Wyrok z 19 maja 2016, sygn. I ACa 1465/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 19 maja 2016r.

Sąd Apelacyjny w Poznaniu, I Wydział Cywilny w składzie:

Przewodniczący:	SSA Mikołaj Tomaszewski(spr.)
Sędziowie:	SA Hanna Małaniuk SA Małgorzata Gulczyńska
Protokolant:	st. sekr. sądowy Agnieszka Paulus

po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2016r. w Poznaniu

na rozprawie

sprawy z powództwa M. K. (1), L. G. (1), P. J. (1), P. J. (2) i M. J.

przeciwko (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w P.

o zapłatę

na skutek apelacji pozwanego, powodów P. J. (1) oraz P. J. (2) i M. J.

od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu

z dnia 30 czerwca 2015r.

sygn. akt I C 3612/13

I.  zmienia zaskarżony wyrok:

a)  w punkcie 8 częściowo i zasądza od pozwanego na rzecz powoda P. J. (1) ustawowe odsetki od kwoty 26.152 zł za okres od 28 grudnia 2013r. do 26 maja 2015r.;

b)  w punkcie 11 częściowo i zasądza od pozwanego na rzecz powodów P. J. (2) i M. J. ustawowe odsetki od kwoty 73.205 zł za okres od 28 grudnia 2013r. do 26 maja 2015r.;

I.  w pozostałym zakresie oddala apelacje P. J. (1) oraz P. J. (2) i M. J.;

II.  oddala apelacje pozwanego;

III.  znosi wzajemnie koszty postępowania apelacyjnego między pozwanym i powodem P. J. (1) oraz między pozwanym i powodami P. J. (2) i M. J.;

IV.  tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym zasądza od pozwanego:

a)  na rzecz powódki L. G. (1) 2.700zł;

b)  na rzecz powódki M. K. (1) 2.700zł.

H. M. (1) M. M. G.

I ACa 1465/15

UZASADNIENIE

W poniżej wskazanych sprawach przeciwko pozwanemu (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w P.:

- Powódka M. K. (1) wniosła o zasądzenie łącznej kwoty 100.000 zł tytułem odszkodowania za spadek wartości nieruchomości oraz tytułem odszkodowania związanego z koniecznością poniesienia nakładów akustycznych w budynku powódki.

- Powódka L. G. (2) wniosła o zasądzenie kwoty 76.000 zł tytułem części odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości oraz tytułem zwrotu części nakładów koniecznych do zapewnienia właściwego klimatu akustycznego wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia wniesienia powództwa do dnia zapłaty.

- Powodowie P. J. (2) i M. J. wnieśli o zasądzenie na ich rzecz kwoty 145.000 zł tytułem obniżenia wartości nieruchomości wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty włącznie.

- Powód P. J. (1) wniósł o zasądzenie kwoty 99.000 zł tytułem obniżenia wartości nieruchomości wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty włącznie.

Zarządzeniami przewodniczącego sprawy te połączono do wspólnego rozpoznania.

Pozwany wniósł o oddalenie powództw w całości.

Wyrokiem z dnia 30 czerwca 2015r. Sąd Okręgowy w Poznaniu:

1.  zasądził od pozwanej na rzecz powódki M. K. (1) kwotę 94.995,59 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 27 maja 2015r. do dnia zapłaty,

2.  oddalił powództwo M. K. (1) w pozostałym zakresie,

3.  zasądził od pozwanej rzecz powódki M. K. (1) kwotę 11.729,25zł tytułem zwrotu części kosztów postępowania,

4.  zasądził od pozwanej na rzecz powódki L. G. (1) kwotę 60.313,42 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 27 maja 2015r. do dnia zapłaty,

5.  oddalił powództwo L. G. (1) w pozostałym zakresie,

6.  zasądził od pozwanej rzecz powódki L. G. (1) kwotę 8.244,08zł tytułem zwrotu części kosztów postępowania,

7.  zasądził od pozwanej na rzecz powoda P. J. (1) kwotę 26.152zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 27 maja 2015r. do dnia zapłaty,

8.  oddala powództwo P. J. (1) w pozostałym zakresie

9.  zasądził od pozwanej rzecz powoda P. J. (1) kwotę 624,09zł tytułem zwrotu części kosztów postępowania,

10.  zasądził od pozwanej na rzecz powodów P. J. (2) i M. J. kwotę 73.205zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 27 maja 2015r. do dnia zapłaty,

11.  oddalił powództwo P. J. (2) i M. J. w pozostałym zakresie,

12.  zasądził od pozwanej rzecz powodów P. J. (2) i M. J. kwotę 5.620,98zł tytułem zwrotu części kosztów postępowania.

W motywach rozstrzygnięcia Sąd Okręgowy wskazał, że lotnisko P.-Ł. powstało w 1913 roku jako pruskie lotnisko wojskowe w Ł. pod P.. Przed I Wojną Światową, a także w czasie jej trwania, na lotnisku funkcjonowała szkoła pilotów, obserwatorów i mechaników, poza tym naprawiono samoloty i składowano sprzęt lotniczy. W latach 1931 – 1938 nastąpiła rozbudowa cywilnej części lotniska, port w Ł. stał się drugim po W.-O. lotniskiem w kraju. W 1987 roku powstało Przedsiębiorstwo Państwowe (...), które przejęło zarządzanie lotniskiem w Ł.. W 1993 roku przystąpiono do budowy nowego terminalu pasażerskiego, uruchomiono pierwsze połączenie zagraniczne do D.. W 1996 roku rozpoczęto rozbudowę i modernizację terminalu (przeprojektowanie całego obiektu, zmiana funkcjonalności pomieszczeń, połączenie hal przylotów i odlotów) oraz podpisano porozumienia w sprawie utworzenia spółki (...). W dniu 11 lipca 1997 r. utworzono spółkę (...), której udziałowcami są Przedsiębiorstwo Państwowe (...), Miasto P. oraz Skarb Państwa. W 2000 roku rozpoczęto prace przy budowie terminalu pasażerskiego, przystąpiono do modernizacji i rozbudowy płyty postojowej samolotów, uruchomiono połączenia do B. i zawarto porozumienia o współpracy z F. A..

W 2001 r. oddano do użytku dwa nowoczesne terminale: pasażerski i cargo oraz nową płytę postojową. W 2002 roku uruchomiono połączenia do W. i F.. W 2003 roku uruchomiono połączenia do: K./B., W., M., L., oddano do użytkowania zmodernizowany terminal GA. W 2004 roku uruchomiono połączenia do B. i M.. W latach 2005 – 2007 uruchomiono kolejne połączenia do: L. L., L. S., D., L., S., B.-G., B., D., (...), L. G., E., P.-B., R.-C., K.. W 2008 roku przystąpiono do rozbudowy terminalu pasażerskiego i dostosowano infrastrukturę do obsługi ruchu w strefie S..

W dniu 28 lutego 2011 r. (...) Dyrektor Ochrony Środowiska w P. wydał decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach dla przedsięwzięcia „Rozbudowa i modernizacja (...)”. W kwietniu 2011 r. rozpoczęto rozbudowę terminalu pasażerskiego – projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko. W czerwcu 2011 r. rozpoczęto rozbudowę płaszczyzn lotniskowych – projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko. W maju 2012 r. odbyły się uroczyste inauguracje rozbudowanych płaszczyzn lotniskowych – nowej równoległej drogi kołowania oraz rozbudowanej płyty postojowej oraz otwarcie rozbudowanego terminalu pasażerskiego – strefa przylotów i przyszła hala odpraw. W lipcu 2012 r. rozpoczęto kontynuację rozbudowy terminalu pasażerskiego – początek prac przy budowie nowej sortowni bagażu oraz rozbudowie strefy odlotów. W 2000 r. z (...) skorzystało 227.847 pasażerów, przy liczbie 13.225 operacji lotniczych. W 2008 r. z (...) skorzystało już 1.274.679 pasażerów, a operacji lotniczych odnotowano w liczbie 23.609. W 2012 r. z (...) skorzystało 1.595.221 pasażerów i odbyło się 25.261 operacji lotniczych.

Lotnisko cywilne P.-Ł. jest własnością pozwanej spółki (...) Sp. z o.o. w P..

W dniu 30 stycznia 2012 r. Sejmik Województwa (...) podjął uchwałę nr (...) w sprawie utworzenia obszaru ograniczonego użytkowania dla lotniska P.-Ł. w P.. Uchwała utworzyła obszar ograniczonego użytkowania dla lotniska P.-Ł. w P., którego zarządcą jest (...) Sp. z o.o.

Uchwała wyznaczyła zewnętrzną granicę obszaru ograniczonego użytkowania na podstawie: 1) izolinii równoważnego poziomu dźwięku A dla pory dnia LAeqD = 55 dB, pochodzącego od startów, lądowań i przelotów statków powietrznych; 2) izolinii równoważnego poziomu dźwięku A dla pory nocy LAeqN = 45 dB, pochodzącego od startów, lądowań i przelotów statków powietrznych; 3) izolinii równoważnego poziomu dźwięku A dla pory dnia LAeqD = 50 dB, pochodzącego od pozostałych źródeł hałasu związanych z działalnością lotniska; 4) izolinii równoważnego poziomu dźwięku A dla pory nocy LAeqN = 40 dB, pochodzącego od pozostałych źródeł hałasu związanych z działalnością lotniska.

W obszarze ograniczonego użytkowania wyodrębniono dwie strefy: 1) zewnętrzną, której obszar od zewnątrz wyznacza linia będąca granicą obszaru ograniczonego użytkowania, a od wewnątrz linia będąca obwiednią izolinii równoważnego poziomu dźwięku A dla pory dnia LAeqD = 60 dB oraz dla nocy LAeqN = 50 dB, pochodzącego od startów, lądowań i przelotów statków powietrznych oraz izolinii równoważnego poziomu dźwięku A dla pory dnia LAeqD = 55 dB oraz dla nocy LAeqN = 45 dB, pochodzącego od pozostałych źródeł hałasu związanych z działalnością lotniska; 2) wewnętrzną, której obszar od zewnątrz wyznacza linia będąca obwiednią, o której mowa w pkt 1, a od wewnątrz linia biegnąca wzdłuż granicy lotniska.

W uchwale wprowadzono wymagania techniczne dotyczące budynków położonych w strefie wewnętrznej obszaru ograniczonego użytkowania w postaci obowiązku zapewnienia właściwego klimatu akustycznego w budynkach z pomieszczeniami wymagającymi ochrony akustycznej poprzez stosowanie przegród budowlanych o odpowiedniej izolacyjności akustycznej. W uchwale wskazano, że przez odpowiednią izolacyjność akustyczną przegród budowlanych należy rozumieć izolacyjność akustyczną określoną zgodnie z Polskimi Normami w dziedzinie akustyki budowlanej z uwzględnieniem poziomu hałasu powodowanego przez starty, lądowania, przeloty statków powietrznych, operacje naziemne i inne źródła hałasu związane z funkcjonowaniem lotniska, przy zapewnieniu wymaganej wymiany powietrza w pomieszczeniu, a także wymaganej izolacyjności cieplnej. Wskazano również, że przez właściwy klimat akustyczny w budynkach rozumie się poziom dźwięku zgodny z obowiązującymi Polskimi Normami w dziedzinie akustyki budowlanej. Powyższa uchwała weszła w życie w dniu 28 lutego 2012 r.

Powódka M. K. (1) jest właścicielem nieruchomości położonej w P. przy ul. (...), stanowiącej działkę nr (...) o nr kw (...) o powierzchni 1049 m2 zabudowanej jednorodzinnym budynkiem mieszkalnym. Zgodnie z załącznikami nr 6b i 7b do uchwały nr (...) nieruchomość powódki znajduje się w strefie wewnętrznej obszaru ograniczonego użytkowania lotniska P. – Ł. w P..

Na dzień wejścia w życie ww. uchwały, przedmiotowa nieruchomość zabudowana była budynkiem mieszkalnym jednorodzinnym dwukondygnacyjnym o powierzchni użytkowej 168,90 m2 pobudowanym na przełomie 1992/1993 r. Jest to budynek niepodpiwniczony, murowany wzniesiony w technologii tradycyjnej murowanej, z dachem płaskim krytym papą. Budynek wyposażony jest we wszystkie sieci miejskie. Stan techniczny budynku oceniono jako przeciętny. Na działce urządzony jest ogród, ogrodzenie, umocniony podjazd. Nieruchomość ta posiada drogę dojazdową utwardzoną kostką brukową, z chodnikiem po jednej stronie ulicy. Nieruchomość posiada dostęp do wszystkich sieci uzbrojenia technicznego. Kształt działki jest regularny, wydłużony, ukształtowanie terenu płaskie. Bezpośrednie sąsiedztwo nieruchomości powódki stanowi zabudowa mieszkaniowa jednorodzinna.

Dla powyższego terenu brak jest aktualnego planu zagospodarowania przestrzennego. Z uwagi na fakt, że przedmiotowa nieruchomość zabudowana jest budynkiem mieszkalnym jednorodzinnym, jej przeznaczenie zostało zdeterminowane aktualną zabudową.

Zgodnie ze zmianą studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy T. zatwierdzonym Uchwałą Nr (...) Rady Gminy T. z dnia 21 czerwca 2011r., działka powódki znajduje się na terenach oznaczonych symbolem M4 - tereny zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej o dużej intensywności.

