Wyrok z 6 października 2025, sygn. I ACa 255/23

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 6 października 2025 r.

Sąd Apelacyjny w Krakowie – I Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący: SSA Sławomir Jamróg

Protokolant: Jakub Zieliński

po rozpoznaniu w dniu 26 września 2025r. w Krakowie na rozprawie

sprawy z powództwa M. P.

przeciwko (...) S.A w W.

o ustalenie i zapłatę

na skutek apelacji strony pozwanej

od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie

z dnia 4 listopada 2022 r. sygn. akt I C 1085/21

I. zmienia zaskarżony wyrok w punkcie 2, nadając mu treść :

„zasądza od stron pozwanej (...) S.A. w W. na rzecz powódki M. P. kwotę 19.258 ,41 CHF z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 23 lipca 2024r. do dnia zapłaty, oddalając powództwo także w odniesieniu do kwot: 73.383,18 zł i 8.077,66 CHF z ustawowymi odsetkami za opóźnienie jak też w zakresie ustawowych odsetek za opóźnienie liczonych od kwoty 19.258 ,41 CHF za okres od dnia 4 października 2022 do dnia 22 lipca 2024r.;” ;

II. oddala apelację w pozostałej części;

III. zasądza od strony pozwanej na rzecz powódki, tytułem kosztów postępowania apelacyjnego, kwotę 8.100 zł, z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty.

Sygn. akt I ACa 255/23

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 4 listopada 2022 r. Sąd Okręgowy w Krakowie ustalił, że umowa nr (...) o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych (...) waloryzowany kursem CHF z dnia 20 maja 2008 r., zawarta pomiędzy powódką M. P. oraz stroną pozwaną (...) S.A. w W. (następcą prawnym (...) Banku S.A. w W.), jest nieważna w całości (pkt 1); zasądził od strony pozwanej (...) S.A. w W. na rzecz powódki M. P. kwotę 73.383,18 zł oraz kwotę 27.336,07 CHF ( wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 4 października 2022 r. do dnia zapłaty (pkt 2), oddalił powództwo w pozostałym zakresie (pkt 3) i zasądził od strony pozwanej na rzecz powódki kwotę 11.817 zł tytułem kosztów procesu (pkt 4).

Podstawę tego rozstrzygnięcia stanowił następujący stan faktyczny:

Powódka M. P., potrzebowała środków pieniężnych na nabycie lokalu mieszkalnego położonego w K. za cenę ok. 185.000 zł. Nie miała istotnych środków własnych. W związku z tym, z uwagi na niezbędność kredytu, w kwietniu 2008 r. skorzystała z usług doradcy pracującego w (...) sp. z o.o. w K.. Odbyła z nim kilka spotkań w placówce (...). W przedmiocie umowy kredytu powódka nie otrzymała dodatkowych informacji od pracowników Banku.

Powódka zwróciła się o udzielenie kredytu złotowego. Potrzebowała środków w PLN, aby zapłacić cenę deweloperowi, a nadto w walucie krajowej chciała kredyt spłacać. Na podstawie przedstawionych przez powódkę informacji stwierdzono, że w tym zakresie nie ma ona zdolności kredytowej. W związku z tym powódce zaproponowano wzięcie kredytu w CHF, który w tym czasie był bardzo popularny (była to jedyna oferta kredytowa, jaka została zaoferowana powódce).

Kredyt tzw. frankowy został przedstawiony powódce jako bezpieczny. Miał być wypłacony i spłacany w złotówkach. Powódka nie otrzymała żadnych informacji wyjaśniających istotę kredytu indeksowanego. Była zapewniana o stabilności waluty CHF, a wysokość kolejnych rat miała być podobna, ewentualnie zmiana w tym zakresie miała być znikoma. Powódka nie otrzymała rzetelnej informacji o ryzyku kursowym. Nie przedstawiono jej także symulacji dotyczących wzrostu kursu walutowego i historii kursu CHF w ostatnich latach przed zawarciem umowy. Nie otrzymała również informacji o kształtowaniu się spłaty kredytu w całym okresie kredytowania w razie wzrostu kursu waluty. Nie zaproponowano jej żadnych zabezpieczeń na wypadek takiego wzrostu. Nie było też rozmowy na temat tego, w jaki sposób jest i będzie tworzony kurs CHF.

Powódka nie negocjowała istotnych postanowień umowy, nie było takiej możliwości.

Wraz z wnioskiem kredytowym powódka podpisała oświadczenie, że przedstawiono jej ofertę kredytu hipotecznego w złotych polskich i że świadomie wybrała kredyt w walucie obcej będąc uprzednio poinformowana o ryzykach związanych z tym kredytem, w tym ryzyku związanym z niekorzystaną zmianą kursu waluty (wpływającą na wzrost rat i zadłużenia) i ryzyku zmiany stopy procentowej, a także o kosztach obsługi kredytu w razie niekorzystnej zmiany kursu walutowego i zmiany stopy procentowej.

W dniu 20 maja 2008 r. powódka, która ma wykształcenie wyższe, zawarła z (...) Bankiem S.A. ( którego następca prawnym jest strona pozwana) umowę nr (...) o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych (...) waloryzowany kursem CHF. Powódka w dacie zawarcia pracowała jako pracownik socjalny w miejskim ośrodku pomcy społecznej. Wcześniej nie zawierała umów kredytu hipotecznego.

Na podstawie spornej umowy Bank zobowiązał się postawić do dyspozycji powódki kredyt w kwocie 187.969,88 zł z przeznaczeniem na finansowanie przedpłat na poczet budowy i zakupu nieruchomości lokalowej (§ 1 ust. 1 pkt 1A). Nadto strony ustaliły m.in., że:

- kwota kredytu wyrażona w walucie waloryzacji na koniec dnia 7 maja 2008 r., wg kursu kupna waluty z tabeli kursowej Banku, wynosiła 91.643,44 CHF; kwota ta miała charakter informacyjny, nie stanowiła zobowiązania Banku, a wartość kredytu wyrażona w walucie obcej w dniu uruchomienia kredytu, mogła być różna od podanej wyżej (§ 1 ust. 1 pkt 3A),

- udzielony kredyt miał być waloryzowany kursem kupna waluty CHF wg tabeli kursowej Banku; kwota kredytu wyrażona w CHF była określona na podstawie kursu kupna tej waluty z tabeli kursowej Banku z dnia i godziny uruchomienia kredytu/transzy (§ 7 ust. 1),

- wysokość kredytu, wyrażona w CHF, stanowiła sumę wszystkich uruchomionych transz kredytu wyrażonych w CHF (§ 8 ust. 4),

- okres kredytowania wynosił 360 miesięcy (§ 1 ust. 1 pkt 4), a spłata kredytu miała następować w równych ratach kapitałowo-odsetkowych (§ 1 ust. 1 pkt 5),

- kredyt był oprocentowany według zmiennej stopy procentowej ustalonej jako stawka bazowa LIBOR 3M powiększona o stałą w okresie kredytowania marżę Banku wynoszącą 1% (§ 10 ust. 1 i 2),

- w związku z ubezpieczeniem nieruchomości od ognia i innych zdarzeń losowych oraz ubezpieczeniem na życie i od niezdolności do pracy zarobkowej powódka zobowiązana była zapłacić składkę ubezpieczeniową (odpowiednio 0,0066% wartości nieruchomości oraz jednorazowo – 2.819,55 zł; § 1 ust. 1 pkt 7B i 7C); prowizja tytułem ubezpieczenia spłaty kredytu wynosiła 375,94 zł (§ 1 ust. 1 pkt 7A),

- zabezpieczeniem kredytu były: (-) hipoteka kaucyjna do kwoty 281.954,82 zł, (-) przelew praw z umowy ubezpieczenia nieruchomości, (-) ubezpieczenie niskiego wkładu, (-) przelew praw z umowy ubezpieczenia na życie (§ 3 ust. 1-4),

- spłata kredytu następowała na podstawie nieodwołalnego przez czas trwania umowy zlecenia dokonywania przelewu (§ 6 ust. 1); Bank był upoważniony do pobierania środków pieniężnych na spłatę kapitału i odsetek z tytułu kredytu oraz na sfinansowanie składek (§ 12 ust. 1),

- powódka była zobowiązana do spłaty rat w terminach i kwotach podanych w harmonogramie spłat, który był sporządzany w CHF (§ 11 ust. 1 i 2),

- raty były spłacane w złotych, po uprzednim ich przeliczeniu wg kursu sprzedaży CHF z tabeli kursowej Banku obowiązującego na dzień spłaty z godziny 14:50 (§ 11 ust. 5),

- wcześniejsza spłata całości kredytu lub raty kapitałowo-odsetkowej, a także spłata przekraczająca wysokość raty, powodowała, że kwota spłaty była przeliczana po kursie sprzedaży CHF z tabeli kursowej Banku, obowiązującym w dniu i godzinie spłaty (§ 13 ust. 6),

- w sprawach nieuregulowanych w umowie miały zastosowanie przepisy regulaminu udzielania kredytów i pożyczek hipotecznych dla osób fizycznych w ramach (...) (§ 26 zdanie 1).

W regulaminie udzielania kredytów i pożyczek hipotecznych dla osób fizycznych w ramach (...) hipotecznych przewidziano m.in., że:

- Bank udzielał w ramach (...) hipotecznych ofert w złotych polskich i walutach obcych (I pkt 2),

- Bank udzielał kredytów hipotecznych w złotych polskich posiadaczom eKonta połączonego z rachunkiem bilansującym i kredytów hipotecznych złotowych waloryzowanych kursem USD/EURO/CHF lub innych walut obcych, według tabeli kursowej Banku (III § 1 pkt 1-2)

- kredyt hipoteczny waloryzowany był udzielany w złotych polskich, przy przeliczeniu na wybraną walutę obcą (III § 1 pkt 4),

- kredyty hipoteczne były oprocentowane wg zmiennej stopy procentowej określonej w umowie (III § 9 pkt 1),

- spłata kredytu hipotecznego mogła następować poprzez pobieranie na podstawie upoważnienia środków pieniężnych z rachunku eKonto i rachunku bilansującego (VII § 24 pkt 1),

- wysokość każdej raty odsetkowej lub kapitałowo-odsetkowej kredytu hipotecznego waloryzowanego kursem waluty obcej była określona w tej walucie, natomiast jej spłata była dokonywana w złotych po uprzednim jej przeliczeniu wg kursu sprzedaży danej waluty obcej, określonego w tabeli kursowej Banku na dzień spłaty (VII § 24 pkt 2),

- wysokość rat odsetkowych i kapitałowo-odsetkowych kredytu hipotecznego waloryzowanego wyrażonego w złotych ulegała comiesięcznej modyfikacji w zależności od kursu sprzedaży waluty obcej, według tabeli kursowej Banku na dzień spłaty (VII § 24 pkt 3),

- wcześniejsza spłata całości kredytu hipotecznego lub raty kapitałowo-odsetkowej kredytu hipotecznego waloryzowanego, a także spłata przekraczająca wysokość raty kredytu hipotecznego waloryzowanego była przeliczana po kursie sprzedaży danej waluty obcej, ogłaszanym na dzień spłaty (VII § 27 pkt 2).

