sygn. I ACa 2992/23 24 marca 2026 Sąd Apelacyjny w Krakowie

Wyrok z 24 marca 2026, sygn. I ACa 2992/23

Data orzeczenia 24 marca 2026

Sąd Sąd Apelacyjny w Krakowie

Wydział I Wydział Cywilny

Przewodniczący Sędzia Marek Boniecki

Tagi

#Sąd Apelacyjny w Krakowie #I Wydział Cywilny #wyrok

Podstawa prawna

art. 56 kc art. 58 kc art. 60 kc art. 65 kc art. 98 kpc art. 100 kpc art. 102 kpc art. 162 kpc

Pokaż pozostałe podstawy prawne (23)

art. 189 kpc art. 203 kpc art. 205 kpc art. 227 kpc art. 232 kpc art. 233 kpc art. 235 kpc art. 278 kpc art. 353 kc art. 358 kc art. 373 kpc art. 380 kpc art. 384 kc art. 385 kc art. 385 kpc art. 386 kpc art. 391 kpc art. 405 kc art. 410 kc art. 455 kc art. 481 kc art. 498 kc art. 499 kc

Sygn. akt I ACa 2992/23

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 24 marca 2026 r.

Sąd Apelacyjny w Krakowie – I Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący: SSA Marek Boniecki

Protokolant: Sara Cieślik

po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2026 r. w Krakowie na rozprawie

sprawy z powództwa T. I. (1), T. I. (3), T. (2) i T. P.

przeciwko (...)Bank (...) S.A. w R.

o ustalenie i zapłatę

na skutek apelacji obu stron od wyroku Sądu Okręgowego w Kielcach

z dnia 6 lipca 2023 r. sygn. akt I C 1222/22

1. prostuje oczywistą omyłkę w komparycji zaskarżonego wyroku w ten sposób, że w miejsce oznaczenia jednego z powodów T. (2) wpisuje prawidłowo „T. (2)”;

2. odrzuca apelację powódki odnośnie do pkt. I zaskarżonego wyroku;

3. zmienia zaskarżony wyrok poprzez nadanie mu treści:

„I. ustala, że umowa kredytu (...) hipoteczny nr (...) z dnia 17 listopada 2004 r. jest nieważna;

II. zasądza od (...) (...) (...) Bank (...) S.A. w R. na rzecz T. P. kwotę 159.094,64 zł (sto pięćdziesiąt dziewięć tysięcy dziewięćdziesiąt cztery złote i sześćdziesiąt cztery grosze) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 11 stycznia 2025 r. do dnia zapłaty;

III. oddala powództwo w pozostałym zakresie;

IV. zasądza od (...) (...) (...) Bank (...) S.A. w R. na rzecz T. P., T. I. (1), T. I. (3) i T. I. (2), tytułem kosztów procesu, kwotę 10.800 zł (dziesięć tysięcy osiemset złotych) z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty.”

4. oddala apelację powodów w pozostałej części;

5. oddala apelację strony pozwanej w pozostałej części;

6. zasądza od strony pozwanej na rzecz powodów, tytułem kosztów postępowania apelacyjnego, kwotę 9100 zł (dziewięć tysięcy sto złotych) z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty.

Sygn. akt I ACa 2992/23

Uzasadnienie wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie

z 24 marca 2026 r.

Powodowie T. I. (1), T. I. (4), T. I. (3) i T. I. (2) domagali się ustalenia, że umowa kredytu (...) nr (...) z 17 listopada 2004 r., zmieniona aneksem nr (...) z 19 sierpnia 2015 r. jest nieważna oraz zasądzenia od strony pozwanej na rzecz powódki T. P. kwoty 228.047,18 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 6 stycznia 2022 r.

Wyrokiem z 6 lipca 2023 r. Sąd Okręgowy w Kielcach: I. zasądził od (...) (...) (...) Bank (...) S.A. w R. na rzecz T. P. kwotę 33 003,10 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 10 stycznia 2022 roku do dnia zapłaty; II. oddalił powództwo w pozostałym zakresie; III. odstąpił od obciążania strony powodowej kosztami procesu na rzecz strony pozwanej.

Sąd pierwszej instancji poczynił ustalenia faktyczne zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku na kartach 262-264.

Od powyższego wyroku apelacje wniosły obie strony.

