Wyrok z 18 lutego 2026, sygn. I ACa 870/23

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 18 lutego 2026 r.

Sąd Apelacyjny w Krakowie – I Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący: SSA Sławomir Jamróg

Protokolant: Sara Cieślik

po rozpoznaniu w dniu 5 lutego 2026 r. w Krakowie na rozprawie

A: sprawy z powództwa H. O. (1) i Z. O.

przeciwko Bank (...) S.A. w N.

o ustalenie i zapłatę

na skutek apelacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie

z dnia 5 stycznia 2023 r. sygn. akt I C 727/18

1. zmienia zaskarżony wyrok w punkcie II. w ten sposób, że zasądza od strony pozwanej na rzecz powodów łącznie kwotę 3.232,18 zł (trzy tysiące dwieście trzydzieści dwa złote osiemnaście groszy) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi :

-od kwoty 577.014,10 zł od dnia 7 września 2022 r. do dnia 22 maja 2023r.

-od kwoty 3.232,18 zł od dnia 23 maja 2023 r. do dnia zapłaty, oddalając powództwo o zapłatę w pozostałej części;

2. oddala apelację w pozostałej części;

3. zasądza od strony pozwanej Banku (...) S.A. w N. na rzecz powodów H. O. (1) i Z. O., tytułem kosztów postępowania apelacyjnego, łącznie kwotę 8.100 zł (osiem tysięcy sto złotych), z odsetkami wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty;

oraz

B. sprawy z powództwa Banku (...) S.A. w N.

przeciwko H. O. (1) i Z. O.

o zapłatę

na skutek apelacji obu stron od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie

z dnia 13 grudnia 2023 r. sygn. akt I C 108/22

I. umarza postępowanie apelacyjne co do kwoty 195.539,16 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od tej kwoty, dochodzonej tytułem waloryzacji,

II. oddala apelację strony powodowej w pozostałej części,

III. w uwzględnieniu apelacji pozwanych zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że:

- dotychczasowe punkty 1 i 3 . zastępuje jednym punktem 1. o treści : „ oddala powództwo w całości;”,

- punkt 4. oznacza jako nowy punkt 3. o treści : „nie obciąża pozwanych kosztami procesu,” ;

IV. zasądza od strony powodowej Banku (...) S.A. w N. na rzecz pozwanych H. O. (1) i Z. O., tytułem kosztów postępowania apelacyjnego łącznie kwotę 36.790 zł (trzydzieści sześć tysięcy siedemset dziewięćdziesiąt złotych), z odsetkami wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty.

Sygn. akt I ACa 870/23

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 5 stycznia 2023 r. I C 727/18 Sąd Okręgowy w Krakowie I ustalił, że zawarta przez powodów H. O. (1) i Z. O. umowa kredytu hipotecznego indeksowanego kursem CHF nr (...) z dnia 3 marca 2009 r., którego kredytodawcą jest Bank (...) S.A. w N. jako następca prawny (...) Bank S.A. we E., jest nieważna (pkt I), zasądził od strony pozwanej Banku (...) S.A. w N. na rzecz powodów H. O. (1) i Z. O. łącznie kwotę 577.014,10 zł. ( z odsetkami w wysokości ustawowej za opóźnienie od dnia 7 września 2022 r. do dnia zapłaty (pkt II), oddalił powództwo w dalej idącej części (pkt III) i zasądził od strony pozwanej na rzecz powodów łącznie kwotę 11.834 zł., z odsetkami w wysokości ustawowej za opóźnienie od dnia prawomocności wyroku do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów postępowania (pkt I)).

Podstawę tego rozstrzygnięcia stanowił następujący stan faktyczny:

H. O. (1) i Z. O. złożyli w dniu 20 stycznia 2009 r. złożyli wniosek o udzielenie kredytu hipotecznego mieszkaniowego w kwocie 632.846,39 zł na zakup nieruchomości na rynku pierwotnym – od dewelopera. Jako walutę kredytu wskazano CHF. Okres kredytowania miał wynosić 360 miesięcy. We wniosku wskazali, że są objęci małżeńską wspólnotą majątkową.