W następstwie zawarcia umowy powódka otrzymała kwotę 187.969,88 zł.

Aneksem z 7 kwietnia 2009 r. i z dnia 23 stycznia 2013r. strony zmieniły umowę kredytu w zakresie danych dotyczących kredytowanej nieruchomości. Na podstawie aneksu z 23 stycznia 2013r. Bank zapewnił powódce możliwość dokonywania zmian waluty spłaty kredytu ze złotych polskich na walutę waloryzacji i odwrotnie w okresie obowiązywania umowy na podstawie dyspozycji zmiany waluty złożonej przez powódkę, bez pobierania z tego tytułu opłat (§ 1 ust. 1, 2 i 5). Od dnia dokonania zmiany waluty spłata kredytu była dokonywana bezpośrednio w walucie waloryzacji, tj. w CHF bez przeliczania wysokości raty na złote (§ 4 pkt 1) poprzez rachunek (...), z którego Bank miał prawo pobierać środki pieniężne na spłatę kapitału i odsetek (§ 4 pkt 3 i 4). Ponadto strony ustaliły, że w razie wyboru spłaty w złotych (§ 6):

- spłata była dokonywana po uprzednim przeliczeniu rat wg kursu sprzedaży waluty waloryzacji określonej w tabeli kursowej Banku obowiązującego na dzień spłaty z godziny 14:50,

- kursy kupna/sprzedaży publikowane w tabeli kursowej Banku, były podawane do wiadomości za pośrednictwem strony internetowej Banku i mLinii,

- wysokość kursów kupna/sprzedaży walut obowiązujących w danym dniu roboczym mogła ulegać zmianie; decyzje o zmianie wysokości kursów i o częstotliwości zmiany były podejmowane przez Bank z uwzględnieniem poniższych czynników,

- kursy kupna/sprzedaży walut oraz wysokość spreadu walutowego była wyznaczana z uwzględnieniem: (-) bieżących notowań kursów wymiany walut na rynku międzybankowym, (-) podaży i popytu na waluty na rynku krajowym, (-) różnicy stóp procentowych oraz stóp inflacji na rynku krajowym, (-) płynności rynku walutowego i (-) stanu bilansu płatniczego i handlowego,

- wysokość spreadu walutowego była publikowana za pośrednictwem strony internetowej Banku,

- o zmianie zasad określania sposobów i terminów ustalania kursów kupna/sprzedaży walut oraz spreadu walutowego Bank miał powiadomić powódkę na piśmie lub za pomocą elektronicznych nośników informacji.

Powódka zawarł aneks do umowy, aby zmniejszyć koszty kredytu.

Nadto Sąd Okręgowy ustalił, że w Banku kredytodawcy obowiązywały wewnętrzne uregulowania dotyczące procedury sprzedaży kredytów hipotecznych waloryzowanych CHF, w tym określające informacje przekazywane klientom. Pracownicy Banku odbywali szkolenia w tym zakresie.

Finansowanie przez Bank kredytów waloryzowanych CHF następowało głównie przez środki z kredytów i pożyczek frankowych zaciągniętych przez Bank od innych banków.

Bank tworzył tabelę kursów walut obcych, określając wysokość kursu średniego (na podstawie informacji z serwisów B. i R.), a następnie wyznaczając kurs kupna i kurs sprzedaży poprzez dodanie/odjęcie spreadu od kursu średniego. W 2009 r. wprowadzono do regulaminu udzielania kredytów hipotecznych parametry, którymi Bank miał posługiwać się wyznaczając kursy waluty.

Bank wprowadził możliwość spłaty kredytu w walucie waloryzacji od 1 lipca 2009 r., o czym klienci byli informowani.

Powódka spłacała kredyt w PLN, zapewniając środki na rachunku bankowym, na który wpływały jej zarobki. Nie wiedziała jednak, jaka dokładnie była potrzebna – przy każdej kolejnej racie – kwota w PLN, gdyż w harmonogramie raty były wyrażone w CHF.

Po zawarciu aneksu z 23 stycznia 2013 r. powódka spłacała kredyt w CHF poprzez rachunek walutowy, na którym zapewniała środki w walucie CHF, nabywając je w kantorze internetowym. Obecnie powódka nabywa franki szwajcarskie w (...) Banku.

Na spłatę kredytu i związanych z nim świadczeń wydatkowała łącznie: 73.383,18 zł i 27.336,07 CHF.

Spłata spornego kredytu nadal jest zabezpieczona hipoteką wpisaną na nieruchomości wskazanej w umowie kredytu.

Pismem z 2 marca 2021 r. powódka wezwała stronę pozwaną do dokonania rozliczeń w związku z nieważnością spornej umowy na skutek zastosowania klauzul abuzywnych.

Przy tym stanie faktycznym Sąd Okręgowy uznał, że powództwo o ustalenie i zapłatę zasługiwało na uwzględnienie, z wyjątkiem żądania zapłaty części odsetek.

W przedmiotowej sprawie została zawarta umowa o kredyt indeksowany kursem franka szwajcarskiego (CHF). Konstrukcja umowy była taka, że powódce został udzielony kredyt w PLN (faktycznie miał zostać wypłacony w złotych), a następnie dla celów ustalenia wysokości zobowiązania został przeliczony na walutę CHF, która to operacja prowadziła do ustalenia wysokości zobowiązania powódki; od kwoty zobowiązania wyrażonej w CHF miały być liczone odsetki. Kredyt miał być zgodnie z umową spłacany w złotych, przy czym każda rata spłacana w złotych była uprzednio przeliczana z CHF. Wszystkie przeliczenia miały być dokonywane w oparciu o tabele kursów waluty, ustalane przez Bank.

Zdaniem Sądu Okręgowego nie było podstaw do kwestionowania (co do zasady) możliwości zawierania umów waloryzowanych walutą obcą (w dacie zawarcia przedmiotowej umowy). Umowy takie nie były sprzeczne z zasadą walutowości, z art. 69 ustawy – Prawo bankowe i zasadą swobody umów.

Istniały natomiast uzasadnione podstawy do stwierdzenia, że klauzule, na podstawie których dochodziło do przeliczenia wypłaconej w złotówkach kwoty kredytu i spłacanej w złotówkach na CHF według kursu z tabeli Banku, były klauzulami abuzywnymi (§ 1 ust. 1 pkt 3A, § 7 ust. 1, § 11 ust. 5, § 13 ust. 6 umowy kredytu oraz rozdział VII § 24 pkt 2 i 3 regulaminu udzielania kredytów i pożyczek hipotecznych /…/). Dla tej oceny nie miał większego znaczenia fakt, że kilka lat po zawarciu umowy Bank przewidział możliwość spłaty kredytu w walucie CHF i zaproponował powódce zawarcie aneksu, który ostatecznie ona zaakceptowała. Oceny, czy postanowienie umowne jest niedozwolone, dokonuje się bowiem według stanu z chwili zawarcia umowy. Z treści aneksu oraz z okoliczności towarzyszących jego zawarciu nie wynikało, aby na skutek tego porozumienia do umowy kredytu miała nastąpić sanacja niedozwolonych postanowień tej umowy ze skutkami wstecznymi.

Odwołując się do treści art. 385 ¹ § 1 i §2 k.c., dyrektywy Rady nr 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości i orzecznictwa sądów krajowych, a także uwzględniając konsumencki status powódki w rozumieniu art. 22 ¹ k.c., Sąd Okręgowy stwierdził, że nieuzgodnione indywidualnie postanowienia określające mechanizm przeliczenia świadczeń ( określone przez Sąd jako klauzule indeksacyjne) miały charakter niedozwolony.

Wprawdzie zakwestionowane postanowienia umowy kredytu tyczyły się głównych świadczeń stron, to jednak ich kontrolna pod kątem abuzywności była zdaniem Sądu pierwszej instancji dopuszczalna, albowiem postanowienia te nie zostały sformułowane jednoznacznie, prostym i zrozumiałym językiem.

Nadto Sąd Okręgowy uznał, że algorytm przeliczenia wypłaconego w złotych kredytu i spłaconych w złotych rat, odwołujący się do tabeli kursowej Banku, ukształtował prawa i obowiązki powódki jako konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jej interesy. Powodowało to bowiem nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków wynikających z umowy na niekorzyść powódki, skutkującą niekorzystnym ukształtowaniem jej sytuacji ekonomicznej i nierzetelnym potraktowaniem. Odwołanie do kursów walut zawartych w „tabeli kursów” Banku oznaczało naruszenie równorzędności stron umowy przez nierównomierne rozłożenie praw i obowiązków pomiędzy partnerami stosunku obligacyjnego. Uzależnienie zaś wysokości świadczenia Banku i wysokości świadczenia powódki od swobodnej decyzji banku stanowiło sprzeczność z dobrymi obyczajami i naruszenie interesów konsumenta. Istota abuzywności tkwiła w tym przypadku w treści jej postanowień, które dopuszczały możliwość jednostronnego kształtowania przez Bank kursów walut, obarczając kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem. Nie miał więc znaczenia sposób wykonywania umowy (choćby najbardziej korzystny dla konsumenta).

Zdaniem Sądu Okręgowego nieprawidłowo zrealizowano obowiązek informacyjny. Przekazane powódce dane miały charakter ogólny, nie przedstawiono jej informacji o kształtowaniu się kursu CHF w przeszłości w dłuższej perspektywie oraz symulacji obrazujących zmiany kursu w okresie obowiązywania umowy i ich wpływu na stan zadłużenia. Na podstawie podanych informacji powódka, nawet biorąc pod uwagę jej wiek i wyższe wykształcenie, nie miała realnych szans, aby zorientować się w skali ryzyka związanego z możliwą zmianą kursu walut i wpływu tego ryzyka na wysokość jej zobowiązania kredytowego i poszczególnych rat. Oczywiste było, że powódka wiedziała, że kursy się zmieniają i po przeczytaniu umowy, jak każdy przeciętny konsument, musiała mieć świadomość, że kursy waluty, które będą brane do przeliczeń, będą miały wpływ na wysokość zobowiązania. Stosowana jednak w tym przypadku strategia marketingowa nakierowana była na uwypuklenie korzyści związanych ze sprzedawanym produktem i sposób przedstawienia produktu przez doradcę całkowicie wypaczał sens informacji o ryzyku kursowym. Porównywanie (rat) kredytu w PLN i CHF wskazywało na pozorne korzyści odnoszone przez kredytobiorcę, związane z niższym obciążeniem związanym ze spłatami (pozorne, gdyż taka symulacja miałaby sens tylko w razie możliwości przewidzenia kursów waluty w całym okresie kredytowania). Wskazanie na stabilność waluty franka szwajcarskiego z równoczesnym odniesieniem do renomy związanej z produktami szwajcarskimi, a także na historyczne kursy CHF (które wykazywały niewielkie i przewidywalne wahania, które w dłuższej perspektywie kompensowały się; tu perspektywa była odniesiona tylko do okresu dwuletniego, k. 194v.-195), ograniczało w zdecydowanym stopniu świadomość ryzyka związanego z zaciągnięciem zobowiązania w walucie obcej.

