stopień jej zawinienia, bowiem sytuacja mocno ograniczała ją w możliwości postąpienia w zgodzie z prawem. Stała przed wyborem, być lojalną wobec męża, którego darzyła uczuciem, byli od niespełna miesiąca w sformalizowanym związku, czy też nie czynić niczego, co mogłoby mieć negatywny wpływ na czynności organów ścigania podjętych w stosunku do osoby dla niej najbliższej.

Oczywiście nie bez znaczenia była też dotychczasowa niekaralność oskarżonej, jak też wyrażenie przez nią rzeczywistej skruchy, co dobitnie zawarła w swobodnej wypowiedzi cyt. " Wracając do tego czasu, gdybym mogła cofnąć czas nie wykonałabym tego, o co mnie prosił. Jedyne co mogę zrobić, to przeprosić i powiedzieć, że żałuję tego, co zrobiłam" (k. 2589 t. XIII).

Wniosek

zmiana zaskarżonego wyroku w punkcie 20 poprzez:

odstąpienie od wymierzenia kary w stosunku do J. H.

ewentualnie

warunkowe umorzenie postępowania na zasadzie art. 66 § 1 kk na okres próby 2 lat

☐ zasadny

☒ częściowo zasadny

☐ niezasadny

Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny.

Dla wyeliminowania stwierdzonego uchybienia konieczna korekta zaskarżonego wyroku mogła polegać wyłącznie na odstąpieniu od wymierzenia kary J. W. za przypisane przestępstwo usiłowania poplecznictwa. Przesłanki warunkowego umorzenia postępowania są inne. Obrońca tejże oskarżonej nie podnosił natomiast w formie stawianego zarzutu żadnego uchybienia w związku z brakiem zastosowania wobec niej dobrodziejstwa instytucji z art. 66 kk. Tymczasem Sąd odwoławczy orzekając w granicach zaskarżenia i podniesionych zarzutów ingeruje w zaskarżone orzeczenie dopiero wówczas, gdy stwierdzi podniesione uchybienie (art. 437 § 1 i 2 kpk w zw. z art. 438 kpk w zw. z art. 433 § 1 kpk).

4.  OKOLICZNOŚCI PODLEGAJĄCE UWZGLĘDNIENIU Z URZĘDU

4.1.

Stwierdzona poza granicach zaskarżenia i podniesionych zarzutów w przypadku M. N., a poza granicami podniesionych zarzutów wobec M. B., błędna kwalifikacja prawna wymagająca poprawienia, bowiem nie skutkująca przy braku zaskarżenia wyroku na niekorzyść wydaniem przez Sąd odwoławczy orzeczenia surowszego w tym zakresie (art. 455 kpk), a wynikająca z obrazy prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej przestępstw przypisanych tym oskarżonym odpowiednio w punktach 4 i 11 oraz 6 i 13 w postaci naruszenia art. 4 § 1 kk poprzez zakwalifikowanie tych przestępstw z zastosowaniem ustawy karnej obowiązującej w chwili orzekania przez Sąd I instancji, podczas gdy w konkretnych okolicznościach niniejszej sprawy względniejszą dla oskarżonych była ustawa karna obowiązująca bezpośrednio przed dniem 1 października 2023 r.

Zwięźle o powodach uwzględnienia okoliczności

Zgodnie z art. 4 § 1 kk, jeżeli w czasie orzekania obowiązuje ustawa inna niż w czasie popełnienia przestępstwa, stosuje się ustawę nową, jednakże należy stosować ustawę obowiązującą poprzednio, jeżeli jest względniejsza dla sprawcy.

Ustawa względniejsza to zaś taka, która stwarza możliwość osądu korzystniejszego dla interesów sprawcy (korzystniejszej oceny prawnokarnej czynu), skutkując tym samym przyjęciem mniej surowych reguł odpowiedzialności lub zastosowaniem mniej dotkliwych sankcji. Przy ocenie „względności ustawy” należy brać pod uwagę wszystkie prawnokarne instytucje porównywanych ustaw, które mogłyby mieć zastosowanie do danego sprawcy, ocena ta powinna być też dokonywana in concreto, a nie in abstracto (zob. uchwała SN z 12 marca 1996 r., I KZP 2/96, OSNKW 1996/3–4/16; postanowienie SN z 3 grudnia 2001 r., V KKN 67/01, OSNKW 2002/5–6/36).

Stąd organ orzekający obowiązany jest porównać sytuację prawną sprawcy na gruncie każdej z ustaw, które obowiązywały w czasie popełnienia czynu zabronionego oraz wszystkie kolejne obowiązujące do momentu wejścia w życie ustawy obowiązującej w dacie orzekania. Tego w przekonaniu Sądu Apelacyjnego nie dokonał należycie Sąd I instancji, o czym przekonuje treść pisemnych motywów zaskarżonego wyroku, w których próżno szukać rozważań w kwestii względności ustawy, w szczególności co do przypisanych oskarżonym M. N. i M. B.przestępstw z art. 204 § 1 kk w zw. z art. 65 § 1 kk w zw. z art. 12 § 1 kk oraz z art. 304 § 2 i art. 304 § 3 kk w zw. z art. 11 § 2 kk, a popełnionych ewidentnie przed zmianami dokonanymi w Kodeksie karnym z dniem 1 października 2023 r..

Oskarżeni kuplerstwa z art. 204 § 1 kk dopuścili się nie tylko w warunkach art. 12 § 1 kk z konsekwencją obligatoryjnego obostrzenia kary wynikającą z obowiązującego już od 24 czerwca 2020 r. art. 57b kk w postaci konieczności jej wymierzenia powyżej dolnej granicy ustawowego zagrożenia, choć w przypadku grzywny lub ograniczenia wolności od 1 października 2023 r. oblig ten polega już na wymierzeniu takiej kary w podwójnej wysokości dolnej granicy ustawowego zagrożenia, ale również w warunkach art. 65 § 1 kk, a to ze względu na uczynienie sobie z ułatwiania prostytucji w celu osiągnięcia korzyści majątkowej stałego źródła dochodu. Zgodnie z art. 65 § 1 kk przepisy dotyczące wymiaru kary, środków karnych oraz środków związanych z poddaniem sprawcy próbie, przewidziane wobec sprawcy określonego w art. 64 § 2 kk, stosuje się także m.in. do sprawcy, który z popełnienia przestępstwa uczynił sobie stałe źródło dochodu. Zastosowanie więc do takiego sprawcy przez Sąd I instancji art. 64 § 2 kk w brzmieniu obowiązującym od 1 października 2023 r. musiało oznaczać, że miał on obowiązek wymierzyć mu karę pozbawienia wolności przewidzianą za przypisane przestępstwo w wysokości od dolnej granicy ustawowego zagrożenia zwiększonego o połowę do górnej granicy ustawowego zagrożenia zwiększonego o połowę. Tymczasem w poprzednim brzmieniu art. 64 § 2 kk obligował jedynie do wymierzenia kary pozbawienia wolności przewidzianej za przypisane przestępstwo w wysokości powyżej dolnej granicy ustawowego zagrożenia, a pozwalał ją wymierzyć do górnej granicy ustawowego zagrożenia zwiększonego o połowę.

Choć więc w przypadku przestępstwa kuplerstwa zagrożonego karą pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5 zastosowanie art. 64 § 2 kk w aktualnym brzmieniu skutkowało koniecznością wymierzenia za nie kary pozbawienia wolności nie niższej od 5 miesięcy (przy uwzględnieniu, że taką karę wymierza się w miesiącach i latach - art. 37 kk), podczas gdy w stanie prawnym obowiązującym do 30 września 2023 r. byłaby to minimum kara 4 miesięcy pozbawienia wolności, to jakkolwiek z pozoru nie jest to może jeszcze wielka różnica, tym bardziej gdy wymierzone zostały oskarżonym kary pozbawienia wolności w znacznym oddaleniu od dolnej granicy ustawowego zagrożenia, nie mniej nie jest bez znaczenia dla oceny względności ustawy, szczególnie gdy równocześnie Kodeks karny w poprzednim stanie prawnym, inaczej jak od 1 października 2023 r. z mocy art. 33 § 1a kk, który to przepis dotyczy nie tylko grzywny jako sankcji alternatywnej w przepisie określającym granice ustawowego zagrożenia, ale również grzywny kumulatywnej, która przecież niekoniecznie musi wynikać z przepisu określającego granice ustawowego zagrożenia, czego przykładem jest art. 33 § 2 kk, zgodnie z którym sąd może wymierzyć grzywnę także obok terminowej kary pozbawienia wolności wymienionej, jeżeli sprawca dopuścił się czynu w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub gdy korzyść majątkową osiągnął (zob. M. Mozgawa [w:] M. Budyn-Kulik, P. Kozłowska-Kalisz, M. Kulik, M. Mozgawa, Kodeks karny. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2025, art. 33), nie przewidywał podwyższenia dolnego progu zagrożenia grzywną, które w przypadku czynu zagrożonego karą pozbawienia wolności przekraczającą 2 lata sięga co najmniej 150 stawek, podczas gdy w myśl ogólnej regulacji zawartej w art. 33 § 1 kk najniższa grzywna wynosiła i wciąż wynosi 10 stawek dziennych.

Już tylko ze względu na treść art. 33 § 1a kk, także poprzedni stan prawny wydaje się w korzystniejszym położeniu stawiać oskarżonych w związku z popełnionymi przez nich przestępstwami z art. 304 kk, też przecież zagrożonymi karami pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5 i to niezależnie od tego, czy byłyby kwalifikowane z zastosowaniem tylko § 3, czy też również § 2. W obu przypadkach Sąd a quo zdecydował się przecież wymierzyć oskarżonym obok kar pozbawienia wolności również kumulatywne grzywny, a rozmiar których in concreto, nawet pomimo braku powołania w podstawie prawnej wymiaru tych kar, musiał być determinowany treścią art. 33 § 1a kk.

Wynikające z przytoczonych unormowań konsekwencje dla oskarżonych M. N. i M. B. wskazują w przekonaniu Sądu odwoławczego, że względniejszą dla nich, w odniesieniu do czynów będących przedmiotem wywodów w niniejszej podsekcji, jest ustawa - Kodeks karny w brzmieniu obowiązującym do 30 września 2023 r.. In concreto pozwalała bowiem zastosować wobec nich mniej dotkliwe sankcje, w szczególności o charakterze majątkowym, co stało się tym bardziej wyrazistsze w sytuacji, w której za zasadne ocenione zostały zarzuty kwestionujące choćby pośrednio rozmiar kar wymierzonych tym oskarżonym za te przestępstwa.

Dlatego przestępstwa przypisane oskarżonym odpowiednio w punktach 4 i 11 oraz 6 i 13, należało stosując regułę intertemporalną wyrażoną w art. 4 § 1 kk zakwalifikować według stanu prawnego obowiązującego do 30 września 2023 r..

Z tych powodów Sąd odwoławczy korzystając z trybu przewidzianego w art. 455 kpk stosownie skorygował zaskarżony wyrok poprawiając kwalifikacje prawne tych przestępstw w ten sposób, iż uzupełnionymi zostały w istocie o sformułowania "w brzmieniu obowiązującym w dniu 23 czerwca 2020 r. w zw. z art. 4 § 1 kk", co z kolei musiało zakończyć się prowadzącą do tego samego korektą podstaw wymiaru kar wymierzonych oskarżonym we wskazanych punktach, a także nie mogło nie pozostać bez wpływu na rozmiar tych kar, choć to nie był jedyny i najistotniejszy powód ich istotnego obniżenia. Więcej w podsekcjach 3.2, 3.3, 3.4, 4.4, 4.6.

4.2.

Stwierdzona poza granicami zarzutów podniesionych w apelacji obrońcy M. B.obraza art. 413 § 2 pkt 1 kpk mająca wpływ na treść wyroku w zakresie rozstrzygnięcia o winie z punktu 11 polegająca na uwzględnieniu w opisie przestępstwa przypisanego temu oskarżonemu w tym punkcie okoliczności nieustalonej przez Sąd I instancji, a to, że ułatwiania prostytucji przez inne osoby dopuścił się w pewnym okresie działając samemu.

Zwięźle o powodach uwzględnienia okoliczności

Opis przestępstwa w zakresie wyżej wskazanym nie przystaje do ustaleń faktycznych, których dokonał Sąd Okręgowy, a odzwierciedleniem których jest uzasadnienie zaskarżonego wyroku. Zresztą za oczywiste należy uznać w obliczu tego, jakimi były okoliczności zaangażowania się M. B.w proceder związany z udostępnianiem pokoi w mieszkaniach, które razem z M. N. wynajmowali z zamiarem uprawiania w nich za pieniądze nierządu przez kobiety tym się dla zarobku trudniące, iż nie mógł się on tym parać samemu. Wciągnął go w to właśnie zajmujący się tym początkowo samemu M. N. i od tego czasu działali wspólnie i w porozumieniu dzieląc między siebie z tym związane obowiązki oraz ustalając równy udział w dochodach. Potwierdzeniem tego jest zresztą krótszy czasokres przestępczej działalności M. B., zawierający się jednak w pełni w czasokresie uwzględnionym w opisie tożsamego przestępstwa przypisanego M. N. w punkcie 4.

W oparciu o powyższe uznać należy, iż opis przestępstwa przypisanego oskarżonemu B. w punkcie 11 nie spełnia standardu wymaganego przez art. 413 § 2 pkt 1 kpk, a więc nie opisuje dokładnie przypisanego czynu zabronionego, przez co należy rozumieć zawarcie w jego opisie kompletu znamion, które zostały wypełnione ustalonym zachowaniem sprawcy (zob. wyrok SN z 22 marca 2012 r., IV KK 375/11, OSNKW 2012/7, poz. 78).

Tego rodzaju wadliwość w ocenie Sądu odwoławczego wymagała reakcji przewidzianej w art. 440 kpk, a zatem stosownego skorygowania zaskarżonego wyroku na korzyść oskarżonego celem wyeliminowania z jego treści uchybienia o charakterze względnego powodu odwoławczego, stwierdzonego niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów. Utrzymanie w mocy orzeczenia z tym uchybieniem byłoby rażąco niesprawiedliwe. Kłóciłoby się bowiem z elementarnym poczuciem sprawiedliwości przejście do porządku dziennego w istocie nad wewnętrzną sprzecznością w wyroku, z którego wynikało, że M. B. działał samemu akurat w okresie, w którym - wedle opisu akurat tożsamego przestępstwa przypisanego M. N. - mieliby już działać wspólnie i w porozumieniu.

4.3.