Wartość nieruchomości powódki według stanu na dzień 28.02.2012 r. wyniosła 525.387 zł. W związku funkcjonowaniem lotniska i wprowadzeniem uchwałą Sejmiku Województwa (...) nr (...) obszaru ograniczonego użytkowania dla lotniska P. – Ł. w P., wartość nieruchomości powódki uległa zmniejszeniu o kwotę 54.404 zł. W związku ze zwiększonym hałasem wywołanym ruchem pojazdów lotniczych zwiększonym przez wprowadzenie strefy, budynek mieszkalny położony na nieruchomości powódki wymaga adaptacji aby spełnić wymagania dźwiękoszczelności przewidziane dla strefy wewnętrznej. Konieczne jest zakupienie i zamontowanie nawiewników okiennych dla 7 okien czego koszt wynosi 2.450 zł, nadto wymiana okien na spełniające wymagania dźwiękoszczelności czego koszt wynosi 33.649 zł, łącznie 40.590,59 zł.

Powódka L. G. (2) jest właścicielką nieruchomości położonej w P. przy ul. (...), stanowiącej działkę nr (...) o powierzchni 309 m2 o nr kw (...) zabudowanej budynkiem mieszkalnym. Zgodnie z załącznikami nr 6b i 7b do uchwały nr (...) nieruchomość powodów znajduje się w strefie wewnętrznej obszaru ograniczonego użytkowania lotniska P. – Ł. w P..

Na dzień wejścia w życie ww. uchwały, przedmiotowa nieruchomość zabudowana była jednorodzinnym budynkiem mieszkalnym w zabudowie bliźniaczej o powierzchni użytkowej 199 m2 wybudowanym w latach 80-tych XX wieku. Jest to budynek dwukondygnacyjny, całkowicie podpiwniczony, murowany wzniesiony w technologii tradycyjnej murowanej, z dachem dwuspadowym krytym papą. Budynek wyposażony jest w następujące sieci miejskie tj. sieć wodną, sieć energetyczną, sieć gazową i kanalizacyjną. Stan techniczny budynku jest dobry. Na działce urządzony jest ogród, ogrodzenie, umocniony podjazd. Nieruchomość ta posiada drogę dojazdową utwardzoną kostką brukową, z chodnikiem po obu stronach ulicy. Nieruchomość posiada dostęp do wszystkich sieci uzbrojenia technicznego. Kształt działki jest regularny, wydłużony, ukształtowanie terenu płaskie. Bezpośrednie sąsiedztwo nieruchomości powodów stanowi zabudowa mieszkaniowa jednorodzinna bliźniacza.

Dla powyższego terenu uchwalono plan zagospodarowania przestrzennego dla obszaru (...) w P., uchwałą nr (...) Rady Miasta P. z dnia 30 stycznia 2007 r. (Nr (...), poz. (...)). Teren przedmiotowej działki oznaczony jest symbolem 1M. i stanowi teren zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej.

Wartość nieruchomości powódki według stanu na dzień 28.02.2012 r. wyniosła 496.931 zł. W związku funkcjonowaniem lotniska i wprowadzeniem uchwałą Sejmiku Województwa (...) nr (...) obszaru ograniczonego użytkowania dla lotniska P. – Ł. w P., wartość nieruchomości powódki uległa zmniejszeniu o kwotę 38.617 zł. W związku ze zwiększonym hałasem wywołanym ruchem pojazdów lotniczych zwiększonym przez wprowadzenie strefy, budynek mieszkalny położony na nieruchomości powodów wymaga adaptacji aby spełnić wymagania dźwiękoszczelności przewidziane dla strefy wewnętrznej. Konieczne jest zakupienie i zamontowanie nawiewników okiennych dla 7 okien czego koszt wynosi 2.117 zł, nadto wymiana okien na spełniające wymagania dźwiękoszczelności czego koszt wynosi 17.972 zł, łącznie 21.696,42 zł.

Powodowie P. J. (2) i M. J. są właścicielami nieruchomości na prawach wspólności majątkowej małżeńskiej położonej w P. przy ul. (...), stanowiącej działkę (...) o łącznej powierzchni 2120 m2 o nr kw (...). Zgodnie z załącznikami nr 6b i 7b do uchwały nr (...) nieruchomość powodów znajduje się w strefie wewnętrznej obszaru ograniczonego użytkowania lotniska P. – Ł. w P..

Na dzień wejścia w życie ww. uchwały, przedmiotowa nieruchomość zabudowana była budynkiem mieszkalnym jednorodzinnym o powierzchni użytkowej 186,82 m2 wybudowanym na przełomie 2004/2005 r. Jest to budynek jednokondygnacyjny, niepodpiwniczony z poddaszem nieużytkowym, murowany wzniesiony w technologii tradycyjnej murowanej, z dachem wielospadowym krytym dachówką. Budynek wyposażony jest w następujące sieci miejskie tj. sieć wodną, sieć energetyczną, sieć gazową i kanalizacyjną. Stan techniczny budynku został oceniony na bardzo dobry. Na działce częściowo urządzony jest ogród, ogrodzenie, umocniony podjazd, a nadto znajduje się elementy małej architektury oraz staw. Nieruchomość ta posiada drogę dojazdową utwardzoną asfaltem. Nieruchomość posiada dostęp do wszystkich sieci uzbrojenia technicznego. Kształt działki jest regularny, wydłużony, ukształtowanie terenu płaskie. Bezpośrednie sąsiedztwo nieruchomości powodów stanowi zabudowa mieszkaniowa jednorodzinna.

Dla powyższego terenu brak jest aktualnego planu zagospodarowania przestrzennego. Z uwagi na fakt, że przedmiotowa nieruchomość zabudowana jest budynkiem mieszkalnym jednorodzinnym, jej przeznaczenie zostało zdeterminowane aktualną zabudową. Zgodnie ze zmianą studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy T. zatwierdzonym Uchwałą Nr (...) Rady Gminy T. z dnia 21 czerwca 2011r., działka powodów znajduje się na terenach oznaczonych symbolem (...) - tereny zabudowy mieszkaniow0-usługowej.

Wartość nieruchomości powodów według stanu na dzień 28.02.2012 r. wyniosła 906.568 zł. W związku funkcjonowaniem lotniska i wprowadzeniem uchwałą Sejmiku Województwa (...) nr (...) obszaru ograniczonego użytkowania dla lotniska P. – Ł. w P., wartość nieruchomości powodów uległa zmniejszeniu o kwotę 73.205 zł. W związku ze zwiększonym hałasem wywołanym ruchem pojazdów lotniczych zwiększonym przez wprowadzenie strefy, budynek mieszkalny położony na nieruchomości powodów wymaga adaptacji aby spełnić wymagania dźwiękoszczelności przewidziane dla strefy wewnętrznej. Konieczne jest zakupienie i zamontowanie nawiewników okiennych dla 6 okien czego koszt wynosi 2.100 zł, nadto wymiana okien na spełniające wymagania dźwiękoszczelności czego koszt wynosi 24.224 zł, łącznie 28.430,82 zł.

Powód P. J. (1) jest właścicielem nieruchomości położonej w P. przy ul. (...), stanowiącej działkę (...) o powierzchni 812 m2 o nr kw (...) zabudowanej jednorodzinnym budynkiem mieszkalnym. Zgodnie z załącznikami nr 6b i 7b do uchwały nr (...) nieruchomość powodów znajduje się w strefie zewnętrznej obszaru ograniczonego użytkowania lotniska P. – Ł. w P..

Na dzień wejścia w życie ww. uchwały, przedmiotowa nieruchomość zabudowana była budynkiem mieszkalnym jednorodzinnym o powierzchni użytkowej 101,9 m2 wybudowanym na przełomie 1993/1994 r. Jest to budynek dwukondygnacyjny, murowany wzniesiony w technologii tradycyjnej murowanej, z dachem płaskim krytym papą. Budynek wyposażony jest w następujące sieci miejskie tj. sieć wodną, sieć energetyczną, sieć gazową i kanalizacyjną. Stan techniczny budynku jest bardzo dobry. Na działce urządzony jest ogród, ogrodzenie, umocniony podjazd. Nieruchomość ta posiada drogę dojazdową utwardzoną asfaltem, bez chodnika. Nieruchomość posiada dostęp do wszystkich sieci uzbrojenia technicznego. Kształt działki jest regularny, wydłużony, ukształtowanie terenu płaskie. Bezpośrednie sąsiedztwo nieruchomości powodów stanowi zabudowa mieszkaniowa jednorodzinna.

Dla powyższego terenu brak jest aktualnego planu zagospodarowania przestrzennego. Z uwagi na fakt, że przedmiotowa nieruchomość zabudowana jest budynkiem mieszkalnym jednorodzinnym, jej przeznaczenie zostało zdeterminowane aktualną zabudową. Zgodnie ze zmianą studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy T. zatwierdzonym Uchwałą Nr (...) (...) Rady Gminy T. z dnia 21 czerwca 2011r., działka powoda znajduje się na terenach oznaczonych symbolem M4 - tereny zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej o dużej intensywności.

Wartość nieruchomości powoda według stanu na dzień 28.02.2012 r. wynosiła 640.198 zł. W związku funkcjonowaniem lotniska i wprowadzeniem uchwałą Sejmiku Województwa (...) nr (...) obszaru ograniczonego użytkowania dla lotniska P. – Ł. w P., wartość nieruchomości powoda uległa zmniejszeniu o kwotę 26.152 zł.

Sejmik Województwa (...) uchwałą z dniem 30.01.2012 r., wprowadził strefę ograniczonego użytkowania wokół lotniska P.- Ł., przede wszystkim z uwagi na spodziewany poziom hałasu. Na poziom cen rynkowych wpływa m. in. tzw. świadomy nabywca. Planowany w przyszłości wzrost intensywności lotów nie daje możliwości poznania faktycznym właścicielom i potencjalnym nabywcom skali przyszłych utrudnień i ograniczeń z tego tytułu. Sam fakt wprowadzenia strefy ograniczonego użytkowania ze względu na spodziewany poziom hałasu lotniczego powoduje, że właściciele nieruchomości położonych w jej granicach, w tym potencjalni ich nabywcy, muszą liczyć się z odpowiednimi niedogodnościami tak w sposobie zagospodarowania, jak i w sposobie ich użytkowania. Świadomość uczestników rynku o potencjalnym podwyższonym ryzyku zamieszkiwania w okolicach lotniska, a w szczególności w obrębie utworzonego wokół niego specjalnego obszaru ograniczonego użytkowania, powoduje utratę wartości nieruchomości. Ograniczenia i niedogodności w wykorzystywaniu nieruchomości powodów zgodnie z przeznaczeniem są związane między innymi z hałasem lotniczym, którego wartość przekracza granice hałasu wyrażonego wskaźnikiem równoważnego poziomu dźwięku A dla pory dnia LAeqD = 60 dB oraz dla nocy LAeqN = 50 dB, pochodzącego od startów, lądowań i przelotów statków powietrznych, ustalonego we wskazanej wyżej uchwale. W miejscu położenia wymienionych wyżej czterech nieruchomości powodów równoważny poziom dźwięku A wynosi w dzień 60,00 dB, a w nocy 50,00 dB.

Pismem z dnia 18.02.2014 r., doręczonym tego samego dnia, powódka M. K. (1) wezwała pozwaną do zapłaty odszkodowania w łącznej kwocie 120.000 zł, lecz pozwana odmówiła zapłaty.

Pismem z dnia 18.02.2014 r., doręczonym tego samego dnia, powódka L. G. (2) wezwała pozwaną do zapłaty odszkodowania w łącznej kwocie 700.000 zł, lecz pozwana odmówiła zapłaty.

Pismem z dnia 18.11.2013 r., doręczonym w dniu 20.11.2013 r., powód P. J. (2) wezwał pozwaną do zapłaty odszkodowania w łącznej kwocie 145.000 zł, lecz pozwana odmówiła zapłaty.

Pismem z dnia 18.11.2013 r., doręczonym w dniu 20.11.2013 r., powód P. J. (1) wezwał pozwaną do zapłaty odszkodowania w łącznej kwocie 99.000 zł, lecz pozwana pismem z dnia 22.11.2013 r. odmówiła zapłaty.

W rozważaniach prawnych Sąd Okręgowy wskazał, że w niniejszej sprawie powodowie domagali się odszkodowania za spadek wartości nieruchomości wskazując, że z uwagi na fakt wprowadzenia obszaru ograniczonego użytkowania dla lotniska P.-Ł. w P. uchwałą nr (...) Sejmiku Województwa (...) z dnia 30 października 2012 r. należące do powodów nieruchomości znalazły się w strefie wewnętrznej ww. obszaru. Powodowie podnosili, że w związku z funkcjonowaniem ww. lotniska i wprowadzenia obszaru ograniczonego użytkowania doszło do spadku wartości rynkowej ich nieruchomości.

Zgodnie z art.129 ust 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (dalej poś), jeżeli w związku z ograniczeniem sposobu korzystania z nieruchomości korzystanie z niej lub z jej części w dotychczasowy sposób lub zgodny z dotychczasowym przeznaczeniem stało się niemożliwe lub istotnie ograniczone, właściciel nieruchomości może żądać wykupienia nieruchomości lub jej części. Zgodnie z ustępem 2 ww. artykułu, w związku z ograniczeniem sposobu korzystania z nieruchomości jej właściciel może żądać odszkodowania za poniesioną szkodę; szkoda obejmuje również zmniejszenie wartości nieruchomości.

Odnosząc się do podstawy prawnej roszczeń strony powodowej wskazać należy, że przewidziana w art. 129 p.o.ś. odpowiedzialność odszkodowawcza obejmuje także te szkody, które wynikają z przekroczenia standardów jakości środowiska w zakresie emitowanego hałasu. Artykuł 135 ust. 1 p.o.ś., przewidujący możliwość ustanowienia obszaru ograniczonego użytkowania, jest wyjątkiem od zasady wyrażonej w art. 144 ust. 1 p.o.ś., zgodnie z którą eksploatacja instalacji w rozumieniu art. 3 pkt 6 p.o.ś., nie powinna powodować przekroczenia standardów jakości środowiska. Wyjątek ten polega na tym, że na terenie obszaru ograniczonego użytkowania eksploatacja instalacji może powodować przekroczenie standardów jakości środowiska.