Wyeliminowanie niedozwolonych postanowień przedmiotowej umowy oznacza upadek tej umowy, stąd należało stwierdzić jej nieważn9ośc w całości. Według Sądu Okręgowego wśród polskich przepisów prawa cywilnego nie ma bowiem przepisów, na podstawie których możliwe byłoby uzupełnienie umowy. W chwili zawarcia umowy nie istniały w polskim systemie prawnym przepisy dyspozytywne umożliwiające zastąpienie eliminowanych klauzul przeliczeniowych. Przepis art. 358 k.c. o treści umożliwiającej przeliczanie zobowiązania wyrażonego w walucie obcej na PLN wszedł w życie w dniu 24 stycznia 2009 r., stąd mając na uwadze kwestie intertemporalne, należało wykluczyć zastosowanie ww. przepisu, albowiem ważność umowy badana jest w odniesieniu do stanu prawnego istniejącego w chwili zawarcia umowy. Zdaniem Sądu, możliwości zastąpienia postanowienia umownego nie można również wywieść w drodze analogii z art. 41 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. – Prawo wekslowe. Po wyeliminowaniu więc niedozwolonych postanowień funkcjonowałby kredyt waloryzowany walutą obcą, w którym nieuzgodniony byłby kursu przeliczenia, według którego będzie ustalana wysokość zobowiązania Banku. Doszłoby do sytuacji, gdy wypłacana kwota z uwagi na brak przelicznika nie będzie mogła być skorelowana z kwotą kredytu wskazanego w umowie oraz brak będzie korelacji pomiędzy kwotą zobowiązania a spłatami dokonywanymi w PLN. W takim przypadku umowa będzie po prostu niewykonalna, albowiem mechanizm waloryzacji nie będzie mógł być zastosowany, tym samym nie zostanie określona wysokość świadczenia. Ponadto skutkiem wyeliminowania ryzyka kursowego doszłoby do wyeliminowania ryzyka kursowego i równoznaczne tak daleko idącym przekształceniem umowy, iż należy ją uznać za umowę o odmiennej istocie i charakterze, choćby nadal chodziło tu tylko o inny podtyp czy wariant umowy kredytu. Oznacza to z kolei, że po wyeliminowaniu tego rodzaju klauzul utrzymanie umowy o charakterze zamierzonym przez strony nie jest możliwe, co przemawia za jej całkowitą nieważnością.

Zastosowanie średniego kursu NBP jako sposobu rozwiązania problemu abuzywności nie było właściwym mechanizmem usunięcia wadliwości zakwestionowanego postanowienia umownego, albowiem nie prowadziło do jednoznacznego sformułowania postanowienia umowy. Nadal nie było bowiem wiadome, jakie kryteria będą brane pod uwagę przy kształtowaniu kursu waluty oraz nadal zachodziły niebezpieczeństwa obejmujące niekontrolowane wahania wysokości rat kredytu i całego zadłużenia w zależności od kursu waluty.

Sąd Okręgowy uznał ponadto, że powódka posiada interes prawny o jakim mowa w art. 189 k.p.c. i w konsekwencji uwzględnił powództwo ustalając, że sporna umowa kredytu jest nieważna w całości.

Odnosząc się do żądania zapłaty Sąd Okręgowy podzielając poglądy orzecznictwa opartego na tzw. teorii dwóch kondykcji, stwierdził, że skutkiem nieważności umowy była konieczność dokonania rozliczeń (zwrotu spełnionych przez strony świadczeń) zgodnie z art. 410 k.c. w zw. z art. 405 k.c.

Uzasadniało to orzeczenie o zwrocie kwot uiszczonych na rzecz strony pozwanej na poczet spłaty kredytu tj 73.383,18 zł i 27.336,07 CHF.

Jako podstawę zasądzenia odsetek ustawowych za opóźnienie powołano art. 481 § 1 i 2 k.c., przy przyjęciu, że wymagalność roszczeń związanych z nieważnością kredytu następuje dopiero z chwilą podjęcia przez kredytobiorcę wiążącej decyzji co do ewentualnego sanowania niedozwolonej klauzuli i co do zaakceptowania konsekwencji całkowitej nieważności umowy oraz sprzeciwienia się udzieleniu mu ochrony przed tymi konsekwencjami przez wprowadzenie regulacji zastępczej.

Mając na uwadze treść oświadczeń składanych przez powódkę w toku procesu (do dnia rozprawy z 4 października 2022 r.) oraz przed jego wszczęciem (np. pismo z 2 marca 2021 r., k. 28) Sąd uznał, że dopiero pouczenie powódki oraz złożenie przez nią stosownych oświadczeń na rozprawie przesądziło o definitywności jej roszczenia, stąd też od dnia tej rozprawy (4 października 2022 r.) zasądzono odsetki, a za okres wcześniejszy żądanie w tym zakresie oddalono (pkt 3 wyroku).

Konsekwencją przyjęcia powyższego stanowiska co do wymagalności roszczenia o zapłatę musiało być stwierdzenie bezskuteczności podniesionego przez stronę pozwaną zarzutu przedawnienia roszczenia na podstawie art. 118 k.c. w zw. z art. 120 § 1 zdanie 2 k.c.

Jako podstawę orzeczenia o kosztach procesu powołano art. 100 zdanie 2 k.p.c. w zw. z art. 109 § 2 k.p.c., , przy uwzględnieniu, że powódka przegrała proces jedynie co do części należności ubocznych (odsetek) .

Apelację od tego wyroku wniosła strona pozwana zaskarżając orzeczenie w punktach 1,2 i 4, zarzucając:

I. Naruszenie przepisów postepowania, mające wpływ na wynika sprawy a to:

a)  art. 235 ¹§ 1 pkt 2 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. i w zw. z art. 278 § 1 k.p.c. oraz 162 k.p.c. poprzez pominięcie dowodu z opinii biegłego z dziedziny finansów bankowości oraz rachunkowości na okoliczności wskazane w odpowiedzi na pozew, tj zgłoszone dla ustalenia, że stosowane przez bank miały charakter rynkowy, korelowały z kursami NBP i nie naruszały interesu powódki oraz dla określenia wysokości zobowiązania przy zastosowaniu kursów średnich,

b) art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 271§ 1 k.p.c. wadliwa ocenę dowodów z zeznań świadka M. D. (1) , w sytuacji gdy świadek ten wyjaśnił proces zawierania umowy obejmujący obowiązkowe elementy ( m.in. informację o ryzyku i przedstawienie oferty kredytu zlotowego ), kontrolę pracowników i pośredników , powód za nie wykazał by istniały odstępstwa od tej procedury , ponadto świadek ten został powołany również na szereg innych tez, nie dotyczących obsługi Klientów, ale mających znaczący wpływ na ich indywidualną sytuację (obliczanie kursów w Tabeli Kursów Walut Obcych Pozwanego Banku, finansowanie kredytów i koszty ponoszone przez Bank z tego tytułu), co miało wpływ rozstrzygnięcie ponieważ oparcie się na wskazanym dowodzie przekładałoby się na ocenę, że sporne klauzule nie są abuzywne,

c) naruszenie z art. 233§ 1 k.p.c. w zw. z art. 299 k.p.c., poprzez oparcie ustaleń faktycznych na zeznaniach Powoda w zakresie, w jakim były one niewiarygodne i sprzeczne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego oraz były sprzeczne z zeznaniami świadka, oraz dokumentacją kredytową i innymi dokumentami zgromadzonymi w sprawie, co miało wpływ na rozstrzygnięcie, ponieważ doprowadziło Sąd I instancji do nieprawidłowych ustaleń faktycznych i przekonania o abuzywności spornych postanowień,

d) art. 227 k.p.c. w zw. z 233§ 1 k.p.c. w zw. z art. 327 ^{( 1)}§ 1 k.p.c., poprzez błędną ocenę części dowodów z dokumentów i niepoczynienie na ich podstawie ustaleń faktycznych, co w szczególności dotyczy Pism Okólnych zmieniających Regulamin i zawierających projekty Aneksów do Umowy, Raportu UOKiK dotyczącego spreadów, Ekspertyzy prof. A. R. „Tabela Kursowa (...)— metodyka oraz analiza porównawcza” (dowody załączone do odpowiedzi na pozew w formie papierowej) oraz Raportów Komisji Nadzoru Finansowego, Pisma Banku do Prezesa UOKiK, pliku „Korelacje - tabela”, (zapisanych na załączonej do odpowiedzi na pozew płyty CD), mimo iż mają one znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, ponieważ dowodzą, że Bank nie mógł dowolnie kształtować publikowanych kursów CHF/PLN oraz w przedmiotowej sprawie nie doszło do spełnienia przesłanki braku zgodności z dobrymi obyczajami, a także nie doszło do spełnienia przesłanki rażącego naruszenia interesu konsumenta, co z powołanych dokumentów wynika, a do czego Sąd I instancji się nie odniósł,

e) art. 233 § 1 k.p.c. przez dokonanie sprzecznej z zasadami logiki i doświadczenia życiowego , wadliwej oceny dowodów i w konsekwencji:

- bezpodstawne przyjęcie, że Bank miał możliwość dowolnego, arbitralnego ustalania poziomu publikowanych kursów walutowych, podczas gdy Umową zawierała odesłanie do Tabeli Kursów Walut Obcych, publikowanej przez bank która z definicji musi zawierać kursy na poziomie rynkowym. Treść bowiem stosunku prawnego stron wyznacza nie tylko literalna treść umowy na dzień jej zawarcia . Samo odesłanie do tabeli kursowej publikowanej przez bank, przedsiębiorcę działającego na rynku regulowanym, publikującego kursy w oparciu o normę ustawową (art. 111 ust. 1 pkt. 4 Prawa Bankowego), podlegającego (również w zakresie publikowania kursów walut) nadzorowi Komisji Nadzoru Finansowego), eliminuje możliwość dowolnego ustalania kursów na potrzeby wykonania Umowy. Niezależnie od powyższego § 2 zmienionego Regulaminu przewidywał przesłanki ustalania kursów walut przez Bank . Zdaniem strony pozwanej Bank nie mógł ustalać świadczeń Powoda w sposób dowolny, a Umowa przewidywała mechanizm ustalenia wysokości świadczeń w przyszłości;

- bezpodstawne przyjęcie, że Bank nie pouczył Powoda w należyty sposób o związanych z Umową ryzykach, podczas gdy dokumentacja kredytowa zawiera oświadczenia Powoda złożone po przedstawieniu stosownych materiałów i pouczeń, a sama treść tych oświadczeń wskazuje na ryzyka związane z Umową, w szczególności ryzyko kursowe, a udzielanie szczegółowych pouczeń było obowiązkiem pracowników i przedstawicieli (pośredników) Banku, co przekazywano im na szkoleniach,

- bezpodstawne przyjęcie, że sporne klauzule nie podlegały indywidualnym negocjacjom podczas gdy świadek M. D. (1) zeznał, że nie obowiązywał żaden formalny zakaz negocjowania postanowień umowy i kontrahenci mogli negocjować treść umowy w pełnym zakresie.