Stwierdzony poza granicami zaskarżenia co do M. N. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku i mający wpływ na treść zawartego w nim rozstrzygnięcia o winie z punktu 4, bowiem odzwierciedlony w opisie przestępstwa przypisanego temuż oskarżonemu w tym punkcie, a polegający na przyjęciu, że najpierw samemu, a potem działając wspólnie i w porozumieniu, z ułatwiania prostytucji w celu osiągnięcia korzyści majątkowej poprzez wynajmowanie lokali kobietom wskazanym zarówno z imienia i nazwiska, jak i bez takiego określenia, a także nieustalonym, on sam osiągnął korzyść majątkową w kwocie nie mniejszej niż 511.325 zł, podczas gdy korzyść ta była istotnie mniejsza i zamykała się w kwocie nie mniejszej niż 344.120 złotych.

Zwięźle o powodach uwzględnienia okoliczności

Miarodajnymi pozostają wywody zawarte w podsekcji 3.3. w odniesieniu do czynu z punktu 11 przypisanego oskarżonemu M. B. popełnionego z uwzględnieniem tego, co zostało przedstawione w poprzedniej podsekcji, wyłącznie wspólnie i w porozumieniu z M. N., a któremu odpowiadająca temu aktywność przypisana została właśnie w punkcie 4. Dlatego wystarczy do nich odesłać.

Stąd te same względy przemawiały za tożsamą, co w przypadku czynu przypisanego oskarżonemu B. w punkcie 11, korektą opisu czynu przypisanego M. N. w punkcie 4, oczywiście przy uwzględnieniu, że w początkowym okresie przy przyjęciu także 70% obłożenia tenże oskarżony samemu osiągał korzyści majątkowe z udostępniania dwupokojowych mieszkań na cele prostytucji za odpłatnością wynoszącą 150 złotych za dobę od każdej jednej mającej tam uprawiać nierząd kobiety. Chodzi o następujące lokale. Pierwszy w T. przy ul. PCK 26/43 przez 37 dni w okresie od 1 czerwca 2019 r. do 9 lipca 2019 r.. Drugi w R. przy ul. (...) przez 53 dni w okresie od 19 lipca 2019 r. do 9 października 2019 r.. Trzeci w R. oś. D. 5a/27, choć wykorzystywany był w sumie przez 677 dni od 16 sierpnia 2019 r., to w okresie do 12 września 2019 r. jeszcze bez współdziałania z M. B.. Oznaczało to, że w tym zakresie korzyści majątkowe M. N. z kuplerstwa nie osiągnęły ustalonych przez Sąd I instancji łącznie 24.800 złotych (1100 złotych z lokalu w T., 15.900 złotych z lokalu w R. ul. (...) i 7800 złotych z lokalu w R. oś. D.), lecz 70% tej kwoty, czyli 17.360 złotych, co po dodaniu tej kwoty do połowy łącznej korzyści uzyskanej już we współdziałaniu z M. B. wynoszącej 326.760 złotych daje właśnie 344.120 złotych.

Przepis art. 435 kpk obliguje do zmiany orzeczenia na korzyść współoskarżonego, choćby nie wniósł środka odwoławczego, gdy przemawiają za tym te same względy.

4.4.

Stwierdzona poza granicach zaskarżenia i podniesionych zarzutów w przypadku M. N., a poza granicami podniesionych zarzutów wobec M. B. obraza prawa materialnego w postaci:

I.  art. 65 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. poz. 875 z późn. zm.; dalej: nowela) polegająca na niezastosowaniu tych przepisów i przypisaniu w/w oskarżonym odpowiednio w punktach 6 i 13 przestępstw zakwalifikowanych kumulatywnie z art. 304 § 2 i art. 304 § 3 kk z pokrzywdzeniem M. R., A. Ż. i M. P. jako popełnionych w okresach rozpoczynających się przed dniem 31 maja 2020 r., gdy przepisy te obowiązujące od 30 maja 2020 r. mają zastosowanie do czynów popełnionych po tej dacie, również wtedy gdy:

w odniesieniu do art. 304 § 2 kk - żądanie zapłaty dotyczy kosztów innych niż odsetki wynikających z umowy, która została zawarta przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, jeżeli wysokość tych kosztów przekraczała poziom dozwolony w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 568),

w odniesieniu do art. 304 § 3 kk - żądanie zapłaty dotyczy odsetek wynikających z umowy, która została zawarta przed dniem wejścia w życie ustawy, jeżeli wysokość tych odsetek przekraczała poziom dozwolony w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 568),

a w konsekwencji

II.  art. 1 § 1 kk poprzez niezastosowanie tego przepisu i przypisanie w/w oskarżonym odpowiednio w punktach 6 i 13 przestępstw zakwalifikowanych kumulatywnie z art. 304 § 2 i art. 304 § 3 kk z pokrzywdzeniem M. R., A. Ż. i M. P. jako popełnionych w okresach rozpoczynających się przed dniem 31 maja 2020 r., gdy zachowania w tych przepisach stypizowane są penalizowane (zabronione przez ustawę pod groźbą kary) dopiero od dnia 31 maja 2020 r..

Zwięźle o powodach uwzględnienia okoliczności

Przepisy przejściowe art. 65 noweli, która w odnoszącym się do tej regulacji zakresie weszła w życie 30 maja 2020 r., przesądzają jednoznacznie, że wprowadzone przez tę ustawę we wskazanej dacie przepisy art. 304 § 2 i 3 kk mają zastosowanie do czynów popełnionych po dniu ich wejścia w życie również wtedy, gdy żądanie zapłaty dotyczy odsetek lub kosztów pozaodsetkowych wynikających z umowy, która została zawarta przed tym dniem, jeżeli wysokość tych odsetek lub kosztów przekraczała poziom dozwolony w dniu wejścia w życie ustawy z 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 568 ze zm.). Wynika z nich zatem, że kryminalizują opisane zachowania pro futuro, choć także w związku ze zdarzeniami zaistniałymi przed ich wejściem w życie.

Sąd Okręgowy trafnie wskazał, że typy czynów zabronionych określone w art. 304 § 2 i 3 kk nie są typami kwalifikowanym względem typu określonego w art. 304 § 1 kk. Wskutek wprowadzenia tych przepisów doszło bowiem nie tylko do zaostrzenia odpowiedzialności karnej za niektóre zachowania karalne wcześniej z mocy art. 304 kk (obecnie art. 304 § 1 kk), lecz także do rozszerzenia zakresu kryminalizacji na czyny dotąd niekaralne, gdyż wspomniane przepisy nie wymagają tego, aby kontrahent sprawcy znajdował się w przymusowym położeniu (zob. J. Majewski [w:] Kodeks karny. Część szczególna. Tom III. Komentarz do art. 278-363 k.k., wyd. V, red. W. Wróbel, A. Zoll, Warszawa 2022, art. 304).

Sąd a quo wykluczył jednocześnie odpowiedzialność oskarżonych na podstawie art. 304 § 1 kk już tylko dlatego, że nie wykorzystywali oni przymusowego położenia pokrzywdzonych kobiet. Zatem przez dodanie do porządku prawnego art. 304 § 2 i 3 kk, oskarżonych dotknąć mogło jedynie rozszerzenie zakresu kryminalizacji na czyny dotąd niekaralne, a nie zaostrzenie odpowiedzialności karnej za niektóre zachowania karalne wcześniej z mocy art. 304 kk.

W związku z tym przypomnieć trzeba kardynalną zasadę prawa karnego materialnego z art. 1 § 1 kk, a wyrażoną w rzymskiej paremii nullem crimen sine lege penali anteriori oznaczającą, że przestępstwo musi być czynem zabronionym przez ustawę w czasie jego popełnienia, tj. w czasie, gdy sprawca działał lub zaniechał działania, do którego był zobowiązany (art. 6 § 1 kk). Późniejsze objęcie penalizacją określonych zachowań nie może się więc rozciągać na czyny popełnione przed wejściem w życie ustawy penalizującej. Nie będzie truizmem wskazać, że powyższa zasada jawi się jako fundamentalny standard prawa represyjnego we współczesnym demokratycznym państwie prawnym (zob. art. 7 ust. 1 EKPC, art. 15 ust. 1 MPPOiP, art. 9 Amerykańskiej Konwencji Praw Człowieka z 1969 r., art. 7 ust. 2 Afrykańskiej Karty Praw Człowieka i Ludów z 1981 r.). W wielu państwach, w tym w Polsce, zasada ta została też skonstytucjonalizowana (art. 42 ust. 1 Konstytucji RP).

Oczywiście należało pamiętać, że „ Są [...] czyny zabronione, w których realizacja znamion typu rozciągnięta jest w czasie i może trwać bardzo długo [...] w takich przypadkach za czas popełnienia czynu zabronionego należy przyjmować ostatni moment działania sprawcy realizującego znamiona danego typu czynu zabronionego” (zob. A. Zoll [w:] Kodeks karny. Część ogólna, t. I, cz. I..., red. W. Wróbel, A. Zoll, LEX 2016, art. 6, teza 5). Dlatego powszechnie przyjmowanym w orzecznictwie jest, że „ Za czas popełnienia przestępstw rozciągniętych w czasie, wieloczynowych, trwałych, a także o charakterze ciągłym, traktować należy ostatni moment działania sprawcy, w tym czas dokonania ostatniego z czynów składających się na realizację przestępstwa ciągłego” (zob. wyrok SN z 15 kwietnia 2002 r., II KKN 387/01, LEX nr 52943; postanowienia SN: z 27 września 2011 r., III KK 89/11, LEX nr 1124779; z 18 grudnia 2015 r., III KK 300/15, LEX nr 1943848 oraz z 26 stycznia 2022 r., IV KK 690/21, LEX nr 3370659). Rzecz w tym, iż takimi przestępstwami niewątpliwie nie są jednak typy określone w art. 304 § 2 i 3 kk, skoro czynnością czasownikową w obu przypadkach jest niewymagające zachowania rozciągniętego w czasie, wieloczynowego, trwałego, żądanie zapłaty lichwiarskich świadczeń pieniężnych, jedynie dokonujące się w określonej sekwencji zdarzeń, pierwszego polegającego na niepenalizowanym jeszcze zawarciu z konsumentem umowy, której przedmiotem jest udzielenie mu świadczenia pieniężnego pod tytułem zwrotnym, oraz drugiego już właśnie penalizowanego polegającego na zażądaniu od niego zapłaty odsetek lub kosztów pozaodsetkowych w niedopuszczalnej wysokości. Powtarzalność takich zachowań nie jest natomiast wpisana w naturę stosunków zobowiązaniowych charakteryzujących się udzieleniem świadczeń pieniężnych pod tytułem zwrotnym. Choć może im towarzyszyć, tak być nie musi. Oczywiście wiele zachowań, ontologicznie będących odrębnymi czynami w rozumieniu art. 11 § 1 kk, stanowić mogą jeden czyn zabroniony, ale tylko wtedy gdy spełnione zostaną określone w art. 12 § 1 kk warunki ciągłości czynu w postaci krótkich odstępów czasu dzielących poszczególne zachowania oraz podejmowania ich w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, a gdy przedmiotem zamachu jest dobro osobiste również tożsamość pokrzywdzonego. Sąd Okręgowy nie zastosował jednak konstrukcji przestępstwa ciągłego z art. 12 § 1 kk do przestępstw przypisanych oskarżonym w punktach 6 i 13, a obecnie kierunek zaskarżenia i wiążące się z tym ograniczenia w postaci statuowanego przez art. 434 § 1 kpk zakazu wydania przez Sąd odwoławczy orzeczenia surowszego, rozumianego jako pogarszającego sytuację oskarżonego pod jakimkolwiek względem, już tylko w związku z niekorzystnymi konsekwencjami, jakie jej przyjęcie niosłoby dla oskarżonych z mocy obowiązującego od 24 czerwca 2020 r. art. 57b kk w postaci obligatoryjnego kary, nie dawało możliwości sięgnięcia w tym zakresie po tę instytucję. Zresztą w przypadku wprowadzenia kryminalizacji zachowań składających się na czyn ciągły w trakcie jego realizacji, a więc w sytuacji, gdy pierwsze zachowanie składające się na czyn ciągły popełnione zostało w czasie, kiedy zachowania takie nie były zagrożone pod groźbą kary, natomiast ostatnie w chwili, kiedy obowiązywała już ustawa wprowadzająca karalność takich zachowań, i tak wskazuje się, że kwestie odpowiedzialności za czyn ciągły rozstrzygać należy zgodnie z zasadą nullum crimen sine lege (art. 1 kk i art. 42 ust. 1 Konstytucji RP). Przyjęcie konstrukcji czynu ciągłego nie może bowiem prowadzić do przełamania zasady lex retro non agit. Oznacza to, iż podstawę odpowiedzialności stanowić mogą tylko te zachowania, które zostały przez sprawcę podjęte już po wejściu w życie ustawy wprowadzającej ich kryminalizację (zob. P. Kardas [w:] Kodeks karny. Część ogólna. Tom I. Cześć I. Komentarz do art. 1-52, wyd. V, red. W. Wróbel, A. Zoll, Warszawa 2016, art. 12 teza 56 oraz przywołane tam piśmiennictwo).

W tych okolicznościach przyjęcie, że o czasie popełnienia przestępstwa warunkującego odpowiedzialność karną w zgodzie z zasadą lex retro non agit decydowałby czas dokonania tylko ostatnich z zachowań składających się na realizację opisanych przez Sąd I instancji przestępstw z art. 304 § 2 i 3 kk, jest nie do zaakceptowania, gdyż niechybnie prowadziłoby to do retroaktywnego stosowania ustawy ustanawiającej karalność czynów określonego rodzaju, czego nie dałoby się pogodzić z zasadą nullum crimen sine lege poenali anteriori i co stanowiłoby naruszenie postanowień art. 42 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji RP, art. 7 ust. 1 zdanie pierwsze EKPC oraz art. 15 ust. 1 zdanie pierwsze MPPOiP, które ową zasadę wyrażają.

Zatem penalizacji zachowań opisanych w art. 304 § 2 3 kk dopiero od dnia 31 maja 2020 r. nie można było na kanwie niniejszej sprawy rozpatrywać wyłącznie w kategorii okoliczności mającej znaczenie przy wymiarze kary, co było wyłącznie oczekiwaniem obrońcy M. N.. Postulował właśnie z tego też powodu obniżenia rozmiaru kary pozbawienia wolności wymierzonej temu oskarżonemu w punkcie 6.

4.5.

Stwierdzony poza granicami zaskarżenia co do M. N. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku i mający wpływ na treść zawartych w nim rozstrzygnięć o winie z punktu 6, odzwierciedlony bowiem w opisach i kwalifikacji prawnej przestępstw przypisanych temuż oskarżonemu w tym punkcie popełnionych z pokrzywdzeniem M. R., A. Ż. i M. P., a przynajmniej uwzględniony w kwalifikacji prawnej przestępstw w tym punkcie mu przypisanych z pokrzywdzeniem P. S. (1) i S. Z., polegający na przyjęciu, że wymienione pokrzywdzone w związku z udzielanymi im pożyczkami gotówkowymi przez m.in. w/w oskarżonego miały ponosić inne niż odsetkowe koszty ich udzielenia i to w wysokości dwukrotnie przekraczającej maksymalną wysokość tych kosztów określoną w ustawie, a także ponosiły odsetki za opóźnienie w wysokości dwukrotnie przekraczających odsetki maksymalne za opóźnienie określone w ustawie.