Powódka T. P. zaskarżyła wyrok w części, tj. w zakresie pkt I, co do zasądzenia na rzecz T. P. kwoty 33.003,10 zł zamiast kwoty 228.047,18 zł oraz przyjętej początkowej daty naliczania odsetek ustawowych za opóźnienie. Wszyscy powodowie zaskarżyli natomiast wyrok w części oddalającej powództwo i rozstrzygającej o kosztach procesu, zarzucając naruszenie: 1) art. 233 § 1 k.p.c. - poprzez dokonanie przez Sąd dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów, sprzecznej z zasadami logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego, a przejawiającej się: a) uznaniem twierdzeń Powoda za częściowo wątpliwe w zakresie zupełnego braku informacji i wyjaśnienia kwestii, przede wszystkim co do ryzyka kursowego i jak będzie kształtowała się wysokość zobowiązania Powoda, podczas gdy twierdzenia te odnajdują swoje oparcie w innych dowodach - brzmieniu Umowy, zawierającej wadliwy mechanizm denominacji do CHF, który zapewniał Bankowi możliwość jednostronnego kształtowania zobowiązania Powodów z tytułu kredytu i w związku z tym nawet pracownik Banku nie mógł przewidzieć kwoty, jaką Kredytobiorcy ostatecznie zapłacą Bankowi z tytułu kredytu; b) uznaniem, że Powodowie posiadali znaczną wiedzę o swoim zobowiązaniu w sposób skonkretyzowany oraz że poprzez wykonanie działania arytmetycznego mnożąc liczbę miesięcy, przez które będą spłacać raty kredytu i wysokość raty, o której byli informowani, wyliczyć, ile sumarycznie zapłacą z tytułu kredytu oraz że Powodowie mogli nie rozumieć zawiłości mechanizmów w Umowie, ale znali kwotowo wartość swojego ratalnego zobowiązania, podczas gdy z postanowień Umowy, a także przesłuchania Powodów wynika, że nie było możliwe w momencie zawierania Umowy wyliczenie, ile ostatecznie trzeba będzie zapłacić Pozwanemu z tytułu Umowy, albowiem Umowa zawierała wadliwe i nietransparentne postanowienia, nieodnoszące się do żadnego obiektywnego miernika wartości, zapewniające Bankowi kreowanie jego zysku i zobowiązania Powoda poprzez ustalenie kursów waluty CHF; c) uznaniem, że Powodowie musieli wiedzieć, że kurs CHF jest zmienny, gdyż jest to wiedza powszechna i że zmiana kursu będzie wpływać na wysokość zobowiązania oraz że Kredytobiorcy wiedzieli, że mogą ponosić niespodziewane ryzyko wynikające ze zmian kursu CHF, natomiast na podstawie postanowień Umowy Powodowie powinni rozumieć, że ich tańszy kredyt wiązał się z pewnym ryzykiem, które zapewne życzeniowo oceniali jako niewielkie w kontekście informacji uzyskanych od doradcy w Banku, podczas gdy z wyjaśnień Powoda oraz treści Wniosku kredytowego, który stanowi wzorzec masowo stosowany przez Pozwanego, a zawiera lakoniczne oświadczenie
o ponoszeniu ryzyka kursowego, nie wynika spełnienie obowiązku informacyjnego w tym zakresie przez Bank; d) przyjęciem, że w interesie Banku, który chciał mieć wypłacalnego kontrahenta, było, aby on rozumiał warunki płatności umowy, podczas gdy doświadczenie życiowe nakazuje wziąć pod uwagę, że banki wykorzystują często przewagę kontraktową i stosują w umowach niedozwolone klauzule umowne, a nadto z zeznań Powodów nie wynika, ażeby Pozwany wykazał się dbałością o zrozumienie przez Powoda warunków Umowy, wręcz przeciwnie - z zeznań Powodów wynika, że Bank przekonywał o stabilności franka szwajcarskiego oraz że CHF w Umowie to tylko kwestia techniczna, nie wyjaśnił zasad funkcjonowania denominacji do waluty obcej; e) uznaniem, że Powodowie uważali Umowę za korzystną, co świadczy, że musieli znać kwoty swojego zobowiązania czy spodziewanych rat, podczas gdy z przesłuchania powoda T. P. nie można wyprowadzić logicznego wniosku, że musiała znać kwotę zobowiązania z tytułu kredytu, zwłaszcza że w kontekście postanowień Umowy nie sposób dojść do takiej konkluzji - co miało istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem doprowadziło Sąd do przekonania, że Umowa jest ważna w takim zakresie, w jakim Kredytobiorcy obejmowali swoją wolą, opartą o wiedzę na temat warunków zobowiązania, które obejmowały nie tylko konieczność zwrotu kapitału, ale także zapłaty wynagrodzenia dla Banku w określonej w Umowie wysokości w postaci odsetek, a w konsekwencji Sąd nie uwzględnił żądania ustalenia Umowy za nieważną [nieistniejącą] oraz oddalił żądanie zapłaty nienależnego świadczenia w przewarzającej części; 2) art. 58 § 1, 2 i 3 k.c. w zw. z art 353¹ k.c. w zw. z art. 358¹ § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 69 ust 1 prawa bankowego [według stanu na dzień zawarcia umowy] w zw. z art. 189 k.p.c., poprzez niewłaściwe ich zastosowanie i brak uznania umowy kredytu za nieważną w całości, podczas gdy: a) Sąd ustalił, że zawierała niedozwolone postanowienia umowne dotyczące kursu waluty jako kształtującego wysokość świadczeń stron: Banku, który uruchomił kredyt i Kredytobiorców, którzy spłacają raty, a które to postanowienia umowne należy zaliczyć do głównych postanowień umownych; b) umowa kredytu była sprzeczna z ustawą [art. 3531 k.c. w zw. z art. 3581 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 69 ust. 1 prawa bankowego], gdyż nie zawiera elementów istotnych dla umowy kredytu [określenia kwoty, którą Bank udostępnia w PLN, a powód nie wie ile otrzyma kredytu, a w związku z tym nie wie ile ma zwrócić], a konstrukcja denominacji do CHF przyjęta w Umowie zawartej z konsumentami została ukształtowana z naruszeniem granic swobody umów i zasady nominalizmu oraz zasad współżycia społecznego; 3) art. 58 § 2 k.c. - poprzez niewłaściwe zastosowanie przejawiające się w tym, że Sąd dostrzega w Umowie wadliwe klauzule denominacyjne, które pozwalają Pozwanemu dowolnie kształtować zobowiązanie Powoda [są sprzeczne z zasadami współżycia społecznego], a mimo to Sąd uznaje, że powyższe nie skutkuje nieważnością Umowy w całości; 4) art. 58 § 3 k.c. - poprzez jego błędne zastosowanie tj. nie do oceny ważności umowy kredytu [do oceny ważności jej elementów], lecz do określenia wartości nienależnego świadczenia przypadającego Kredytobiorcy od Kredytodawcy, poprzez przyjęcie, że na podstawie nieważnej częściowo umowy kredytu Powód powinien zwrócić Pozwanemu wysokość kwoty stanowiącej sumę kwoty kredytu i całkowitego kosztu kredytu na dzień zawarcia Umowy, choć przy nieważnej umowie kredytu [przyjętej przy zastosowaniu art. 58 § 3 k.c. do oceny ważności Umowy] Powód powinien zwrócić Pozwanemu jedynie kwotę przekazanych Powodowi środków, które to uchybienie w konsekwencji doprowadziło do uznania, że umowa kredytu łącząca Strony jest nieważna w części [ponad kwotę stanowiącą sumę kwoty kredytu i całkowitego kosztu kredytu na dzień zawarcia Umowy]; 5) art. 385¹ § 1 i 3 k.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie poprzez utrzymanie Umowy w mocy pomimo tego, że zawiera abuzywne postanowienia umowne, które rażąco naruszają interesy konsumenta, kształtują prawa i obowiązki Powoda w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, które nie były indywidualnie uzgodnione a dotyczą głównych świadczeń stron, co winno skutkować upadkiem całej Umowy; 6) art. 3852 k.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie przejawiające się w tym, że pomimo dostrzeżenia przez Sąd abuzywnych postanowień Umowy, które w dacie zawarcia Umowy były sprzeczne z dobrymi obyczajami i naruszały interes konsumenta a nie były z Powodem indywidualnie uzgodnione oraz wyraźnego wyartykułowania przez Powoda, że żąda stwierdzenia nieważności Umowy Sąd utrzymał wadliwy stosunek prawny w mocy [choć w ograniczonym zakresie]; 7) art. 65 § 1 i 2 k.c. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na błędnym przyjęciu, że Powód uzyskał zamierzone świadczenie i zaakceptował ciężar swoich zobowiązań wyrażonych jako obciążenie miesięczne spodziewanymi i realizowanymi przynajmniej początkowo ratami, które obejmowały także odsetki i że ta wartość wyznacza zakresem kwotę roszczenia Powoda wynikającą ze spełnienia nienależnego świadczenia; oświadczenie woli Powoda składane przy zawieraniu umowy kredytu i odnoszące się do czynności prawnej nie mogą mieć znaczenia dla określenia zakresu roszczeń Powoda wynikających z nieważnej czynności prawnej i przepisów o zwrocie nienależnego świadczenia, zwłaszcza, że Powód nie wiedział jaka kwotę kredytu otrzyma w PLN, jak również nie wiedział ile będzie musiał zwrócić do Banku; 8) art. 410 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 405 k.c. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na zasądzeniu na rzecz powoda T. P. kwoty, która stanowi jedynie część dochodzonego pozwem od Pozwanego nienależnego świadczenia spełnionego na rzecz Banku w ramach wykonywania Umowy zawierającej wadliwe klauzule przeliczeniowe, tworzące mechanizm [warunek] walutowy i przez to nieważnej ex lege i ex tunc w całości; 9) art. 481 k.c. w zw. z art. 455 k.c. poprzez niewłaściwe ich zastosowanie polegające na wskazaniu daty początkowej naliczania odsetek ustawowych za opóźnienie od 10 stycznia 2022 r., podczas gdy termin na spełnienie świadczenia pieniężnego mijał 5 stycznia 2022 r., a z uwagi na dzień wolny od pracy przypadający na 6 stycznia odsetki powinny zostać zasądzone od 7 stycznia 2023 r.