Na podstawie sporządzonej przez (...) Bank S.A. symulacji kredytowej z dnia 17 lutego 2009 r. zdolność kredytową powodów dla wnioskowanej kwoty kredytu przy wnioskowanym okresie spłaty oceniono pozytywnie.

Mailem z dnia 26 lutego 2009 r. doradca kredytowy poinformował, że klienci złożyli wniosek o zmniejszenie kwoty kredytu do 588.500 zł.

W dniu 3 marca 2009 r. powodowie H. O. (1) i Z. O. zawarli z (...) Bank Spółką Akcyjną z siedzibą we E. umowę kredytu hipotecznego nr (...).

Zgodnie z umową Bank udzielił kredytobiorcy kredytu w kwocie 599.726,50 zł indeksowanego do waluty CHF. Okres kredytowania ustalono na 360 miesięcy. Kredyt miał być spłacany w ratach annuitetowych. Jako dzień spłaty wskazano 15 dzień każdego miesiąca, a termin spłaty – lipiec 2039 r. Kwota kredytu wyrażona w walucie obcej według kursu kupna waluty określonego w Tabeli obowiązującej w Banku na dzień sporządzenia umowy wynosiła 200.517,07 CHF. Kwota ta miała charakter informacyjny i nie stanowiła zobowiązania Banku. Wartość Kredytu wyrażona w walucie obcej w dniu uruchomienia kredytu lub pierwszej transzy może być różna od podanej w tym punkcie (§ 1ust. 3-4). Kredyt miał być przeznaczony na nabycie prawa do nieruchomości na rynku pierwotnym, stanowiącej dom jednorodzinny położony przy ul. (...) w U.. Kwota kredytu przyznana na ten cel to 588.500 zł (§ 2). Zabezpieczenie spłaty kredytu stanowiła hipoteka kaucyjna do kwoty 1.199.453,00 zł z zastrzeżeniem pierwszeństwa Banku przed wszelkimi innymi obciążeniami na kredytowanej nieruchomości oraz ubezpieczenie nieruchomości (§ 3). Kredyt miał być uruchomiony w transzach, wypłaconych na rachunek inwestora, a każda z transz została określona w walucie złoty polski (§ 5).

Kredyt był oprocentowany wg zmiennej stopy procentowej, składającej się ze stałej w okresie kredytowania marży banku oraz aktualnej w danym kwartale stopy bazowej, ogłaszanej w tabeli obowiązującej w Banku. Oprocentowanie kredytu w stosunku rocznym w dniu zawarcia umowy wynosiło 3,49%. Zmiana wysokości oprocentowania może następować w przypadku zmiany stopy bazowej określonej dla danej waluty lub zmiany parametrów finansowych rynku pieniężnego i kapitałowego w kraju (lub krajów zrzeszonych w UE), którego waluta jest podstawą indeksacji.

Kredytobiorcy zobowiązali się do spłaty kredytu w miesięcznych ratach annuitetowych. Kwoty rat spłaty kredytu indeksowanego do waluty obcej były określone w walucie obcej, a spłacane w PLN, przeliczone po kursie sprzedaży danej waluty zgodnie z Tabelą obowiązującą w dniu poprzedzającym dzień spłaty raty określonym w Umowie (§ 7 ust. 1 i 6).

W § 10 umowy zamieszczono oświadczenia zgodnie z którymi kredytobiorca został poinformowany o ponoszeniu ryzyka zmiany kursów walutowych (ryzyko walutowe) oraz zmiany ryzyka stopy procentowej, że zmiana kursu walutowego oraz zmiana stopy procentowej będzie miała wpływ na wysokość zadłużenia z tytułu kredytu oraz wysokość raty spłaty. Kredytobiorcy oświadczyli, że poniosą to ryzyko (§ 10).