Powód, wypełniając wniosek kredytowy i wskazując kwotę kredytu, jednocześnie zawnioskował o kwotę w PLN oraz zaznaczył jako walutę kredytu „CHF” co oznacza, po pierwsze, że negocjowano z pewnością co najmniej te parametry kredytu, jak również, że to z warunków zawnioskowanych przez Powoda (kwota w PLN — kredyt w CHF) wynikała konieczność wprowadzenia mechanizmu indeksacji (waloryzacji) do Umowy. Możliwe więc było zawarcie Umowy bez spornych postanowień, Powód miał zdolność kredytową dla zaciągnięcia zobowiązania w PLN (tj. bez klauzul waloryzacyjnych) i zaproponowano mu taką umowę. Strony indywidualnie uzgodniły też treść Harmonogramu spłat, stanowiącego załącznik do Umowy, w którym wskazana była wysokość kwoty kredytu oraz wartość rat wyrażona w walucie CHF — rzeczywisty wpływ Powoda wyrażał się w szczególności w wyborze dnia uruchomienia kredytu, co było równoznaczne z wyborem kursu zastosowanego do przeliczeń,

II. Naruszenie przepisów prawa materialnego, a to:

1) art. 385 ¹ § 3 k.c., i w konsekwencji bezpodstawne przyjęcie, że sporne klauzule nie były indywidualnie uzgodnione, podczas gdy Powód miał rzeczywisty wpływ na te postanowienia, w rozumieniu art. 385 ¹ § 3 k.c.,

2) art. 385 ¹ § 1 k.c. poprzez jego błędną wykładnię i bezpodstawne przyjęcie, że sporne postanowienia spełniają przesłanki abuzywności,

3) art. 385 ¹ 2 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13 poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i stwierdzenie abuzywności spornych klauzul i w konsekwencji uznanie ich za niewiążące , w sytuacji, gdy zostały one już wyeliminowane w drodze aneksu,

4) art. 385 ¹§ 2 k.c. poprzez jego niezastosowanie i bezpodstawne przyjęcie, że z powodu wyeliminowania z treści Umowy klauzul waloryzacyjnych, Umowa ta jest nieważna, podczas gdy nawet, gdyby stwierdzić bezskuteczność spornych klauzul, Umowa powinna obowiązywać w pozostałym zakresie;

5) art. 385 ¹ 2 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13 poprzez ich niewłaściwe zastosowanie , w sytuacji gdy było to niekorzystne dla powoda;

6)art. 65§1 i 2 k.c. w zw. z art. 56 k.c. poprzez jego niezastosowanie i ocenę oświadczeń woli złożonych przez strony Umowy wyłącznie na podstawie literalnego brzmienia postanowień Umowy, bez wzięcia pod uwagę okoliczności, w których zostały złożone, zasad współżycia społecznego oraz ustalonych zwyczajów, jak również oparcie się na dosłownym brzmieniu Umowy, bez uwzględnienia zgodnego zamiaru stron i celu Umowy, a w konsekwencji nieprawidłowe ustalenie, że Umowa przewidywała możliwość dowolnego ustalania kursów na potrzeby wyliczenia wysokości rat kredytowych przez Bank;

7) art. 69 ustawy — Prawo bankowe oraz art. 385 ¹§2 k.c. w zw. z art. 58 § 1i2 k.c. w zw. z art. 358 § 2 k.c. (wg stanu prawnego na dzień zamknięcia rozprawy) w zw. z art. 3 k.c. oraz w zw. z art. 6 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG w zw. z art. 353 ¹ k.c. oraz w zw. z art. 65 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 5 k.c. w zw. z art. 4 ustawy antyspreadowej poprzez stwierdzenie nieważności Umowy, podczas gdy:

- Sąd powinien stosować prawo, a nie je tworzyć i rozstrzygnięcie nastąpiło z całkowitym pominięciem wykładni płynącej z zamiaru strony w 2005 i 2008 roku, jego woli w 2005 i 2008 roku, sensu Umowy, sytuacji majątkowej Powoda w 2005 i 2008 roku oraz zakazu nadużywania praw podmiotowych i zasad współżycia społecznego;

- Sąd stosując sankcję nieważności naruszył zasadę proporcjonalności oraz zasadę utrzymania umowy w mocy, które są jednymi z podstawowych zasad prawa cywilnego;

- Sąd zaniechał kompleksowego rozważenia czy orzeczenie, którego podstawą jest uznanie Umowy za nieważną w całości, nie narusza zasad współżycia społecznego, w szczególności zasady słuszności i pewności obrotu gospodarczego poprzez zaniechanie rozważenia konsekwencji stwierdzenia nieważności Umowy, a także konsekwencji, które unieważnienie tego typu umów może nieść dla pozostałych kredytobiorców (zarówno posiadających kredyty złotowe, jak i walutowe) oraz innych klientów Banku (zwłaszcza posiadających depozyty), a w konsekwencji dla całej gospodarki w Polsce oraz płynności i stabilności systemu bankowego, co jest szeroko komentowane w orzecznictwie polskim i unijnym, a także w raportach publikowanych przez Komisję Nadzoru Finansowego. Orzeczenie Sądu I instancji uwzględnia jedynie interes Powoda bez analizy skutków takiego rozstrzygnięcia dla ogółu społeczeństwa, należy bowiem mieć na względzie, że każdy kredyt ma swoje odzwierciedlenie w depozytach ustanowionych w bankach przez osoby trzecie;

8) art. 65§ 1i 2 k.c. w zw. z art. 354 § 1 k.c. poprzez ich niezastosowanie i przyjęcie, że o ewentualnym stwierdzeniu rzekomej abuzywności spornych klauzul, cała Umowa jest nieważna, podczas gdy okoliczności, w których złożone zostały oświadczenia, zasady współżycia społecznego oraz ustalone zwyczaje pozwalają na wykonanie Umowy również po usunięciu z niej odwołań do Tabeli Kursów Walut Obcych („TKWO”) Banku zobowiązania powinny zostać przeliczone po aktualnym na dzień danej operacji finansowej, rynkowym kursie CHF/PLN;

9) art. 56 k.c. poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, że, po ewentualnym stwierdzeniu rzekomej abuzywności spornych klauzul, cała Umowa jest nieważna, podczas gdy art 56 k.c. stanowi właściwy przepis dyspozytywny, przewidując, że czynność prawną wywołuje skutki w niej wyrażony oraz wynikające z ustawy, z zasad współżycia społecznego i z ustalonych zwyczajów. Zatem zobowiązanie powinno zostać przeliczone po wynikającym z zasad współżycia społecznego i ustalonych zwyczajów, aktualnym na dzień przeliczenia, rynkowym kursie kupna CHF (takim jak konkretny kurs wskazany w TKWO na daną historyczną datę);

10) art. 69 ust. 2 pkt 4a i ust. 3 Prawa bankowego w zw. z art. 4 ustawy z dnia 29 lipca 2011 r. zmieniająca ustawę Prawo bankowe (Dz.U.2011, nr 165, poz. 984, dalej jako „ustawa antyspreadowa”) poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, że, po ewentualnym stwierdzeniu rzekomej abuzywności spornych klauzul, cała Umowa jest nieważna;

11) art. 189 k.p.c. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na niezasadnym przyjęciu, Powód posiada interes prawny w ustaleniu nieważności Umowy, podczas gdy, spór prawny pomiędzy stronami jednoznacznie rozstrzyga rozpoznanie roszczenia o zapłatę co przesądza o braku interesu prawnego po stronie powodowej;

12) art. 405 k.c. i art. 410 § 2 k.c. przez ich bezpodstawne zastosowanie, ewentualnie art. 409 k.c. przez jego niezastosowanie i stwierdzenie, że Bank bezpodstawnie wzbogacił się kosztem Powoda (co nie miało miejsca), jak również nie wzięcie pod uwagę, że Bank uzyskane kwoty zużył (w całości, a co najmniej w części, w jakiej służyły one pokryciu kosztów pozyskania kapitału przez Bank tj. w zakresie rat kapitałowych oraz rat odsetkowych w części, w jakiej odpowiadały stawce bazowej LIBOR 3M dla CHF);

13) art. 118 k.c. w zw. z art. 120 k.c. poprzez ich wadliwą wykładnię i zastosowanie oraz przyjęcie, że raty kredytu, płacone przez Powoda, którym odpowiada zasądzona kwota rzekomo nie stanowią świadczeń okresowych i nie podlegają 3 letniemu terminowi przedawnienia, jak to podnosił Pozwany zgłaszając zarzut przedawnienia;

Z daleko posuniętej ostrożności procesowej, strona pozwana podniosła również zarzut naruszenia :

14) art. 58 §1 k.c. w zw. z art. 410 § 1i 2 k.c. i art. 411 pkt. 2 i 4 k.c. poprzez ich niezastosowanie w zakresie przedstawionej wykładni, tj. zasądzenia dochodzonego roszczenia o zapłatę w całości, pomimo, że zasądzona suma powinna zostać pomniejszona o wartość wypłaconego kapitału, w zakresie w jakim nie został on spłacony ratami nieobjętymi pozwem. Sąd powinien ocenić ew. wysokość wzbogacenia po stronie Pozwanego i na tej zasadzie ocenić wysokość roszczenia o zapłatę (tzw. „teoria salda”);

15) art. 481k.c. w zw. z art. 455 k.c. poprzez zasadzenie odsetek od daty wcześniejszej niż data wydania wyroku .

Strona pozwana wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa w całości ewentualnie o uchylenie orzeczenia w zaskarżonym zakresie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji a w każdym alternatywnym przypadku zasądzenie od Powoda na rzecz Pozwanego kosztów procesu za obie instancje. Jednocześnie pozwana wniosła w trybie art. 380 k.p.c. o rozpoznanie postanowienia o pominięciu dowodu z opinii biegłego na okoliczności zgłoszone w odpowiedzi na pozew.

W toku postępowania apelacyjnego pozwana podniosła zarzut zatrzymania (k 523) .