W art. 129 - 136 p.o.ś. ustawodawca uregulował samodzielne podstawy odpowiedzialności odszkodowawczej związanej z ograniczeniem sposobu korzystania z nieruchomości oraz z utworzeniem obszaru ograniczonego użytkowania, opierając się na założeniu, że ryzyko szkód związanych z działalnością uciążliwą dla otoczenia powinien ponosić podmiot, który tę działalność podejmuje dla własnej korzyści. Przesłankami tej odpowiedzialności są: wejście w życie rozporządzenia lub aktu prawa miejscowego powodującego ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości, szkoda poniesiona przez właściciela nieruchomości, jej użytkownika wieczystego lub osobę, której przysługuje prawo rzeczowe do nieruchomości, i związek przyczynowy między wprowadzonym ograniczeniem sposobu korzystania z nieruchomości a szkodą.

Z art. 129 ust. 2 p.o.ś. wynika, iż szkodą jest także zmniejszenie wartości nieruchomości, co koresponduje z pojęciem straty w rozumieniu art. 361 § 2 k.c., przez którą rozumie się między innymi zmniejszenie aktywów. Obniżenie wartości nieruchomości stanowi przy tym wymierną stratę, niezależnie od tego czy właściciel ją zbył, czy też nie zamierza podjąć w tym kierunku żadnych działań, nieruchomość jest bowiem dobrem o charakterze inwestycyjnym.

Według art. 129 ust. 2 p.o.ś., ograniczeniem sposobu korzystania z nieruchomości jest także ustanowienie obszaru ograniczonego użytkowania. W związku z ustanowieniem obszaru ograniczonego użytkowania pozostaje nie tylko obniżenie wartości nieruchomości, będące następstwem ograniczeń przewidzianych bezpośrednio w treści rozporządzenia o utworzeniu obszaru, lecz także obniżenie wartości nieruchomości wynikające z tego, że wskutek wejścia w życie rozporządzenia dochodzi do zawężenia granic własności (art. 140 k.c. w zw. z art. 144 k.c.) i tym samym ścieśnienia wyłącznego władztwa właściciela względem nieruchomości położonej na obszarze ograniczonego użytkowania. O ile bowiem właściciel przed wejściem w życie rozporządzenia mógł żądać zaniechania immisji (hałasu) przekraczającej standard ochrony środowiska, o tyle w wyniku ustanowienia obszaru ograniczonego użytkowania możliwości takiej został pozbawiony. Inaczej mówiąc, szkodą podlegającą naprawieniu na podstawie art. 129 ust. 2 p.o.ś., jest także obniżenie wartości nieruchomości wynikające z faktu, iż właściciel nieruchomości będzie musiał znosić dopuszczalne na tym obszarze immisje (np. hałas) (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 lutego 2010 r. III CZP 128/09, LEX nr 578138).

Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie istnieje związek przyczynowy pomiędzy utworzeniem obszaru ograniczonego użytkowania i ograniczeniami powodów w korzystaniu ze swoich nieruchomości (i w związku z korzystaniem z nich – ze środowiska), wynikających z hałasu związanego z funkcjonowaniem lotniska Ł., a szkodą powodów w postaci zmniejszenia wartości nieruchomości. Obszar ograniczonego użytkowania dla terenów wokół lotniska Ł. wprowadzono, bo nie można było dotrzymać standardów emisji hałasu dla środowiska. Hałas natomiast ogranicza sposób korzystania z nieruchomości powodów, bo w związku z utworzeniem obszaru zobowiązani są znosić przekroczenia norm hałasu na swojej nieruchomości.

Jak wynika z opinii biegłego J. W. (1) nabywcy nieruchomości wiążą położenie nieruchomości w obszarze ograniczonego użytkowania przede wszystkim z hałasem. Dla nich strefa obszaru ograniczonego użytkowania wiąże się z uciążliwością zwiększonej emisji hałasu, a to wpływa na decyzje o kupnie nieruchomości położonej w strefie za niższą cenę w porównaniu z nieruchomościami położonymi na terenach podobnych, a położonych poza strefą. W związku z tym jest oczywiste, że zmniejszenie wartości nieruchomości powodów wyliczone przez biegłego jest związane z wprowadzeniem obszaru ograniczonego użytkowania, a konkretnie z ograniczeniem w korzystaniu z nieruchomości związanym z korzystaniem ze środowiska polegającym na obowiązku znoszenia przekroczeń norm hałasu lotniczego.

W ocenie Sądu nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut pełnomocnika pozwanego co do tego, że powodowie nabywając nieruchomość zdawali sobie sprawę z uciążliwości sąsiedztwa lotniska. Wskazać należy, że w tym okresie immisje emitowane przez lotnisko miały znacznie mniejsze natężenie, co wynika wprost ze statystyki lotów ruchu lotniczego przedłożonej przez pozwanego do odpowiedzi na pozew. Jak wskazano powyżej, w 2000 r. z (...) skorzystało 227.847 pasażerów, przy 13.225 operacjach lotniczych. W 2008 r. liczba pasażerów wyniosła już 1.274.679 przy 23.609 operacji lotniczych, natomiast w 2012 r. liczby te odpowiednio wynosiły 1.595.221 i 25.261. Zatem wzrost natężenia ruchu od 2000 roku jest znaczny. Natomiast do 2034 r. (...) przewiduje jeszcze zwiększenie operacji lotniczych.

Zmniejszenie wartości nieruchomości powodów nastąpiło dlatego, że poziom natężenia hałasu na tym lotnisku zwiększył się znacząco w związku z jego rozbudową, a tego zdarzenia w dacie nabycia nieruchomości powodowie nie mogli przewidzieć. Trudno było także ówcześnie przewidzieć, że dojdzie do wprowadzenia obszaru ograniczonego użytkowania, który niejako usankcjonuje ponadnormatywny hałas emitowany przez lotnisko, pozbawiając tym samym właścicieli nieruchomości prawa do żądania zaniechania uciążliwych emisji, które są związane immanentnie z własnością nieruchomości (por. wyrok SN z dnia 12 kwietnia 2010 r., II CSK 685/09, L.).

Nie były zasadne postulaty pozwanego dotyczące konieczności zbadania wartości nieruchomości na dzień po wprowadzeniu strefy, wynikające z postulatu braku zmian w wartości nieruchomości w związku z wprowadzoną strefą. W pierwszej kolejności wskazać należy, że badania swoje biegły odnosił do dopuszczalnego przez (...) poziomu hałasu po wprowadzeniu stref mając na względzie przewidywane zwiększenie intensywności działalności aż do 2032 r. Obniżenie wartości obejmuje zatem nie tylko wpływ obecnie wykonywanej działalności ale także przewidywanej działalności w kolejnych kilkunastu latach, aż do zwiększenia intensywności działania w kierunku maksymalnych poziomów przewidzianych w powoływanych wcześniej regulacjach.

Zadaniem Sądu było w sposób kompleksowy rozważyć spadek wartości nieruchomości w związku z wprowadzonymi strefami w oparciu o możliwie najbardziej niekorzystne działanie lotniska przewidziane rozporządzeniem. Roszczenia powodów są ściśle związane z wprowadzona strefą ograniczonego użytkowania, nie było zatem okolicznością determinującą zasadność pozwu to, czy pozwany obecnie wykorzystuje w pełni możliwości przewidziane w rozporządzeniu, lecz jak samo uprawnienie do realizacji działań naruszających dobra powodów wpływa na obniżenie tejże wartości. Nie można tracić z pola widzenia tego, że roszczenie powodów ograniczone jest trzyletnim terminem prekluzyjnym, a zatem właściciele nieruchomości w (...) wystąpić muszą z żądaniem zapłaty przed upływem tego okresu. Przyjęcie argumentacji pozwanego prowadziłoby do konstatacji, że w przypadku gdyby pozwany nie wykorzystywał w tym okresie (oraz późniejszego terminu przedawnienia) możliwości wprowadzonych strefą i nie dochodziłoby do immisji z jego strony, to powodom żadne roszczenie by nie przysługiwało.

Z oczywistych względów Sąd takiej tezy przyjąć nie może. Samo wprowadzenie stref, a zatem zalegalizowanie jurydycznie bezprawnych działań powoda – niezależnie od wcześniejszych czy późniejszych faktycznych emisji wpływa na prawa powodów. Udzielone pozwanemu przez prawodawcę zezwolenie na działanie naruszające dobra powodów – niezależnie od jego rzeczywistego wykonywania – już z samej istoty narusza wszak własność powodów.

Oczywistym jest dla Sądu, że wprowadzenie stref nastąpiło z jednej strony po to, by umożliwić pozwanemu rozbudowę infrastruktury oraz rozwój przedsiębiorstwa, z drugiej zaś aby dokonać ewentualnej – przewidywanej przez prawodawcę – legalizacji dotychczasowych działań lotniska. Nie są zatem zasadne argumenty, że przed wprowadzeniem stref hałas wywoływany przez lotnisko był tożsamy z tym, który występuje obecnie i sytuacja powodów nie uległa zmianie. O ile bowiem uprzednio w razie przekroczenia obowiązujących wówczas norm hałasu powodom przysługiwało szereg roszczeń związanych z ochroną własności, w tym roszczenie o zaniechanie immisji, to obecnie – po legalizacji działań pozwanego, uprawnienia takie zostały im odebrane.

Nie wymaga uzasadnienia to, że przeciwko osobie, która narusza własność w inny sposób aniżeli przez pozbawienie właściciela faktycznego władztwa nad rzeczą, przysługuje właścicielowi roszczenie o przywrócenie stanu zgodnego z prawem i o zaniechanie naruszeń (art. 222 § 2 kc). Nadto ochrona własności przewidziana została w art. 21 i 64 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, zaś zgodnie z treścią art. 64 ust. 3 Konstytucji, własność może być ograniczona tylko w drodze ustawy i tylko w zakresie, w jakim nie narusza ona istoty prawa własności.

W realiach sprawy niniejszej, prawo własności powodów ograniczone zostało m.in. przez art. 135 i 174 ust. 3 poś i wydane w następstwie tej ustawy rozporządzenie wojewody ustanawiające strefę ograniczonego użytkowania. Nie tyle zatem bezpośrednio hałas wywołany przez lotnisko narusza prawa powodów, jak obowiązek znoszenia tego hałasu, a ściślej – obowiązek znoszenia wszelkich działań lotniska przewidzianych zarówno przez przepisy prawa ochrony środowiska oraz omawiane rozporządzenie. Kwintesencją obniżenia wartości nieruchomości powodów jest zatem umniejszenie uprawnień właścicielskich wyrażonych w szczególności poprzez znoszenie działań lotniska – zarówno występujących obecnie jak i wszelkich działań, które według poś oraz rozporządzenia są dopuszczalne w przyszłości. Odszkodowanie zasądzone w wyroku obejmuje rekompensatę zmniejszenia wartości nieruchomości powodów w wyniku wprowadzenia zmian w ograniczeniach i progach dopuszczalnego hałasu w stosunku do obowiązujących wcześniej. Określenie zakresu szkody nastąpiło przy kompleksowym uwzględnieniu wszystkich negatywnych skutków, które wynikają z nadmiernego poziomu hałasu. Nie jest to więc odszkodowanie "za hałas", lecz za jego ekonomicznie wymierne skutki dla wartości nieruchomości.

Konkludując powyższe rozważania należy postawić stanowczą tezę, że zarzuty pozwanego wskazujące na tożsame wykonywanie działań przed i po 28 lutego 2012 r. są całkowicie chybione. Pozwany zdaje się tym samym albo przyznawać podejmowanie bezprawnych działań przed wprowadzeniem (...), sugerując powodom istnienie po ich stronie dodatkowego roszczenia odszkodowawczego (art. 435 kc), albo też pomija przyznane mu obecnie uprawnienie do przekraczania norm hałasu. Warto przywołać uzasadnienie wyroku SN z dnia 21.08.2013r., w którym dochodząc do wniosków tożsamych z wyrażonym wyżej poglądem wskazano, że argumentacja pozwanego oparta na twierdzeniu, że hałas wokół lotniska występował już wcześniej i powodowie powinni to uwzględniać dokonując kupna, nie podważa zatem uprawnienia do odszkodowania z tytułu utworzenia obszaru ograniczonego użytkowania. Bez jego wprowadzenia powodowie mogliby się domagać zaniechania nadmiernych immisji dźwiękowych, natomiast po jego wprowadzeniu muszą je tolerować. Konieczność znoszenia hałasu stanowi więc normalny skutek wprowadzenia obszaru (II CSK 578/12, OSNC 2014/4/47, Biul. SN 2013/12/18).

W ocenie Sądu bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy były podnoszone przez pełnomocnika pozwanego zarzuty, że pozwany podejmuje środki mające na celu zminimalizowanie uciążliwości związanych z działalnością lotniska dla sąsiednich nieruchomości mieszkalnych. Działania te, jak wynika z opinii biegłego oraz badań przeprowadzonych na zlecenie pozwanej, nie doprowadziły do zmniejszenia poziomu hałasu do takiego poziomu, który odpowiadałby normom wskazanym w wyżej cytowanym rozporządzeniu i tym samym umożliwiłyby zlikwidowanie obszaru ograniczonego użytkowania utworzonego dla lotniska P. – Ł.. Z opinii biegłego J. W. (1) wynika, że w związku z wejściem w życie uchwały Sejmiki Województwa (...) nr (...) z dnia 30 stycznia 2012 r. nastąpił spadek wartości nieruchomości powodów znajdującej się w strefie wewnętrznej obszaru ograniczonego użytkowania lotniska Ł.. Spadek ten stanowi różnicę między wartością wg stanu na dzień 28 lutego 2012 r. wg aktualnego przeznaczenia, a wartością nieruchomości wg stanu z dnia 28 lutego 2012 r. traktowanego jako terenu nie obciążonego ponadnormatywnym hałasem i związanym z nim ograniczeniami.