W oparciu o powyższe zarzuty strona powodowa wniosła o zmianę wyroku w zaskarżonym zakresie poprzez uwzględnienie powództwa w całości i zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów procesu.

Wyrok powyższy w części uwzględniającej powództwo i rozstrzygającej o kosztach procesu zaskarżył apelacją pozwany, wnosząc o jego zmianę poprzez oddalenie powództwa. Wniósł także z przywołaniem art. 380 k.p.c. o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu ekonomii, bankowości i rachunkowości.

Pozwany zarzucił naruszenie: 1) art. 227 k.p.c. w zw. z art. 205^{(

3 )}§ 2 k.p.c., 205^{(

12 )} § 1 i 2 k.p.c., art. 232 k.p.c., art. 235^{(

2 )}§ 1 pkt 2, 3 i 5 k.p.c. w związku z art. 278 § 1 k.p.c., poprzez pominięcie dowodu z opinii biegłego, którego to pominięcia Sąd dokonał postanowieniem wydanym na rozprawie w dniu 15 czerwca 2023 roku, co do którego pełnomocnik Banku złożył na tej rozprawie zastrzeżenie do protokołu w trybie art. 162 k.p.c., podczas gdy dowód ten był powołany na okoliczności istotne w sprawie, zgłoszone terminowo i bez działania na zwłokę, a przy tym w prawidłowo sformowanym wniosku dowodowym, a pominięcie tego dowodu doprowadziło do błędnego ustalenia, iż postanowienia Umowy kredytu pozwalały Bankowi na jednostronne ustalanie kursów walut, podczas gdy jednostronność oznacza dowolność, a w niniejszej sprawie kursy walut obowiązujące w Pozwanym Banku nie były ustalane dowolnie, a przy uwzględnieniu sytuacji na rynku walutowym oraz w odniesieniu do średniego kursu NBP; 2) art. 233 § 1 k.p.c. polegające na braku wszechstronnego rozważenia całości zebranego w sprawie materiału dowodowego i jego oceny poprzez niewzięcie pod uwagę przy dokonywaniu ustaleń faktycznych dowodów z dokumentów: Raportu Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów dotyczącego spreadów, Raportu KNF „Ocena wpływu na sytuację sektora bankowego i polskiej gospodarki propozycji przewalutowania kredytów mieszkaniowych udzielonych w CHF na PLN według kursu z dnia udzielenia kredytu", „Opinii na temat wybranych aspektów funkcjonowania rynku kredytów hipotecznych indeksowanych lub denominowanych w walutach obcych oraz kształtowania się kursu walutowego PLN/CHF" sporządzonej przez dr. X. N., „Stanowiska Urzędu Komisji Nadzoru Finansowego co do kierunków rozstrzygnięcia zagadnień prawnych przedstawionych przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego dotyczących hipotecznych kredytów mieszkaniowych denominowanych lub indeksowanych do waluty obcej" oraz „Stanowiska Prezesa Narodowego Banku Polskiego" z dnia 24 czerwca 2021 roku, a w konsekwencji zaniechaniu dokonania pełnych i rzetelnych ustaleń faktycznych poprzez niedokonanie ustalenia, że wartości kursów kupna i sprzedaży walut stosowane przez Bank były kursami rynkowymi a także nie odbiegały od wartości podawanych przez Narodowy Bank Polski, co w konsekwencji powinno prowadzić do wniosku o tym, że stosowane przez Pozwanego kursy kupna i sprzedaży walut nie były niekorzystne dla Powodów i nie mogły prowadzić do rażącego naruszenia ich praw; 3) art. 102 k.p.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i orzeczenie o kosztach procesu na zasadzie słuszności, podczas gdy nie zachodził szczególnie uzasadniony wypadek uzasadniający zastosowanie art. 102 k.p.c., a także mając na uwadze zasadę wskazaną w art. 100 k.p.c., uznając Powodów za stronę, która przegrała niniejszy proces w większości, Sąd winien obciążyć Powodów obowiązkiem zwrotu na rzecz Pozwanego kosztów procesu, wraz z kosztami zastępstwa procesowego, w stosunkowym ich rozdzieleniu lub też włożyć na Powodów obowiązek zwrotu wszystkich kosztów; 4) art. 58 § 3 k.c. w zw. z art. 353^{(