W piśmie z dnia 7 czerwca 2025r. (k 5540) strona pozwana powołała się też na złożone przez powódkę do Sądu Okręgowego w K.do odpowiedzi na pozew w sprawie (...)wezwanie do zapłaty z dnia 13 marca 2025r. kwot nieobjętych niniejszym pozwem a świadczonych w wykonaniu przedmiotowej umowy o potrąceniu (k 560) jak też oświadczenie o potrąceniu należności z tytułu zwrotu świadczeń z nieważnej umowy z dnia 24 marca 2025r.

Powódka wniosła o oddalenie apelacji i o zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego oraz o pominięcie dowodu (k.538) , podtrzymując stanowisko o abuzywności postanowień umowy. Wskazała, że Sąd Okręgowy dokonał wszechstronnej oceny dowodów i prawidłowo uznał , że umowa jest nieważna.

Rozpoznając apelację Sąd Apelacyjny uznał ustalenia Sądu Okręgowego za własne, z tym zastrzeżeniem , że uznaje , że na chwilę orzekania Sądu drugiej instancji roszczenie powódki częściowo wygasło, o czym w dalszej części uzasadnienia.

Sąd Apelacyjny zważył co następuje

Sąd Okręgowy nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów. Dowód z dokumentu w postaci protokołu zeznań świadka M. D. (1) (193-194) nie mogły uchylić wiarygodności zeznań powódki w sytuacji gdy M. D. (1) nie brał udziału w kontaktach z powódką. Istotne zaś były informacje jakie przekazano kredytobiorcy przy zawieraniu przedmiotowej umowy. Nawet zaś jeżeli standardy banku zakładały przedstawianie wahań kursowych z ostatnich dwóch lat (k194v) , to jednak przedstawiany maksymalny kurs mógł oscylować w granicach 3 PLN za 1 CHF i symulacja musiała wskazywać tendencje spadkowa tendencje spadkową. Z zeznań powódki wynika, że w chwili zawierania umowy wskazywano, że kurs CHF może zdrożeć od 2,4 PLN . Trudno więc przyjąć, że kredytobiorcom przedstawiano rzeczywisty obraz ryzyka związanego z zaciągnięciem zobowiązania z umowy kredytu waloryzowanego do CHF. Sama strona pozwana powołuje się na rekomendacje, które wskazywały, że przed zawarciem umowy informacje o ryzyku walutowym powinny być przedstawione klientowi w formie pisemnej (Działania regulujące zmiany w reakcji na wystąpienie zagrożeń w obszarze kredytów walutowych Rekomendacja S marzec 2006 r. k281). Powoływanie się więc na zeznani świadka nie może być wiec decydujące. Podpisanie umowy i blankietowego oświadczenia w którym powódka potwierdziła, iż jest świadoma, że z kredytem waloryzowanym .związane jest ryzyko kursowe a jego konsekwencje wynikające z niekorzystnych wahań kursu złotego wobec walut obcych mogą mieć wpływ na wzrost kosztów obsługi Kredytu, nie oznacza, że była ona rzeczywiście świadoma potencjalnych niebezpieczeństw związanych z wystąpieniem deprecjacji złotego. Wobec wskazywania korzyści związanych z zaciągnięciem kredytu waloryzowanego kursem CHF, brak jest podstaw do uznania, że powódka miała świadomość, że kredyt może okazać się dla osoby zarabiającej w złotych polskich kredytem niespłacalnym, przy gwałtownych zmianach kursu waloryzującego wysokość zadłużenia. Wahania wynikające z zestawienia wahań kursu za ostatnie dwa lata nie były gwałtowne i raczej potwierdzały zeznania powódki bezpieczeństwie kredytu. Nie można więc przyjąć prawidłowości realizacji obowiązku informacyjnego Banku. Dokonana przez Sąd Okręgowy ocena treści wniosku, umowy i zeznań powoódkinie naruszała zasad logiki. Podkreślić należy, że nie spełnia wymogu przejrzystości przekazywanie konsumentowi przy zawarciu umowy informacji, nawet licznych, jeżeli opierają się one na założeniu, że stosunek wymiany między walutą rozliczeniową a walutą spłaty pozostanie w miarę stabilny przez cały okres obowiązywania tej umowy. Zwrócić należy uwagę na wynikające z zeznań powódki zapewnienie o stabilności kursu. Sama okoliczność , że dowód miał charakter subsydiarny i że powódka jest zainteresowana rozstrzygnięciem nie świadczy o niewiarygodności przekazu. Sąd Okręgowy właściwie zinterpretował obowiązki przedsiębiorcy w tym zakresie. Dyrektywa Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich zakłada, że informacja przed zawarciem umowy o warunkach umownych i skutkach owego zawarcia ma fundamentalne znaczenie dla konsumenta. To na podstawie tej informacji konsument podejmuje decyzję, czy zamierza związać się warunkami sformułowanymi uprzednio przez przedsiębiorcę (zob. wyroki Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości z dnia 30 kwietnia 2014 r. C-26/13 Árpád Kásler, Hajnalka Káslerné Rábai, i z dnia 21 marca 2013 r. C-92/11 RWE Vertrieb). Założeniem ochrony konsumenta jest więc zasada jasnej, pełnej i zrozumiałej informacji handlowej. Symulacje liczbowe, mogą stanowić użyteczną informację, jeżeli są oparte na wystarczających i prawidłowych danych oraz jeśli zawierają obiektywne oceny, które są przekazywane konsumentowi w sposób jasny i zrozumiały. Tylko więc symulacje, które pozwalają zwrócić uwagę konsumenta na ryzyko potencjalnie, dotyczące istotnych negatywnych konsekwencji ekonomicznych rozpatrywanych warunków umownych, spełnia wymogi dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich. Symulacje liczbowe powinny więc pozwalać konsumentowi zrozumieć rzeczywistego znaczenie długoterminowego ryzyka związanego z możliwymi wahaniami kursów wymiany walut, a tym samym ryzyka związanego z zawarciem umowy kredytu wyrażonego w walucie obcej lub denominowanego do waluty obcej.(por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości U.E. z dnia 10 czerwca 2021 r. C-776/19 ,VB i in vs. BNP Paribas Personal Finance SA, Procureur de la République). Strona pozwana więc powinna wykazać, że informacja przedstawiona kredytobiorcy dawała mu jasne podstawy do uświadomienia sobie skutków znacznego osłabienia waluty polskiej względem CHF, tj co najmniej takiego jakie wystąpiło w rzeczywistości, lub mogło nastąpić w przypadku jeszcze większej deprecjacji wartości PLN, co w tym przypadku nie zostało wykazane. Należało przedstawić wpływa gwałtownych zamian zarówno na wysokość równowartości rat jak i na wysokość zwaloryzowanego zobowiązania. Trzeba podkreślić, że obowiązek informacyjny dotyczy nawet konsumentów, którzy w subiektywnym odczuciu posiadają odpowiednią wiedzę w dziedzinie wspomnianej umowy (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z dnia z dnia 21 września 2023 C‑139/22 AM i PM vs mBank S.A). Dokumenty podpisane przez powódkę oczywiście wskazują, że musiała ona mieć świadomość konsekwencji zwiększenia kwoty świadczenia w PLN pobieranego na poczet rat, na skutek zmiany kursu czy stóp procentowych. Informacje te jednak należy zestawić z przekazem o niewielkich ruchach kursowych, pokazywania tendencji spadkowej i zapewnieniem o stabilności kursu i bezpieczeństwie kredytu, a to zaburza ocenę ryzyka. Obciążający przedsiębiorcę brak przejrzystości przy określeniu warunków umowy w zakresie konsekwencji istotnej zmiany kursu walut spowodował, że powódka zawarła umowę bez odpowiedniej świadomości możliwości gwałtownego, nieograniczonego wzrostu zwaloryzowanej wysokości zadłużenia wynikającego ze zwiększonego możliwego poziomu indeksacji/waloryzacji/ w związku ze znacznym wzrostem kursu CHF. Przede wszystkim informacja przedkładana przez zawarciem umowy nie dawała świadomości, że powiązany ze wzrostem kursu wzrost kwoty zadłużenia może mieć charakter nielimitowany. Przy stosunkowo słabej walucie krajowej wrażliwej także na pozaekonomiczne czynniki, bank wypłacając świadczenie w złotych nie jest narażony na odwrotne, analogiczne, istotne dla strony pozwanej, ruchy kursowe wynikające ze znacznego osłabienia CHF względem złotego. Ewentualne zmiany na niekorzyść pozwanej, w istocie nie są istotne dla sytuacji ekonomicznej banku.

Brak jest podstaw do podzielenia zarzutów wadliwej oceny pozostałych dowodów prowadzącej od oceny odniesieniu do oceny braku możliwości negocjacji sposobu przeliczenia do CHF, abuzywności zakwestionowanych postanowień umowy, które nie były indywidualnie uzgodnione oraz skutku nieważności umowy jako konsekwencji braku związania powódki abuzywnymi postanowieniami umowy. Umowa nie odwoływała się do kursów średnich walut, stąd nie ma żadnej potrzeby przeliczania świadczeń powódki według takiego średnich kursów NBP. Ocena abuzywności dokonywana jest na chwilę zawierania umowy, stąd nie ma znaczenia, czy bank faktycznie wykorzystał nierównowagę wynikającą z narzucenia powódce zakwestionowanych postanowień umowy. Dowód wiec z opinii biegłego czy z dokumentów w postaci opracowań stanowiących załącznik do odpowiedzi na pozew był zbędny. Brak jest więc podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 235 ²§1 i 2k.p.c. Opracowania przedłożone przez pozwaną miały charakter rozwinięcia stanowiska procesowego i nie miały decydującego wpływu na ustalenie stanu faktycznego. Także przedłożone symulacje nie miały znaczenia o ile nie umożliwiono powódce zapoznanie się z nimi przed zawarciem umowy.

Okoliczność, że istniała teoretyczna możliwość negocjacji umów kredytowych nie oznacza, że taka możliwość negocjacji istniała w tym przypadku. Nawet jeżeli powódka mogła wybrać kredyt złotowy, to wniosek kredytowy( k209) był przygotowany pod konkretny produkt, który zaoferowano powódce jako korzystny z punktu widzenia wysokości rat, bez dostatecznych informacji o negatywnych skutkach takiej umowy. Zarówno wniosek kredytowy jak i umowę oparto na wzorcu. Z zasady zaś fakt posłużenia się przez kontrahenta wzorem umowy i regulaminem tworzy domniemanie, że na treść zawarte we wzorcu konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W świetle więc wskazanego domniemania ciężar dowodu jego obalenia wynikający z art. 385 ¹§4 k.c. spoczywał na pozwanej. To, że w banku nie obowiązywał żaden formalny zakaz negocjowania postanowień umowy i klienci potencjalnie mogli negocjować treść umowy nie oznacza, że doszło do negocjacji postanowień przedmiotowej umowy z powódką a przede wszystkim, że negocjowana była klauzula przeliczeniowa. Istnienie procedur czy systemów zabezpieczenia ryzyka nie uchyla prawidłowości dokonanej przez Sąd Okręgowy oceny, że w tym przypadku powódka została na takie ryzyko walutowe narażena.