Zwięźle o powodach uwzględnienia okoliczności

Miarodajnymi pozostają wywody zawarte w podsekcji 3.2. w odniesieniu do czynów z punktu 13 przypisanych oskarżonemu M. B.. Dlatego wystarczy do nich odesłać.

Stąd te same względy przemawiać musiały za tożsamą, co w przypadku czynów przypisanych M. B. w punkcie 13, korektą opisów oraz kwalifikacji prawnej czynów przypisanych M. N. w punkcie 6, których dopuścił się we współsprawstwie z tym drugim oskarżonym, a wynikającą ze stwierdzenia uchybień podniesionych w apelacji jego obrońcy. Więcej w podsekcji 5.2.3.

Przepis art. 435 kpk obliguje do zmiany orzeczenia na korzyść współoskarżonego, choćby nie wniósł środka odwoławczego, gdy przemawiają za tym te same względy.

4.6.

Stwierdzony poza granicami zarzutów podniesionych w apelacjach obrońców M. N. iM. B.błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wyroku i mający wpływ na jego treść, bowiem odzwierciedlony w opisach przestępstw przypisanych tymże oskarżonym odpowiednio w puntach 6 i 13, a popełnionych z pokrzywdzeniem M. R. i S. Z., polegający na przyjęciu, że odsetki w wysokości 30% kwoty pożyczki ustalone zostały w stosunku tygodniowym, podczas gdy z wiarygodnego materiału dowodowego wynikało, iż było to w tych przypadkach również w stosunku dwutygodniowym.

Zwięźle o powodach uwzględnienia okoliczności

Nawet z cytowanych przez Sąd Okręgowy w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku zeznań pokrzywdzonych M. R. i S. Z. wynika, że w ich przypadku odsetki odpowiadające 30% pożyczonej kwoty należne były od nich w stosunku dwutygodniowym. Co też istotne, Sąd I instancji nie przeinaczył w żaden sposób jednoznacznych w tym aspekcie zeznań tych kobiet, a podkreślenia wymaga, iż dał im wiarę, co kolei nie może dziwić, gdy okolicznościom tym nie zaprzeczyli również oskarżeni M. N. i M. B. którzy wprost przecież przyznali, iż odsetki od udzielanych przez nich pożyczek w zależności od pożyczkobiorcy mogły być naliczane i płatne w stosunku tygodniowym lub dwutygodniowym. Musi więc dziwić, iż Sąd a quo tego wszystkiego nie uwzględnił w swych ustaleniach (vide: podsekcja 1.1.3. formularza UK1), a w dalszej kolejności w opisach przestępstw lichwy popełnionych na szkodę wskazanych pokrzywdzonych. W każdym bądź razie nie może budzić wątpliwości błędność ustaleń w tym zakresie, kiedy poczynione zostały wbrew jednoznacznej treści zgromadzonego i uznanego za wiarygodny materiału dowodowego.

Przedstawione wyżej uchybienie w ocenie Sądu odwoławczego nie mogło pozostać bez reakcji przewidzianej w art. 440 kpk dokonanej na korzyść oskarżonych M. N. i M. B., zatem polegającej na stosownym skorygowaniu zaskarżonego wyroku celem wyeliminowania z jego treści mankamentu o charakterze względnego powodu odwoławczego, stwierdzonego niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów. Utrzymanie w mocy orzeczenia z tym uchybieniem byłoby rażąco niesprawiedliwe. Kłóciłoby się bowiem z elementarnym poczuciem sprawiedliwości przejście do porządku dziennego nad przypisaniem tym oskarżonym przestępstw w postaci niemającej oparcia w materiale dowodowym, a przy tym o bardziej zarzucalnej postaci, bowiem wskazującej na ich dalej idące działanie z pokrzywdzeniem pożyczkobiorczyń, od których odsetki, których poziom wyznaczał przestępność ich zachowania, byłyby żądane w dwukrotnie większej wysokości niż w rzeczywistości. Tak więc korekty wymagał przede wszystkim opis przypisanych oskarżonym przestępstw przypisanych odpowiednio w punktach 6 i 13, a popełnionych na szkodę M. R. i S. Z.. Szczegółowo i z tym związane zmiany przedstawione zostały w podsekcji 5.2.3.

4.7.

Stwierdzona poza granicami zarzutów podniesionych w apelacji obrońcy M. B.obraza art. 168b kpk mająca wpływ na treść wyroku w zakresie rozstrzygnięć z punktów 15 i 16 polegająca na oparciu ustaleń co do wysokości korzyści majątkowej osiągniętej przez tego oskarżonego z nielegalnego wprowadzania do obrotu sterydów anabolicznych i innych środków farmaceutycznych w okresie od lutego 2021 r. do 17 czerwca 2021 r. na materiałach uzyskanych w toku zarządzonych wobec niego dwóch kontroli operacyjnych w sytuacji, gdy wskazany przepis nie pozwalał na ich dowodowe wykorzystanie w odniesieniu do przestępstwa z art. 124 ustawy z dnia 6 września 2001 r. – Prawo farmaceutyczne.

Zwięźle o powodach uwzględnienia okoliczności

Jest oczywistym w świetle pisemnych motywów zaskarżonego wyroku, że kwota nie mniejsza niż 35.573 złotych, którą miał uzyskać oskarżony z prowadzonej w przypisanym okresie nielegalnie sprzedaży sterydów anabolicznych i innych środków farmaceutycznych określona została przez Sąd I instancji na podstawie sms-ów, poznanie treści których możliwe było dzięki prowadzonym przeciwko niemu przez Straż Graniczną kontrolom operacyjnych, a zarządzonym na podstawie art. 9e ustawy z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej, które w sposób niejawny umożliwiły uzyskanie i utrwalenie połączeń głosowych oraz wiadomości tekstowych wykonywanych za pomocą sieci telekomunikacyjnych przy wykorzystaniu m.in. numerów 517 128 199 i 516 986 222. W oparciu o te przekazy stworzone zostało zestawienie stanowiące załącznik nr 1 do Raportu z kryminalnej analizy operacyjnej nr (...) przedstawiające wprowadzanie do obrotu substancji farmaceutycznych w okresie stosowania kontroli operacyjnej na numerach telefonicznych użytkowanych przez M. B., a które właśnie obrazowało z odwołaniem się do konkretnych komunikatów z okresu 10 marca 2021 r. - 23 czerwca 2021 r. wartości poszczególnych zamówień, których suma wynosiła właśnie 35.573 złotych (k. 2058-2060 t. XI). Dodać jeszcze trzeba, że także wspomniane wyżej kontrole operacyjne przeciwko M. B. prowadzone były w celu uzyskania i utrwalenia dowodów, ściganych z oskarżenia publicznego, umyślnych przestępstw z art. 189a § 1 kk i art. 258 kk (k. 5-10 t. 3 akt załącznikowych, k. 7-12 t. 8 akt załącznikowych). Nie obejmowały przestępstwa z art. 124 ustawy z dnia 6 września 2001 r. - Prawo farmaceutyczne, co akurat nie może dziwić, bowiem katalog przestępstw, w stosunku do których taka kontrola może być zarządzona zawarty w art. 9e ust. 1 ustawy o Straży Granicznej, takiego przestępstwa nie zawierał w czasie, gdy była ona prowadzona i dalej go nie wymienia.

Zgodnie z art. 168b kpk jeżeli w wyniku kontroli operacyjnej zarządzonej na wniosek uprawnionego organu na podstawie przepisów szczególnych uzyskano dowód popełnienia przez osobę, wobec której kontrola operacyjna była stosowana, innego przestępstwa ściganego z urzędu lub przestępstwa skarbowego niż przestępstwo objęte zarządzeniem kontroli operacyjnej lub przestępstwa ściganego z urzędu lub przestępstwa skarbowego popełnionego przez inną osobę niż objętą zarządzeniem kontroli operacyjnej, prokurator podejmuje decyzję w przedmiocie wykorzystania tego dowodu w postępowaniu karnym.

Tu od razu wspomnieć trzeba, że jedynym wyrazem podjęcia przez prokuratora decyzji w przedmiocie wykorzystania w niniejszym postępowaniu karnym wyników wszystkich kontroli operacyjnych jako dowodów innego przestępstwa ściganego z urzędu popełnionego przez M. B. czy przestępstwa ściganego z urzędu popełnionego przez inną osobę niż objętą zarządzeniem tych kontroli operacyjnych, a więc i tych, którymi objęci zostali pozostali oskarżeni za wyjątkiem K. N. i J. W. (poprzednio H., wówczas B.), również w celu uzyskania i utrwalenia dowodów, ściganych z oskarżenia publicznego, umyślnych przestępstw, czy to z art. 258 kk, art. 55 i 56 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (kontrola operacyjna na numerze IMEI M. N. - k. 6-12 t. 1 akt załącznikowych), czy z art. 189a § 1 kk i art. 258 kk (kontrole operacyjne na jeszcze trzech innych numerach telefonów M. B. oraz jednym takim numerze E. M. - k. 5-7 t. 4 akt załącznikowych, k. 5-12 t. 5 akt załącznikowych, k. 6-13 t. 6 akt załącznikowych, k. 5-10 t. 7 akt załącznikowych), był wniosek dowodowy zawarty w akcie oskarżenia pod poz. 115 wykazu pozostałych dowodów do przeprowadzenia na rozprawie obejmujący "Komunikaty i stenogramy dot. przeprowadzonej kontroli operacyjnej - załączniki w postaci 28 osobnych tomów". Nadmienić należy, że wniosek ten dotyczył również wyników kontroli procesowej prowadzonej na numerze (...) użytkowanym przez M. N., a jedynym w aktach głównych potwierdzeniem zarządzenia której jest postanowienie prokuratora z dnia 3 grudnia 2020 r. wydane na podstawie art. 237 § 5 kpk i art. 242 kpk upoważniające wskazanych z imienia i nazwiska oraz stopnia funkcjonariuszy Zespołu (...) Oddziału Straży Granicznej w N. do odtwarzania i utrwalenia rozmów telefonicznych przychodzących i wychodzących (k. 127 t. I). Dodatkowo znajduje się w tych aktach raport z kryminalnej analizy materiałów uzyskanych w toku kontroli procesowej nr (...) (k. 268-322 t. II). Szerszego zaś wykorzystania dowodów pozyskanych w toku prowadzonej niejawnie kontroli procesowej dotyczy art. 237a kpk, zgodnie z którym jeżeli w wyniku takiej kontroli uzyskano dowód popełnienia przez osobę, wobec której kontrola była stosowana, innego przestępstwa ściganego z urzędu niż przestępstwo objęte zarządzeniem kontroli, lub przestępstwa ściganego z urzędu popełnionego przez inną osobę niż objętą zarządzeniem kontroli, prokurator podejmuje decyzję w przedmiocie wykorzystania tego dowodu w postępowaniu karnym.

Kwestia formy w jakiej prokurator podejmuje, w zgodzie z treścią art. 168b kpk i art. 237a kpk, decyzję w przedmiocie wykorzystania w postępowaniu karnym dowodu popełnienia innego przestępstwa niż objęte zarządzeniem kontroli operacyjnej lub procesowej, albo popełnienia przestępstwa przez inną osobę niż objęta zarządzeniem kontroli operacyjnej lub procesowej, w ramach której dowód ten został pozyskany, nie została do tej pory definitywnie rozstrzygnięta w orzecznictwie ani w doktrynie. Ustawa milczy, w jakiej formie ma nastąpić podjęcie decyzji przez prokuratora. Przepisy te bowiem nie określają expressis verbis procesowej formy uzewnętrznienia przedmiotowej decyzji i nie precyzują, czy prokurator zobligowany jest wydać w tym przedmiocie stosowne postanowienie, czy też wystarczająca jest forma zarządzenia, bądź też - jak to miało miejsce w niniejszej sprawie - dopuszczalne jest wyrażenie takiej zgody poprzez zamieszczenie dowodu objętego hipotezą obu tych przepisów w stanowiącym integralny element aktu oskarżenia wykazie innych dowodów, których przeprowadzenia na rozprawie głównej domaga się oskarżyciel (art. 333 § 1 pkt 2 kpk). Nie mniej konkretnie na gruncie art. 168b kpk prezentowany jest pogląd, że względy gwarancyjne, jak i procesowa doniosłość tej decyzji, stanowiącej odstępstwo od zasady dopuszczalności wykorzystania jako dowodów materiałów uzyskanych za pomocą kontroli operacyjnej zarządzonej na wniosek uprawnionego organu na podstawie przepisów szczególnych, wobec osoby, co do której taka kontrola była prowadzona i o enumeratywnie wymienione w ustawie przestępstwa, wymagają zachowania formy postanowienia (zob. np. wyroki SA: w Białymstoku z 3 kwietnia 2017 r., II AKa 182/16; w Poznaniu z 7 marca 2018 r., II AKa 120/17; w Warszawie z 14 sierpnia 2019 r., II AKa 202/18 oraz z 17 stycznia 2018 r., II AKa 331/17; R. A.Stefański (w:) R. A. Stefański, S. Zabłocki, Kodeks postępowania karnego. Tom II.Komentarz do art. 167-296, Warszawa 2019, teza 8 do art. 168b; C. Kulesza (w:) K. Dudka (red.), Kodeks postępowania karnego. Komentarz, Warszawa 2020, teza 5 do art. 168b; D. Gruszecka (w:) J. Skorupka (red.), Kodeks postępowania karnego. Komentarz, Warszawa 2021, teza 2 do art. 168b; K.T. Boratyńska, P. Czarnecki, M.Królikowski, A. Lach, (w:) A. Sakowicz (red.), Kodeks postępowania karnego. Komentarz, Warszawa 2020, s. 517; B. Janusz-Pohl, Konkretyzacja uprawnienia prokuratora w zakresie wykorzystania dowodów uzyskanych w ramach tzw. wtórnej kontroli operacyjnej (w:) Artes serviunt vitae sapientia imperat. Proces karny sensu largo. Rzeczywistość i wyzwania. Księga jubileuszowa Profesora Tomasza Grzegorczyka z okazji 70. urodzin, Warszawa-Łódź 2019, s. 153; Z. Niemczyk, Nowy kształt kontroli operacyjnej po zamianach ustawy o Policji i Kodeksu postępowania karnego, Kwartalnik Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury 2017, z. 2, s. 19 - 28). Odnotować w tym miejscu należy nieopublikowany dotychczas wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 23 października 2024 r., SK 58/22, OTK-A 2024/96, w treści którego wskazano, że art. 459 § 2 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 37 ze zm.) w zakresie, w jakim nie przewiduje zażalenia na postanowienie prokuratora, wydane na podstawie art. 168b tej ustawy, jest niezgodny z art. 78 w zw. z art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Abstrahując od kwestii obowiązywania wyroków wskazanego organu w sytuacji ich nieopublikowania, z punktu widzenia omawianej problematyki, także Trybunał Konstytucyjny wskazał, że formą decyzji winno być postanowienie. Jednak w doktrynie szeroko prezentowane jest również stanowisko przeciwstawne, że każdy sposób uzewnętrznienia przez prokuratora podjętej decyzji jest dopuszczalny. Nie jest więc wykluczone samo oparcie się na wskazanych materiałach, np. przez złożenie wniosku dowodowego w akcie oskarżenia o ich odtworzenie (zob. M. Kurowski (w:) D. Świecki (red.), Kodeks postępowania karnego. Tom I. Komentarz aktualizowany, Warszawa 2021, teza 10 do art. 168b). Kiedy więc tym bardziej przywołane przepisy nie określają skutków podjęcia omawianej decyzji w niewłaściwej formie procesowej, jeżeli jednak to prokuratorowi przysługuje prawo zadecydowania o wykorzystaniu takiego materiału w postępowaniu karnym, to trudno byłoby uznać, że przedłożenie takiego dowodu w trybie art. 333 § 1 pkt 2 kpk nie stanowi emanacji tego uprawnienia (zob. wyrok SN z 29 listopada 2021 r., II KK 402/21, LEX nr 3343332). Stąd Sąd Apelacyjny w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, identycznie jak Sąd I instancji, za wystarczające uznał zgłoszenie przez prokuratora w akcie oskarżenia w sposób określony w art. 333 § 1 pkt 2 kpk wniosku dowodowego w tym zakresie. Nie może jednocześnie być najmniejszej wątpliwości, że wniosek ten został następnie uwzględniony, skoro nie zapadła decyzja go oddalająca, a zatem zadziałał tryb samoujawnienia przewidziany w art. 405 § 2 kpk obejmujący również zgodnie z art. 405 § 3 pkt 1 kpk wskazane przez oskarżyciela w akcie oskarżenia jako dowody, których przeprowadzenia na rozprawie głównej się on domaga, za wyjątkiem tych, co do których sąd oddalił wniosek dowodowy. Wymaganą przez art. 405 § 4 kpk wzmiankę o tym ujawnieniu bez odczytywania zawiera protokół rozprawy z dnia 2 kwietnia 2024 r. (k. 2704v t. XIV).