1)} k.c. poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że zawarta przez Strony Umowa kredytu, w zakresie zastosowania klauzul przeliczeniowych, jest sprzeczna z naturą stosunku zobowiązaniowego, co skutkuje jej nieważnością w części na podstawie art. 58 § 3 k.c. podczas gdy prawidłowa wykładnia przepisu art. 353^{(

1)} k.c. i pojęcia natury stosunku zobowiązaniowego prowadzić winna do wniosku, że pojęcie to nie posiada samodzielnej treści a w przypadku umowy nazwanej, jaką jest umowa kredytu, w całości pokrywa się z kryterium ustawy regulującej dany stosunek prawny tj. art. 69 Pr. bank., a Umowa zawarta przez Strony jako spełniająca wszystkie cechy umowy kredytu w rozumieniu ustawy Prawo bankowe nie jest sprzeczna z naturą stosunku zobowiązaniowego; 5) art. 58 § 2 k.c. poprzez jego błędne zastosowanie w stanie faktycznym sprawy będące konsekwencją przyjęcia, iż umowa zawarta między Stronami w zakresie zastosowania klauzul przeliczeniowych jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego, podczas gdy Pozwany nie naruszył zasad równowagi kontraktowej, lojalności, słuszności, dobrych obyczajów, zasady uczciwego i bezpiecznego kontraktowania i nie zachodzą podstawy do uznania Umowy za sprzeczną z zasadami współżycia społecznego; 6) art. 65 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 56 k.c. poprzez ich nieprawidłowe niezastosowanie, polegające na niewzięciu pod uwagę przy dokonywaniu wykładni Umowy kredytu zasad współżycia społecznego oraz ustalonych zwyczajów i w związku z tym dokonaniu przez Sąd Okręgowy takiej wykładni postanowień Umowy kredytu, z której wynika, że Umowa w zakresie klauzul przeliczeniowych przyznawała Bankowi prawo do dowolnego kształtowania kursu przeliczenia walut stosowanego przy wypłacie i spłatach kredytu oraz dowolnego kształtowania zobowiązania Powodów, podczas gdy prawidłowe zastosowanie tych przepisów powinno prowadzić do wniosku, że Umowa kredytu nie przyznawała Bankowi prawa do dowolnego kształtowania kursów, a jedynie do ich ustalania w tabeli kursów na poziomie odpowiadającym rynkowemu kursowi wymiany walut; 7) art. 385^{(

1)} § 1 k.c. w zw. z art. 385^{(

2)} k.c. przez ich niewłaściwe niezastosowanie i przyjęcie, że postanowienia dotyczące kursu kupna i kursu sprzedaży z tabeli kursowej Banku są niedozwolonymi postanowieniami umownymi, mimo że: a) Dyrektywa 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (dalej jako: „Dyrektywa" lub „Dyrektywa 93/13") przewiduje, iż kurs waluty może być przez dostawcę (tu: Bank) ustalony w momencie dostawy (wypłaty lub spłaty kredytu) (ust. 2 lit c załącznika Dyrektywy 93/13), zaś art. 111 ust. 1 pkt 4 Prawa bankowego daje Bankowi podstawę do ustalania kursów w tabeli Banku, co oznacza, że publikowanie kursów w tabelach kursowych Banku - na mocy art. 1 ust. 2 Dyrektywy - powinno być wyłączone spod oceny z perspektywy abuzywności; b) Dyrektywa 93/13 nakazuje przy ocenie abuzywności uwzględniać „rodzaj towarów lub usług" oraz wszelkie okoliczności towarzyszące (art. 4 ust. 1 Dyrektywy), co oznacza, że Sąd przy ocenie abuzywności powinien wziąć pod uwagę, że postanowienia odnoszące się do indeksów rynkowych (takich jak np. kurs waluty) w umowach zawartych na kilkadziesiąt lat, nie mogą być opisane w formule algorytmu matematycznego; c) nie ma podstaw do uznania, że kwestionowane postanowienia były sprzeczne z dobrymi obyczajami z uwagi na hipotetyczne (choć nierzeczywiste) ryzyko, że Bank będzie nadużywał prawa do ustalania kursu w tabeli kursowej i będzie ustalał ten kurs całkowicie w oderwaniu od realiów rynkowych - podczas gdy prawidłowa wykładnia tych przepisów prowadziłaby do wniosku, że w niniejszej sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia, że klauzule przeliczeniowe były abuzywne; 8) art. 481 § 1 k.c. w zw. z art. 455 k.c. poprzez zasądzenie od Pozwanego na rzecz Powodów odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia 10 stycznia 2022 roku, tj. od następnego dnia roboczego po upływie terminu do zapłaty wyznaczonego przez Powodów, podczas gdy - w świetle aktualnego orzecznictwa - o opóźnieniu można mówić co najwyżej dopiero po podjęciu przez Kredytobiorcę więżącej (świadomej, swobodnej i wyraźnej) decyzji w zakresie nieważności umowy kredytu, a z uwagi na fakt, że konsument do momentu uprawomocnienia się orzeczenia stwierdzającego nieważność umowy może zmienić swoją wolę w tym zakresie, nie można przyjąć, że przed ostatecznym przesądzeniem, czy umowa zawarta z konsumentem jest ważna, którakolwiek ze Stron pozostawała w opóźnieniu.