Integralną część umowy stanowiły: Regulamin, Tabela oraz załączniki do umowy, z wyjątkiem harmonogramu spłat. Zmienione harmonogramy miały być wysyłane zgodnie z postanowieniami umowy oraz regulaminu (§ 14 ust. 4).

W Regulaminie udzielania kredytów i pożyczek hipotecznych przez (...) Bank S.A. wskazano m.in., że: Tabela – Tabela oprocentowania, tabela kursów walut oraz tabela opłat i prowizji banku dla Kredytów i pożyczek hipotecznych, obowiązujące w Banku, dostępne w placówkach, na stronie internetowej oraz pod numerem infolinii telefonicznej, stanowiące integralną część umowy (§ 2 ust. 14).

Kredyt może zostać uruchomiony jednorazowo lub wieloetapowo w postaci transz, zgodnie z treścią umowy. Wysokość zadłużenia z tytułu udzielonego kredytu indeksowanego do waluty obcej wyrażona jest w walucie obcej, po przeliczeniu uruchomionych środków po kursie kupna danej waluty zgodnie z tabelą obowiązującą w dniu jej uruchomienia (§ 6 ust. 1). Oprocentowanie kredytu Bank ustalał w stosunku rocznym według zmiennej stopy procentowej, jako sumę zmiennej stopy bazowej oraz stałej marży banku określonej w umowie. Zmiana wysokości oprocentowania mogła nastąpić w przypadku zmiany właściwej dla danego kredytu stopy bazowej o współczynnik zmiany określony w tabeli (§ 8 ust. 4, 5 i 8). Kwoty rat kredytu indeksowanego do waluty obcej określone są w harmonogramie spłaty w walucie obcej a spłacane w PLN, przeliczone po kursie sprzedaży danej waluty zgodnie z Tabelą obowiązującą w dniu poprzedzającym spłatę raty określonym w umowie (§ 11 ust. 5). Zgodnie z § 13 ust. 1 Regulaminu na pisemny wniosek wszystkich kredytobiorców i poręczycieli prawidłowo obsługujących kredyt Bank mógł dokonać, w drodze aneksu do umowy, zmiany waluty Kredytu lub waluty indeksacji kredytu indeksowanego do waluty obcej (Przewalutowanie).

Kredyt został wypłacony powodom w transzach, w następujący sposób:

1)  w dniu 1 kwietnia 2009 r. w kwocie 102.000,00 zł po kursie 2,869400, co stanowiło równowartość 35.547,50 CHF;

2)  w dniu 1 kwietnia 2009 r. w kwocie 8.827,50 zł – jako kredytowana prowizja przygotowawcza – po kursie 2,869400, co stanowiło równowartość 3.076,43 CHF;

3)  w dniu 1 kwietnia 2009 r. w kwocie 2.399,00 zł – jako kredytowana opłata refinansująca koszt kredytu – po kursie 2,869400, co stanowiło równowartość 836,06 CHF;

4)  w dniu 6 kwietnia 2009 r. w kwocie 51.000,00 zł po kursie 2,719000, co stanowiło równowartość 18.756,90 CHF;

5)  w dniu 6 kwietnia 2009 r. w kwocie 51.000,00 zł po kursie 2,719000, co stanowiło równowartość 18.756,90 CHF;

6)  w dniu 10 kwietnia 2009 r. w kwocie 51.000,00 zł po kursie 2,681500, co stanowiło równowartość 19.019,21 CHF;

7)  w dniu 10 kwietnia 2009 r. w kwocie 51.000,00 zł po kursie 2,681500, co stanowiło równowartość 19.019,21 CHF;

8)  w dniu 28 maja 2009 r. w kwocie 51.000,00 zł po kursie 2,775000, co stanowiło równowartość 18.378,38 CHF;

9)  w dniu 28 maja 2009 r. w kwocie 51.000,00 zł po kursie 2,775000, co stanowiło równowartość 18.378,38 CHF;