Zgodnie z art. 3 ust. 3 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, uznaje się za nieuczciwe te warunki umowy, które nie były indywidualnie negocjowane, jeśli stojąc w sprzeczności z wymogami dobrej wiary, powodują znaczącą nierównowagę wynikających z umowy praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta (por. także wyrok Trybunału Sprawiedliwości U.E. z dnia 10 czerwca 2021 r. C-609/19 BNP Paribas Personal Finance SA przeciwko VE). Taka nierównowaga i niekorzystne ukształtowanie sytuacji ekonomicznej powódki nastąpiła. Przedmiotowa umowa określała bowiem (k17-21), że kredyt udzielony jest w walucie polskiej i jest on indeksowany do waluty obcej /waloryzowany kursem CHF/ . Kwota kredytu była podana w walucie krajowej (§1 ust. 2 ) i w tej walucie zostaje wypłacona, ale miała być przeliczona na walutę obcą według klauzuli umownej opartej również na kursie kupna tej waluty obowiązującym w dniu uruchomienia kredytu (§1 ust. 3 A, §7 ust. 1 k ), przy czym spłata kredytu miała nastąpić w walucie krajowej (§11 ust. 5 k.18/2 ) poprzez potrącanie z rachunku spłat (§6) po przeliczeniu według cen sprzedaży CHF. Był to więc kredyt indeksowany do waluty obcej definiowany w sposób określony w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 30 września 2020 r. I CSK 556/18.

Zarówno wartość kredytu jak i wypłata kredytu oraz kwoty spłacane przez kredytobiorcę w PLN miały być więc przeliczane do CHF.

Klauzula walutowa, czyli klauzula zawierająca postanowienia przewidujące przeliczenie oddawanej do dyspozycji kwoty kredytu oraz spłacanych rat na inną walutę mieści w sobie ryzyko kursowe, wiążące się z obciążeniem kredytobiorcy-konsumenta ryzykiem zmiany kursu waluty i związanym z tym ryzykiem zwiększenia kosztu kredytu (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2022 r. II CSKP 285/22 LEX nr 3350106 ). Należy podkreślić, że mechanizm indeksacji /waloryzacji/musi być określony w taki sposób, by konsument był w stanie oszacować, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla niego z tej umowy konsekwencje ekonomiczne (zob. podobnie wyrok z dnia 27 stycznia 2021 r., Dexia Nederland, C-229/19 i C-289/19, EU:C:2021:68, pkt 50 i przytoczone tam orzecznictwo). Niewątpliwie w tym przypadku umowa i to nawet w połączeniu z regulaminem (k. 199 i nast. ) nie dawała takiej możliwości. Kredytobiorca na podstawie umowy i regulaminu nie mógł w sposób pewny określić wysokości zobowiązania. Zasady ustalania kursów wymiany walut w tabelach kursów walutowych stosowanych u kredytodawcy nie zostały określone w umowie. Treść umów nie dawała konsumentowi możliwości obiektywnej weryfikacji sposobu ustalania kursu przez bank. W oczywisty więc sposób treść umowy nie daje podstaw do jasnego określenia wartości kredytu wyrażonej w walucie obcej a w konsekwencji w jakiej wysokości zobowiązany jest do zwrotu. Główne więc świadczenia stron nie zostały sformowane w umowie w sposób jednoznaczny co pozwala na poddanie postanowień ich dotyczących ocenie z punktu widzenia przesłanej abuzywności wynikających z art. 385 ^{( 1)}§1 k.c. Tu dodatkowo można wskazać, że §20 pkt 3 regulaminu (k 205) chronił bank w wypadku zdarzeń , w wyniku których zabezpieczenia stanie się w ocenie banku niewystarczające.

Niewątpliwie zawarcie umowy kredytu bankowego w złotych indeksowanego do waluty obcej było na gruncie w art. 353 ¹k.c. co do zasady dopuszczalne. Przepis art. 69 ust. 2 pkt 4a i ust. 3 prawa bankowego w aktualnym brzmieniu w powiązaniu z art. 4 i art. 5 ust. 2 ustawy dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.2011.165.984 ) wskazują, że konstrukcja umowy kredytu indeksowanego nie była sprzeczna z prawem, także w chwili zawarcia umowy, tym bardziej, że z przepisu art. 353 ¹ k.c. wynika, że strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Do nieważności umów może prowadzić jednak wprowadzenie do umowy postanowień niedozwolonych i brak potwierdzenia przez konsumenta abuzywnych postanowień umownych.

Jak słusznie wskazał Sąd pierwszej instancji w aktualnym orzecznictwie przyjmuje się, że obowiązek zwrotu kwoty kredytu korygowanej klauzulami przeliczeniowymi do waluty obcej stanowi świadczenie główne w rozumieniu art. 385 ^{( 1)} § 1 k.c. (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 2019r., I CSK 242/18, LEX nr 2690299, z dnia 30 września 2020 r., I CSK 556/18 , z dnia 27 lipca 2021 r. V CSKP 49/21 i z dnia 28 września 2021 r. I CSKP 74/21 ). Niejednoznaczność określenia takiego świadczenia nie wyklucza jednak uznania braku związania takim postanowieniem.

Powódka nie miała żadnych praw w procesie określania przelicznika waluty, a prawa te miał wyłącznie kontrahent będący przedsiębiorcą. Tej oceny nie uchyla to, że Bank spełniał obowiązek informacyjny z art. 111 Prawa bankowego i wskazywał w miejscach dostępnych informacje o aktualnych kursach wynikających z tabeli. Tylko bowiem od banku bowiem zależało jak ten kurs określi. Przepis art 111 ust. 1 pkt 4 pr. bank. przewiduje jedynie ogólny obowiązek informacyjny banków i nie daje on żadnych podstaw do przyjęcia, że jego obowiązywanie w wystraczający sposób obiektywizuje proces określania kursów (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 listopada 2022r. I CSK 3356/22). Rażące naruszenie interesów konsumenta oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków wynikających z umowy na jego niekorzyść, skutkującą niekorzystnym ukształtowaniem sytuacji ekonomicznej konsumenta oraz jego nierzetelnym traktowaniem (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 3 lutego 2006r., I CK 297/05, i z dnia 15 stycznia 2016r., I CSK 125/15, OSNC - ZD 2017).

W tym przypadku nastąpiło nierównomierne rozłożenie uprawnień i obowiązków między partnerami stosunku obligacyjnego w zakresie kształtowanie wielkości zobowiązania na podstawie świadczeń wypłaconych i określania wysokości wyniku przeliczenia spłat w PLN i w konsekwencji wysokości pozostałego do spłaty zobowiązania w toku umowy, co stanowi klauzulę niedozwoloną. Prawo z banku do ustalania kursu waluty nie doznawało żadnych umownych ograniczeń w postaci skonkretyzowanych, obiektywnych kryteriów zmian stosowanych kursów walutowych. Kształtowanie tego kursu nie doznawało te ograniczeń maksymalnych i nie wprowadzało zabezpieczeń kredytobiorcy przed gwałtownymi zmianami kursów. W orzecznictwie uznawano już takie rozwiązanie za prowadzące do naruszenia interesów konsumenta, w tym przede wszystkim interesu ekonomicznego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 października 2019r. IV CSK 309/18). Wbrew zarzutom apelacji możliwość przewalutowania nie chroni dostatecznie kredytobiorców albowiem także kurs przewalutowania zależał od banku (pkt 38 Regulaminu).

Także w orzecznictwie Sądu Najwyższego uznawano, że jeżeli klauzula indeksacyjna nie zawiera jednoznacznej treści i pozwala na ustalanie kursów waluty w sposób pozostawiający bankowi swobodę, to jest ona w sposób oczywisty sprzeczna z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta (zob. np. wyroki SN z dnia 14 lipca 2017 r. II CSK 803/16 OSNC 2018/7-8/79 i z dnia 27 listopada 2019r., II CSK 483/18 ). Nawet więc ewentualna możliwość spłacania rat w walucie obcej nie uchyla ww negatywnej oceny treści umów. Tu jednak trzeba nadmienić, że §11 ust. 5 umowy wskazywał na obowiązek spłaty w złotych. Powyższa ocena jest dokonywana na chwilą zawarcia umowy, stąd nie ma decydującego znaczenia czy do ewentualnej korzyści banku rzeczywiście doszło. Nawet więc gdyby strona pozwana nie nadużyła faktycznie swojej pozycji to i tak nie ma to decydującego znaczenia w sprawie. Przy ocenie nieuczciwego charakteru warunku umownego sąd krajowy musi się odnieść wyłącznie do daty zawarcia danej umowy i ocenić w szczególności w świetle wszystkich okoliczności towarzyszących temu zawarciu umowy, czy warunek ten sam w sobie zawierał nierównowagę praw i obowiązków stron z korzyścią dla danego przedsiębiorcy, i to nawet wówczas, gdy wspomniana nierównowaga mogłaby wystąpić tylko wtedy, gdyby zaistniały pewne okoliczności, lub gdy w innych okolicznościach wspomniany warunek mógłby nawet przynieść korzyść danemu konsumentowi (zob. wyrok TS UE z dnia 27 stycznia 2021 r., C‑229/19 i C‑289/19, Dexia Nederland,).

Sąd pierwszej instancji prawidłowo więc ocenił postanowienia umowy dotyczące możliwości swobodnego kształtowania przez bank kursów przeliczania świadczeń.

Nadto kwota kredytu wyrażona w walucie CHF była określona po kursie kupna waluty CHF Tabeli Kursów Walut Obcych obowiązującej w (...) Bank w dniu uruchomienia kredytu. Spłata zaś była przeliczana według kursy sprzedaży. W orzecznictwie wskazywano ponadto, iż tego typu uregulowanie umożliwia uzyskiwanie przez instytucję kredytową dodatkowego dochodu bez świadczenia w zamian za „spread” żadnej rzeczywistej usługi (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z dnia 30 kwietnia 2014 r. w sprawie C-26/13, Kásler przeciwko Jelzálogbank, pkt 5–58) Fakt, że bank dla zrównoważenia pozycji udzielenia kredytów walutowych zaciągał zobowiązanie wyrażone we franku szwajcarskim i ponosił koszty obsługi takich kredytów, nie oznacza, że bank nie osiągał dodatkowych dochodów ze stosowania odmiennych kursów tj sprzedaży przy przeliczeniu spłat dokonywanych w złotych a przy wypłatach stosowania kursu zakupu, tym bardziej, że sam kupował na rynku bankowym walutę po cenach hurtowych lub pożyczał od powiązanych z nim podmiotów. Z protokołu zeznań M. D. (1) wynika, ze spread stanowił przychód banku, który nie odzwierciedlał kosztów jakie ponosił bank ( k.193v). Dla samego zaś uruchomienia kredytu wypłacanego w złotych nie było konieczności pozyskania (zakupu) franków szwajcarskich. Ewentualne wymogi w tym zakresie z punktu widzenia zasad rachunkowych czy wymogów NBP lub KNF nie uchylają oceny abuzywności. Sam fakt zresztą wprowadzenia ustawy antyspreadowej wskazuje, że banki nadużywały swojej pozycji w tym zakresie.