Strona pozwana w odpowiedzi na apelację powodów wniosła o oddalenie apelacji strony powodowej w całości.

W odpowiedzi na apelację pozwanego strona powodowa wniosła o oddalenie apelacji oraz oddalenie wniosku o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu ekonomii, bankowości i rachunkowości.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.

Apelacja strony powodowej okazała się uzasadniona w przeważającej części, natomiast apelacja pozwanego nie zasługiwała na uwzględnienie.

Sąd pierwszej instancji prawidłowo, z poszanowaniem reguł wyrażonych w przepisie art. 233 §1 k.p.c. ustalił stan faktyczny sprawy, co sprawiło, że Sąd Apelacyjny przyjął go za własny.

Nie zasługiwał za uwzględnienie podniesiony w apelacji powodów zarzut naruszenia art. 233 §1 k.p.c., który w istocie sprowadzał się do interpretacji materiału dowodowego pod kątem skutków materialnoprawnych, które podlegały jednak ocenie poprzez pryzmat przepisów prawa materialnego, o czym niżej.

Zauważyć należy jedynie, że Sąd Okręgowy słusznie dostrzegł, że pouczenie o ryzyku kursowym i o wszelkich innych zagrożeniach wynikających z zaciągnięcia kredytu walutowego w realiach niniejszej sprawy nie było wystarczające, albowiem kredytodawca nie przydał należytej wagi okoliczności prawdopodobieństwa nieograniczonej zmiany kursu waluty obcej, a uwypuklenie samych korzyści związanych ze sprzedawanym produktem przez przedstawiciela banku całkowicie wypaczało sens informacji o ryzyku kursowym. Bank nie dopełnił zatem obowiązku informacyjnego, do którego był obowiązany. Sąd ustalił także, że niniejsza umowa kredytu została zawarta przy użyciu wzorca umownego, co wiąże się z brakiem realnego wpływu kredytobiorców na treść umowy i brak możliwości negocjacji jej warunków.

Sąd pierwszej instancji nie naruszył wymienionych w apelacji pozwanego przepisów prawa procesowego, oddalając wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego z zakresu ekonomii, bankowości i rachunkowości. Kwestia stosowania przez pozwanego reguł rynkowych przy ustalaniu kursów wymiany walut była nieistotna dla rozstrzygnięcia. Analogiczną ocenę należało przydać okoliczności kształtowania się kursów kupna i sprzedaży waluty CHF określonego w Tabeli kursów Banku na dzień zawarcia umowy kredytu, dzień wypłaty transz kredytu oraz dzień spłat poszczególnych rat kredytu. Istotne było bowiem, czy w konkretnym przypadku kredytobiorcy, zważywszy na zaoferowane im przed i przy podpisywaniu umowy informacje, mogli podjąć świadomą i racjonalną decyzję co do swojego zobowiązania i czy uzgodniono z nimi indywidualnie taki, a nie inny sposób określania wysokości wypłaty środków oraz spłat rat kredytu.

Nieprzydatny dla rozstrzygnięcia sprawy okazał się także dowód z dokumentów zaoferowanych przez Bank, a to: Raportu Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów dotyczącego spreadów, Raportu KNF „Ocena wpływu na sytuację sektora bankowego i polskiej gospodarki propozycji przewalutowania kredytów mieszkaniowych udzielonych w CHF na PLN według kursu z dnia udzielenia kredytu", „Opinii na temat wybranych aspektów funkcjonowania rynku kredytów hipotecznych indeksowanych lub denominowanych w walutach obcych oraz kształtowania się kursu walutowego PLN/CHF" sporządzonej przez dr. X. N., „Stanowiska Urzędu Komisji Nadzoru Finansowego co do kierunków rozstrzygnięcia zagadnień prawnych przedstawionych przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego dotyczących hipotecznych kredytów mieszkaniowych denominowanych lub indeksowanych do waluty obcej" oraz „Stanowiska Prezesa Narodowego Banku Polskiego" z dnia 24 czerwca 2021 r. Okoliczność, która miała zostać wykazana niniejszymi dokumentami, tj. sposób ustalania wartości kursów kupna i sprzedaży walut przez Bank pozostawała bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy albowiem postanowienia umowne okazały się abuzywne z uwagi na fakt, że kredytodawca dysponował arbitralnością w kształtowaniu kursów walut, co było sprzeczne z dobrymi obyczajami, a tym samym naruszało interesy strony powodowej.

Sąd Apelacyjny nie podzielił zarzutów materialnoprawnych zawartych w apelacji pozwanego, natomiast uwzględnił w znakomitej części te podniesione w środku odwoławczym powodów.

Nie przekonują argumenty Sądu Okręgowego co do nieważności części umowy w świetle przepisów art. 58 k.c. Sporna umowa określa bowiem wszystkie istotne dla umowy kredytu elementy przewidziane przede wszystkim w art. 69 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (t. jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 1646 ze zm.) i jako taka była możliwa do wykonania. Za nietrafione uznać należałoby także powoływanie się na przepis art. 58 §2 k.c. Podzielić należy zaprezentowany w orzecznictwie pogląd, zgodnie z którym zastosowanie art. 58 §2 k.c. może być uzasadnione wyłącznie w przypadkach, gdy nie ma możliwości zastosowania przepisu przewidującego sankcję łagodniejszą, zapewniającą uprawnionemu wystarczającą ochronę. Funkcją art. 58 §2 k.c. jest bowiem wyeliminowanie z obrotu prawnego czynności prawnych niezgodnych z zasadami współżycia społecznego, a jednocześnie niesprzecznych z innymi zasadami prawa (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 16 maja 2023 r. II CSKP 1430/22). W okolicznościach rozpoznawanej sprawy wystarczającą sankcją było ubezskutecznienie zakwestionowanych przepisów umownych, prowadzące zresztą w pełni do skutku oczekiwanego przez powodów, a zatem do nieważności całej umowy.