10)  w dniu 13 listopada 2009 r. w kwocie 51.000,00 zł po kursie 2,569800, co stanowiło równowartość 19.845,90 CHF;

11)  w dniu 24 listopada 2009 r. w kwocie 51.000,00 zł po kursie 2,577600, co stanowiło równowartość 19.785,85 CHF;

12)  w dniu 21 grudnia 2009 r. w kwocie 51.000,00 zł po kursie 2,633500, co stanowiło równowartość 19.365,86 CHF;

13)  w dniu 25 marca 2010 r. w kwocie 27.500,00 zł po kursie 2,592400, co stanowiło równowartość 10.607,93 CHF.

W okresie od dnia 15 maja 2009 r. do 3 sierpnia 2022 r. powodowie dokonali na rzecz poprzednika prawnego pozwanego Banku w wykonaniu umowy kredytu nr (...) w łącznej kwocie 577.014,10 zł.

Powodowie, działając przez pełnomocnika, skierowali do Sądu Rejonowego (...) we W., Wydziału I Cywilnego wniosek o zawezwanie do próby ugodowej przeciwnika – (...) Bank S.A. datowany na dzień 19 lipca 2017 r. W dniu 22 grudnia 2017 r. przed Sądem Rejonowym (...) we W. w sprawie (...) odbyło się posiedzenie w tym przedmiocie. Posiedzenie nie zakończyło się zawarciem umowy z uwagi na oświadczenie pełnomocnika przeciwnika o braku możliwości jej zawarcia.

Z dniem 1 października 2019 r. nastąpiło połączenie (...) Banku S.A. z siedzibą we E. z Bankiem (...) S.A. z siedzibą w N. poprzez przeniesienie całego majątku(...) Banku S.A. we E. na Bank (...) S.A. w N..

Nadto Sąd Okręgowy ustalił, że:

(...) Bank S.A. stosował jedną tabelę w ciągu dnia dla spłat rat kredytów indeksowanych do CHF zapadających w kolejnym dniu roboczym, która służyła również do wyrażenia kwoty udzielanego kredytu indeksowanego do CHF. Mechanizm indeksacji ma znaczenie dla banku z punktu widzenia finansowania kredytów indeksowanych do CHF. Usunięcie indeksacji z zachowaniem oprocentowania LIBOR nie byłoby neutralne dla Banku, który poniósłby stratę. Bank zabezpieczył swoje ryzyka, dlatego zmiana parametrów tj. wysokość LIBOR-u lub kursów walutowego CHF nie ma wpływu na sytuację banku związaną z kredytami indeksowanymi do CHF.

Powodowie zawarli trzy umowy o kredyt indeksowany/denominowany do kursu waluty CHF. Pierwszą umowę celem pozyskania środków na zakup mieszkania położonego w U. przy ul. (...). Kolejną na zakup i remont domu w U.. Ostatnią umową (objętą niniejszym pozwem) na zakup domu przy ul. (...) w U.. Dwie pierwsze umowy, zawarte z Bankiem (...) S.A., zostały przez nich spłacone. W domu w K. (1), powodowie finalnie nie zamieszkali uznając, że jest on położony za daleko od U.. Dom ten sprzedali, a pozyskane środki przeznaczyli na kupno domu przy ul. (...) w U..