Nie stanowiło to jednak jeszcze o braku ograniczeń w możliwości wykorzystania takich dowodów. Przecież użyte w art. 168b kpk sformułowanie "innego przestępstwa ściganego z urzędu lub przestępstwa skarbowego innego niż przestępstwo objęte zarządzeniem kontroli operacyjnej" obejmuje swoim zakresem wyłącznie te przestępstwa, co do których sąd może wyrazić zgodę na zarządzenie kontroli operacyjnej, w tym te, o których mowa w art. 9c ust. 1 ustawy z 1990 r. o Straży Granicznej (zob. uchwała 7 sędziów SN z 28 czerwca 2018 r., I KZP 4/18, OSNKW 2018, nr 8, poz. 53; wyrok SA w Białymstoku z 22 listopada 2022 r., II AKa 51/22, LEX nr 3485919). Uprawnienie prokuratora „w przedmiocie wykorzystania dowodu w postępowaniu karnym” określone w art. 168b kpk, podobnie zresztą jak w art. 237a kpk, odnosi się bowiem jedynie do dowodów dotyczących przestępstw skatalogowanych w ustawach branżowych określających kompetencje poszczególnych służb oraz warunki prowadzenia przez nie kontroli operacyjnych, a w przypadku kontroli procesowej w art. 237 § 3 kpk. Tymczasem czyn z art. 124 ustawy - Prawo farmaceutyczne, zresztą również czyny z art. 270 kk, art. 239 kk i art. 304 kk, inaczej jak kuplerstwo z art. 204 § 1 kk (i sutenerstwo z art. 204 § 2 kk, oba ścigane na mocy umów międzynarodowych ratyfikowanych za uprzednią zgodą wyrażoną w ustawie – zob. art. 1 i 2 Konwencji w sprawie zwalczania handlu ludźmi i eksploatacji prostytucji opubl. W Dz. U. z 1952 r. Nr 41, poz. 278), handel ludźmi z art. 189a kk, pranie brudnych pieniędzy z art. 299 kk, nie należą do katalogu przestępstw wymienionych w art. 9c ust. 1 ustawy z 1990 r. o Straży Granicznej, co oznacza, iż uzyskane materiały w ramach kontroli operacyjnych nie mogą zostać wykorzystane w niniejszym postępowaniu karnym jako dowód przeciwko M. B. o to przestępstwo.

Eliminacja z kręgu dowodów mogących być wykorzystanymi w odniesieniu do przestępstwa z art. 124 ustawy - Prawo farmaceutyczne materiałów pozyskanych w toku kontroli operacyjnych zarządzonych wobec M. B. nie pozwalała z kolei określić wielkości korzyści majątkowej osiągniętej przez tego oskarżonego z procederu realizującego znamiona tego przestępstwa w wysokości przyjętej przez Sąd I instancji. O tym zaś, w jaki sposób w związku z tym tę korzyść należało ustalić więcej w podsekcji 5.2.7.

5.  ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU ODWOŁAWCZEGO

1.7.  Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji

5.1.1.

Przedmiot utrzymania w mocy

zaskarżony wyrok w całości za wyjątkiem zmian omówionych w podsekcjach 5.2.1 - 5.2.14.

Zwięźle o powodach utrzymania w mocy

Brak podstaw do ingerencji w te części zaskarżonego wyroku, które nie podlegały korekcie. Nie były bowiem dotknięte żadnymi takimi uchybieniami, które należałoby uwzględnić choćby z urzędu, niezależnie od granic zaskarżenia i podniesionych zarzutów (art. 439 § 1 kpk, art. 435 kpk, art. 440 kpk, art. 455 kpk).

1.8.  Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji

5.2.1.

Przedmiot i zakres zmiany

w odniesieniu do M. B. rozstrzygnięcie o winie z punktu 11 - wyeliminowanie z opisu przypisanego czynu sformułowania „sam oraz” oraz zastąpienie sformułowania „w kwocie nie mniejszej niż 466.825 zł” sformułowaniem „w kwocie nie mniejszej niż 326.760 zł”, a także zakwalifikowanie czynu zgodnie z art. 4 § 1 kk według powołanych w podstawie skazania przepisów Kodeksu karnego w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 września 2023 r.;

w odniesieniu do M. N. rozstrzygnięcie o winie z punktu 4 - w opisie przypisanego czynu zastąpienie sformułowania „w kwocie nie mniejszej niż 511.325 zł” sformułowaniem „w kwocie nie mniejszej niż 344.120 zł” oraz zakwalifikowanie czynu zgodnie z art. 4 § 1 kk według powołanych w podstawie skazania przepisów Kodeksu karnego w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 września 2023 r.

Zwięźle o powodach zmiany

Z powodów wskazanych w podsekcjach 3.3, 4.1, 4.2 i 4.3.

5.2.2.

Przedmiot i zakres zmiany

w odniesieniu do M. B. rozstrzygnięcie o karach z punktu 11 - przyjęcie za podstawę wymiaru kar art. 204 § 1 kk w zw. z art. 57b kk w zw. z art. 65 § 1 kk oraz art. 33 § 2 kk w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 września 2023 r. w zw. z art. 4 § 1 kk oraz obniżenie, kary pozbawienia wolności do 1 roku i 4 miesięcy, a karę grzywny do 150 stawek dziennych;

w odniesieniu do M. B. rozstrzygnięcie o przepadku z punktu 12 - obniżenie wysokości przepadku równowartości korzyści majątkowej osiągniętej z przestępstwa przypisanego w punkcie 11 do kwoty 326.760 złotych;

w odniesieniu do M. N. rozstrzygnięcie o karach z punktu 4 - przyjęcie za podstawę wymiaru kar art. 204 § 1 kk w zw. z art. 57b kk w zw. z art. 65 § 1 kk oraz art. 33 § 2 kk w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 września 2023 r. w zw. z art. 4 § 1 kk oraz obniżenie, kary pozbawienia wolności do 1 roku i 6 miesięcy, a karę grzywny do 160 stawek dziennych

Zwięźle o powodach zmiany

Z powodów wskazanych w podsekcjach 3.3, 3.4, 4.3.

5.2.3.

Przedmiot i zakres zmiany

w odniesieniu do M. B.rozstrzygnięcia o winie z punktu 13 -

przyjęcie iż czyn opisany w punkcie XV części wstępnej przypisany w punkcie 13 z opisaną tam zmianą polegał na tym, że w okresie od 31 maja 2020 r. do 17 czerwca 2021 r. w R. i innych miejscowościach woj. (...) działając wspólnie i w porozumieniu z M. N., w związku z udzieleniem M. R. jako konsumentowi świadczeń pieniężnych wynikających z umów pożyczek, najpierw w kwocie 2000 złotych oraz kolejnych, w łącznej kwocie 7000 złotych, żądał od niej zapłaty odsetek w wysokości 30% udzielonych świadczeń pieniężnych w stosunku dwutygodniowym, a więc przekraczających co najmniej dwukrotnie stopę odsetek maksymalnych określonych w ustawie oraz zakwalifikowanie tego czynu jako występku z art. 304 § 3 kk w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 września 2023 r. w zw. z art. 4 § 1 kk,

przyjęcie, iż czyn opisany w punkcie XVI części wstępnej przypisany w punkcie 13 z opisaną tam zmianą polegał na tym, że w okresie od 31 maja 2020 r. do 17 czerwca 2021 r. w R. i innych miejscowościach woj. (...), działając wspólnie i w porozumieniu z M. N., w związku z udzieleniem A. Ż. jako konsumentowi świadczeń pieniężnych wynikających z umów pożyczek w kwotach 10.000 złotych i 5.000 złotych, żądał od niej zapłaty odsetek w wysokości 30% udzielonych świadczeń pieniężnych w stosunku tygodniowym, a więc przekraczających co najmniej dwukrotnie stopę odsetek maksymalnych określonych w ustawie oraz zakwalifikowanie tego czynu jako występku z art. 304 § 3 kk w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 września 2023 r. w zw. z art. 4 § 1 kk,

przyjęcie, iż czyn opisany w punkcie XVII części wstępnej przypisany w punkcie 13 z opisaną tam zmianą polegał na tym, że w okresie od 31 maja 2020 r. do 17 czerwca 2021 r. w R. i innych miejscowościach woj. (...), działając wspólnie i w porozumieniu z M. N., w związku z udzieleniem M. P. jako konsumentowi świadczeń pieniężnych wynikających z umów pożyczek, najpierw w kwocie 1500 złotych oraz kolejnych, w łącznej kwocie 7000 złotych, żądał od niej zapłaty odsetek w wysokości 30% udzielonych świadczeń pieniężnych w stosunku dwutygodniowym, a więc przekraczających co najmniej dwukrotnie stopę odsetek maksymalnych określonych w ustawie oraz zakwalifikowanie tego czynu jako występku z art. 304 § 3 kk w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 września 2023 r. w zw. z art. 4 § 1 kk,

przyjęcie, iż czyn opisany w punkcie XVIII części wstępnej przypisany w punkcie 13 z opisaną tam zmianą polegał na tym, że w okresie od kwietnia 2021 r. do 17 czerwca 2021 r. w R. i innych miejscowościach woj. (...), działając wspólnie i w porozumieniu z M. N., w związku z udzieleniem P. S. (1) jako konsumentowi świadczeń pieniężnych wynikających z umów pożyczek, w łącznej kwocie 11.000 złotych, żądał od niej zapłaty odsetek w wysokości 30% udzielonych świadczeń pieniężnych w stosunku tygodniowym, a więc przekraczających co najmniej dwukrotnie stopę odsetek maksymalnych określonych w ustawie oraz zakwalifikowanie tego czynu jako występku z art. 304 § 3 kk w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 września 2023 r. w zw. z art. 4 § 1 kk,

przyjęcie, iż czyn opisany w punkcie XIX części wstępnej przypisany w punkcie 13 z opisaną tam zmianą polegał na tym, że w okresie od marca 2021 r. do 17 czerwca 2021 r. w R. i innych miejscowościach woj. (...), działając wspólnie i w porozumieniu z M. N., w związku z udzieleniem S. Z. jako konsumentowi świadczeń pieniężnych wynikających z umów pożyczek, w łącznej kwocie 3600 złotych, żądał od niej zapłaty odsetek w wysokości 30% udzielonych świadczeń pieniężnych w stosunku dwutygodniowym, a więc przekraczających co najmniej dwukrotnie stopę odsetek maksymalnych określonych w ustawie oraz zakwalifikowanie tego czynu jako występku z art. 304 § 3 kk w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 września 2023 r. w zw. z art. 4 § 1 kk;

w odniesieniu do M. N. rozstrzygnięcia o winie z punktu 6 -

przyjęcie, iż czyn opisany w punkcie V części wstępnej przypisany w punkcie 6 z opisaną tam zmianą polegał na tym, że w okresie od 31 maja 2020 r. do 17 czerwca 2021 r. w R. i innych miejscowościach woj. (...), działając wspólnie i w porozumieniu z M. B., w związku z udzieleniem M. R. jako konsumentowi świadczeń pieniężnych wynikających z umów pożyczek, najpierw w kwocie 2000 złotych oraz kolejnych, w łącznej kwocie 7000 złotych, żądał od niej zapłaty odsetek w wysokości 30% udzielonych świadczeń pieniężnych w stosunku dwutygodniowym, a więc przekraczających co najmniej dwukrotnie stopę odsetek maksymalnych określonych w ustawie oraz zakwalifikowanie tego czynu jako występku z art. 304 § 3 kk w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 września 2023 r. w zw. z art. 4 § 1 kk,

przyjęcie, iż czyn opisany w punkcie VI części wstępnej przypisany w punkcie 6 z opisaną tam zmianą polegał na tym, że w okresie od 31 maja 2020 r. do 17 czerwca 2021 r. w R. i innych miejscowościach woj. (...), działając wspólnie i w porozumieniu z M. B. (1), w związku z udzieleniem A. Ż. jako konsumentowi świadczeń pieniężnych wynikających z umów pożyczek w kwotach 10.000 złotych i 5.000 złotych, żądał od niej zapłaty odsetek w wysokości 30% udzielonych świadczeń pieniężnych w stosunku tygodniowym, a więc przekraczających co najmniej dwukrotnie stopę odsetek maksymalnych określonych w ustawie oraz zakwalifikowanie tego czynu jako występku z art. 304 § 3 kk w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 września 2023 r. w zw. z art. 4 § 1 kk,