Sąd pierwszej instancji prawidłowo jednak uznał wskazane przez siebie zapisy umowy za abuzywne. W aktualnym orzecznictwie Sądu Najwyższego, klauzule dotyczące przeliczenia kwoty wypłaconego kredytu i spłacanych rat na walutę obcą, są kwalifikowane jako określające główne świadczenia stron (wyrok Sądu Najwyższego z 30 września 2020 r., I CSK 556/18). Treść umowy i regulaminu wskazuje jednoznacznie, że przedsiębiorca – bank posługiwał się wzorcem umowy (art. 384 §1 k.c.). W tych okolicznościach ciężar wykazania indywidualnego uzgodnienia postanowień umownych spoczywał na pozwanym, stosownie do art. 385¹ §4 k.c. w zw. z art. 385¹ §3 k.c. Ciężarowi temu strona ta nie sprostała. Sam fakt zaakceptowania warunków umowy, a nawet oświadczenia o wzięciu pod uwagę ryzyka kursowego nie oznacza, że relewantne postanowienia umowne były negocjowane czy nawet negocjowalne. Swoboda kredytobiorcy we wpływaniu na kształt umowy nie dotyczyła tych jej zapisów, które decydowały w danym przypadku o ważności umowy. Odesłanie do bliżej nieokreślonego kursu kupna czy sprzedaży obowiązującego w Banku świadczy o tym, że kredytodawca dysponował arbitralnością w kształtowaniu kursów walut. Pamiętać bowiem należy, że oceny, czy postanowienie umowne jest niedozwolone, dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy. Z tego punktu widzenia nie ma znaczenia fakt, że pozwany stosował mechanizmy rynkowe, a stosowane kursy miały ekonomiczne uzasadnienie. Kluczowe jest bowiem, że w samej umowie nie było wskazania, w jaki sposób ww. mechanizmy będą stosowane w odniesieniu do zobowiązania strony powodowej.

Dokonując wykładni art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13/EWG w podobnym kontekście, Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej uznał, że wymóg, zgodnie z którym warunek umowny musi być wyrażony prostym i zrozumiałym językiem, powinien być rozumiany jako nakazujący nie tylko, by dany warunek był zrozumiały dla konsumenta z gramatycznego punktu widzenia, ale także, by umowa przedstawiała w sposób przejrzysty konkretne działanie mechanizmu wymiany waluty obcej, do którego odnosi się ów warunek, a także związek między tym mechanizmem a mechanizmem przewidzianym w innych warunkach dotyczących uruchomienia kredytu, tak by konsument był w stanie oszacować, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla niego z tej umowy konsekwencje ekonomiczne. W sytuacji, w której dana klauzula zawarta w umowie kredytowej nie realizuje przytoczonych kryteriów, a zatem jest niedozwolona, umowa nie pozwala na określenie rozmiarów świadczenia banku i kredytobiorcy w oparciu o obiektywne, niezależne od żadnej stron czynniki. Postanowienia uprawniające bank do jednostronnego ustalenia kursów walut są nietransparentne, pozostawiają bowiem pole do arbitralnego działania banku i w ten sposób obarczają kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz naruszają zasadę równości stron (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 lutego 2022 r., II CSKP 45/22). W świetle zaprezentowanej argumentacji oraz okoliczności sprawy uznać należało, że zakwestionowane postanowienia umowne kształtowały prawa strony powodowej jako konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszały jej interesy.

Niezależnie od powyższego mieć należy na uwadze, że abuzywność umów kredytów indeksowanych i denominowanych we franku szwajcarskim nie wyczerpuje się w klauzulach kształtujących mechanizm indeksacji. Za abuzywne uznawane są też postanowienia odnoszące się do ustalonego w walucie obcej mechanizmu waloryzacji świadczeń, które wiążą się z obciążeniem kredytobiorcy - konsumenta nieograniczonym ryzykiem zmiany kursu waluty i związanym z tym ryzykiem zwiększenia kosztu kredytu (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 2 czerwca 2023 r., I CSK 4379/22). Przywołać w tym miejscu należy również pogląd wyrażony w wyroku Trybunału Sprawiedliwości z 10.06.2021 r., C-776/19, w którym wskazano, że wykładni art. 3 ust. 1 dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy dokonywać w ten sposób, że warunki umowy kredytu, przewidujące, iż waluta obca jest walutą rozliczeniową i powodujące skutek w postaci ponoszenia nieograniczonego ryzyka kursowego przez kredytobiorcę, mogą doprowadzić do powstania znaczącej nierównowagi wynikających z tej umowy kredytu praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta, jeśli przedsiębiorca nie mógł racjonalnie oczekiwać, przestrzegając wymogu przejrzystości w stosunku do konsumenta, iż ten konsument zaakceptowałby, w następstwie indywidualnych negocjacji, nieproporcjonalne ryzyko kursowe, które wynika z takich warunków. W rozpoznawanej sprawie nieograniczone ryzyko kursowe leżało po stronie kredytobiorców, których status konsumentów nie budzi wątpliwości. Z kolei ryzyko Banku ograniczało się w najmniej korzystnym wariancie do wysokości wypłaconego w złotych świadczenia. Nawet gdyby Bank musiał zabezpieczyć odpowiednią sumę w walucie obcej poprzez odpowiednie operacje na rynku międzybankowym, to profesjonalny charakter oraz rozmiar prowadzonej działalności w sektorze finansów stwarzał po stronie pozwanej możliwości wykorzystania instrumentów redukujących skutki zmiany wartości waluty.