W tak omówionym stanie koniecznym jest rozważenie zasadności wszystkich czterech, odrębnych powództw albowiem połączenie spraw miało jedynie charakter techniczny zmierzający do zmniejszenia kosztów postępowania oraz ograniczenia czasu jego trwania z uwagi na analogie występujące pomiędzy sprawami.

Z wyliczeń biegłego wynika, że spadek wartości rynkowej nieruchomości powódki M. K. (1) położonej w P. przy ul. (...), wyraża się w kwocie 54.404 zł; spadek wartości rynkowej nieruchomości powódki L. G. (2) położonej w P. przy ul. (...) wyraża się w kwocie 38.617 zł; spadek wartości rynkowej nieruchomości powodów P. J. (2) i M. J. położonej w P. przy ul. (...) wyraża się w kwocie 73.205 zł, z kolei spadek wartości nieruchomości powoda P. J. (1) położonej w P. przy ul. (...) wyraża się w kwocie 26.152 zł.

W ocenie Sądu Okręgowego powołane wyżej sumy stanowią szkodę powodów w związku z usytuowaniem przedmiotowej nieruchomości w strefie wewnętrznej obszaru ograniczonego użytkowania lotniska P. - Ł. w P., która pozostaje w adekwatnym związku z istniejącymi na tym terenie przekroczeniami norm hałasu i wynikającymi z tego ograniczeniami w prawie własności powodów. Obowiązek znoszenia tych przekroczeń wynika zaś z wprowadzenia obszaru ograniczonego ww. uchwałą nr (...). Powodowie nie mogą korzystać ze swojej nieruchomości wolnej od hałasu lotniczego, przekraczającego nadto dopuszczalne przez obowiązujące prawo poziomy emisyjne.

W ocenie Sądu Okręgowego utrata wartości nieruchomości powodów nie jest szkodą jedynie hipotetyczną, aktualizującą się dopiero w chwili rozporządzenia prawem. Własność nieruchomości stanowi dobro o charakterze inwestycyjnym, jest lokatą kapitału. Sąd podziela stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w uchwale z 12.10.2001r. III CZP 57/01 (publik. OSNC 2002, nr 5, poz. 57), że anachronizmem jest przyjmowanie różnych sposobów określenia wartości takich samych rzeczy w zależności od tego, czy są przeznaczone do normalnego używania i korzystania przez właściciela, czy też są przeznaczone do zbycia. W warunkach gospodarki rynkowej każda rzecz mająca wartość majątkową może być w każdym czasie przeznaczona na sprzedaż. Zbycie rzeczy jest takim samym uprawnieniem właściciela, jak korzystanie z niej, wobec czego traci także znaczenie odróżnienie wartości użytkowej rzeczy od jej wartości handlowej. Miernikiem wartości majątkowej rzeczy jest pieniądz, a jej weryfikatorem rynek. Rzecz zawsze ma taką wartość majątkową, jaką może osiągnąć na rynku. Obniżenie wartości nieruchomości stanowi przy tym wymierną stratę, niezależnie od tego czy właściciel ją zbył, czy też nie zamierza podjąć w tym kierunku żadnych działań, nieruchomość jest bowiem dobrem o charakterze inwestycyjnym.

Sąd w składzie niniejszym zauważa również, że uwzględnieniu co do zasady podlegały roszczenia powodów związane z koniecznością przeprowadzenia rewitalizacji akustycznej budynków.

W uchwale Sejmiku Województwa (...) z dnia 30 stycznia 2012 r. nr (...) w sprawie utworzenia obszaru ograniczonego użytkowania dla lotniska P. - Ł. w P., wprowadzono wymagania techniczne dotyczące budynków położonych w strefie wewnętrznej obszaru ograniczonego użytkowania w postaci: obowiązku zapewnienia właściwego klimatu akustycznego w budynkach z pomieszczeniami wymagającymi ochrony akustycznej poprzez stosowanie przegród budowlanych o odpowiedniej izolacyjności akustycznej.

W uchwale wskazano, że przez odpowiednią izolacyjność akustyczną przegród budowlanych należy rozumieć izolacyjność akustyczną określoną zgodnie z Polskimi Normami w dziedzinie akustyki budowlanej z uwzględnieniem poziomu hałasu powodowanego przez starty, lądowania, przeloty statków powietrznych, operacje naziemne i inne źródła hałasu związane z funkcjonowaniem lotniska, przy zapewnieniu wymaganej wymiany powietrza w pomieszczeniu, a także wymaganej izolacyjności cieplnej. Wskazano również, że przez właściwy klimat akustyczny w budynkach rozumie się poziom dźwięku zgodny z obowiązującymi Polskimi Normami w dziedzinie akustyki budowlanej.

W świetle powyższego należało wskazać, że bezpośrednim uszczerbkiem powodów związanym z ustanowieniem strefy ograniczonego użytkowania są również koszty związane z zapewnieniem w ich budynku mieszkalnym właściwego klimatu akustycznego, zgodnie bowiem z dyspozycją art. 136 ust. 3 poś - w razie określenia na obszarze ograniczonego użytkowania wymagań technicznych dotyczących budynków szkodą, o której mowa w art. 129 ust. 2, są także koszty poniesione w celu wypełnienia tych wymagań przez istniejące budynki, nawet w przypadku braku obowiązku podjęcia działań w tym zakresie.

W ocenie Sądu, nie stoi na przeszkodzie zasądzenie na rzecz powodów kosztów rewitalizacji akustycznej budynków pomimo faktu, że powodowie takich kosztów jeszcze nie ponieśli. Wskazać należy, że sama wykładnia językowa art. 136 ust. 3 poś nie prowadzi do wniosku, że tylko w przypadku poniesienia przedmiotowych nakładów można żądać ich zwrotu. Ustawodawca użył określenia „także koszty poniesione”, co mogłoby wskazywać na koszty już wydatkowane w celu wypełnienia wymagań technicznych. Jednak odwołanie do art. 129 ust. 2 oraz słowo „także” wskazują, że jest to tylko jedna ze szkód, które podlegają naprawieniu na podstawie art. 129 ust. 2. Przy dokonaniu wykładni wskazanego przepisu należy zwrócić uwagę, że celem uregulowań art. 129 i 136 poś jest ułatwienie osobom poszkodowanym w wyniku wprowadzenia obszaru ograniczonego użytkowania dochodzenia roszczeń odszkodowawczych. Należy zatem przyjąć, że wskazanie na koszty poniesione w celu spełnienia wymagań technicznych przez istniejące budynki miało wyeliminować spory co do objęcia tych kosztów obowiązkiem naprawienia szkody. Ustęp 3 art. 136 poś został wprowadzony z dniem 28 lipca 2005 roku, a więc już w czasie, kiedy obowiązywało rozporządzenie o wprowadzeniu strefy ograniczonego użytkowania. Jako element szkody uznano „także szkody poniesione”, a nie „wyłącznie koszty już poniesione” – stąd też przepisu art. 136 ust. 3 poś nie można traktować jako zawężającego zakres odszkodowania wskazany w art. 129 ust. 2 tejże ustawy.

Wysokość szkody powodów – nakładów koniecznych na zapewnienie właściwego klimatu akustycznego w pomieszczeniach budynków – została wykazana poprzez opinie biegłego sądowego J. W. (1).

Z wyliczeń biegłego wynika, że koszty adaptacji aby spełnić wymagania dźwiękoszczelności przewidziane dla strefy wewnętrznej obszaru ograniczonego użytkowania nieruchomości powódki M. K. (1) położonej w P. przy ul. (...), stanowią kwotę 40.590,59 zł.

Z kolei koszty adaptacji nieruchomości powódki L. G. (2) położonej w P. przy ul. (...), stanowią kwotę 21.696,42 zł.

Mając na uwadze powyższe zasądzono od pozwanej na rzecz powódki M. K. (1) łącznie kwotę 94.995,59 zł, w tym 54.404 zł tytułem odszkodowania za spadek wartości nieruchomości oraz 40.590,59 zł tytułem odszkodowania za konieczność dokonania adaptacji akustycznej, oddalając powództwo w pozostałym zakresie. Oddaleniu podlegało także roszczenie powódki w kwestii ustalenia odpowiedzialności pozwanego na przyszłość.

Przemawia za tym wyżej przedstawiona argumentacji. Wartości opisane wyżej obejmują bowiem szkodę całkowitą związaną ze spadkiem wartości nieruchomości i nakładami akustycznymi wynikającymi z powyższych okoliczności i to z uwzględnieniem poziomu hałasu przewidywanego z maksymalnym wykorzystaniem lotniska w zakresie opisanym w powołanych aktach prawnych.

Co do roszczenia L. G. (1). Zasądzono od pozwanej na jej rzecz łącznie kwotę 60.313,42 zł, w tym 38.617 zł tytułem odszkodowania za spadek wartości nieruchomości oraz 21.696,42 zł tytułem odszkodowania za konieczność dokonania adaptacji akustycznej, oddalając powództwo w pozostałym zakresie.

Co do roszczenia P. J. (2) i M. J. zasądzono kwotę 73.205 zł tytułem odszkodowania za spadek wartości nieruchomości, oddalając powództwo w pozostałym zakresie jako nieuzasadnione.

Co do roszczenia powoda P. J. (1) zasądzono od pozwanej kwotę 26.152 zł tytułem odszkodowania za spadek wartości nieruchomości, oddalając powództwo w pozostałym zakresie jako nieuzasadnione.

O roszczeniu odsetkowym we wszystkich w/w punktach wyroku w części zasądzającej, Sąd orzekł w trybie art. 481 § 1 kc w zw. z art. 455 kc uznając że data doręczenia pozwanemu opinii biegłego wyliczającego wartość nieruchomości, kwot rewitalizacji akustycznej i spadku wartości nieruchomości winna być miarodajna dla ustalenia terminu, od którego pozwany ma świadomość rzeczywistej wartości kierowanych przeciwko niemu roszczeń.

Na wcześniejszym etapie postępowania, powodowie nie mogli określić precyzyjnie wysokości żądania, zaś pozwany nie mógłby jej zweryfikować. Należy przy tym podkreślić, że przyjęcie takiego rozwiązania przez Sąd nie podważało celu roszczenia odsetkowego, a którym jest kompensacja szkody wynikającej z niemożności korzystania przez wierzyciela z należnych mu pieniędzy. Ceny nieruchomości niewątpliwie zmieniły się od chwili wytoczenia powództwa, ubytek wartości nieruchomości powodów został zatem oszacowany z uwzględnieniem aktualnej na dzień wydania opinii wartości nie tylko wskutek inflacji, lecz przede wszystkim w związku z kształtowaniem się cen na rynku nieruchomości. Zasądzenie odsetek od daty zgłoszenia żądania czy też wytoczenia powództwa prowadziłoby zatem do efektu podwójnego wynagrodzenia powodom niemożności korzystania z należnych im pieniędzy: raz poprzez zwaloryzowanie ich roszczenia w związku z upływem prawie kilkuletniego czasu od daty zgłoszenia bądź z upływem czasu od wytoczenia powództwa, a drugi raz poprzez przyznanie odszkodowania za ubytek wartości jego nieruchomości według aktualnych cen (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 9.10.2012r., w sprawie I ACa 837/12).

W świetle powyższego, odsetki od roszczeń powodów M. K. (1), L. G. (2), P. J. (2), M. J. i P. J. (1) zasądzono od dnia 27.05.2015 r. do dnia zapłaty.

W pozostałym zakresie roszczenie odsetkowe również podlegało oddaleniu.

Podstawę rozstrzygnięcia o kosztach stanowił art. 100 kpc.

Powyższy wyrok zaskarżyli apelacjami:

a)pozwany - w punktach 1,4,7 i 10 - zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego w postaci art. 129 ust. 2 p.o.ś. zw. art. 361 § 1 k.c., art. 129 ust. 2 p.o.ś. w zw. z art. art. 361 § 1 k.c. w zw. z § 8 uchwały Sejmiku Województwa (...) Nr (...) w sprawie utworzenia obszaru ograniczonego użytkowania dla lotniska P.-Ł. w P., art. 481§ 2 kc w zw. z art. 455 kc i art. 363 § 2 kc oraz przepisów proceduralnych w postaci art. 244 kpc, 278 kpc, art. 233§1 kpc w zw. z art. 217 kpc w zw. z art. 227 kpc i art. 244 kpc, 233 kpc, art. 233 § 1 kpc i art. 236 kpc.

Z powołaniem na te zarzuty pozwany wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa ewentualnie o zmianę na zasadzie art. 380 kpc:

-postanowienia dowodowego Sądu Okręgowego z 24.06.2015r. o oddaleniu wniosku o dopuszczenie dowodu z kolejnej opinii biegłego rzeczoznawcy majątkowego przez dopuszczenie tegoż dowodu;

- postanowienia Sądu Okręgowego z 24.06.2015r. o oddaleniu wniosku o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego akustyka, a następnie biegłego z dziedziny budownictwa poprzez dopuszczenie tego dowodu;

uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.