przyjęcie, iż czyn opisany w punkcie VII części wstępnej przypisany w punkcie 6 z opisaną tam zmianą polegał na tym, że w okresie od 31 maja 2020 r. do 17 czerwca 2021 r. w R. i innych miejscowościach woj. (...), działając wspólnie i w porozumieniu z M. B., w związku z udzieleniem M. P. jako konsumentowi świadczeń pieniężnych wynikających z umów pożyczek, najpierw w kwocie 1500 złotych oraz kolejnych, w łącznej kwocie 7000 złotych, żądał od niej zapłaty odsetek w wysokości 30% udzielonych świadczeń pieniężnych w stosunku dwutygodniowym, a więc przekraczających co najmniej dwukrotnie stopę odsetek maksymalnych określonych w ustawie oraz zakwalifikowanie tego czynu jako występku z art. 304 § 3 kk w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 września 2023 r. w zw. z art. 4 § 1 kk,

przyjęcie, iż czyn opisany w punkcie VIII części wstępnej przypisany oskarżonemu w punkcie 6 z opisaną tam zmianą polegał na tym, że w okresie od kwietnia 2021 r. do 17 czerwca 2021 r. w R. i innych miejscowościach woj. (...), działając wspólnie i w porozumieniu z M. B., w związku z udzieleniem P. S. (1) jako konsumentowi świadczeń pieniężnych wynikających z umów pożyczek, w łącznej kwocie 11.000 złotych, żądał od niej zapłaty odsetek w wysokości 30% udzielonych świadczeń pieniężnych w stosunku tygodniowym, a więc przekraczających co najmniej dwukrotnie stopę odsetek maksymalnych określonych w ustawie oraz zakwalifikowanie tego czynu jako występku z art. 304 § 3 kk w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 września 2023 r. w zw. z art. 4 § 1 kk,

przyjęcie, iż czyn opisany w punkcie IX części wstępnej przypisany oskarżonemu w punkcie 6 z opisaną tam zmianą polegał na tym, że w okresie od marca 2021 r. do 17 czerwca 2021 r. w R. i innych miejscowościach woj. (...) działając wspólnie i w porozumieniu z M. B., w związku z udzieleniem S. Z. jako konsumentowi świadczeń pieniężnych wynikających z umów pożyczek, w łącznej kwocie 3600 złotych, żądał od niej zapłaty odsetek w wysokości 30% udzielonych świadczeń pieniężnych w stosunku dwutygodniowym, a więc przekraczających co najmniej dwukrotnie stopę odsetek maksymalnych określonych w ustawie oraz zakwalifikowanie tego czynu jako występku z art. 304 § 3 kk w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 września 2023 r. w zw. z art. 4 § 1 kk

Zwięźle o powodach zmiany

Już tylko z powodów wskazanych w podsekcjach 3.2, 4.1, 4.3, 4.4, 4.5 i 4.6 dla wyeliminowania stwierdzonych uchybień, wymaganą była właśnie aż tak daleko idąca korekta opisów czynów przypisanych oskarżonym w punktach 6 i 13, a w następstwie tego poprawienie ich kwalifikacji prawnej. Opisy czynów należało przy tym zredagować na nowo, a przy tym adekwatnie do relewantnych na gruncie art. 304 § 3 kk ustalonych już także przez Sąd a quo okoliczności. Nałożenie na konsumenta w umowie obowiązku zapłaty odsetek w wysokości co najmniej dwukrotnie przekraczającej stopę odsetek maksymalnych za udostępnienie mu kapitału pod tytułem zwrotnym, samo przez się nie wypełnia jeszcze znamienia czasownikowego przestępstwa określonego w art. 304 § 3 kk. Konieczne jest jeszcze zażądanie od niego zapłaty odsetek w tej niedopuszczalnej wysokości, co oznacza domaganie się od konsumenta-dłużnika zapłaty w sposób odpowiednio zdecydowany, stanowczy, kategoryczny, przy czym forma tego jest nieistotna, może to być żądanie wyrażone w sposób bardziej lub mniej sformalizowany (zob. J. Majewski [w:] A. Błachnio, J. Kosonoga-Zygmunt, P. Zakrzewski, J. Majewski, Kodeks karny. Komentarz, Warszawa 2024, art. 304; M. Kulik [w:] M. Budyn-Kulik, P. Kozłowska-Kalisz, M. Mozgawa, M. Kulik, Kodeks karny. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2025, art. 304). W ten sposób uwzględnionymi zostały również stosownie do nakazu płynącego z zakazu reformationis in peisu z art. 434 § 1 kpk zmiany w opisach tych czynów dokonane już przez Sąd I instancji z korzyścią dla oskarżonych, a polegające na wyeliminowaniu tych ich fragmentów, które wskazywały na zrealizowanie przez oskarżonych znamion lichwy stypizowanej w art. 304 § 1 kk.

Na marginesie, niezależnie od wcześniej wskazanych powodów dokonanych zmian w zakresie rozstrzygnięć o winie z punktów 6 i 13, oskarżeni nie mogliby odpowiadać na podstawie art. 304 § 2 kk także i z tego względu, że jak już to zauważył Sąd I instancji, maksymalny pozaodsetkowy koszt dla pożyczek gotówkowych w krytycznym czasie uregulowany był jedynie w ustawie o kredycie konsumenckim, gdy tymczasem przedmiotowe pożyczki, a ściślej zawierane ustnie umowy pożyczki, nie miały statusu umów o kredyt konsumencki, do których ta ustawa ma jedynie zastosowanie. Niewątpliwie nie były udzielane przez kredytodawcę w rozumieniu tej ustawy, a w jej myśl przez umowę o kredyt konsumencki, za którą uważa się również stosownie do art. 3 ust. 2 pkt 1 umowy pożyczki, rozumie się zgodnie z art. 3 ust. 1 umowy o kredyt przez takiego właśnie kredytodawcę w zakresie jego działalności udzielany lub przyrzeczony konsumentowi. Określenie kredytodawca na gruncie wskazanej ustawy zgodnie z zawartą w niej legalną definicją w art. 5 pkt 2 oznacza bowiem przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, który w zakresie swojej działalności gospodarczej lub zawodowej, udziela lub daje przyrzeczenie udzielenia konsumentowi kredyt. Nie może zaś budzić najmniejszych wątpliwości, że oskarżeni, w tym M. B. jako przedsiębiorca prowadzący działalność w zakresie windykacji, rzeczonych pożyczek nie udzielali w zakresie swojej działalności gospodarczej lub zawodowej.

W zakresie czynów popełnionych z pokrzywdzeniem P. S. (1) i S. Z. był jeszcze jeden powód, który i tak wykluczał zakwalifikowanie tych czynów z uwzględnieniem art. 304 § 2 kk. Ich opisy, a one przecież mają rozstrzygające znaczenie dla określenia, na podstawie jakich ustaleń nastąpiło skazanie, nawet słowem nie wspominały o innych, niż odsetkowe kosztach udzielanych im pożyczek.

5.2.4.

Przedmiot i zakres zmiany

w odniesieniu do M. B. rozstrzygnięcia o karach z punktu 13 - przyjęcie, że czyny przypisane w tym punkcie zostały popełnione w krótkich odstępach czasu z wykorzystaniem takiej samej sposobności oraz w miejsce dotychczasowego rozstrzygnięcia, na mocy art. 304 § 3 kk w zw. z art. 304 § 2 kk w zw. z art. 91 § 1 kk oraz art. 33 § 2 kk w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 września 2023 r. w zw. z art. 4 § 1 kk wymierzenie oskarżonemu kary 8 miesięcy pozbawienia wolności oraz kary grzywny w ilości 100 stawek dziennych przy ustaleniu wysokości jednej stawki dziennej na kwotę 50 złotych;

w odniesieniu do M. N. rozstrzygnięcia o karach z punktu 6 - przyjęcie, ze czyny przypisane w tym punkcie zostały popełnione w krótkich odstępach czasu z wykorzystaniem takiej samej sposobności oraz w miejsce dotychczasowego rozstrzygnięcia, na mocy art. 304 § 3 kk w zw. z art. 304 § 2 kk w zw. z art. 91 § 1 kk oraz art. 33 § 2 kk w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 września 2023 r. w zw. z art. 4 § 1 kk wymierzenie oskarżonemu kary 8 miesięcy pozbawienia wolności oraz kary grzywny w ilości 100 stawek dziennych przy ustaleniu wysokości jednej stawki dziennej na kwotę 50 złotych

Zwięźle o powodach zmiany

W pierwszej kolejności konsekwencja zmian opisanych w podsekcji 5.2.3. Choć one co do zasady nie zdezaktualizowały ustalenia, że przestępstwa przypisane oskarżonym w punktach odpowiednio 6 i 13 stanowiły w każdym przypadku ciąg przestępstw, za który zgodnie z art. 91 § 1 kk wymierza się jedną karę, nic się bowiem nie zmieniło w tym, że zostały popełnione w krótkich odstępach czasu, z wykorzystaniem takiej samej sposobności, a podstawę wymiaru kary dla każdego z tych przestępstw dalej określał ten sam przepis, to jednak nakazywały jeszcze raz wskazać te okoliczności w odniesieniu do nowej postaci tych przestępstw, tak w zakresie ich opisów, jak i kwalifikacji prawnej, a kary wymierzyć na zmodyfikowanej z tego też powodu podstawie prawnej, uwzględniającej z jednej strony zawarte w art. 304 § 3 kk odesłanie do sankcji z art. 304 § 2 kk, a z drugiej również art. 91 § 1 kk, który właśnie powołuje się w podstawie wymiaru kary, a nie, jak uczynił to Sąd I instancji, w podstawie skazania. Przesądza o tym treść art. 91 § 1 kk. Wskazuje on bowiem w sytuacji ciągu przestępstw, aby sąd orzekł jedną karę, w wysokości do górnej granicy ustawowego zagrożenia zwiększonego o połowę (zob. wyrok SN z 17 października 2012 r., III KK 478/11, LEX nr 1226720; wyrok SA w Katowicach z 13 stycznia 2011 r., II AKa 238/10, LEX nr 846481; wyrok SA w Poznaniu z 11 września 2014 r., II AKa 135/14, LEX nr 1527137).

Powodem wymierzenia oskarżonym kar pozbawienia wolności istotnie niższych od tych wynikających z wyroku Sądu I instancji, a obok których tak jak w tym orzeczeniu na zasadzie art. 33 § 2 kk wymierzone zostały również grzywny, także w obniżonym rozmiarze, było ponadto uznanie za zasadne podniesionych w apelacjach obrońców zarzutów rażącej niewspółmierności tych kar, a to z przyczyn wskazanych w podsekcji 3.4.

To doprowadziło Sąd Apelacyjny do wniosku, iż karami sprawiedliwymi, nieprzekraczającymi stopnia zawinienia, pozostającymi w adekwatnej relacji do stopnia społecznej szkodliwości czynów, właściwie przy tym realizującymi cele kary, będą w szczególności kary pozbawienia wolności zdecydowanie niższe od tych wymierzonych przez Sąd Okręgowy, bardziej zbliżające je do dolnej granicy ustawowego zagrożenia, choć i grzywny co do ilości stawek dziennych wymagały zredukowania. Nie sprzeciwiało się temu wymierzenie kar za ciągi składające się z aż pięciu przestępstw, gdy ostateczny ich kształt wskazywał, że nie cechowały się aż tak znacznym stopniem karygodności, jakim go widział Sąd I instancji, który również z powodu okoliczności przedstawionych w podsekcji 5.2.5, do których należy odesłać dla uniknięcia zbędnych powtórzeń, choćby zdawał się mocno przeceniać w odniesieniu do konkretnie przypisanych oskarżonym czynów rozmiary wyrządzonej nimi szkody poszczególnym pokrzywdzonym i to nawet w przypadku tych trzech czynów, którymi pokrzywdzone zostały M. R., A. Ż. i M. P., a czas ich popełnienie obejmował również okres na gruncie art. 304 § 2 i 3 kk jeszcze nie penalizowany.

Stawka dzienna grzywny została określona wobec każdego z oskarżonych w wysokości ustalonej już przez Sąd I instancji. Nie była przecież kwestionowana na ich korzyść, a w świetle przesłanek, którymi w tym zakresie należało się kierować, wynikających z art. 33 § 3 kk, kwota 50 złotych nie mogła budzić najmniejszych wątpliwości.

5.2.5.

Przedmiot i zakres zmiany

w odniesieniu do M. N. i M. B.rozstrzygnięcia o nawiązkach z punktów 7 i 14 - obniżenie nawiązek orzeczonych w tych punktach od każdego z oskarżonych:

na rzecz M. R. do kwot po 1000 złotych,

na rzecz A. Ż. do kwot po 2500 złotych,

na rzecz M. P. do kwot po 1000 złotych,

na rzecz P. S. (1) do kwot 1600 złotych,

na rzecz S. Z. do kwot po 500 złotych

Zwięźle o powodach zmiany

Konieczna już tylko w związku z opisanymi w podsekcji 5.2.3. zmianami dokonanymi w rozstrzygnięciach o winie z punktów 6 i 13. Unaoczniły one natomiast wyraźnie, jak bez miarodajnego punktu odniesienia ukształtowane zostały wysokości nawiązek przez Sąd I instancji, który nawet nie raczył wyjaśnić, w czym upatrywał każdorazowo szkody majątkowej wyrządzonej pokrzywdzonym lichwiarskimi zachowaniami oskarżonych. W konsekwencji nie wiadomo, w jakich wartościach, choćby szacunkowo określonych, miały się rozmiary tych szkód wyrażać. Zresztą zdawał się też Sąd I instancji kompletnie abstrahować od ustaleń, które zawarł w opisach czynów przypisanych oskarżonym, które nie precyzowały, kiedy konkretnie, w jakiej wysokości pożyczki gotówkowe pokrzywdzonym zostały udzielone, a tym samym przez jaki okres czasu były spłacanymi w kwotach, które po przekroczeniu określonego pułapu kwalifikować miały zachowania oskarżonych jako wyczerpujące znamiona przypisanych im przez ten sąd przestępstw z art. 304 § 2 i 3 kk.