Do (...) Banku S.A. powodowie zostali skierowani przez dewelopera, który budował dom przy ul. (...), po wcześniejszym rozpoznaniu sytuacji przez osobę z ramienia dewelopera, że w tym banku można zawrzeć umowę kredytu na najlepszych warunkach. W banku powodowie byli zapewniani, że umowa o kredyt frankowy będzie dla nich najkorzystniejsza, sam kredyt zostanie wypłacony i będzie spłacany w złotówkach, a zapisy umowy odnoszące się do CHF to „tylko taki wybieg”. Powodowie byli zapewniani, że waluta CHF jest najstabilniejsza na świecie, sama umowa jest bezpieczna i nie ma co się martwić. Nie było możliwości negocjowania warunków umowy, można było tylko wnioskować o określoną kwotę, którą chcieli pożyczyć. Odmówiono np. udzielenia powodom kredytu na okres 20 lat jak chcieli, narzucając okres 30 lat wykonywania umowy. Powodom nie okazano symulacji kursu CHF, nie zwrócono uwagi, że wahania kursowe będą miały wpływ na saldo zadłużenia. Powodom nie wyjaśniono w jaki sposób bank ustala kursy walut obcych. W ogóle nie było mowy o tym, że to bank ustala wysokość kursów, że są odrębne kursy kupna i sprzedaży, czy aby była możliwość negocjowania wysokości kursów. Umowa została przedstawiona powodom do podpisu jako wypełniony dokument. Powodowie, podpisując umowę działali w zaufaniu do banku. Samą umowę przeczytali zwracając uwagę na zapisy dotyczące ich osobiście. Powodowie spłacają cały czas raty kredytu w walucie PLN. Bank pobiera sobie z konta kwotę odpowiadającą wysokości należnej mu raty kredytu.

Na rozprawie w dniu 7 września 2022 r., powodowie po udzieleniu im koniecznych pouczeń, po wyjaśnieniu kwestii dotyczącej m. in. daty zawarcia umowy, już po zmianie art. 358 § 2 k.c., spraw zawisłych przed tut. sądem a dotyczących roszczeń wynikających z poszczególnych umów zawartych przez strony ((...), (...), I C 727/18, I C 108/22, (...), (...)), powodowie w obecności pełnomocników obu stron procesu złożyli oświadczenia wnosząc o stwierdzenie nieważności umowy kredytu i wskazując, że zostali wprowadzeni w błąd poprzez zapewnienia ich, że umowa jest bezpieczna, korzystna dla nich. Wskazali, że zdają sobie sprawę z konieczności rozliczenia umowy w sytuacji stwierdzenia jej nieważności.

Przy tym stanie faktycznym Sąd pierwszej instancji uznał, że powództwo zasługiwało na uwzględnienie w zakresie roszczenia głównego albowiem przedmiotowa mowa kredytu nie może istnieć po wyeliminowaniu z niej niedozwolonych postanowień, kształtujących mechanizm indeksacji świadczeń stron z tytułu umowy według miernika, jakim są kursy waluty obcej – CHF. Postanowień tych nie można zastąpić innymi postanowieniami dyspozytywnymi lub przepisami (w tym art. 358 k.c.) a w konsekwencji umowę uznać za nieważną. Dla tej oceny istotny był też fakt, że powodowie nie zostali prawidłowo pouczeni o ryzyku walutowym.

Sąd pierwszej instancji przyjął, że powodowie posiadają interes prawny w ustaleniu w rozumieniu art. 189 k.p.c. Sama możliwość wytoczenia powództwa o świadczenie nie wyczerpie interesu prawnego w żądaniu ustalenia. Będzie tak zwłaszcza gdy to pozwany rości sobie według treści stosunku prawnego objętego powództwem z art. 189 k.p.c. określone prawo do świadczenia ze strony powodów. Nadto istnieją inne skutki zawartej między stronami umowy kredytu, których nie da się usunąć w drodze powództwa o świadczenie - np. hipoteka ustanowiona na nieruchomości powodów na zabezpieczenie roszczeń Banku z tytułu umowy kredytu. Sam fakt, że w przypadku uznania umowy kredytu za nieważną powodom przysługują dalej idące roszczenia o świadczenie nie przesądza więc jeszcze o braku interesu prawnego w żądaniu ustalenia nieważności umowy. Tylko więc rozstrzygnięcie żądania powodów o ustalenie nieważności zakończy spór między stronami.