Nawet jednak gdyby istniała bezpośrednia relacja pomiędzy wysokością różnicy w kursie kupna i sprzedaży waluty, z jednej strony, a jakością świadczonej usługi bankowej, z drugiej strony, to i tak przyjęcie kursu sprzedaży narzuconego przez bank, bez żadnych ograniczeń naruszało równowagę kontaktową. Decydująca dla abuzywności jest przede wszystkim niejednoznaczność określenia kursu zakupu/sprzedaży oraz wynikająca z umowy swoboda banku w kwestii określania kursu CHF. Zarzut więc apelacji także i w tej części nie mógł zostać uwzględniony.

Jak bowiem wyżej wskazano kwestionowane przez powódkę postanowienia odwołujące się do tabeli kursowej (...) Bank ( którego następcą jest pozwana) miały charakter niejednoznaczny i niedozwolony. Należy dodać, że nie wykazano by powódka mogła od chwili zawarcia umowy dokonywać spłat zgodnie z umową w walucie waloryzacji. Dokonywała spłat w złotych polskich a jej rachunek, z którego dokonywano potrąceń nie był rachunkiem walutowym. Słusznie też Sąd Okręgowy zwrócił uwagę , ze z okoliczności towarzyszących jego zawarciu nie wynikało, aby na skutek porozumienia do umowy kredytu i zawarcia aneksu miała nastąpić sanacja niedozwolonych postanowień tej umowy ze skutkami wstecznymi. Kurs wskazany w Tabeli banku stanowiący podstawę przeliczeń nie był obiektywny i to nawet gdyby wskazany kurs opierał się na kursach średnich na rynku międzybankowym, szczególnie jeżeli także inne banki określają taki kurs w sposób uznaniowy. Okoliczność, że (...) wówczas nie kwestionował jeszcze antykonsumenckich praktyk banków nie może przesądzać prawidłowości tych praktyk. Niezależnie od tego nawet oparcie przeliczeń na średnim kursie NBP powinno łączyć się z wyjaśnieniem tego wskaźnika i jego wpływu na sposób określenia kursów w tabeli (...) Banku. Zwrócić trzeba uwagę, że nawet połączenie przez przedsiębiorcę w ramach mechanizmu spłaty elementów dotyczących wykonania tego samego obowiązku ciążącego na konsumencie, z których jeden jest nieuczciwy, a drugi zgodny z prawem np. średni kurs NBP, pozwala danemu przedsiębiorcy na spekulowanie, że poprzez brak informacji, nieuwagę lub niezrozumienie konsument wykona dane zobowiązanie zgodnie z warunkiem, który powoduje znaczącą nierównowagę praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta. W związku z tym taki mechanizm umowny może sam w sobie mieć nieuczciwy charakter (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z dnia z dnia 21 września 2023 C‑139/22 AM i PM vs (...) S.A. ). Przede wszystkim jednak faktyczny sposób wykonania umowy nie jest decydujący dla oceny abuzywności postanowień.

Niedozwolone postanowienie umowne (art. 385 ^{( 1)} § 1 k.c.) są więc od początku, z mocy samego prawa, dotknięte bezskutecznością na korzyść konsumenta, który może udzielić następczo świadomej i wolnej zgody na to postanowienie i w ten sposób przywrócić mu skuteczność z mocą wsteczną (por. Wyroki Sądu Najwyższego z dnia 27 lipca 2021 r. V CSKP 49/21 LEX nr 3207798 i z dnia 2 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21). Powódka nie przywróciła tej skuteczności. Świadoma, że przedmiotowe postanowienia umowne nie wiążą ich, jak i świadoma, że przedmiotowe postanowienia umowne odnoszą się do istotnych elementów umowy nie potwierdzili tych postanowień, stąd w konsekwencji postanowienia te nie mogą jej wiązać a bez nich umowa nie jest ważna.

Sąd nie jest uprawniony do uzupełniania umowy kredytu indeksowanego czy denominowanego treścią nieuzgodnioną przez strony, choćby zmierzała do wyrównania ich pozycji na gruncie łączącego je stosunku prawnego. Nie jest też uprawniony do tego, by umowę tę przekształcić w inny rodzaj umowy (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2022 r. II CSKP 550/22 i z dnia 20 maja 2022r. II CSKP 943/22). Nie ma w tym przypadku możliwości wypełnienia luki co do określenia przeliczenia wartości zobowiązania ani też sposobu spełnienia świadczenia przez obie strony.

Nie ma podstaw do odwołania do tabeli kursów sprzedaży NBP. W chwili zawierania umowy nie obowiązywał jeszcze art. 358§2 k.c., ponadto przepis ten ma znaczenie dla umów określających świadczenie w walucie obcej i nie odnosi się do klauzul waloryzacyjnych (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 maja 2022 r II CSKP 797/22 ). Ani art. 358§2, ani też art. 41 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. prawo wekslowe nie stanowią norm dyspozytywnych dla określenia obiektywnych mechanizmów indeksacji wprowadzonej na wypadek braku związania stron mechanizmem określonym w umowie. Strony nie przewidziały też w umowie klauzul salwacyjnych. Nie istnieje żaden zwyczaj stosowania kursów średnich tym bardziej, że praktyka banków wskazywała na stosowanie kursów korzystniejszych dla banków.

Konsekwencją stwierdzenia abuzywności klauzuli umownej spełniającej wymagania art. 385 ^{( 1)}§ 1 k.c. jest działająca ex lege sankcja bezskuteczności niedozwolonego postanowienia, połączona z przewidzianą w art. 385 ^{( 1)} § 2 k.c. zasadą związania stron umową w pozostałym zakresie (por. także wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 października 2018 r. II CSK 632/17). Ta zasada jednak nie ma charakteru bezwzględnego. W wyroku TSUE z 8 września 2022r. C-81/21, dotyczącym Deutsche Bank Polska i Bank Millennium wskazano, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, iż stoją one na przeszkodzie orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym sąd krajowy może stwierdzić nieuczciwy charakter, nie całości warunku umowy zawartej między konsumentem a przedsiębiorcą, lecz jedynie elementów tego warunku, które nadają mu nieuczciwy charakter, w związku z czym warunek ten pozostaje, po usunięciu takich elementów, częściowo skuteczny, jeżeli takie usunięcie sprowadzałoby się do zmiany treści tego warunku, który ma wpływ na jego istotę. Nie można więc dzielić takiego warunku, jeżeli ten zakwestionowany element ma wpływ na istotę tego warunku. W tym przypadku istotą warunku było zapewnienie sobie przez bank możliwości ustalenia kursu, który właściwie nie jest zdefiniowany. Wybieranie elementów warunków przeliczania naruszałby odstraszający cel Dyrektywy Rady 93/13/EWG. Byłaby to w istocie zmiana warunku o jakiej mowa w wyroku TSUE z dnia 20 marca 2025 r. C-365/23 SIA "A" przeciwko C, D, E (ECLI:EU:C:2025:192).. W sytuacji więc wyeliminowania w oparciu o art. 385 ^{( 1)}§1k.c. skutku związania powódki wskazanymi postanowieniami abuzywnymi dotyczącymi klauzul przeliczeniowych brak jest umownego określenia mechanizmu kształtowania wartości kredytu wyrażonej w walucie obcej na podstawie przeliczenia wysokości wypłaty świadczenia (co było istota umowy) jak i sposobu przeliczania świadczeń w PLN na poczet spłat i w konsekwencji wysokości pozostałego zobowiązania kredytobiorcy. Trudno zaś przyjąć by wolą stron było zawarcie kredytu bez takiego mechanizmu szczególnie, że oprocentowanie kredytu powiązano ze zmienną stopy referencyjnej Libor 3M (§10 umowy). Wyeliminowanie ryzyka kursowego, charakterystycznego dla umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej i uzasadniającego powiązanie stawki oprocentowania ze stawką LIBOR, jest równoznaczne z tak daleko idącym przekształceniem umowy, że należy ją uznać za umowę o odmiennej istocie i charakterze, choćby nadal chodziło tu tylko o inny podtyp czy wariant umowy kredytu. Nie ma więc podstaw do odwoływania się do zasad wykładni umów. Powyższe oznacza z kolei, że po wyeliminowaniu tego rodzaju klauzul utrzymanie umowy o charakterze zamierzonym przez strony nie jest możliwe, co przemawia za jej całkowitą nieważnością (por. wyrok Sądu Najwyższego z 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22 i postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 listopada 2022 r. I CSK 3200/22). Nawet jednak przyjęcie możliwości utrzymania umowy przy przeliczeniu kursu NBP nie uchyli braku wyjaśnienia kredytobiorcy tego wskaźnika jak i konsekwencji narażenia kredytobiorcy na skutki nieograniczonej deprecjacji waluty polskiej.

Prawidłowo więc oceniono skutki abuzywności prowadzące do stwierdzenia nieważności umowy z zastrzeżeniem, że nie chodzi o nieważność o jakiej mowa w art. 58§1 k.c. lecz o brak możliwości uznania, że tak okrojona umowa, która nie odpowiada rzeczywistej woli stron spełnia wymogi z art. 353 ¹§1 k.c. Nie był także wykluczone uznanie, że umowa zawarta w okolicznościach wskazanych powyżej była sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. Nie ma jednak podstaw do odwoływania się do treści art. 58§2 k.c. wobec szczególnej regulacji wynikającej z norm dotyczących ochrony konsumenckiej.

W konsekwencji przyjęcia skutku nieważności konsumentowi i kredytodawcy(jego następcy prawnego) przysługują odrębne roszczenia o zwrot świadczeń pieniężnych spełnionych w wykonaniu tej umowy (art. 410 § 1 w związku z art. 405 k.c. zob. uchwałę siedmiu sędziów Sądu Najwyższego - zasada prawna - z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, Nr 9, poz. 56). Kwestia świadomości nie ma decydującego znaczenia w wypadku realizacji nieważnej umowy Nie ma potrzeby sięgania do treści art. 411pkt 2 k.c. w sytuacji, w której wzbogacony środkami pieniężnymi wypłaconymi przez bank w wykonaniu nieważnej umowy kredytu jest prawnie (a nie moralnie) zobowiązany do jej zwrotu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 czerwca 2023 r. I CSK 3759/22).