Uwzględniając natomiast nowe opisy czynów, powielające jednak wspomniane wyżej niedoskonałości, będące jednak następstwem nie tylko ograniczeń dowodowych związanych z brakiem precyzji, czy szerzej ogólnością wypowiedzi pokrzywdzonych, co również, a może i przede wszystkim, efektem przy braku zaskarżenia na niekorzyść zakazu czynienia obecnie ustaleń mniej korzystnych dla oskarżonych od dotychczasowych (art. 434 § 1 kpk i wynikający z niego tzw. bezpośredni zakaz reformationis in peius), nie można było pozostawić bez korekty orzeczeń o nawiązkach, których wysokości wymagały daleko idącego zredukowania. Sąd Apelacyjny dokonując tego kierował się następującymi względami. Po pierwsze pamiętał, iż chodziło o nawiązki orzekane w miejsce obowiązku naprawienia szkody, a więc gdy jego orzeczenie jest znacznie utrudnione. Chodzi o przypadki, w których ustalenie wysokości szkody, która podlegać ma zrekompensowaniu pokrzywdzonemu, napotyka w postępowaniu karnym na ograniczenia związane z tym, że przez zgromadzony materiał dowodowy sąd ma nadmierne trudności z właściwym zastosowaniem norm prawa cywilnego” (zob. wyrok SA w Szczecinie z 30 kwietnia 2021 r., I ACa 216/21, LEX nr 3216587). Po wtóre i chyba najistotniejsze, szkodą wyrządzoną przestępstwami w kształcie ostatecznie przypisanym oskarżonym jako współsprawcom, będą jedynie kwoty, które w wyniku ich żądań zostały im uiszczone, a odpowiadające w płatności każdej z rat nadwyżkom ponad dwukrotność stopy maksymalnych odsetek określonych w ustawie. Tylko w takim zakresie uszczerbek w majątku pożyczkobiorczyń będzie wynikał bowiem bezpośrednio z popełnienia przestępstw oskarżonym przypisanych. Znamiona ich realizowało dopiero zachowanie polegające, w związku z udzieleniem osobom fizycznym świadczeń pieniężnych wynikających z umów pożyczek niezwiązanych bezpośrednio z działalnością gospodarczą lub zawodową tych osób, na żądaniu zapłaty odsetek w wysokości co najmniej dwukrotnie przekraczającej stopę odsetek maksymalnych określonych w ustawie. Owa stopa w inkryminowanym okresie zgodnie z art. 359 § 2 i 2 ¹ kc oraz decyzjami Rady Polityki Pieniężnej komunikowanymi przez Narodowy Bank Polski wynosiła 15,2 % w stosunku rocznym, a zatem jej dwukrotność to 30,4% w stosunku rocznym. Oskarżeni mieli żądać natomiast odsetek wynoszących 30% w stosunku tygodniowym lub dwutygodniowym. Niewiadomym jest jednak, ile takich zawyżonych rat odsetkowych w okresie przestępnego zachowania oskarżonych każda z pokrzywdzonych zapłaciła oraz dla jakich konkretnie kwot pożyczek one były w poszczególnych terminach płatne. W tym zakresie pokrzywdzone albo były precyzyjne tylko co do pierwszych lub jednych z pierwszych kwot pożyczek, które zresztą w trzech przypadkach przypadały w ogóle jeszcze na okres niepenalizowany na gruncie art. 304 § 3 kk, albo skupiały się już na posiadanym względem oskarżonych zadłużeniu z tytułu udzielonych im przez nich lichwiarskich pożyczek oraz warunkach ich spłaty w okresie bezpośrednio poprzedzającym zatrzymanie obu mężczyzn które niewątpliwie zakończyło popełnianie przez nich związanych z nimi przestępstw. Ponadto wysokości tych pożyczek w tym czasie już niekoniecznie odpowiadały kwotom pożyczek, które ze względu na naprowadzone wyżej ograniczenia procesowe, z korzyścią dla oskarżonych możliwym było uwzględnić w opisach czynów. Szczególnie wyraźne różnice w tym zakresie są widoczne w przypadku A. Ż., której skala zadłużenia już w okresie inkryminowanym miała być na tyle duża i rosła z uwagi na zaciągane przez nią dalsze pożyczki, że całe swe bieżące zadłużenie powiększone o umówione odsetki kapitałowe, które miałyby zostać spłacone do określonego czasu, zgodziła się w istocie w wrześniu 2020 r. skumulować w jednym zobowiązaniu, na mocy którego do spłaty miała 200.000 złotych z tygodniowymi ratami, najpierw po 4000 złotych, a od grudnia 2020 r. po 2000 złotych, z okresem spłaty, początkowo do 27 sierpnia 2021 r., a potem do 13 listopada 2022 r. (k. 1073-7079 t. VI).

W tym stanie rzeczy dalece niełatwym zadaniem okazało się nawet określenie wysokości nawiązek przybierających tu postać swoiście zryczałtowanego odszkodowania, przy określaniu wysokości którego sąd powinien oszacować je w granicach przybliżonych do niebudzącej wątpliwości wysokości wyrządzonej szkody, tak aby spełniły swą kompensacyjną funkcję.

Na pewno jednak nie będzie wykraczało poza tym wyznaczone granice określenie wysokości orzeczonych wobec oskarżonych nawiązek w kwotach odpowiadających połowie jednej raty odsetkowej adekwatnej dla wysokości nominalnego zadłużenia, jakie względem nich miała każda pokrzywdzona wedle ustaleń odzwierciedlonych w opisach czynów im przypisanych. Wydaje się, iż takie kwoty, które przecież ze swej istoty nie mają rekompensować w pełni wyrządzonych pokrzywdzonym szkód, a jednocześnie nie będą stać na przeszkodzie dochodzeniu przez nich niezaspokojonej części roszczeń w drodze postępowania cywilnego (art. 46 § 3 kk), realizować będą z jednej strony kompensacyjną funkcję nawiązek, a z drugiej nie będą uchodzić za ustalone na podstawie niejasnych, czy wręcz niedających się zweryfikować kryteriów.

5.2.6.

Przedmiot i zakres zmiany

w odniesieniu do M. N. rozstrzygnięcie o karze z punktu 8 - obniżenie wymierzonej jednej kary pozbawienia wolności za ciąg dwóch przestępstw z art. 270 § 1 kk do 3 miesięcy

Zwięźle o powodach zmiany

Z powodu zasadnie podniesionego w tym zakresie zarzutu rażącej surowości kar. Więcej w podsekcji 3.4.

5.2.7.

Przedmiot i zakres zmiany

w odniesieniu do M. B. rozstrzygnięcie o winie z punktu 15 - w opisie przypisanego czynu zastąpienie sformułowania „w kwocie nie mniejszej niż 35 573 zł” sformułowaniem „w kwocie nie mniejszej niż 9750 zł” oraz zakwalifikowanie tego czynu jako występku z art. 124 ustawy z dnia 6 września 2001 r. – Prawo farmaceutyczne w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 września 2023 r. w zw. z art. 4 § 1 kk;

w odniesieniu doM. B. rozstrzygnięcie o karze z punktu 15 - przyjęcie za podstawę wymiaru kary art. 124 ustawy z dnia 6 września 2001 r. – Prawo farmaceutyczne w zw. z art. 33 § 1 i 3 kk w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 września 2023 r. w zw. z art. 4 § 1 kk oraz obniżenie wymierzonej kary grzywny do 80 stawek dziennych;

w odniesieniu do M. B. rozstrzygnięcie o przepadku z punktu 16 - obniżenie wysokości przepadku równowartości korzyści majątkowej osiągniętej z przestępstwa przypisanego w punkcie 15 do kwoty 9750 złotych

Zwięźle o powodach zmiany

Konsekwencja stwierdzonej z powodów wskazanych w podsekcji 4.7 obrazy art. 168b kpk.

Niemożność wykorzystania materiałów pozyskanych w toku kontroli operacyjnych nie oznaczała jednak, że pośród pozostałych zgromadzonych dowodów nie było takich, które pozwalały rozeznać się w tym, jakie kwoty z nielegalnej sprzedaży farmaceutyków uzyskiwał M. B.konkretnie w tym okresie, w którym została mu ta działalność przypisana. Oczywiście w ten sposób z uwagi na ograniczenia dowodowe nie było możliwe ustalenie w pełni korzyści majątkowych, które dzięki temu osiągnął. Na pewno jednak musiała być to najmniej kwota 9750 złotych. Tyle wynosiła suma kwot, które w okresie od lutego do 17 czerwca 2021 r. otrzymał na swoje konto w (...) Banku (...) od R. C., z jednym wyjątkiem przekazywane z rachunku bankowego jego małżonki (historia konta - k. 1996-2004 t. X). Z niekwestionowanej zaś w apelacji obrońcy, dokonanej przez Sąd I instancji oceny zeznań tego świadka, jednoznacznie wynikało, że owe płatności także w tym czasie należy łączyć konkretnie z płatnościami za sterydy, które kupował od oskarżonego, a nie udzielanymi mu przez niego pożyczkami. Nie okazały się natomiast w tym zakresie przydatnymi zeznania P. S. (2). Choć potwierdził, że kupował on od M. B.testosteron i miał mu z tego tytułu zapłacić 100 złotych, tym nie mniej dopytywany wskazał, iż miało to miejsce na długo przed lutym 2021 r. (k. 1975-1976 t. X, k. 2663v t. XIV).

Możliwym było więc jedynie ustalenie owej korzyści majątkowej osiągniętej przez oskarżonego z wprowadzania do obrotu w okresie od lutego do 17 czerwca 2021 r. sterydów anabolicznych oraz innych środków farmaceutycznych bez wymaganego pozwolenia na dopuszczenie ich do obrotu na kwotę nie mniejszą niż 9750 złotych.

Kiedy zaś wysokość tej korzyści uwzględniona została w opisie tego przestępstwa, a nie tylko determinowała rozstrzygnięcie o przepadku jej równowartości orzeczonego na podstawie art. 45 § 1 kk, korekta w związku z tym zaskarżonego wyroku nie mogła ograniczyć się do punktu 16, ale również obejmować musiała rozstrzygnięcie o winie z punktu 15, a ponieważ nie mogła z tego względu pozostać też bez wpływu na ocenę stopnia społecznej szkodliwości czynu, mniej karygodna z tej przyczyny jego postać uzasadniała zaś również obniżenie wymierzonej oskarżonemu kary grzywny z poziomu 100 stawek dziennych, zmodyfikowaną musiała zostać, obok opisu czynu, również podstawa skazania zgodnie z regułą intertemporalną z art. 4 § 1 kk. W przyjętym przez Sąd Okręgowy stanie prawnym z chwili orzekania zgodnie z dodanym do Kodeksu karnego z dniem 1 października 2023 r. art. 33 § 1a kk, za przestępstwo z art. 124 prawa farmaceutycznego zagrożone alternatywnie grzywną, karą ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2 grzywna musiałaby być wymierzona w wysokości nie niższej od 100 stawek. Poprzednio obowiązujący stan prawny takiego nakazu nie formułował, a zatem pozwalał na wymierzenie grzywny w rozmiarze od 10 do 540 stawek dziennych (art. 33 § 1 kk). Z tego względu stan prawny obowiązujący do 30 września 2023 r. musi więc uchodzić za względniejszy dla oskarżonego B. w odniesieniu do przypisanego mu przestępstwa z art. 124 prawa farmaceutycznego, a że mógł zostać zastosowany zgodnie z wynikającym również z art. 4 § 1 kk nakazem stosowania całego aktu prawnego obowiązującego w danym czasie, odesłać trzeba również do wywodów zawartych w kolejnej podsekcji.

Za karę sprawiedliwą, bowiem adekwatną do stopnia społecznej szkodliwości czynu, nie przekraczającą przy tym stopnia winy oskarżonego, a zarazem wystarczającą dla osiągnięcia celów kary, tak wychowawczych i zapobiegawczych względem oskarżonego, jak też w zakresie kształtowania świadomości prawnej społeczeństwa, uznać należało karę grzywny już w wysokości 80 stawek dziennych. Sąd odwoławczy kierował się zasadniczo tym samym, czym Sąd a quo. Jedyne co musiał z korzyścią dla oskarżonego uwzględnić, to mniejsze rozmiary procederu, za który M. B. został ostatecznie skazany w ramach rozstrzygnięcia z punktu 16, wynikające już tylko ze zdecydowanie niższej ustalonej wysokości korzyści majątkowej z przestępstwa, a która niewątpliwie musiała determinować też ilość nielegalnie wprowadzonych do obrotu farmaceutyków.

Powyżej wskazane okoliczności nie mogły natomiast uzasadniać ingerencji w ustaloną przez Sąd I instancji na kwotę 50 złotych wysokość jednej stawki dziennej grzywny. Została przecież dostosowana do niekwestionowanych w apelacji obrońcy jego możliwości płatniczych determinowanych okolicznościami wskazanymi w art. 33 § 3 kk, jak i pozostawała w granicach tym przepisem określonych, a co istotne, nie został on zmieniony w żadnym aspekcie od 1 października 2023 r..

5.2.8.

Przedmiot i zakres zmiany

w odniesieniu do M. N. rozstrzygnięcie o karze łącznej z punktu 9 - uchylenie dotychczasowego i na mocy art. 91 § 2 kk oraz art. 86 § 1 kk połączenie wymierzonych oskarżonemu kar pozbawienia wolności oraz grzywien i orzeczenie wobec niego kary łącznej 1 roku i 11 miesięcy pozbawienia wolności oraz kary łącznej grzywny w ilości 250 stawek dziennych przy ustaleniu wysokości jednej stawki dziennej na kwotę 50 złotych;

w odniesieniu do M. B. rozstrzygnięcie o karze łącznej z punktu 18 - uchylenie dotychczasowego i na mocy art. 91 § 2 kk oraz art. 86 § 1 kk połączenie wymierzonych oskarżonemu kar pozbawienia wolności oraz grzywien i orzeczenie wobec niego kary łącznej 1 roku i 8 miesięcy pozbawienia wolności oraz kary łącznej grzywny w ilości 270 stawek dziennych przy ustaleniu wysokości jednej stawki dziennej na kwotę 50 złotych

Zwięźle o powodach zmiany

Zgodnie z art. 575 § 2 kpk, który stosuje się odpowiednio do kary łącznej orzekanej w wyroku skazującym (zob. art. 568a § 2 kpk), jeżeli choćby jeden z wyroków stanowiących podstawę wyroku łącznego ulega uchyleniu lub zmianie, wyrok łączny traci moc, a sąd w miarę potrzeby wydaje nowy wyrok łączny.

Zatem zmiana wysokości kar pozbawienia wolności oraz grzywien wymierzonych oskarżonym M. N. iM. B.objętych węzłami kar łącznych tego rodzaju wobec nich orzeczonymi w zaskarżonym wyroku skazującym skutkowała utratą mocy tychże kar łącznych i potrzebą ich ukształtowania na nowo.