Sąd Okręgowy stwierdził, że umowa kredytu zawarta przez strony stanowiła specyficzny podtyp umowy kredytu – umowę kredytu indeksowanego do waluty obcej, w tym wypadku – franka szwajcarskiego. Kwota kredytu została wskazana w umowie jako kwota w walucie złoty polski. Indeksacja kredytu do waluty obcej i co do zasady nie była sprzeczna z prawem. Oceniając natomiast zarzut nieważności umowy z uwagi na zastosowanie w niej niedozwolonych klauzul umownych, Sąd Okręgowy odwołał się do konsumenckiego statusu powodów w rozumieniu art. 22 ¹k.c. oraz do przepisów art. 385 ¹ k.c. , art. 385 ² k.c., oraz Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich i stwierdził, że postanowienia przedmiotowej umowy nie zostały indywidualnie uzgodnione między stronami. Kwestionowane zapisy umowy dotyczą głównych świadczeń stron, jednak nie wyklucza to zastosowania wynikającej z ww przepisów ochrony konsumenckiej, albowiem klauzula indeksacyjna - rozumiana jako sposób ustalania kursu waluty obcej, po którym przeliczane są zobowiązania z tytułu umowy oraz sam mechanizm przeliczania świadczeń z tytułu umowy według kursu waluty obce i nie były jednoznacznie określone.

Postanowienia dotyczące klauzuli indeksacyjnej zawarte w kwestionowanych przez powodów postanowieniach umowy kredytu, tj. § 1 ust. 4, § 7 ust. 6 umowy oraz w stanowiącym jej integralną część § 6 ust. 1 regulaminu udzielenia kredytów i pożyczek hipotecznych przez (...) Bank S.A. nie spełniają wymogu wyrażenia prostym i zrozumiałym językiem. Ani w umowie kredytu (stan na dzień jej zawarcia), ani w znajdujących do niej zastosowanie Regulaminie nie ma żadnego postanowienia, które definiowałoby, czym jest Tabela Kursów Walut Obcych lub odnosiło się sposobu ustalania kursów sprzedaży i kupna CHF w Tabeli Kursów Walut Obcych; nadto takie informacje nie zostały przedstawione powódce przez pracowników Banku przed podpisaniem umowy kredytu. Sąd Okręgowy podkreślił, że kursy kupna i sprzedaży CHF określone w Tabeli wpływały bezpośrednio na wysokość obciążania finansowego powodów z tytułu umowy kredytu. Na podstawie kursu kupna CHF przeliczano bowiem wypłaconą powodom kwotę kredytu na kwotę w walucie CHF, która służyła następnie do określenia wysokości rat kapitałowych kredytu w walucie CHF. Na podstawie kursu sprzedaży CHF przeliczano zaś spłacane przez powodów raty kredytu z waluty złoty polski na walutę CHF. Tabela Kursów Walut Obcych była opracowywana przez Bank, a kurs ten mógł być kształtowany w sposób dowolny. Nie miało przy tym znaczenia czy w rzeczywistości kursy walut w Tabeli Kursów Walut Obcych Banku były ustalane na podstawie notowań rynkowych. Postanowienia umowy kredytu oraz Regulaminu dotyczące Tabeli były na tyle niejasne, że na ich podstawie Bank mógł określać zawierane w Tabeli kursy kupna i sprzedaży CHF bez żadnego odniesienia do obiektywnych kryteriów, kierując się wyłącznie własnym uznaniem. Jednocześnie konsumenci nie mogli w żaden sposób zweryfikować, czy kursy kupna i sprzedaży dewiz dla CHF są prawidłowe. W umowie nie określono przecież żadnych kryteriów, według których powodowie mogliby tą prawidłowość oceniać.