W trybie art. 381 kpc pozwany wniósł:

- o przeprowadzenie dowodu z „opinii dotyczącej zasad metodycznych wyceny nieruchomości do celów odszkodowawczych na obszarze ograniczonego użytkowania portu lotniczego oraz ocena poprawności zastosowania modelu statystycznego(regresji wielorakiej) we wskazanych opiniach biegłych sądowych” sporządzonej przez I. F. oraz J. K. na okoliczność błędów metodologicznych opinii biegłego, na okoliczność zasadności skierowania opinii do oceny Komisji Arbitrażowej (...);

Złożenie przez Sąd wniosku do Komisji Arbitrażowej (...) Federacji Stowarzyszeń (...) o ocenę prawidłowości sporządzenia opinii biegłego J. W. sporządzonych w połączonych do wspólnego rozpoznania sprawach.

b) powód P. J. (1) - w zakresie oddalającym jego powództwo oraz co do rozstrzygnięcia o kosztach procesu – zarzucając naruszenie prawa materialnego w postaci art. art. 129 ust. 2 p.o.ś. zw. art. 361 k.c., art. 481 § 2 kc w zw. z art. 455 kc, art. 363 kc oraz prawa procesowego w postaci art. 207 § 6 kpc, 233 § 1 kpc w zw. z art. 217§3 kpc i art. 227 kpc, art. 233 § 1 kpc oraz nieustalenie wszystkich istotnych okoliczności wniósł o zmianę wyroku poprzez zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda 99.000zł z ustawowymi odsetkami od wniesienia pozwu ewentualnie o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.

c) powodowie M. J. i P. J. (2) w zakresie oddalającym ich powództwo oraz co do rozstrzygnięcia o kosztach procesu – zarzucając naruszenie prawa materialnego w postaci art. art. 129 ust. 2 p.o.ś. zw. art. 361 k.c., art. 481 § 2 kc w zw. z art. 455 kc, art. 363 kc oraz prawa procesowego w postaci art. 207 § 6 kpc, 233 § 1 kpc w zw. z art. 217§3 kpc i art. 227 kpc, art. 233 § 1 kpc oraz nieustalenie wszystkich istotnych okoliczności wniósł o zmianę wyroku poprzez zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda 99.000zł z ustawowymi odsetkami od wniesienia pozwu ewentualnie o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.

Również w apelacjach powodów wniesiono o przeprowadzenie w postępowaniu apelacyjnym dowodu z opinii biegłego z dziedziny wyceny nieruchomości.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Uzasadnione, lecz tylko w nieznacznym zakresie, a mianowicie co do zarzutu naruszenia art. 481 § 2 kc i art. 455 kc, okazały się apelacje powodów.

Słusznie kwestionuje się w tych środkach odwoławczych przyjętą przez Sąd Okręgowy początkową datę płatności odsetek od daty doręczenia pozwanemu odpisu opinii biegłego J. W. w przedmiocie określenia spadku wartości nieruchomości.

Nie ulega wątpliwości, że roszczenie odszkodowawcze ma charakter bezterminowy, co oznacza, że staje się wymagalne po upływie odpowiedniego terminu wyznaczonego dłużnikowi do jego spełnienia (art. 455 k.c.). Z jego upływem dłużnik popada w opóźnienie, co uprawnia wierzyciela do żądania odsetek ustawowych na podstawie przepisów art. 481 § 1 i § 2 zd. 1 k.c.

W realiach sprawy istotne zatem było, czy już w dacie wezwania pozwanego przez apelujących powodów do dobrowolnego spełnienia zobowiązania był on zobligowany do świadczenia z tytułu odszkodowania co najmniej w tej samej wysokości, jak ostatecznie przyjęto to w zaskarżonym wyroku, tj. czy w jego majątku już wówczas istniał uszczerbek w tej wysokości.

Nie budzi tymczasem wątpliwości, że w dacie wezwania do zapłaty szkoda w majątku powodów była nawet wyższa, niż ustalona na potrzeby zaskarżonego orzeczenia z uwagi na powszechnie znane i stwierdzane w sprawach przeciwko (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością zjawisko spadkowego trendu cen nieruchomości.

Mając to na uwadze Sąd Apelacyjny uwzględnił roszczenie odsetkowe apelujących powodów za okres od wniesienia pozwu (28.12.2013r.), która to data była późniejsza od dokonanego przez powodów wezwania pozwanego do zapłaty dochodzonej pozwem kwoty( co nastąpiło w listopadzie 2013r.).

Jak wynika z powyższych rozważań niezasadny okazał się podniesiony w apelacji pozwanego zarzut naruszenia art. 481§ 2 kc w zw. z art. 455 kc oraz art. 363 § 2 kc.

Podnoszona w tej apelacji okoliczność, że ustalenie wysokości szkody powodów nastąpiło dopiero w wyniku przeprowadzenia postępowania sądowego, w ramach którego sporządzona została opinia biegłego nie daje podstaw do przyjęcia, jakoby dłużnik dopuszczał się opóźnienia w spełnieniu świadczenia pieniężnego dopiero od chwili wydania orzeczenia sądowego ustalającego wysokość tej szkody.

Wyrok w tym wypadku nie jest konstytutywny.

Jak podkreśla się w judykaturze w razie wyrządzenia szkody czynem niedozwolonym odsetki należą się poszkodowanemu już od chwili zgłoszenia roszczenia o zapłatę odszkodowania, w tej bowiem chwili staje się, zgodnie z art. 455 k.c., wymagalny obowiązek spełnienia świadczenia odszkodowawczego. Rozmiar szkody, a tym samym wysokość zgłoszonego żądania podlega weryfikacji w toku procesu, nie zmienia to jednak faktu, że chodzi o weryfikację roszczenia wymagalnego już w dacie zgłoszenia, a nie dopiero w dacie sprecyzowania kwoty i przedstawienia dowodów. Jeżeli po weryfikacji okaże się, że ustalona kwota odszkodowania nie przekracza wysokości kwoty żądanej już wcześniej, nie ma przeszkód do zasądzenia odsetek od tej wcześniejszej daty (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 lutego 2012 r. V CSK 57/11).

Taka właśnie sytuacja występuje w niniejszej sprawie.

W pozostałym zakresie Sąd Okręgowy na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego, ocenionego bez przekroczenia granic określonych treścią art. 233§1 kpc dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych oraz trafnie określił ich prawne konsekwencje. Ustalenia te oraz ich prawną ocenę Sąd Apelacyjny podziela, przyjmując je jako własne.

Nie zachodzi zarzucane w apelacji pozwanego naruszenie art. 278 kpc przez poprzez jego błędne zastosowanie i oparcie się przy rozstrzyganiu o żądaniu odszkodowania z tytułu rewitalizacji akustycznej nieruchomości powodów na opinii rzeczoznawcy majątkowego, który nie ma wiadomości specjalnych z dziedziny akustyki, w sytuacji, gdy opinię powinien sporządzić biegły akustyk.

Wbrew bowiem zarzutom apelacji J. W. (1), który sporządzał opinie w niniejszej sprawie jest – jak wynika z listy biegłych Sądu Okręgowego w Poznaniu - nie tylko biegłym z dziedziny szacowania nieruchomości, lecz również z dziedziny fizyki budynków i budowli (w tym akustyki budowlanej).

Biegły jest z wykształcenia inżynierem budownictwa.

Jest on zatem osobą jak najbardziej kompetentną do tego, by wydać opinię w zakresie kosztów modernizacji akustycznej (dostosowania do wymagań obowiązujących w strefie wewnętrznej (...)) nieruchomości powódek M. K. i L. G..

Z samych twierdzeń apelacji wynika przy tym, że biegły posiada także kwalifikacje praktyczne do wydania opinii w przedmiocie nakładów związanych z rewitalizacją akustyczną budynków powódek, bowiem wydał już w tym zakresie bardzo wiele opinii; należy ubocznie wskazać, że opinie te zostały uznane przez orzekające w tych sprawach Sądy za wiarygodne i posiadające moc dowodową.

Nie zachodzi zatem także zarzucane w omawianym środku odwoławczym naruszenie art. 207§6 kpc w zw. z art. 286 kpc i art. 217 § 3 kpc, art. 227 kpc przez oddalenie wniosku dowodowego strony pozwanej o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego akustyka i biegłego z dziedziny budownictwa.

Niezadowolenie strony z opinii biegłego nie może stanowić wyłącznej podstawy do uwzględnienia wniosku o przeprowadzenie dowodu z opinii innego, kolejnego biegłego. Granicę obowiązku prowadzenia przez Sąd postępowania dowodowego wyznacza ocena, czy dostatecznie wyjaśniono sporne okoliczności sprawy, zaś okoliczność, iż opinia nie ma treści odpowiadającej stronie nie stanowi wystarczającego uzasadnienia dla przeprowadzenia dowodu z opinii innego biegłego (vide: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 września 2008r. I UK 91/08).

Brak jest zatem także podstaw do uwzględnienia postulowanego w apelacji zmiany tego postanowienia w trybie art. 380 kpc i dopuszczenia tego dowodu w postępowaniu apelacyjnym.

Nie zachodzi także naruszenie art. 233§ 1 kpc mające polegać na nieuzasadnionym przyjęciu przez Sąd Okręgowy, że w zakresie ustalenia wysokości odszkodowania z tytułu rewitalizacji akustycznej wystarczające jest oparcie się wyłącznie na podstawie opinii biegłego, przy całkowitym pominięciu argumentacji przedstawionych przez stronę pozwaną.

Podnoszony w apelacji fakt, że biegły J. W. stwierdził konieczność wymiany okien na spełniające wymagania akustyczne, mimo nieznacznego – w niektórych przypadkach - przekroczenia wartości dopuszczalnych hałasu , nie daje podstaw do zakwestionowania dokonanej przez Sąd Okręgowy oceny dowodu z opinii biegłego.

Sugestie skarżącej, że w takiej sytuacji wystarczające byłoby wykonanie remontu stolarki okiennej odnowienie lub wymianę uszczelek jest jedynie polemiką z uzasadnionym merytorycznie stanowiskiem biegłego.

Biegły w swych wyjaśnieniach na rozprawie w dniu 24.06.2015r. jednoznacznie wskazał, że zastosowanie postulowanych przez pozwanego zabiegów nie poprawiłoby izolacyjności akustycznej okien, a w opinii uwzględniono ustalone na podstawie badań laboratoryjnych parametry izolacyjności okien już prawidłowo wyregulowanych i uszczelnionych.

Do tych zgodnych z zasadami racjonalnego rozumowania i doświadczenia życiowego skarżący w środku odwoławczym się nie odniósł.

Nie sposób zatem uznać zasadności omawianego zarzutu.

Brak jest podstaw do kwestionowania dokonanej przez Sąd Okręgowy oceny dowodu z opinii biegłego w zakresie ustalenia spadku wartości nieruchomości a na tym koncentrują się zasadnicze zarzuty obu apelacji.

Prawidłowo Sąd Okręgowy uznał te opinie za pełnowartościowy materiał dowodowy, mogący stanowić podstawę dokonania istotnych w sprawie ustaleń faktycznych.

Opinie te są czytelne, w sposób przejrzysty przedstawiające przebieg pracy biegłego, zastosowaną metodologię i wyprowadzone z nich konkluzje.

Wszystkie mogące pojawiać się w związku z treścią opinii wątpliwości zostały przez biegłego wyczerpująco i w sposób przekonujący wyjaśnione bądź to w opiniach uzupełniających., bądź też w trakcie składania przez niego ustnych wyjaśnień na rozprawie w dniu 24.06.2015r.

Również sąd I instancji w sposób szczegółowy odniósł się do powielanych obecnie zarzutów w stosunku do opinii biegłego J. W..

Przedstawioną w tym przedmiocie w pisemnym uzasadnieniu zaskarżonego wyroku argumentację Sąd Apelacyjny w pełni akceptuje, czyniąc ją integralną częścią własnych rozważań.

Nie do zaakceptowania są zarzuty apelacji pozwanego kierowane w stosunku do przyjętej przez biegłego metodologii ustalenia spadku wartości nieruchomości na skutek wprowadzenia obszaru ograniczonego użytkowania (dalej: „oou”)

Oczywiste jest, że bardziej precyzyjne ustalenie stopnia wpływu wprowadzenia oou na ceny nieruchomości w poszczególnych sektorach obszaru będzie możliwe dopiero po wielu latach, gdy na rynku dojdzie do większej ilości transakcji.

Niemniej, nie może to stanowić przeszkody do ustalenia aktualnej wysokości szkody, polegającej na spadku wartości nieruchomości, na podstawie dostępnych metod, w tym przy pomocy zastosowanego przez biegłego modelu statystycznego regresji wielokrotnej.

Należy bowiem przede wszystkim uwzględnić tu treść przepisu art. 129 ust. 4 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001r. – Prawo ochrony środowiska (tekst jedn. Dz. U. z 2013r., poz. 1232 ze zm., dalej: „poś”), zgodnie z którym roszczenie odszkodowawcze z tytułu m.in. utraty wartości nieruchomości, należy zgłosić w terminie zawitym dwóch lat od wejścia w życie przepisów wprowadzających oou. Takie uregulowanie zawiera w sobie założenie, że także w tym, stosunkowo krótkim, terminie szkoda zostanie wyrównana.

Nie były trafne podniesione w apelacji pozwanego zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego poprzez niewszechstronne rozważenie materiału dowodowego oraz pominięcie dokumentów urzędowych w postaci decyzji (...) Dyrektora Ochrony Środowiska i raportu środowiskowego.