Orzekając więc z tych przyczyn nowe kary łączne Sąd Apelacyjny uwzględnił w pierwszej kolejności wymiar jednostkowych kar danego rodzaju podlegających łączeniu, a także relacje przedmiotowo-podmiotowe pomiędzy czynami, za które te kary zostały wymierzone. Nie były one rzeczywiście aż tak bliskimi, jak chcieli je widzieć skarżący obrońcy tychże oskarżonych. Nie zauważali, iż koicydencja czasowa, a nawet jednakowa motywacja (chęć uzyskania korzyści majątkowych), nie mogą jeszcze za tym przemawiać, gdy oskarżeni równocześnie godzili swymi zachowaniami w różne dobra prawne. Jednocześnie te relacje niezasadnie za zbyt odległe były postrzegane przez Sąd I instancji. Nie docenił, że fałszerstwa umów najmu mieszkań stanowiły dla M. N. środek do celu, jakim była możliwość odpłatnego udostępniania pokoi w tych lokalach kobietom, które zamierzały tam świadczyć usługi seksualne, a w tym właśnie wyrażało się popełnione przez niego, najpierw przez krótki czas samemu, a potem już we współsprawstwie z drugim z oskarżonych mężczyzn, kuplerstwo w czynie ciągłym, z wykorzystaniem też tych lokali, których ta nieautentyczna dokumentacja dotyczyła. Z kolei lichwa ostatecznie kwalifikowana tylko z art. 304 § 3 kk przypisana obu oskarżonym w czterech na pięć przypadków dotykała właśnie kobiet, którym we wskazany wyżej sposób ułatwiali uprawianie prostytucji. Choć udzielanie im pożyczek nie było tym warunkowane, nie mniej już spłata, z którą wiązały się inkryminowane żądania tzw. odsetek kapitałowych ponad dwukrotnie wyższych od maksymalnych określonych ustawą, gwarantować miała zadłużonym prostytuującym się kobietom pierwszeństwo w korzystaniu w tym celu z udostępnianych przez nich pokoi w wynajmowanych mieszkaniach. Bez innych powiązań z tego rodzaju czynami, niż wskazane na wstępie, pozostawała natomiast działalność M. B. polegająca na nielegalnym wprowadzaniu do obrotu farmaceutyków, przeznaczonych przecież dla osób parających się sportami siłowymi. Sąd odwoławczy wziął również pod uwagę cele zapobiegawcze, w tym wychowawcze, które kara ma osiągnąć w stosunku do oskarżonych, a także w zakresie społecznego oddziaływania. Owe cele kary, właśnie z uwagi na różnorodność i czasokres przestępczej aktywności, sprzeciwiały się premiowaniu oskarżonych karami prawie że zbliżonymi do najwyższych z łączonych kar danego rodzaju. Nie można bowiem zapominać, iż przez dość długi czas pozostawali poważnie skonfliktowani z prawem karnym. Stąd nie można było zbytnio przeceniać ich niekaralności. Pamiętać również należało, że przy braku środka odwoławczego na niekorzyść oskarżonego zakaz reformationis in peius odnosi się nie tylko do samego wymiaru kary, ale także chroni zastosowaną przez Sąd I instancji zasadę wymiaru kary łącznej, a także zakres absorpcji przy zastosowaniu zasady asperacji (zob. wyrok SN z 21 sierpnia 2019 r., III KK 194/18, LEX nr 3550999). Uwaga ta była konieczna o tyle, że obu oskarżonym każdy z rodzajów kary łącznej ukształtowany został przez Sąd I instancji w różnym oddaleniu od sumy łączonych kar. Oznaczało to różny zakres absorpcji przy zastosowaniu zasady asperacji, a tym samym związanie Sądu ad quem jedynie rozwiązaniem najmniej korzystnym dla oskarżonych, umożliwiającym więc ukształtowanie kar łącznych w wysokościach nawet zbliżających je bardziej do maksimum.

Tym wszystkim się kierując M. N. z połączenia kar pozbawienia wolności w rozmiarze 1 roku i 6 miesięcy za kuplerstwo, 3 miesięcy za ciąg dwóch fałszerstw materialnych oraz 8 miesięcy za ciąg pięciu przestępstw z art. 304 § 3 kk oraz z połączenia grzywien w ilości 160 stawek dziennych za kuplerstwo oraz 100 stawek dziennych za ciąg pięciu przestępstw z art. 304 § 3 kk wymierzone zostały kara łączna 1 roku i 11 miesięcy pozbawienia wolności oraz kara łączna grzywny w ilości 250 stawek dziennych.

Z kolei M. B. z połączenia kar pozbawienia wolności w rozmiarze 1 roku i 4 miesięcy za kuplerstwo oraz 8 miesięcy za ciąg pięciu przestępstw z art. 304 § 3 kk oraz z połączenia grzywien w ilości 150 stawek dziennych za kuplerstwo, 100 stawek dziennych za ciąg pięciu przestępstw z art. 304 § 3 kk oraz 80 stawek dziennych za czyn z art. 124 prawa farmaceutycznego wymierzone zostały kara łączna 1 roku i 8 miesięcy pozbawienia wolności oraz kara łączna grzywny w ilości 270 stawek dziennych.

Kary te orzeczone zostały z zastosowaniem tej samej zasady, w oparciu o którą rozstrzygnięcia w tym zakresie ukształtował Sąd I instancji, choć już nie z identycznym zakresem jej wykorzystania. Skoro był niejednakowy także w orzeczeniu Sądu a quo, otwierało to możliwość zastosowania dla oskarżonych rozwiązania korzystniejszego, jakim było w większym stopniu absorbowanie kar przy wymiarze kar łącznych pozbawienia wolności, czyli tych, które cechuje realnie większa dolegliwość.

Wysokość jednej stawki dziennej łącznych grzywien określona została co do obu oskarżonych w tej samej kwocie, odpowiadającej ustalonej wysokości stawek dziennych grzywien jednostkowych, która nie była przecież kwestionowana, a w perspektywie kierunku zaskarżenia nie wzbudzała również zastrzeżeń w świetle okoliczności, którymi w tym zakresie należało się kierować, wskazanych w art. 33 § 3 kk.

Dodać jeszcze trzeba, iż orzeczenia o karze łącznej, tak jak uczynił to już Sąd I instancji, należało oprzeć o przepisy obowiązujące w chwili orzekania także w II instancji, a więc wynikające ze zmian, które weszły do porządku prawnego z dniem 1 października 2023 r., gdyż zgodnie z regułą intertemporalną z art. 4 § 1 kk rzeczywiście nie byłyby one względniejsze dla oskarżonych, skoro suma łączonych kar pozbawienia wolności nie przekraczała 20 lat, a obowiązek orzekania kary łącznej pozbawienia wolności powyżej najwyższej z łączonych kar w każdym przypadku, gdy nie aktualizuje się przypadek przewidziany w art. 88 kk, a więc gdy przedmiotem łączenia nie jest kara 25 lat pozbawienia wolności albo dożywotniego pozbawienia wolności, stanowi regułę wynikającą z art. 86 § 1 kk w jego brzmieniu obowiązującym od 24 czerwca 2020 r.. Na przeszkodzie temu nie mógł stać wymóg zastosowania w całości ustawy względniejszej - co wynika wprost z treści art. 4 § 1 kk. Odnosi się bowiem do poszczególnych czynów, a nie do całości wyroku obejmującego różne czyny. Postępowanie w stosunku do każdego czynu jest osobną sprawą. Podobnie, zupełnie innym postępowaniem w stosunku do wyrokowania co do konkretnego czynu jest wymierzenie kary łącznej. Jest to bowiem osobna sprawa rozstrzygana przez sąd w jednym postępowaniu. Stąd sąd jest uprawniony do stosowania różnych temporalnie ustaw do poszczególnych czynów oraz do wymierzenia kary łącznej, gdyż każde z tych rozstrzygnięć stanowi odrębny przedmiot orzekania (zob. postanowienie SN z 27 lipca 2017 r., IV KK 248/17, LEX nr 2342182).

Wytłumaczyć trzeba się jeszcze z jednego, a mianowicie z pominięcia w podstawie wymiaru kar łącznych grzywny art. 86 § 2 kk. Był on zbędny. Karę łączną grzywny w stawkach dziennych sąd orzeka bowiem z uwzględnieniem reguł określonych w art. 86 § 1 kk, natomiast przepis art. 86 § 2 kk ma zastosowanie tylko w wypadku orzekania takiej kary w wyroku łącznym (zob. wyrok SN z dnia 3 lutego 2006 r., II KK 346/05, ONSKW 2006/3/30).

5.2.9.

Przedmiot i zakres zmiany

w odniesieniu do M. N. rozstrzygnięcie o zaliczeniu na poczet kary okresu rzeczywistego pozbawienia wolności w sprawie z punktu 10 - uchylenie dotychczasowego i na mocy art. 63 § 1 kk zaliczenie oskarżonemu na poczet nowo orzeczonej kary łącznej pozbawienia wolności tego okresu przypadającego na czas od dnia 24 czerwca 2021 r. godz. 10:50 do dnia 19 grudnia 2022 r. godz. 15:45;

w odniesieniu do M. B. rozstrzygnięcie o zaliczeniu na poczet kary okresu rzeczywistego pozbawienia wolności w sprawie z punktu 19 - uchylenie dotychczasowego i na mocy art. 63 § 1 kk zaliczenie oskarżonemu na poczet nowo orzeczonej kary łącznej pozbawienia wolności tego okresu przypadającego na czas od dnia 24 czerwca 2021 r. godz. 10:50 do dnia 19 grudnia 2022 r. godz. 15:25

Zwięźle o powodach zmiany

Konsekwencja zmiany zaskarżonego wyroku w zakresie rozstrzygnięcia o karach łącznych pozbawienia wolności.

5.2.10.

Przedmiot i zakres zmiany

w odniesieniu do E. M. rozstrzygnięcie o winie z punktu 1 - z opisu przypisanego czynu wyeliminowanie słowa „odpowiednio” oraz sformułowania „lub odsetek maksymalnych za opóźnienie” oraz zakwalifikowanie czynu zgodnie z art. 4 § 1 kk według powołanych w podstawie skazania przepisów Kodeksu karnego w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 września 2023 r.;

w odniesieniu do K. N. rozstrzygnięcie o winie z punktu 21 - z opisu przypisanego czynu wyeliminowanie słowa „odpowiednio” oraz sformułowania „lub odsetek maksymalnych za opóźnienie” oraz zakwalifikowanie czynu zgodnie z art. 4 § 1 kk według powołanych w podstawie skazania przepisów Kodeksu karnego w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 września 2023 r.

Zwięźle o powodach zmiany

Po pierwsze konsekwencja zmian przedstawionych w podsekcji 5.2.3.. Kształt niektórych przestępstw bazowych, z których korzyści majątkowe wedle ustaleń Sądu I instancji były przedmiotem przestępstwa prania brudnych pieniędzy przypisanego partnerce i matce oskarżonego M. N., został przecież skorygowany przez Sąd odwoławczy. Chodzi mianowicie o przestępstwa lichwy przypisane M. N. w zmienionej postaci i ostatecznie zakwalifikowane jedynie z zastosowaniem art. 304 § 3 kk. W związku z tym zmiana ta musiała również znaleźć odbicie w opisach przestępstw przypisanych E. M. i K. N.. Wymaga natomiast podkreślenia, iż nie było kwestionowanym w apelacji obrońcy tych oskarżonych, że także nielegalnie uzyskiwane dochody przez M. N. z działalności pożyczkowej w postaci odsetek kapitałowych przekraczających dwukrotność maksymalnych odsetek ustawowych trafiały na wskazane rachunki bankowe jego partnerki oraz matki. Nie dziwiło to, gdy takie ustalenie ma oparcie w zgromadzonym materiale dowodowym. Wynika przecież z niego, że nie tylko korzyści majątkowe osiągane z kuplerstwa były w ten sposób legalizowane. Oskarżony N. zarabiał również na lichwiarskich pożyczkach, a na konta wskazanych kobiet wpłacane być musiały pieniądze, które on pozyskiwał z obu rodzajów przestępczej aktywności. Prowadził ją przecież równolegle. Zresztą źródłem finansowania kolejno udzielanych pożyczek były nie tylko środki otrzymywane tytułem ich spłaty, ale również bieżące opłaty pozyskiwane z wynajmu pokojów do celów uprawiania prostytucji.

Modyfikacja stanu prawnego wynikała z kolei z uznania za zasadne zarzutów rażącej niewspółmierności kary podniesionych w apelacji obrońcy w/w kobiet. Otwierała bowiem dopiero możliwość wymierzenia oskarżonym E. M. i K. N. kar nadzwyczajnie złagodzonych na podstawie art. 60 § 2 kk. Od 1 października 2023 r. jest to wykluczone. W przypadku zbiegu fakultatywnego złagodzenia kary z art. 60 § 2 kk z obligatoryjnym obostrzeniem kary z art. 57b kk przepis art. 57 § 3 kk w sposób jednoznaczny wskazuje, że obowiązkiem sądu jest wymierzyć karę z nadzwyczajnym obostrzeniem, w tym wypadku tak jak to uczynił Sąd I instancji powyżej dolnej granicy ustawowego zagrożenia. W piśmiennictwie wskazuje się, iż art. 57 § 3 kk stanowi lex specialis w stosunku do nowego brzmienia art. 57 § 2 kk, wedle którego jeżeli zbiegają się podstawy nadzwyczajnego złagodzenia i obostrzenia, sąd stosuje nadzwyczajne złagodzenie kary albo obostrzenie kary albo wymierza karę w granicach ustawowego zagrożenia (zob. J. Majewski [w:] A. Błachnio, J. Kosonoga-Zygmunt, P. Zakrzewski, J. Majewski, Kodeks karny. Komentarz, Warszawa 2024, art. 57; I. Zgoliński [w:] Kodeks karny. Komentarz, wyd. IV, red. V. Konarska-Wrzosek, Warszawa 2023, art. 57; M. Kulik [w:] M. Budyn-Kulik, P. Kozłowska-Kalisz, M. Mozgawa, M. Kulik, Kodeks karny. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2025, art. 57). W dodaniu akurat art. 57 § 3 kk chodziło o wyłączenie spod zakresu zastosowania art. 57 § 2 kk przypadku, w których zbiegają się różnokierunkowe podstawy tzw. nadzwyczajnego wymiaru kary o charakterze obligatoryjnym i fakultatywnym. Tymczasem poprzednio art. 57 §2 kk brzmiał: "jeżeli zbiegają się podstawy nadzwyczajnego złagodzenia i obostrzenia, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie albo obostrzenie kary. Ówcześnie przyjmowanym było, że przepis ten regulujący sytuację jednoczesnego zbiegu podstaw nadzwyczajnego złagodzenia i obostrzenia kary, w takim wypadku pozwalał sądowi według swojego uznania zastosować albo nadzwyczajne obostrzenie, albo nadzwyczajne złagodzenie, albo też orzec w zwykłych granicach ustawowego zagrożenia, natomiast przy podejmowaniu decyzji, którą z możliwości wybrać i w jakiej wysokości orzec karę, powinien kierować się dyrektywami wymiaru kary określonymi w art. 53 kk (zob. uchwałę SN z dnia 19 sierpnia 1999 r., I KZP 24/99, OSNKW 1999/9-10/48). W takiej sytuacji nie miało znaczenia, czy podstawy te miały charakter obligatoryjny czy fakultatywny (zob. wyrok SN z dnia 8 stycznia 2010 r., II KK 153/09, LEX nr 570134; wyrok SA w Katowicach z dnia 3 kwietnia 2017 r., II AKa 450/16, LEX nr 2401014; wyrok SA w Warszawie z dnia 20 stycznia 2014 r., II AKa 228/13, LEX nr 1441569). Norma kolizyjna z art. 57 § 2 kk miała więc zastosowanie w przypadku zbiegu podstawy fakultatywnego nadzwyczajnego złagodzenia kary z art. 60 § 2 kk z obligatoryjno-fakultatywnymi podstawami obostrzenia kary przewidzianymi w art. 57b kk (w przypadku skazania za czyn ciągły, a więc w warunkach art. 12 § 1 kk, sąd wymierza karę przewidzianą za przypisane sprawcy przestępstwo w wysokości powyżej dolnej granicy ustawowego zagrożenia do podwójnej wysokości górnej granicy ustawowego zagrożenia). Nie może być zatem wątpliwości, że przepisy Kodeksu karnego w brzmieniu obowiązującym przed 1 października 2023 r. muszą uchodzić dla w/w oskarżonych kobiet za względniejsze od obecnie obowiązujących.