Takie ukształtowanie klauzuli indeksacyjnej naruszało w sposób rażący interesy powodów jako konsumentów. Brak możliwości określenia potencjalnej wysokości kursów kupna i sprzedaży CHF, od których zależała wysokość salda kredytu wyrażonego w CHF oraz wysokość rat kredytu wyrażonych w CHF i spłacanych w walucie złoty polski, nie pozwalał bowiem powodom na racjonalną ocenę ekonomicznego obciążenia związanego z umową kredytu oraz uniemożliwiała im weryfikację prawidłowości ustalanych przez Bank kursów kupna i sprzedaży CHF, a tym samym prawidłowości rozmiaru nałożonych na nich obciążeń finansowych z tytułu umowy. Jednocześnie ukształtowanie zapisów z umowy w taki sposób, że określenie zarówno kursów kupna i sprzedaży dewiz dla CHF, jak i kryteriów, według których kursy te będą ustalane, zostało pozostawione w wyłącznej gestii Banku, tworzy szerokie pole do nadużyć Banku na szkodę konsumenta. Kwestionowane zapisy umowy Sąd uznał więc też za sprzeczne z dobrymi obyczajami.

Sąd pierwszej instancji podkreślił, że ocena, czy postanowienie umowne jest niedozwolone (art. 385 ¹ § 1 k.c.), dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy. W chwili zawarcia umowy istniał stan pozwalający bankowi na arbitralne ustalanie kursu, po którym następuje przeliczenie. Zakwestionowane postanowienia rażąco naruszają interesy konsumenta i sprzecznie z dobrymi obyczajami.