Stanowisko o ich nadrzędnym charakterze stoi w oczywistej sprzeczności z dyrektywą swobodnej oceny dowodów wyrażoną w art. 233 § 1 k.p.c. Ponadto dokumenty te nie przeczyły spadkowi wartości nieruchomości powodów, zatem nie mogły świadczyć o bezzasadności powództwa. Wynikają z nich wnioski potwierdzające słuszność stanowiska Sądu Okręgowego. Wymienione dokumenty stanowiły element procedury zwieńczonej ustanowieniem obszaru ograniczonego użytkowania. Decyzja (...) z 28 lutego 2011 r. stwierdza konieczność utworzenia obszaru ograniczonego użytkowania w związku z przedsięwzięciem: „Rozbudowa i modernizacja (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością im. H. W.”. Jasno z tego wynika, że utworzenie obszaru ograniczonego użytkowania wiązało się nie tylko z koniecznością prawnego uregulowania stanu już istniejącego, ale przede wszystkim stanu przyszłego, związanego z planami inwestycyjnymi pozwanej. Istotą wprowadzenia obszaru jest zaś brak możliwości dotrzymania standardów jakości środowiska (art. 135 ust. 1 u.p.o.ś.), z czego powódka wywodzi swoje roszczenie. Z tego względu nie są trafne twierdzenia apelującego, w świetle których lotnisko P. – Ł. cechuje specyfika, pozbawiająca właścicieli sąsiednich nieruchomości możliwości dochodzenia roszczeń odszkodowawczych. Nietrafnie także pozwana zarzuca, że opinia biegłego J. W. (1) stoi w sprzeczności z decyzją (...) Dyrektora Ochrony Środowiska oraz z „raportem środowiskowym”. Dokumenty te w ogóle nie odnosiły się do spadku wartości nieruchomości powodów, toteż nie mogły podważyć wniosków biegłego. Ponadto z decyzji (...) Dyrektora Ochrony Środowiska, z „raportu środowiskowego”, jak również z faktu sporządzenia tych dokumentów, wynikają wnioski potwierdzające słuszność stanowiska Sądu Okręgowego. Dokumenty te stanowią bowiem element procedury zwieńczonej ustanowieniem obszaru ograniczonego użytkowania. Decyzja (...) z 28 lutego 2011 r. stwierdza konieczność utworzenia obszaru ograniczonego użytkowania w związku z przedsięwzięciem: „Rozbudowa i modernizacja (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością im. H. W.”. Jasno z tego wynika, że utworzenie obszaru ograniczonego użytkowania wiązało się nie tylko z koniecznością prawnego uregulowania stanu już istniejącego, ale przede wszystkim stanu przyszłego, związanego z planami inwestycyjnymi pozwanej. Istotą wprowadzenia obszaru jest zaś brak możliwości dotrzymania standardów jakości środowiska (art. 135 ust. 1 u.p.o.ś.), z czego powódka wywodzi swoje roszczenie. Apelująca podkreśla także, że liczba 12 operacji w ciągu nocy pozostanie niezmienna przez cały czas obowiązywania uchwały o obszarze ograniczonego użytkowania. Tego twierdzenia nie sposób jednak zweryfikować. Przede wszystkim jednak przestrzeganie warunków nakazanych spółce w związku z rozbudową lotniska, nie może być źródłem jej przywilejów. Ustanowienie obszaru ograniczonego użytkowania oznacza, że nakazane pozwanej ograniczenia nie są wystarczające dla zapewnienia mieszkańcom terenów położonych przy lotnisku właściwej ochrony akustycznej.

Wbrew zarzutom apelacji pozwanego dotyczącym naruszenia art. 278 kpc Sąd Okręgowy nie przerzucił na biegłego swoich obowiązków w zakresie stosowania przepisów prawa materialnego, w tym badania związku przyczynowego.

Skarżący nie wskazuje w sposób czytelny, w jakich ustaleniach faktycznych sąd miałby rzekomo być wyręczany przez biegłego.

Rolą biegłego było ustalenie spadku wartości nieruchomości powódki na skutek ustanowienia (...).

Stwierdzenie tej okoliczności wymagało skorzystania z posiadanej przez biegłego wiedzy specjalnej.

Ponadto zauważyć należy, że dla uwzględnienia przedmiotowego zarzutu nieodzowne byłoby dodatkowe wykazanie przez pozwanego, że na podstawie ustaleń wykraczających poza kompetencje biegłego (zakładając, że okoliczność taka miała miejsce, czego Sąd Apelacyjny nie stwierdził) Sąd pierwszej instancji poczynił ustalenia faktyczne, które nadto miały wpływ na wynik sprawy. Tego zaś skarżący nie udowodnił.

Nie wykraczało też poza kompetencje biegłego, wynikające z przepisu art. 278 kpc, posługiwanie się przez niego wynikami badań dotyczących wpływu nadmiernego hałasu środowiskowego, w tym związanego z funkcjonowaniem innych lotnisk, na lokalne rynki nieruchomości.

Bezzasadny okazał się zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 217 k.p.c. oraz art. 227 k.p.c. poprzez faktyczne odmówienie mocy dowodowej dowodom w postaci:

- opinii prywatnej dr A. F. na okoliczność nieprawidłowego zastosowania modelu statystycznego w opinii o spadku wartości nieruchomości oraz opinii prywatnej dr K. S. pt. Uwagi do analizy rynku nieruchomości na (...) ograniczonego (...) na okoliczność nieprawidłowego zastosowania modelu statystycznego w opinii o spadku wartości nieruchomości,

- opinii dotyczącej wpływu wprowadzenia obszaru ograniczonego użytkowania wokół (...) na wartość rynkową nieruchomości znajdujących się w (...), sporządzonej przez Centrum (...) Spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością, załącznik nr 3 i 4 do opinii Centrum (...) obejmujący listę transakcji w segmencie nieruchomości gruntowych zabudowanych budynkami mieszkalnymi na okoliczność ustalenia pełnej listy transakcji nieruchomościami przedmiotowego segmentu w obszarze ograniczonego użytkowania w okresie od 28 lutego 2012r. (data wprowadzenia obszaru ograniczonego użytkowania) do 16 lipca 2014r. 2014r. (koniec zakresu czasowego analizy biegłego);

- pisma Przewodniczącego Sejmiku Województwa (...) z dnia 30 marca 2015r. na okoliczność błędnego uzyskania w modelu spadku wartości nieruchomości w (...) parametru 7%;

-badaniom dr. H. oraz przykładowej aktualizacji opinii biegłego K. R. na okoliczność ustalenia konieczności umniejszenia wyceny nieruchomości o uwzględnienie wpływu na cenę czynnika niekorzystnego sąsiedztwa.

Wymienione w apelacji opinia prywatna dr A. F. z dnia 20 lutego 2015r. ,opinia prywatna dr K. S. z dnia 29 grudnia 2014r. pt. „Uwagi do analizy rynku nieruchomości na (...) ograniczonego (...)" zostały załączone do akt sprawy przez pełnomocnika pozwanego będącego radcą prawnym w kserokopiach niepotwierdzonych za zgodność z oryginałem. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 14 lutego 2007r. II CSK 401/06 (LEX nr 453727) wskazał, że niepoświadczona kserokopia nie jest dokumentem, jeżeli zaś pismo nie może być uznane za dokument, nie może być ono też podstawą do prowadzenia dowodu w trybie art. 308 k.p.c. Przedmiotowa okoliczność jednoznacznie wyłączała więc możliwość nadania w/w materiałom waloru dokumentów prywatnych w rozumieniu art. 245 k.p.c. Konsekwencją powyższego jest uznanie, że nie mogły one stanowić materiału dowodowego w oparciu o który należałoby czynić ustalenia faktyczne w niniejszej sprawie.

Należy wskazać, że w kserokopii ekspertyzy A. F. nie zawarto oceny prawidłowości opinii biegłego sporządzonej w niniejszej sprawie, lecz opinii z innej sprawy; nie wiadomo zresztą nawet jaki biegły sporządzić miał tę kwestionowaną opinię.

Również wskazane załączniki do opinii (...) zostały przedłożone do akt sprawy w niepoświadczonych kserokopiach.

Kserokopie wskazanych dokumentów stanowiące element twierdzeń strony pozwanej oraz dołączone do akt opracowanie dr. H., czy też fragment opinii biegłego K. R. ( notabene o tych opracowaniach w uzasadnieniu apelacji w ogóle nie wspomniano) mogły stanowić bazę do zadawania biegłemu konkretnych pytań podczas jego przesłuchania na rozprawie w dniu 24 czerwca 2015r. w celu ewentualnego usunięcia nurtujących pozwanego wątpliwości co do treści opinii.

Tymczasem analiza przebiegu tej rozprawy pozwala na stwierdzenie, że w stosunkowo niewielkim zakresie strona pozwana próbowała indagować biegłego z odwoływaniem się do wywodów zawartych w tych kserokopiach, a nadto skarżący nie odnosi się w środku odwoławczym do wyjaśnień biegłego J. W. w tym przedmiocie.

Również powołane w apelacji pismo Przewodniczącego Sejmiku Województwa (...) do pełnomocnika pozwanego z dnia 30 marca 2015r. zostało przedłożone do akt w niepoświadczonej kserokopii, a zatem aktualne w pełni są powyższe uwagi, z których wynika, że kserokopia ta nie stanowi dokumentu prywatnego.

Niezależnie od tego należy stwierdzić, że Przewodniczącego Sejmiku Województwa (...) nie jest bynajmniej organem uprawnionym do dokonywania legalnej wykładni przedmiotowej uchwały z 30.01.2012r.

Wbrew twierdzeniom apelacji w piśmie tym w żaden sposób nie odniesiono się do kwestii „błędnego uzyskania w modelu spadku wartości nieruchomości w (...) parametru 7%”.

Również w apelacjach strony powodowej nie zakwestionowano skutecznie opinii biegłego J. W. (1).

Nie budzi bowiem wątpliwości przyjęta przez biegłego metoda ustalania spadku wartości nieruchomości w zależności od jej położenia względem punktu położonego najbliżej pasa startowego, gdzie poziom hałasu jest najwyższy oraz punku na granicy strefy wewnętrznej, położonego najdalej od pasa startowego, gdzie uciążliwości są najmniejsze.

W ocenie Sądu Apelacyjnego metoda ta jest logiczna, zrozumiała i – zgodnie z zasadami doświadczenia życiowego – oddaje preferencje potencjalnych nabywców.

Odzwierciedla zatem hipotetyczny spadek wartości nieruchomości powodów. Przeciętny świadomy nabywca będzie bowiem brał pod uwagę, jak blisko nieruchomość znajduje się od miejsca o największym poziomie hałasu, w którym samoloty przelatują jeszcze na bardzo niskiej wysokości.

Nie można zgodzić się z odmiennym stanowiskiem wyrażonym w apelacjach powodów, jakoby dla potencjalnych nabywców kwestia odległości nieruchomości od pasa startowego, czyli miejsca, w którym hałas jest największy była nieistotna, bowiem ma ich jakoby interesować jedynie prawne usankcjonowanie możliwości przekraczania norm emisji hałasu przez pozwanego.

To hałas jest bowiem źródłem dyskomfortu i stopień jego natężenia zwiększa lub zmniejsza te negatywne doznania. Jest to element zmienny zależny od położenia nieruchomości w określonej części strefy.

Każda z osób zamieszkałych w obrębie strefy, niezależnie od tego jak znaczne uciążliwości związane z emitowanym przez samoloty hałasem musi znosić, znajduje się natomiast w identycznej sytuacji braku możliwości prawnej reakcji na to niekorzystne oddziaływanie.

W sytuacji braku możliwości takiej reakcji tym bardziej istotne jest to z jak znacznymi uciążliwościami związanymi z negatywnym oddziaływaniem lotniska ma się do czynienia.

Przyjęcie, że nie ma to żadnego wpływu na wartość nieruchomości nie znajduje uzasadnienia w zasadach doświadczenia życiowego i racjonalnego rozumowania.

Nie zachodzi zarzucane w apelacjach powodów naruszenie art. 233§ 1 kpc w zw. z art. 217 § 3 kpc i art. 227 kpc przez pominięcie dowodu z opinii rzeczoznawcy majątkowego R. M. określających spadek wartości nieruchomości powoda P. J. (1) na kwotę 99.000zł, a spadek wartości nieruchomości powodów M. J. i P. J. (2) na kwotę 145.000zł.

Sporządzone na zlecenie powodów ekspertyzy prywatne należy traktować w razie przyjęcia ich przez sąd orzekający jako wyjaśnienia stanowiące poparcie z uwzględnieniem wiadomości specjalnych stanowisk stron.

Są to dokumenty prywatne, które stanowią dowód okoliczności wskazanej w art. 245 kpc.

Powodowie mogli z powołaniem się na wywody wskazanych opinii zadawać pytania biegłemu J. W. odnoszące się do sporządzonych przez niego opinii.

W apelacjach powodów brak jest jednak wywodów odnoszących się do wyjaśnień biegłego złożonych w toku rozprawy z dnia 24.06.2015r.

Nie sposób zatem uznać, że te sporządzone na zlecenie powodów prywatne ekspertyzy rzeczoznawcy majątkowego dawały podstawę do zakwestionowania prawidłowości opinii biegłego J. W. oraz ich oceny dokonanej przez Sąd Okręgowy.

Skoro brak jest uzasadnionych zastrzeżeń do wiarygodności i mocy dowodowej opinii biegłego J. W., to nie zachodziły podstawy do kwestionowania oddalenia przez Sąd Okręgowy wniosku pozwanego oraz apelujących powodów o dopuszczenie dowodu z kolejnej opinii biegłego z dziedziny szacowania nieruchomości.

Specyfika oceny dowodu z opinii biegłego wyraża się w tym, że sfera merytoryczna kontrolowana jest przez Sąd, który nie posiada wiadomości specjalnych, w istocie tylko w zakresie zgodności tej opinii z zasadami doświadczenia życiowego, logiki i wiedzy powszechnej. Odwołanie się przez Sąd do tych kryteriów oceny stanowi należyte i wystarczające uzasadnienie przyczyn uznania opinii biegłego za przekonywującą (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 2005r. II CK 572/04 LEX nr 15656).