Sama okoliczność, że świadczenie spełnione na rzecz pozwanego stanowiło ekonomiczny ekwiwalent usług wykonanych przez pozwaną na rzecz powódki, nie może też zostać uznana za wystarczającą do przyjęcia, że spełnienie świadczenia czyni zadość zasadom współżycia społecznego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 września 2022 r. I CSK 868/22). Jest to o tyle istotne, że pozwana miała możliwość potrącenia wzajemnych wierzytelności. Ponadto na zasady współżycia nie może powoływać się ten , kto sam te zasady narusza (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2000 sygn. V CKN 448/00). Naruszeniem zaś tych zasad było wprowadzenie do umowy zakwestionowanych postanowień.

Kredytodawca może żądać zwrotu świadczenia od chwili, w której umowa kredytu stała się trwale bezskuteczna. W wyroku z dnia 7 grudnia 2023 r C 140/22 ECLI:EU:C:2023:965 Europejski Trybunał Sprawiedliwości stwierdził, że Artykuł 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą wykonywanie praw, które konsument wywodzi z tej dyrektywy, jest uzależnione od złożenia przez tego konsumenta przed sądem oświadczenia, w którym twierdzi on, po pierwsze, że nie wyraża zgody na utrzymanie w mocy tego warunku, po drugie, że jest świadomy z jednej strony faktu, że nieważność wspomnianego warunku pociąga za sobą nieważność wspomnianej umowy, a z drugiej – konsekwencji tego uznania nieważności, i po trzecie, że wyraża zgodę na uznanie tej umowy za nieważną. Nie można więc żądać sformalizowanego oświadczenia kredytobiorcy w toku postępowania sądowego odnośnie utrzymania skuteczności umowy zawierającej klauzule abuzywne (por. por. także Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 lipca 2024 r. II CSKP 296/24). Niezależnie jednak od tego strona pozwana już od dnia 4 października 2022. Nie mogła mieć żadnych wątpliwości w kwestii stanowiska powódki. Zarzut więc naruszenia art. 481§1 k.c. w zw. z art. 455 k.c. nie mógł zostać naruszony.

Stronie pozwanej nie przysługiwało prawo zatrzymania. W uchwale składu 7 sędziów z dnia 19 czerwca 2024 r. III CZP 31/23 Sąd Najwyższy wyjaśnił bowiem , że prawo zatrzymania (art. 496 k.c.) nie przysługuje stronie, która może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony. Takiego potrącenia powinna przede wszystkim dokonać strona pozwana albowiem z wyroku TSUE z dnia z dnia 19 czerwca 2025 r.C-396/24 mBank S.A. vs BL, CY, oraz PU,QS vs mBank S.A ECLI:EU:C:2025:460 wynika, że w sytuacji gdy warunek umowy kredytu uznany za nieuczciwy prowadzi do nieważności tej umowy, żądanie przez przedsiębiorcę od konsumenta zwrotu całej nominalnej kwoty udzielonego kredytu, zależne jest od wielkości kwoty spłat dokonanych przez konsumenta w wykonaniu tej umowy. Sąd Apelacyjny nie odczytuje tego rozstrzygnięcia TSUE jako konieczności stosowania tzw. teorii salda, lecz jako obowiązek banku do dokonania rozliczeń z konsumentem, tak by nie narażać konsumenta na konieczności wytaczania powództwa o zapłatę. Jeżeli jednak bank naraził konsumenta na taką konieczność to winien ponieść konsekwencje związane z opóźnieniem w spełnieniu świadczenia. Jak wyżej wskazano obu stronom przysługiwało prawo potrącenia wierzytelności wzajemnych.

Zarzut strony pozwanej powołującej się na oświadczenie powódki z dnia 24 marca 2025r (k 561) stanowi w istocie zarzut umorzenia wierzytelności.

Z ustaleń wynika, że powódce przysługiwała wierzytelność w kwotach 73383,18 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 4 października 2022 r do dnia zapłaty oraz 27336,07 CHF odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 4 października 2022 Sąd Apelacyjny uzupełniająco ustala, że powódce przysługiwała wierzytelność w kwotach 1.501,68 zł i 7285,26 CHFo zwrot dalszych kwot świadczonych w wykonaniu umowy, które nie były dochodzone w niniejszym procesie. ( wezwanie z dnia 13 marca 2025r. ) . Strona pozwana wezwała powódkę o zwrot kwoty wypłaconego kredytu 187969,88 zł , pismem z dnia 16 czerwca 2024r. , które powódka otrzymała w dniu 22 lipca 2024r. (k 568).). Zawarte wq zarzucie zatrzymania czy w pozwie skierowanym przeciwko powódce (k. 313 i k.556) wezwanie powódki do zapłaty urealnionej wartości kapitału było bezprzedmiotowe. W wypadku nieważności umowy instytucja finansowa nie może domagać się zwrotu innych kwot, niż kapitał wpłacony na poczet wykonania tej umowy oraz ustawowe odsetki za opóźnienie (postanowienie TUE z dnia 11 grudnia 2023 r. C-756/22 Bank Millennium S.A. vs ES, AS ECLI:EU:C:2023:978). do zapłaty. Sąd Apelacyjny uznaje, że powódka jako wierzyciel z tytułu kwot spłacanych przez powódkę w wykonaniu umowy może przedstawić do potracenia te wierzytelność z wierzytelnością z tytułu zwrotu kwoty kredytu. Do potrącenia może być bowiem przedstawiona wierzytelność, która jest wymagalna i może być dochodzona przed sądem. Sąd Apelacyjny uznaje , że skutki umorzenia długu winny zostać uwzględnione także na tym etapie postępowania. Skutki prawne potrącenia są równoznaczne ze skutkami zapłaty (spełnienia świadczenia) – por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 listopada 1998 r. I CKN 892/97. W takim więc wypadku składający oświadczenie o potrąceniu dłużnik powinien być traktowany jak dłużnik spłacający dług. W tym przypadku chwilą zapłaty była data kiedy obie wierzytelności stały się wymagalne a więc 22 lipca 2024r., kiedy powódka otrzymała wezwanie do zwrotu kapitału kredytu, z tą bowiem chwilą potrącenie stało się możliwe (art. 499 zdanie drugie k.c.). Powódka jednak mogła oczywiście zadecydować, którą częścią własnej wierzytelności spłaca dług względem strony pozwanej.

W pierwszej\kolejności przedstawiono do potrącenia odsetki ustawowe dochodzone niniejszym pozwem i należności nie objęte niniejszym pozwem tj. 1501,68 zł i 7285,36 CHF (oświadczenie k 561)

Odsetki od kwoty 73.383,18 zł od dnia 4 października 2022 do dnia 22 lipca 2024. wynoszą 15.576,34 zł

Odsetki od kwoty 27.336,07 CHF od dnia 4 października 2022 do dnia 22 lipca 2024.wynoszą 5.802,37 CHF. Odsetki są wymagalne osobno w każdym dniu, jednak powódka uznawała w wezwaniu do zapłaty uznawała ich wymagalność na dzień 24 marca 2025r., kiedy kurs wynosił kurs wynosił 4,3764 zł, stąd odsetki te w przeliczeniu na PLN wynosiły 25.393,49 zł .

Po potrąceniu odsetek objętych niniejszym pozwem należność strony pozwanej zmniejszyła się do kwoty 147.000,15zł. Do potrącenia przedstawiono w dalszej kolejności kwoty 1501,68 zł i 7285,36 CHF , które nie były objęte procesem lecz były objęte wezwaniem z dnia 13 marca 2025r. (k.560). Były one wymagalne w dniu 26 marca 2025r. W tej dacie kurs wynosił 4,3764 zł co oznacza , że umorzeniem w tej części objęto kwotę 33.385,33 zł (1501,68 zł +7285,36 CHF x 4,3764 zł).

Wierzytelność strony pozwanej została więc umorzona do kwoty 113.614,82 zł (147.000,15 -33.385,33 zł ). Odsetki od kwot 1501,68 zł i 7285,36 CHF nie mogły być uwzględnione albowiem w dacie skutku potrącenia kwoty objęte wezwaniem z dnia 15 marca 2025r. nie były jeszcze wymagalne. W dalszej kolejności potrącono kwotę objętą zaskarżonym wyrokiem tj. 73.383,18 zł, co oznacza, że z objętą zaskarżonym wyrokiem należnością 27.336,07 CHF mogła być potrącona jedynie różnica pomiędzy ww. kwotą 113.614,82 zł a 73.383,18 zł tj. 40.231,64zł, która odpowiada kwocie 8.077,66 CHF wyliczonej według kursu 4,9806 zł z daty wymagalności należności frankowej objętej wyrokiem tj z daty 3 października 2022. Powyższe oznacza, że do zapłaty na rzecz powódki pozostała kwota 19.258 ,41 CHF (27.336,07 CHF – 8.077,66 CHF) a więc równowarta 95.918,43 zł tj nawet nieco wyższa niż wskazana w piśmie powódki z dnia 24 marca 2025r.

Nie doszło do cofnięcia pozwu stąd wobec nadal podtrzymywanego żądania Sąd Apelacyjny zmienił na podstawie art. 386§1 k.p.c. zaskarżony wyrok zasądzając pozostałą (po umorzeniu do wysokości wierzytelności niższej) kwotę 19.258 ,41 CHF z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 23 lipca 2024r tj następnego dnia od dnia , w którym wystąpiły skutki wsteczne potrącenia (art. 499 zdanie drugie k.c. w zw. z art. 498§2 k.c.).

Powyższe nie daje podstaw do modyfikacji rozstrzygnięcia o kosztach procesu,

Sąd Apelacyjny uznał jednak, że pomimo częściowego oddalenia powództwa brak jest podstaw do zmiany rozstrzygnięcia o kosztach procesu albowiem powódka jest wygrywającym sprawę, w sytuacji gdy zmiana wyroku była skutkiem zaspokojenia roszczenia przez pozwaną w toku procesu. Zaspokojenie bowiem przez stronę pozwaną roszczenia w toku procesu należy uznać za jednoznaczne z przegraniem sprawy przez stronę pozwaną (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 6 listopada 1984 r. IV CZ 196/84 i z dnia 10 lutego 2010 r.V CZ 1/10). Jak wyżej wskazano potrącenie ma bowiem również skutek płatniczy . W sytuacji zaś, gdy strona pozwana jeszcze na etapie apelacji kwestionowała samą zasadę powództwa pomimo powoływania się na oświadczeniu o potrąceniu, trudno wymagać od powódki by cofnęła pozew. Wymogowi cofnięcia powództwa (dla potrzeb orzeczenia o kosztach) i stosunkowemu rozliczeniu kosztów procesu sprzeciwiałyby się także zasady słuszności i odstraszające cele Dyrektywy Rady 93/13/EWG.

Dalej idącą apelację strony pozwanej oddalono na podstawie art. 385 k.p.c.

O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawie art. 98§1,§1 ¹ i §3 k.p.c. w zw. z art. 391§1 k.p.c. przy zastosowaniu §2 pkt 7 i §10 ust.1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U.2023.1964 t.j.) oraz przy uwzględnieniu także na tym etapie , że powódka jest wygrywającą wobec zaspokojenia w toku procesu.