Za nietrafioną uznać należało argumentację Sądu pierwszej instancji – co słusznie podniosła w apelacji strona powodowa - dotyczącą możliwości utrzymania umowy po eliminacji z niej postanowień niedozwolonych. W razie stwierdzenia abuzywności postanowień umowy kredytu indeksowanego odnoszących się do sposobu określania kursu waluty obcej, umowa nie może obowiązywać w pozostałym zakresie (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 30 września 2022 r., I CSK 2071/22). Wiąże się to także z faktem, że zastąpienie niedozwolonego postanowienia poprzez wprowadzenie innego mechanizmu przeliczenia waluty stanowiłoby zbyt daleko idącą modyfikację umowy w celu ratowania sytuacji prawnej przedsiębiorcy, który abuzywną klauzulę zastosował.

Nie można też przyjąć, że w przedmiotowej sprawie powinny być zastosowane normy o charakterze dyspozytywnym. Za w pełni przekonujący uznać należy pogląd, zgodnie z którym art. 385¹ §2 k.c. wyłącza stosowanie art. 58 §3 k.c., co uzasadnia stanowisko, że nieuczciwe postanowienia indeksacyjne nie powinny być zastępowane innym mechanizmem przeliczeniowym opartym na przepisach kodeksu cywilnego. Również TSUE co do zasady wyklucza, aby sąd krajowy mógł zmieniać treść nieuczciwych warunków w umowach. Działania sądu w razie stwierdzenia klauzuli abuzywnej mają mieć charakter sankcyjny, co oznacza osiągnięcie swoistego skutku zniechęcającego profesjonalnych kontrahentów, zawierających umowy z konsumentami do przewidywania w umowach z nimi nieuczciwych postanowień umownych. Skutek ten nie mógłby zostać osiągnięty gdyby umowa mogła zostać uzupełniona w niezbędnym zakresie przez sąd krajowy przez wprowadzenie do umowy warunków uczciwych (tak: wyrok Sądu Najwyższego z 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18).

W podsumowaniu tej części rozważań uznać należało, że łącząca strony umowa jest nieważna, a to wobec spełnienia się przesłanek, o których mowa w art. 385¹§1 k.c., przy jednoczesnym braku podstaw do zastosowania art. 385¹§1 k.c.

W konsekwencji błędnego zastosowania przez Sąd Okręgowy art. 58 §3 k.c. i uznania umowy kredytu za nieważną jedynie w części, wadliwie zastosowano również art. 405 i art. 410 § 1 k.c. Sąd Najwyższy wielokrotnie w swoich orzeczeniach podkreślał w ostatnich latach, rozstrzygając w tzw. sprawach frankowych, że w razie nieważności umowy kredytu dokonywane przez niedoszłego kredytobiorcę płatności, mające stanowić spłatę wykorzystanego kredytu, są świadczeniami nienależnymi, podobnie jak świadczeniem nienależnym jest w takiej sytuacji wypłata środków pieniężnych przez bank. Zgodnie zaś z art. 410 § 1 k.c. w związku z art. 405 k.c. świadczenia nienależne podlegają zwrotowi. Proste zastosowanie tej reguły prowadzi do wniosku, że między Bankiem a niedoszłym kredytobiorcą powstają wówczas różne zobowiązania restytucyjne: zobowiązanie niedoszłego kredytobiorcy do zwrotu udostępnionych mu środków pieniężnych oraz zobowiązanie banku do zwrotu uiszczonych przez konsumenta płatności na poczet wykonania umowy. Przepisy art. 410 i nast. k.c. nie zawierają żadnej odrębnej regulacji, która wskazywałaby na jakąkolwiek zależność tych zobowiązań, w szczególności odwzorowującą zamierzony przez strony związek między obowiązkami mającymi niezależny od siebie charakter.

W świetle powyższych rozważań uznać należało, że powódce T. P., która aktualnie jest osobą wyłącznie legitymowaną do żądania zapłaty, przysługiwała względem pozwanego Banku wierzytelność z tytułu wpłat dokonanych w relewantnym okresie w wysokości 221.752,50 zł. Suma ta wynika z niekwestionowanych ustaleń faktycznych Sądu Okręgowego opartych na zaświadczeniu Banku (k. 52v.). Nie ulega wątpliwości Sądu odwoławczego, że roszczenie powódki stało się wymagalne 5 stycznia 2022 r., kiedy to upłynął wyznaczony w wezwaniu do zapłaty (reklamacji) 5-dniowy termin spełnienia świadczenia (k. 76-82). Daty te nie były w sprawie sporne. Nie można przy tym zgodzić się z zarzutem pozwanego w zakresie naruszenia art. 455 k.c., a w konsekwencji art. 481 §1 k.c. W świetle aktualnego orzecznictwa opartego na judykaturze Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości, wymagalności roszczenia nie można uzależniać od sformalizowanej odmowy utrzymania umowy zawierającej postanowienia niedozwolone (zob. także wyrok TS z 7.12.2023 r., C-140/22, SM I IN. PRZECIWKO MBANK S.A., LEX nr 3635006). Za wystarczające uznane być powinno wezwanie do zapłaty, szczególnie gdy konsument powołuje się w nim na nieważność łączącej strony umowy. Taka sytuacja miała właśnie miejsce w rozpoznawanej sprawie.