Dokonana przez Sąd Okręgowy ocena dowodu z opinii biegłego J. W. odpowiada tym kryteriom.

Niezadowolenie strony z opinii biegłego nie może stanowić wyłącznej podstawy do uwzględnienia wniosku o przeprowadzenie dowodu z opinii innego, kolejnego biegłego. Granicę obowiązku prowadzenia przez Sąd postępowania dowodowego wyznacza ocena, czy dostatecznie wyjaśniono sporne okoliczności sprawy, zaś okoliczność, iż opinia nie ma treści odpowiadającej stronie nie stanowi wystarczającego uzasadnienia dla przeprowadzenia dowodu z opinii innego biegłego (vide: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 września 2008r. I UK 91/08).

Nie zachodziły zatem także podstawy do uwzględnienia wniosków zawartych w apelacjach i dopuszczenia tego dowodu w postępowaniu apelacyjnym.

Sąd Apelacyjny nie uwzględnił wniosku pozwanego o skierowanie, sporządzonej w toku postępowania przed Sądem pierwszej instancji opinii biegłego sądowego J. W. (1) , do Komisji Arbitrażowej (...) Federacji Stowarzyszeń (...) w celu oceny jej prawidłowości.

Wniosek ten jest ewidentnie spóźniony, i to zarówno z punktu widzenia przepisu art. 207 § 6 k.p.c., jak i art. 381 k.p.c. Nie może przy tym opóźnienia tego usprawiedliwiać powoływanie się skarżącego na treść prywatnej opinii I. F. oraz J. K., sporządzonej na zlecenie pozwanego 3 sierpnia 2015 roku. Nie jest bowiem nowym dowodem, którego strona nie mogła powołać przed sądem I instancji, prywatna opinia sporządzona na zlecenie strony po upływie ponad dwóch miesięcy od otrzymania odpisu opinii biegłego sądowego, (a należy dodatkowo podkreślić, że przedmiotowa ekspertyza prywatna została załączona do apelacji w kserokopii nie potwierdzonej za zgodność z oryginale ( nie ma zatem charakteru dokumentu prywatnego o czym była mowa ), nadto nie jest ona podpisana pod jej przez osoby, które miały ją sporządzić tj. przez I. F. i J. K., a dokument prywatny nie może istnieć bez podpisu (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 kwietnia 2008r. III CSK 299/07 ).

Takie postępowanie apelującego wydaje się być kontynuacją taktyki procesowej, polegającej na zlecaniu, w dowolnie wybranym przez siebie czasie, osobom trzecim wydania ekspertyz prywatnych co do przeprowadzonych w sprawie dowodów, aby próbować następnie na tej podstawie konstruować nowe zarzuty w stosunku do roszczeń powództwa. Tego rodzaju zachowanie nie może jednak być aprobowane przez sądy, jako naruszające obowiązki stron w zakresie koncentracji materiału dowodowego (por. art. 207 § 6 k.p.c.) oraz skutkujące przewlekłością postępowania.

Niezależnie od tego należy wskazać, że powoływana jako podstawa tego wniosku treść art. 157 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2015r. poz. 1774 ze zm. zwanej dalej „u.g.n.”) dopuszcza ocenę prawidłowości sporządzenia wyłącznie operatu szacunkowego. Nie przewiduje ona oceny prawidłowości opinii biegłego, nawet jeżeli w tej opinii znajdują się elementy takiego operatu. Z art. 156 u.g.n. wynika, że operatem szacunkowym jest sporządzona na piśmie opinia o wartości nieruchomości. Z art. 4 pkt 6 a u.g.n. wynika natomiast, że przez określenie wartości nieruchomości należy rozumieć określenie wartości nieruchomości jako przedmiotu prawa własności i innych praw do nieruchomości. W przedmiotowej sprawie określenie wartości nieruchomości powodów było jedynie elementem wyjściowym i przesłanką do dalszego opiniowania. Nie można więc utożsamiać opinii biegłego J. W. (1) z operatem szacunkowym.

Podnieść także należy, że w apelacji pozwanego nie kwestionuje się praktycznie tej części opinii biegłego J. W., która dotyczy ustalenia wartości nieruchomości powódki; skarżący koncentruje się bowiem na kwestionowaniu tej opinii w zakresie odnoszącym się do spadku wartości nieruchomości na skutek wprowadzenia (...).

Skorzystanie z możliwości weryfikowania opinii sądowej przez organ zewnętrzny powinno przy tym następować jedynie w sytuacjach wyjątkowych, w przypadku, gdy np. zostało wydanych kilka rażąco sprzecznych opinii (ściślej – operatów szacunkowych) opartych na tej samej metodologii wyceny nieruchomości (por. art. 157 ust. 4 ugn). Co do zasady bowiem to sąd orzekający jest w pierwszej kolejności uprawniony i zobowiązany do samodzielnej oceny opinii biegłego, tak jak każdego innego dowodu (art. 233 § 1 kpc).

Uregulowanie zawarte w art. 381 k.p.c. nie służy zbieraniu nowych dowodów. Prawo do nowości ,o którym mowa w tym przepisie należy interpretować, jako otwarcie dla strony możliwości dowodzenia okoliczności faktycznych wcześniej niemożliwych do wykazania z przyczyn obiektywnych. Powodowanie przez stronę powstania nowych dokumentów prywatnych powstałych po zapadnięciu orzeczenia sądu pierwszej instancji nie może być traktowane w rozumieniu tego przepisu jako nowy dowód.

Z tych względów wnioski dowodowe zgłaszane przez strony na etapie postępowania apelacyjnego o przeprowadzenie dowodów z dokumentów dołączonych do środka odwoławczego jako spóźnione podlegały pominięciu.

Chybiony jest zarzut podniesiony w apelacji pozwanego naruszania art. 233 kpc( bez określenia o jaką jednostkę redakcyjną chodzi skarżącemu ) polegające na błędzie w ustaleniach faktycznych polegającym na przyjęciu za opinią biegłego, że parametr spadku wartości dla nieruchomości strony powodowej wynosi:

10,9% w przypadku nieruchomości M. K. (1);

8,18% w przypadku nieruchomości L. G. (1);

4,3% % w przypadku nieruchomości P. J. (1);

8,5% w przypadku nieruchomości P. J. (2) i M. J.

w sytuacji, gdy został on wyliczony w oparciu o błędne założenie statystyczne w ramach przyjętej przez biegłego metody regresji wielorakiej.

Art. 233 kpc dotyczy oceny dowodów a nie ustaleń faktycznych.

Niezależnie od tego należy stwierdzić, że skoro apelujący nie zakwestionował skutecznie dokonanej przez Sąd Okręgowy pozytywnej oceny dowodu z opinii biegłego J. W., to nie może zarzucać, że Sąd Okręgowy dokonał ustaleń zgodnych z tą opinią.

Bezzasadny okazał się także podniesiony w apelacji pozwanego zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 217 k.p.c. oraz art. 227 k.p.c. poprzez faktyczne odmówienie mocy dowodowej dowodom w postaci zeznań świadka T. J. oraz przedstawiciela strony pozwanej G. B.

Słuszne było też stanowisko Sądu I instancji, zgodnie z którym zeznania T. J. i G. B. nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia o dochodzonym przez powodów roszczeniu odszkodowawczym. Istotą warunków określających zasady eksploatacji lotniska i wykonywania operacji obsługowych samolotów w dziedzinie ochrony przed hałasem jest, minimalizacja wielkości jego emisji do środowiska poprzez działania organizacyjne. Działania podejmowane przez pozwaną spółkę stanowią jej powinność, mająca na celu niwelowanie negatywnych skutków funkcjonowania portu lotniczego. Działania te będą jednak zawsze jedynie działaniami zaradczymi w ramach stanu, w którym mieszkańcy nieruchomości położonych w (...) są zmuszeniu znosić ponadnormatywny hałas.

Zatem okoliczność, że strona pozwana stosuje się do decyzji (...) w zakresie np. ograniczenia lotów nocnych, nie ma istotnego znaczenia w sprawie. Decydujące znaczenie ma całokształt stanu faktycznego i prawnego, powstałego w związku z utworzeniem dla lotniska obszaru ograniczonego użytkowania. Polega to na tym, że w perspektywie wieloletniej na tym obszarze trzeba się liczyć z przekraczaniem norm hałasu, przy czym nie jest to związane jedynie z porą nocną, a nadto uciążliwości te z biegiem czasu mogą podlegać intensyfikacji w związku z rozbudową lotniska i zwiększeniem liczby przelotów.

Chybiony jest zgłoszony w apelacji pozwanego zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 129 ust. 2 p.o.ś.; art. 361 § 1 k.c. w zw. z § 8 uchwały Sejmiku Województwa (...) Nr (...) w sprawie utworzenia obszaru ograniczonego użytkowania dla lotniska P.-Ł. w P. poprzez ich błędną wykładnię i uznanie, że doszło do ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości mieszkaniowej powoda P. J. (1) położonej w P. przy ul. (...) w strefie zewnętrznej (...) w sytuacji, gdy uchwała wyraźnie wskazuje, iż ograniczenia w strefie zewnętrznej dotyczą wyłącznie nieruchomości wrażliwych akustycznie, a nie zabudowy mieszkaniowej.

Sąd Okręgowy nie przyjął bowiem, że położenie nieruchomości powoda P. J. (1) w strefie zewnętrznej (...) wywołuje skutek w postaci ograniczeń w korzystaniu z nieruchomości na cele mieszkaniowe oraz postaci konieczności sprostania wymaganiom technicznym dotyczącym budynku i nie z tych przyczyn przyjął obniżenie wartości tej nieruchomości na skutek ustanowienia (...).

Obniżenie to było wynikiem ustalenia, że także w tej strefie odczuwalne są negatywne oddziaływania lotniska, w szczególności zaś hałas, którym właściciele nieruchomości nie mogą się po utworzeniu (...) skutecznie przeciwstawić i zmuszeni są je znosić bez prawa żądania zaniechania tych immisji.

Przekłada się to z kolei na obniżenie cen tych nieruchomości, gdyż potencjalni nabywcy biorą pod uwagę, że będą zmuszeni znosić te negatywne oddziaływania, przede wszystkim zaś zwiększoną w porównaniu do innych - nie obarczonych takim sąsiedztwem - nieruchomości emisję hałasu.

Odnośnie podniesionego w apelacji pozwanego zarzutu naruszenia art. 236 kpc należy zauważyć, że na rozprawie w dniu 24 czerwca 2015r. Sąd Okręgowy wydał postanowienie (punkt 4) w przedmiocie dopuszczenia dowodów dokumentów znajdujących się w aktach sprawy.

Gdyby nawet podzielić stanowisko pozwanego, że Sąd Okręgowy powinien był wskazać okoliczności na jakie dowody zostały przeprowadzone oraz wymienić te dokumenty, to nie było to uchybienie mające wpływ na zapadłe w sprawie rozstrzygnięcie. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 20 stycznia 2009r. II CSK 417/08 wskazał, że przeprowadzenie dowodu z naruszeniem art. 236 k.p.c. nie stanowi istotnego uchybienia procesowego, mogącego mieć wpływ na wynik sprawy.

Twierdzenie apelacji, że zarzucane uchybienie w treści postanowienia dowodowego uniemożliwiło apelującemu odniesienie do przyczyn, dla których sąd uznał pewne fakty za udowodnione lub nieudowodnione na podstawie rzeczonych dokumentów jest gołosłowne, bowiem nie zostało poparte odnoszącą się do poszczególnych faktów argumentacją.

Ponadto obecny na tej rozprawie pełnomocnik pozwanej spółki, nie zgłosił po wydaniu tego postanowienia zastrzeżenia w trybie art. 162 k.p.c. w odniesieniu do naruszenia art. 236 kpc i tym samym utracił prawo powoływania się na takie uchybienia w dalszym toku postępowania.

Nie znajduje podstaw podniesiony w apelacji pozwanego zarzut naruszenia prawa materialnego tj. art. 129 ust. 2 u.p.o.ś. w zw. art. 361 § 1 k.c. - poprzez jego błędną wykładnię.

W art. 129 - 136 u.p.o.ś. ustawodawca uregulował samodzielne podstawy odpowiedzialności odszkodowawczej związanej z ograniczeniem sposobu korzystania z nieruchomości oraz z utworzeniem obszaru ograniczonego użytkowania, opierając się na założeniu, że ryzyko szkód związanych z działalnością uciążliwą dla otoczenia powinien ponosić podmiot, który tę działalność podejmuje dla własnej korzyści (cuius damnum eius periculum). Przesłankami tej odpowiedzialności są: wejście w życie rozporządzenia lub aktu prawa miejscowego powodującego ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości, szkoda poniesiona przez właściciela nieruchomości, jej użytkownika wieczystego lub osobę, której przysługuje prawo rzeczowe do nieruchomości i związek przyczynowy między wprowadzonym ograniczeniem sposobu korzystania z nieruchomości a szkodą.

Z art. 129 ust. 2 u.p.o.ś. wynika, iż szkodą jest także zmniejszenie wartości nieruchomości, co koresponduje z pojęciem straty w rozumieniu art. 361 § 2 k.c., przez którą rozumie się między innymi zmniejszenie aktywów. Obniżenie wartości nieruchomości stanowi przy tym wymierną stratę, niezależnie od tego czy właściciel ją zbył, czy też nie zamierza podjąć w tym kierunku żadnych działań, nieruchomość jest bowiem dobrem o charakterze inwestycyjnym.

Według art. 129 ust 2 u.p.o.ś. właściciel może żądać odszkodowania za poniesioną szkodę (w tym zmniejszenie wartości nieruchomości) „w związku z ograniczeniem sposobu korzystania z nieruchomości", przy czym ograniczeniem tym jest także ustanowienie obszaru ograniczonego użytkowania.