5.2.11.

Przedmiot i zakres zmiany

w odniesieniu do E. M. rozstrzygnięcie o karze z punktu 1 - przyjęcie za podstawę wymiaru kary art. 299 § 5 kk w zw. z art. 60 § 2 kk w zw. z art. 57 § 2 kk w zw. z art. 60 § 6 pkt 3 kk w zw. z art. 37b kk w zw. z art. 34 § 1 kk w zw. z art. 34 § 1a pkt 1 kk w zw. z art. 35 § 1 kk w zw. z art. 4 § 1 kk w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 września 2023 r. oraz w miejsce dotychczasowego wymierzenie oskarżonej jednocześnie kary 4 miesięcy pozbawienia wolności oraz kary 1 roku ograniczenia wolności polegającej na wykonywaniu nieodpłatnej kontrolowanej pracy na cele społeczne w rozmiarze 30 godzin miesięcznie

Zwięźle o powodach zmiany

Z powodów, dla których za zasadny został uznany zarzut rażącej niewspółmierności kary podniesiony w apelacji obrońcy w/w oskarżonej. Stąd wystarczy odesłać do wywodów zawartych w podsekcji 3.5.

5.2.12.

Przedmiot i zakres zmiany

w odniesieniu do E. M. rozstrzygnięcie o zaliczeniu na poczet kary okresu rzeczywistego pozbawienia wolności w sprawie z punktu 3 - uchylenie dotychczasowego i na mocy art. 63 § 1 kk w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 września 2023 r. w zw. z art. 4 § 1 kk zaliczenie oskarżonej na poczet orzeczonej kary pozbawienia wolności tego okresu przypadającego na czas od dnia 24 czerwca 2021 r. godz. 10:50 do dnia 24 czerwca 2021 r. godz. 17:20

Zwięźle o powodach zmiany

Konsekwencja wymierzenia oskarżonej, w miejsce jednej kary bezwzględnego pozbawienia wolności, jednocześnie z zastosowaniem art. 37b kk kary pozbawienia wolności i kary ograniczenia wolności. Przez to dotychczasowe rozstrzygnięcie oparte o art. 63 § 1 kk się zdezaktualizowało.

5.2.13.

Przedmiot i zakres zmiany

w odniesieniu do K. N. rozstrzygnięcie o karze z punktu 21 - przyjęcie za podstawę wymiaru kar art. 299 § 5 kk w zw. z art. 60 § 2 kk w zw. z art. 57 § 2 kk w zw. z art. 60 § 6 pkt 3 kk oraz art. 33 § 2 kk w zw. z art. 4 § 1 kk w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 września 2023 r. oraz obniżenie wymierzonej tejże oskarżonej kary pozbawienia wolności do 9 miesięcy i kolejno na podstawie art. 69 § 1 i 2 kk, art. 70 § 1 kk i art. 72 § 1 pkt 1 kk w zw. z art. 4 § 1 kk w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 września 2023 r. zawieszenie oskarżonej warunkowo wykonanie kary pozbawienia wolności na okres próby wynoszący 2 lata i w tym czasie zobowiązanie jej do informowania sądu na piśmie o przebiegu okresu próby co 6 miesięcy

Zwięźle o powodach zmiany

Z powodów, dla których za zasadny został uznany zarzut rażącej niewspółmierności kary podniesiony w apelacji obrońcy w/w oskarżonej. Stąd wystarczy odesłać do wywodów zawartych w podsekcjach 3.6 i 3.5.

5.2.14.

Przedmiot i zakres zmiany

w odniesieniu do J. W. (poprzednio H.) rozstrzygnięcie o karze z punktu 20 - w miejsce dotychczasowego, na podstawie art. 239 § 3 kk w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 września 2023 r. w zw. z art. 4 § 1 kk odstąpienie od wymierzenia kary

Zwięźle o powodach zmiany

Powody wskazane zostały już w podsekcji 3.7. Jednocześnie Sąd odwoławczy nie zdecydował się skorzystać z możliwości orzeczenia wobec oskarżonej na podstawie art. 43a § 1 kk świadczenia pieniężnego na rzecz Funduszu Pomocy Pokrzywdzonym oraz Pomocy Postpenitencjarnej w wysokości nieprzekraczającej 60.000 złotych, a które w realiach niniejszej sprawy ze względu na zakaz reformationis in peius z art. 434 § 1 kk nie mogłoby być wyższe od rozmiaru grzywny orzeczonej w I instancji, czyli od 4000 złotych. Nie skłaniały do takiego kroku okoliczności popełnienia czynu, w szczególności to, iż przestępstwo nie zrodziło żadnych negatywnych konsekwencji dla przebiegu postępowania, które oskarżona zamierzała utrudnić.

1.9.  Uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji

1.1.7.  Przyczyna, zakres i podstawa prawna uchylenia

5.3.1.1.1.

☐ art. 439 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia

5.3.1.2.1.

Konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości

☐ art. 437 § 2 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia

5.3.1.3.1.

Konieczność umorzenia postępowania

☐ art. 437 § 2 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia i umorzenia ze wskazaniem szczególnej podstawy prawnej umorzenia

5.3.1.4.1.

☐ art. 454 § 1 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia

1.1.8.  Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania

1.10.  Inne rozstrzygnięcia zawarte w wyroku

Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

Przytoczyć okoliczności

6.  Koszty Procesu

Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

Przytoczyć okoliczności

3

Sąd Apelacyjny obowiązany był orzec stosownie do wymogu z art. 626 § 1 kpk o tym, kto, w jakiej części i zakresie ponosi koszty procesu za postępowanie odwoławcze.

Z uwagi na treść wyroku Sądu odwoławczego rozstrzygnięcie o tych kosztach co do wszystkich oskarżonych należało oprzeć o zasadę wynikającą z art. 627 kpk w zw. z art. 634 kpk, wedle której w przypadku zmiany zaskarżonego wyroku skazującego na korzyść oskarżonego, nie prowadzącą jednak do uniewinnienia, winien on ponieść koszty procesu za postępowanie odwoławcze. I w tym wypadku ma odpowiednie zastosowanie art. 633 kpk, stanowiący, że koszty procesu przypadające od kilku oskarżonych sąd zasądza od każdego z nich według zasad słuszności, mając w szczególności na względzie koszty związane ze sprawą każdego z nich.

Stąd każdego z oskarżonych obciążał jego wydatek, jaki poniósł w związku z udziałem w postępowaniu odwoławczym ustanowionego obrońcy z wyboru.

Oprócz tego rodzaju składowej kosztów procesu, zaliczającej się do uzasadnionych wydatków stron (art. 616 § 1 pkt 2 kpk), orzec należało również o kosztach sądowych (art. 616 § 1 pkt 1 kpk) obejmujących opłaty (art. 616 § 2 pkt 1 kpk), których rodzaje i wysokość określa ustawa z dnia 23 czerwca 1973 r. o opłatach w sprawach karnych (art. 617 kpk) oraz wydatkach Skarbu Państwa poniesionych od chwili wszczęcia postępowania odwoławczego (art. 616 § 2 pkt 2 kpk), które w niniejszej sprawie ograniczyły się do wypłat z tytułu doręczenia pism (art. 618 § 1 pkt 1 kpk) określonych ryczałtowo na kwotę 20 złotych zgodnie z § 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 czerwca 2003 r. w sprawie wysokości i sposobu obliczania wydatków Skarbu Państwa w postępowaniu karnym (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 663 z późn. zm).

Zachodziły jednak określone w art. 624 § 1 kpk warunki do zwolnienia oskarżonych przynajmniej od poniesienia wydatków postępowania odwoławczego. Przemawiały za tym względy słuszności. Nie mogą bowiem oskarżeni ponosić finansowej odpowiedzialności za błędy Sądu I instancji w sytuacji, w której zostały one zasadniczo trafnie wytknięte w wywiedzionych środkach odwoławczych. Nie mogło mieć natomiast znaczenia, iż nie doprowadziło to w każdym przypadku do zreformowania zaskarżonego wyroku zgodnie z oczekiwaniami skarżących. Należało jednak dostrzec, że apelacje na korzyść w odniesieniu do oskarżonych kobiet zostały uwzględnione nawet w całości (J. W., K. N.), albo niemalże w całości (E. M.). Podobnie rzecz się ma z apelacjami obrońców M. N. i M. B. W ich przypadku korekta zaskarżonego wyroku na korzyść wyszła nawet poza granice zaskarżenia i podniesionych zarzutów, choć akurat w zakresie rozstrzygnięć o przepadku równowartości korzyści majątkowych apelacje nie okazały się skuteczne w oczekiwanym stopniu.

Oskarżonym w związku z ingerencją Sądu odwoławczego w rozstrzygnięcia o karach wymierzone zostały natomiast zgodnie z przepisami ustawy o opłatach w sprawach karnych niższe od wynikających z orzeczenia o kosztach zawartego w wyroku Sądu I instancji nowe opłaty za obie instancje (art. 10 ust. 1), w wysokościach adekwatnych do rodzaju i rozmiaru kar ostatecznie im wymierzonych (art. 2 i 3), a J. W. w związku z odstąpieniem od jej wymierzenia (art. 5), z uwzględnieniem jednak, że w razie orzeczenia kary łącznej opłatę wymierza się od kary łącznej (art. 6).

7.  PODPIS

SSA Grzegorz Wątroba SSA Iwona Hyła SSA Marcin Schoenborn

niemożność uzyskania podpisu

z powodu delegowania

do Ministerstwa Sprawiedliwości

od 1 kwietnia 2025 r.

SSA Marcin Schoenborn

1.11.  Granice zaskarżenia

Kolejny numer załącznika

1

Podmiot wnoszący apelację

obrońca oskarżonej E. M.

Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

wymiar kary za przestępstwo prania brudnych pieniędzy

1.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

☒ na korzyść

☐ na niekorzyść

☐ w całości

☒ w części

☐

co do winy

☒

co do kary

☐

co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

1.3.2. Podniesione zarzuty

Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

☐

art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

☐

art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany
w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

☐

art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

☐

art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,
jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

☒

art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

☐

art. 439 k.p.k.

☐

brak zarzutów

1.4. Wnioski

☐

uchylenie

☒

zmiana

1.12.  Granice zaskarżenia

Kolejny numer załącznika

2

Podmiot wnoszący apelację

obrońca oskarżonej K. N.

Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

wymiar kary za przestępstwo prania brudnych pieniędzy

1.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

☒ na korzyść

☐ na niekorzyść

☐ w całości

☒ w części

☐

co do winy

☒

co do kary

☐

co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

1.3.2. Podniesione zarzuty

Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

☐

art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

☐

art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany
w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

☐

art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

☐

art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,
jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

☒

art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

☐

art. 439 k.p.k.

☐

brak zarzutów

1.4. Wnioski

☐

uchylenie

☒

zmiana

1.13.  Granice zaskarżenia

Kolejny numer załącznika

3

Podmiot wnoszący apelację

obrońca oskarżonego M. N.

Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

rozmiar kar jednostkowych pozbawienia wolności oraz kary łącznej pozbawienia wolności,

przepadek równowartości korzyści majątkowej osiągniętej z przestępstwa kuplerstwa

1.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

☒ na korzyść

☐ na niekorzyść

☐ w całości

☒ w części

☐

co do winy

☒

co do kary

☒

co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

1.3.2. Podniesione zarzuty

Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

☐

art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

☒

art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany
w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

☐

art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

☒

art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,
jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

☒

art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

☐

art. 439 k.p.k.

☐

brak zarzutów

1.4. Wnioski

☒

uchylenie

☒

zmiana

1.14.  Granice zaskarżenia

Kolejny numer załącznika

4

Podmiot wnoszący apelację

obrońca oskarżonego M. B.

Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

skazanie za przestępstwo kuplerstwa z zastosowaniem przepisów Kodeksu karnego w brzmieniu, które nie było względniejsze dla oskarżonego,

skazanie za przestępstwa lichwy kwalifikowane kumulatywnie z zastosowaniem art 304 § 2 kk,

przepadki równowartości korzyści majątkowych osiągniętych z przestępstwa kuplerstwa oraz z przestępstwa z art. 124 ustawy - Prawo farmaceutyczne,

rozmiar kar jednostkowych pozbawienia wolności oraz kary łącznej pozbawienia wolności

1.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

☒ na korzyść

☐ na niekorzyść

☒ w całości

☐ w części

☐

co do winy

☐

co do kary

☐

co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

1.3.2. Podniesione zarzuty

Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

☒

art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

☐

art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany
w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

☒

art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

☐

art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,
jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

☒

art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

☐

art. 439 k.p.k.

☐

brak zarzutów

1.4. Wnioski

☐

uchylenie

☒

zmiana

1.15.  Granice zaskarżenia

Kolejny numer załącznika

5

Podmiot wnoszący apelację

obrońca oskarżonej J. W. (poprzednio H., wcześniej B.)

Rozstrzygnięcie, brak rozstrzygnięcia albo ustalenie, którego dotyczy apelacja

kara za przestępstwo poplecznictwa popełnione w formie stadialnej usiłowania

1.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

☒ na korzyść

☐ na niekorzyść

☐ w całości

☒ w części

☐

co do winy

☒

co do kary

☐

co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

1.3.2. Podniesione zarzuty

Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

☐

art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

☐

art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany
w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

☒

art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

☐

art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,
jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

☒

art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

☐

art. 439 k.p.k.

☐

brak zarzutów

1.4. Wnioski

☐

uchylenie

☒

zmiana