Wskazane wyżej świadczenie nie mogło jednak zostać zasądzone w całości z uwagi na podniesiony w toku postępowania apelacyjnego zarzut wygaśnięcia zobowiązania na skutek potrącenia. W związku z podniesionym zarzutem Sąd drugiej instancji dodatkowo ustalił, że:

- w piśmie z 10 stycznia 2025 r. powodowie zawarli oświadczenie o kapitalizacji odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 228.047,18 zł (dochodzonej w niniejszym procesie) za okres od 6 stycznia 2022 r. do 10 stycznia 2025 r., które wyniosły 78.032,73 zł oraz o potrąceniu z wierzytelnością pozwanego z tytułu udostępnionego kapitału w wysokości 195.092,88 zł, wierzytelności powodów w takiej samej wysokości, na którą złożyły się: 44.537,02 zł – tytułem rat kredytowych za okres od 4 stycznia 2022 do 2 grudnia 2024 r. (nie objętych niniejszym sporem); 8.031 zł – tytułem uiszczonych składek ubezpieczeniowych (nie objętych niniejszym sporem), 1.833,70 zł – tytułem uiszczonych składek ubezpieczeniowych (nie objętych niniejszym sporem); 78.032,73 zł – tytułem ww. skapitalizowanych odsetek (objętych niniejszym sporem); 62.657,86 zł – tytułem spłat dokonywanych w okresie od
1 lutego 2005 r. do 2 kwietnia 2007 r. (objętych niniejszym sporem); 878,76 CHF – tytułem prowizji (nie objętej niniejszym sporem) – dowód: pismo – k. 346-349;

- powyższe oświadczenia poprzedzone zostały datowanym na 30 grudnia 2024 r. wezwaniem do zapłaty ww. kwot: 44.537,02 zł, 8.031 zł i 878,76 CHF – dowód: pismo – k. 356-359;

- oba pisma doręczone zostały pozwanemu (okoliczność niesporna).

W świetle dodatkowych ustaleń faktycznych Sąd drugiej instancji za częściowo uzasadniony uznał zarzut wygaśnięcia zobowiązania będącego źródłem zasądzonego świadczenia, na skutek potrącenia wzajemnych wierzytelności.

Na wstępie tej części rozważań wskazać należy, że Sąd Apelacyjny w obecnym składzie nie podziela poglądu o konieczności analogicznego stosowania art. 203¹ k.p.c. do zarzutu spełnienia świadczenia na skutek potrącenia. Oświadczenie o potrąceniu może być składane poza postępowaniem toczącym się z powództwa wierzyciela wzajemnego i podlega ogólnym przepisom co do sposobu i chwili złożenia (art. 60 i 61 k.c.). Jeżeli zostanie złożone skutecznie, ze względu na skutek umarzający, tworzy nową treść stosunku prawnego między stronami.
W razie dojścia do procesu o roszczenie wierzyciela wzajemnego, obrona pozwanego nie może polegać na podniesieniu zarzutu potrącenia, lecz zarzutu nieistnienia roszczenia powoda ze względu na umorzenie wierzytelności (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 29.09.2023 r., I CSK 5/23, LEX nr 3611718).

W rozpoznawanej sprawie wykazane zostało ponad wszelką wątpliwość, że pozwany ma wierzytelność względem powódki z tytułu wypłaconego kapitału w kwocie 195.092,88 zł. Wierzytelność dochodzona w niniejszym procesie w zakresie należności głównej stała się wymagalna, zgodnie z prawidłowym stanowiskiem strony powodowej, w dniu 5 stycznia 2022 r. Dla aktualnie rozpoznawanej sprawy, zważywszy na fakt, że do potrącenia przedstawione zostały wierzytelności powódki stanowiące jedynie równowartość wierzytelności pozwanego, istotne były jedynie wierzytelności dochodzone w niniejszym procesie, tj. 62.657,86 zł z należności głównej oraz odsetki za okres od 6 stycznia 2022 r. do 10 stycznia 2025 r. Oczywiście bez znaczenia dla zakresu potrącenia było skapitalizowanie odsetek. W konsekwencji częściowego umorzenia wierzytelności powódki co do kwoty 62.657,86 zł z należności głównej oraz odsetek za ww. okres (art. 499 k.c. w zw. z art. 498 §1 i 2 k.c.) zasądzeniu podlegała różnica między kwotą 221.752,50 zł a 62.657,86 zł, tj. 159.094,64 zł oraz odsetki od tej kwoty od 11 stycznia 2025 r.

Apelacja strony powodowej podlegała odrzuceniu w części, w której powódka T. P. zaskarżyła punkt I wyroku zasądzający zapłatę na jej rzecz. Sąd Apelacyjny podziela stanowisko przejawiające się w judykaturze, że warunkiem zaskarżalności orzeczenia jest posiadanie interesu skarżącego w takim zaskarżeniu (posiadanie gravamen). Brak gravamen w zaskarżeniu orzeczenia lub jego części wyklucza dopuszczalność zaskarżalności orzeczenia. Oznacza to, że środek zaskarżenia jest dopuszczalny w zasadzie tylko od orzeczenia niekorzystnego dla strony (postanowienie SN z 5.09.1997 r., III CKN 152/97, LEX nr 50615). W niniejszej sprawie przedmiotowa część wyroku była dla powodów korzystna, a zatem brak było interesu prawnego w zaskarżeniu tego rozstrzygnięcia.

Mimo ostatecznie jedynie częściowego uwzględnienia żądań pozwu, Sąd odwoławczy uznał, że to strona pozwana powinna ponieść całość kosztów procesu, na podst. art. 98 §1 k.p.c. Powodowie co do zasady utrzymali się w słuszności swojego stanowiska w całości, a korekta orzeczenia była następstwem zdarzenia zaistniałego po wydaniu zaskarżonego wyroku.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Sąd Apelacyjny na podstawie art. 373 §1 k.p.c. (pkt 2), art. 386 §1 k.p.c. (pkt 3) oraz art. 385 k.p.c. (pkt. 4 i 5) orzekł jak w sentencji.

Za podstawę rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego, które po stronie powodowej ograniczyły się do wynagrodzenia radcy prawnego oraz opłaty od apelacji w wysokości 1.000 zł przyjęto art. 98 §1 k.p.c. w zw. z art. 391 §1 k.p.c. oraz §2 pkt 7 w zw. z §10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. W ocenie Sądu Apelacyjnego z uwagi na jedność postępowania odwoławczego brak było podstaw do zasądzania wynagrodzenia odrębnie od każdej z apelacji.