W związku z ustanowieniem obszaru ograniczonego użytkowania pozostaje nie tylko obniżenie wartości nieruchomości, będące następstwem ograniczeń przewidzianych bezpośrednio w treści rozporządzenia o utworzeniu obszaru (zwłaszcza dotyczących ograniczeń zabudowy), lecz także obniżenie wartości nieruchomości wynikające z tego, że wskutek wejścia w życie rozporządzenia dochodzi do zawężenia granic własności (art. 140 k.c. w zw. z art. 144 k.c.) i tym samym ścieśnienia wyłącznego władztwa właściciela względem nieruchomości położonej na obszarze ograniczonego użytkowania.

Należy podkreślić, że powodowie, którzy przed wejściem w życie rozporządzenia mogli żądać zaniechania immisji przekraczającej standard ochrony środowiska, zostali w wyniku ustanowienia obszaru możliwości takiej pozbawieni.

O ile bowiem właściciel przed wejściem w życie rozporządzenia mógł żądać zaniechania immisji (hałasu) przekraczającej standard ochrony środowiska, o tyle w wyniku ustanowienia obszaru ograniczonego użytkowania możliwości takiej został pozbawiony. Inaczej mówiąc, szkodą podlegającą naprawieniu na podstawie art. 129 ust. 2 u.p.o.ś., jest także obniżenie wartości nieruchomości wynikające z faktu, iż właściciel nieruchomości będzie musiał znosić dopuszczalne na tym obszarze immisje (np. hałas). Nie jest uprawniona dostrzegalna w piśmiennictwie i orzecznictwie tendencja do wąskiego ujmowania odpowiedzialności odszkodowawczej z art. 129 ust. 2 u.p.o.ś. ( por. uzasadnienia orzeczeń Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2009 r., II CSK 546/08, z dnia 6 maja 2010 r., II CSK 602/09, z dnia 25 maja 2012 r., I CSK 509/11, OSNC 2013, nr 2, poz. 26, z dnia 24 lutego 2010 r., III CZP 128/09, z dnia 21 sierpnia 2013 r. II CSK 578/12).

Znaczną część uzasadnienia apelacji skarżąca spółka poświęciła przekonywaniu, że okoliczności w niniejszej sprawie są wyjątkowe. W świetle argumentacji pozwanego specyfika rozwoju i funkcjonowania L. P. - Ł. przemawiają za wykładnią art. 129 ust. 2 ustawy z 27 kwietnia 2001 roku Prawo ochrony środowiska, która powinna prowadzić do oddalenia powództwa.

Skarżący wytknął, że zasadniczym błędem Sądu I instancji było przyjęcie, iż nadmierna emisja hałasu na nieruchomości powodów wystąpiła jako skutek wprowadzenia obszaru organicznego użytkowania, podczas gdy jego ustanowienie spowodowało w istocie zmniejszenie uciążliwości operacji lotniczych dla sąsiednich działek.

W każdym razie, zdaniem apelującego, dyskomfort odczuwany przez mieszkańców nieruchomości sąsiadujących z lotniskiem, w szczególności powodów, nie zwiększył się wraz z ustanowieniem (...) i jest co najwyżej taki sam. W takiej sytuacji, nie można przyjąć związku przyczynowego pomiędzy szkodą a wprowadzeniem (...).

Jednocześnie pozwana spółka uwypukliła szereg podjętych przez nią działań mających na celu minimalizację negatywnych skutków ustanowienia (...) dla jej mieszkańców.

Powyższej argumentacji, związanej z zarzutem naruszenia art. 129 ust. 2 ustawy – Prawo ochrony środowiska i art. 361 § 1 k.p.c., nie sposób podzielić. Nie ma podstaw, aby z punktu widzenia odpowiedzialności odszkodowawczej pozwanego ignorować rozwój lotniska wyrażający się w zwiększeniu ogólnej liczby lotów z 76 w 2010 roku do prognozowanych 132 w 2034 roku. Oceniając zasadność roszczenia przewidzianego w art. 129 ust. 1 i 2 ustawy – Prawo ochrony środowiska. Sąd jest obowiązany poddać całościowej analizie rozmiar ingerencji lotniska w prawo własności sąsiednich nieruchomości. Ingerencja ta wyraża się w ograniczeniu korzystania z nieruchomości w sposób niezakłócony, wolny od immisji, przy czym ani obowiązujące normy prawne, ani względy słuszności nie pozwalają na wniosek, że ograniczenie lotów w porze nocnej może zniwelować równoległe i systematyczne zwiększanie operacji w ciągu dnia. Przyjęcie przez lotnisko określonej, ostatecznej liczby operacji nocnych, wynika z dostosowania się do wymogów (...) Dyrektora Ochrony Środowiska. Przytoczone ograniczenie chroni interesy okolicznych mieszkańców, jednak nie zmierza do odwrócenia ogólnego negatywnego dla nich trendu rozwoju portu lotniczego. W ostatecznym rozrachunku liczba operacji lotniczych w ciągu dwudziestu czterech lat ma zwiększyć się o ponad 70%, co niewątpliwie wpływa na ograniczenie prawa własności sąsiednich nieruchomości, a co za tym idzie, na ich wartość.

Apelujący bezzasadnie akcentuje ograniczenie negatywnego oddziaływania lotniska w porze nocnej ( w stosunku do stanu sprzed wprowadzenia oou), bagatelizując znaczne zwiększenie planowanej intensywności lotów w porze dziennej. Tymczasem atrakcyjność posiadania domu jednorodzinnego wiąże się w znacznym stopniu z możliwością korzystania z niego, a także z działki gruntu, w ciągu dnia, a nie tylko przebywania wewnątrz budynku w porze nocnej.

Okoliczność, że lotnisko funkcjonuje od wielu lat i emitowało hałas także wcześniej, nie pozbawia powodów roszczenia odszkodowawczego. Nie ulega wątpliwości, że drogę do dochodzenia roszczeń odszkodowawczych na podstawie art. 129 ust. 2 ustawy – Prawo ochrony środowiska otworzyło powodom objęcie ich nieruchomości obszarem ograniczonego użytkowania uchwałą Sejmiku Województwa (...). Ten akt prawa miejscowego wiąże się z rozwojem lotniska i z brakiem możliwości dochowania standardów środowiska, co wprost oddziałuje na sytuację powodów, jako właścicieli nieruchomości. Z tego też względu nie jest słuszne stanowisko pozwanego, który kwestionuje związek przyczynowy między wprowadzeniem obszaru a szkodą powodów. Skoro uchwała sejmiku województwa prawnie usankcjonowała niekorzystną sytuację powodów, otwierając jednocześnie pozwanemu drogę do legalnego, godzącego w ich prawa, rozwoju lotniska, to związek między wprowadzeniem obszaru a szkodą jest oczywisty.

Bez znaczenia dla prawidłowości powyższego rozumowania pozostaje okoliczność, że hałas lotniskowy nie pojawił się w następstwie ustanowienia obszaru.

Jak wskazuje się w orzecznictwie właściciel nieruchomości może doznać naprawienia szkody, o której stanowi art. 129 ust. 2 ustawy – Prawo ochrony środowiska, jeżeli akt prawa miejscowego wprowadza nowe lub zwiększa dotychczasowe ograniczenia co do sposobu korzystania z nieruchomości lub przedłuża na kolejny okres ograniczenia wprowadzone wcześniej na czas oznaczony (tak w wyrokach Sądu Najwyższego: z 27 czerwca 2012 roku w sprawie IV CSK 28/12, oraz z 21 sierpnia 2013 roku w sprawie II CSK 578/12). Jest to stanowisko słuszne i adekwatne do realiów niniejszej sprawy, bowiem ustanowienie obszaru wokół pozwanego lotniska stygmatyzuje na rynku nieruchomości objęte strefą jako trwale dotknięte niedogodnościami związanymi z sąsiedztwem lotniska. Z tej perspektywy nie sposób mówić o szczególnej sytuacji lotniska P. – Ł. w stosunku do innych lotnisk w kraju.

Trzeba wyraźnie zaznaczyć, że pozwany marginalizuje skalę rozbudowy i modernizacji portu. Nie można tymczasem z pola widzenia tracić samych przesłanek, warunkujących ustanowienie obszaru ograniczonego użytkowania, określonych w art. 135 ust. 1 powołanej wyżej ustawy. Obszar taki wokół (...) został ustanowiony w związku z planami inwestycyjnymi pozwanej spółki. Wraz z ustanowieniem (...) wokół lotniska P. – Ł., kwestia negatywnego oddziaływania lotniska na środowisko została definitywnie (art. 135 ust. 2 ustawy) przesądzona. Apelujący wymieniając jakiego rodzaju, przykładowe inwestycje dotyczące portów lotniczych mogłyby pociągać za sobą konieczność wypłaty odszkodowania, w istocie podważa przesłanki ległe u podstaw ustanowienia obszaru ograniczonego użytkowania wokół (...). Zagadnienie to nie mogło zaś podlegać dyskusji.

W odbiorze potencjalnych nabywców, akt prawa miejscowego niweczy perspektywę zmniejszenia się oddziaływania czy nawet utrzymania się immisji na dotychczasowym poziomie. Nie jest przy tym najistotniejsze, w jakim stopniu w określonym momencie operator lotniska korzysta z przyznanych mu praw. Doświadczenie życiowe wskazuje, że inwestycje w nieruchomości mieszkaniowe są z reguły długoterminowe i przemyślane, toteż samo otwarcie legalnej drogi do zwiększenia liczby operacji lotniczych odstrasza nabywców, powodując spadek wartości nieruchomości.

Wbrew wywodom apelującego, nie ma zasadniczego znaczenia, jak przedstawiają się w praktyce rzeczywiste poziomy (dawki) emisji hałasu, wywoływanego przez działanie lotniska, w poszczególnych okresach.

Wątpliwe byłoby bowiem przyjęcie założenia, że potencjalni nabywcy dokonują w tym zakresie jakichś szczegółowych badań czy pomiarów.

Natomiast decydujące znaczenie ma świadomość hipotetycznej konieczności zamieszkiwania na terenie, na którym zalegalizowane zostało przekraczanie norm środowiskowych natężenia hałasu, co wiąże się z ponadstandardową uciążliwością w korzystaniu ze swojej własności.

Biorąc pod uwagę powszechnie znaną aktualną charakterystykę rynku nieruchomości, który, z uwagi na ograniczony popyt (wynikający m.in. z ograniczenia akcji kredytowej) jest rynkiem nabywcy a nie sprzedającego, oczywistym jest, że potencjalny kupujący zgodzi się na znoszenie tego rodzaju ograniczeń jedynie w przypadku istotnego obniżenia ceny w stosunku do nieruchomości nie mających takich obciążeń.

Niezasadny okazał się także podniesiony w apelacjach powodów zarzut naruszenia prawa materialnego tj. art. 129 ust. 2 u.p.o.ś. w zw. art. 361 k.c. przez uznanie, że w związku z funkcjonowaniem lotniska i wprowadzenia (...) wartość nieruchomości powoda P. J. (1) uległa obniżeniu o kwotę 26.152zł. a wartość nieruchomości powodów P. J. (2) i M. J. o kwotę 73.205 zł.

W istocie zarzut ten jest konsekwencją kwestionowania w obu apelacjach strony powodowej opinii biegłego J. W..

Jak to już wyżej wskazano zarzuty te okazały się bezpodstawne.

Przyjęcie przez Sąd Okręgowy, że w ramach tej samej strefy (...) może dochodzić do różnych spadków wartości nieruchomości - w zależności od ich położenia względem źródła hałasu - w żaden sposób nie narusza wskazanych przepisów prawa materialnego.

Nie stoją one na przeszkodzie przyjęciu, że szkoda poniesiona przez poszczególnych właścicieli nieruchomości położonych w tej samej strefie (...) winna być ustalona w sposób indywidualny w odniesieniu do konkretnej nieruchomości, co uczynił Sąd Okręgowy.

Mając na uwadze powyższe Sąd Apelacyjny na zasadzie art. 386§ 1 kpc oraz art. 385 kpc:

I.  zmienił zaskarżony wyrok:

a)  w punkcie 8 częściowo i zasądził od pozwanego na rzecz powoda P. J. (1) ustawowe odsetki od kwoty 26.152 zł za okres od 28 grudnia 2013r. do 26 maja 2015r.;

b)  w punkcie 11 częściowo i zasądził od pozwanego na rzecz powodów P. J. (2) i M. J. ustawowe odsetki od kwoty 73.205 zł za okres od 28 grudnia 2013r. do 26 maja 2015r.;

I.  w pozostałym zakresie oddalił apelacje P. J. (1) oraz P. J. (2) i M. J.;

II.  oddalił apelacje pozwanego;

III.  zniósł wzajemnie koszty postępowania apelacyjnego między pozwanym i powodem P. J. (1) oraz między pozwanym i powodami P. J. (2) i M. J.;

IV.  tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym zasądził od pozwanego:

a)  na rzecz powódki L. G. (1) 2.700zł;

b)  na rzecz powódki M. K. (1) 2.700zł.

Rozstrzygnięcie o kosztach procesu w instancji odwoławczej znajdowało oparcie w art. 98 § 1 i 3 w zw. z art. 391 § 1 kpc (pkt V) oraz art. 100 kpc w zw. z art. 391§ 1 kpc( pkt IV).

Rozstrzygnięcie w punkcie IV jest konsekwencją oddalenia w całości apelacji pozwanego ( także w zakresie uwzględniającym powództwo P. J. (1) oraz P. J. (2) i M. J.) oraz oddalenia w bardzo istotnych zakresie apelacji wskazanych powodów.

H. M. (1) M. M. G.