Sąd Okręgowy stwierdził również, że Bank nie przekazał powodom wystraczających informacji dotyczących ryzyka kursowego, dzięki którym mogliby się oni orientować co do przewidywalnych poziomów wzrostu lub spadku kursów waluty CHF oraz przełożenia wzrostu lub spadku tych kursów na obciążenie ekonomiczne związane z umową. Same postanowienia umowy tworzące mechanizmy przeliczania zobowiązania powodów według kursów waluty CHF były rozrzucone po całej umowie i sformułowane w sposób bardzo oględny. Nie dawały więc jasnego obrazu powiązań pomiędzy wysokością kwoty kredytu wypłaconej powodom w złotych polskich i wysokością rat kredytu spłacanych przez nich również w złotych polskich a kursami waluty CHF i ich wpływem na wysokość salda kredytu w CHF oraz rat kredytu spłacanych w walucie złoty polski. Mechanizm indeksacji kwoty kredytu do waluty CHF powodował zaś, że wysokość obciążenia powodów związanego ze spłatą kredytu (które to obciążenie należy oceniać w odniesieniu do kwot w walucie złoty polski, ponieważ w tej walucie chcieli uzyskać finansowanie i w tej walucie uzyskiwali dochody) w całym okresie 30 lat obowiązywania umowy podlegać mogła dużym wahaniom . Nawet więc okresowy, znaczący wzrost raty kredytu może prowadzić do poważnego zachwiania płynności finansowej kredytobiorcy. Natomiast informacje przekazywane powodom przez Bank przed podpisaniem umowy kredytu były zbyt lakoniczne. Informacje, które Bank przekazał powodom na etapie przed zawarciem umowy kredytu, nie były wystarczające do tego, aby w pełni zdali sobie oni sprawę z ryzyka kursowego wiążącego się z umową oraz z jego potencjalnych skutków. Wynikało z nich co prawda, że wysokość raty kredytu jest uzależniona od wysokości kursu CHF i może ulec pewnym zmianom na niekorzyść kredytobiorcy, to jednak nie zobrazowano powodom wpływu wahań kursu waluty CHF na wyliczenie salda kredytu w walucie CHF. Informacje zaś przekazane w rzeczywistości zacierały obraz ryzyka kursowego, skupiając się na uwypukleniu zalet umowy kredytu indeksowanego do waluty CHF przy jednoczesnym zbagatelizowaniu jej wad, w tym w szczególności zagrożeń związanych z ryzykiem kursowym. Ze względu na niedoinformowanie powodów o ryzyku kursowym nie mogli oni prawidłowo ocenić wpływu wahań kursów waluty CHF na ich sytuację ekonomiczną – czyli tego, do jakiej rozsądnie przewidywalnej na moment zawarcia umowy wysokości może wzrosnąć saldo kredytu wyrażone w walucie złoty polski oraz rata kredytu spłacana w walucie złoty polski i czy będą oni w stanie udźwignąć obciążenie finansowe związane z takim wzrostem. Mechanizm indeksacji kwoty kredytu do waluty obcej minimalizował natomiast zagrożenie związane z ryzykiem kursowym po stronie Banku. Kredyty indeksowane do walut obcych były ujmowane w wewnętrznej dokumentacji księgowej Banku jako kredyty walutowe, a Bank uzyskiwał środki na pokrycie tych kredytów nie w walucie złoty polski, lecz w walucie indeksacji. Mechanizm indeksacji w umowach kredytu był skonstruowany w taki sposób, że niezależnie od wysokości kursów waluty CHF do waluty złoty polski Bank otrzymywał od kredytobiorców kwoty rat w walucie złoty polski odpowiadające wartością kwocie raty wyrażonej w walucie CHF – czyli że w każdym wypadku kwoty otrzymane od powódki tytułem spłaty rat kredytu pokryją zobowiązania Banku zaciągnięte celem sfinansowania kredytu. Z kolei zagrożenie związane z ryzkiem kursowym po stronie powodów nie było w żaden sposób ograniczone. Powodowie pobrali kwotę kredytu w walucie złoty polski i spłacali ją również z wykorzystaniem środków pieniężnych w walucie złoty polski. W umowie kredytu nie było żadnego mechanizmu, który gwarantowałby, że przy zmianach kursów waluty CHF obciążenie powodów z tytułu spłaty kapitałowej części rat kredytu nie będzie wzrastało i że ostatecznie kwota spłaconych przez powodów rat kapitałowych kredytu w walucie złoty polski nie przekroczy wypłaconego im kapitału kredytu. Ryzyko kursowe zostało więc rozłożone pomiędzy stronami w nierównomierny sposób. W ocenie Sądu Okręgowego brak należytego poinformowania powodów przez Bank o ciążącym na nich ryzyku kursowym przy jednoczesnym przerzuceniu potencjalnych niekorzystnych skutków związanych z istnieniem tego ryzyka z Banku na powodów świadczy o tym, że postanowienia umowy kształtujące mechanizm indeksacji uznać należy za rażąco naruszające interesy powodów jako konsumentów. Fakt, iż powodowie mogli spłacać kredyt w walucie indeksacji nie jest decydujący albowiem ocena zapisów umowy przez pryzmat art. 385 ^{( 1)} k.c. powinna następować z uwzględnieniem okoliczności, które miały miejsce przed zawarciem umowy i w momencie jej zawarcia, a nie zdarzeń, które miały miejsce później. Nadto możliwość spłaty kredytu w walucie indeksacji nie eliminowała istniejącego po stronie powodów ryzyka kursowego, ponieważ w dalszym ciągu musieli oni spłacać raty kredytu w walucie CHF przy wykorzystaniu środków w walucie złoty polski, z czym wiąże się konieczność wymiany środków w walucie złoty polski na środki w walucie CHF po kursach rynkowych.

Sąd pierwszej instancji uznał więc, że zakwestionowane postanowienia nie wiążą powodów z mocy samego prawa od dnia zawarcia spornej umowy. Bez tych abuzywnych postanowień umowa nie mogłaby obowiązywać albowiem postanowienia te dotycząc głównego świadczenia. Bank nigdy nie zaoferowałby powodom umowy kredytu w złotych polskich nieindeksowanego do waluty CHF z oprocentowaniem opartym o stawkę referencyjną LIBOR 3M, stąd należy uznać umowę za nieważną w całości.

Nie jest przy tym możliwe zastąpienie abuzywnych postanowień umowy kredytowej poprzez zastosowanie art. 358 § 2 k.c., który dotyczy dopuszczalności określenia kursu waluty obcej (w której zostało wyrażone zobowiązanie) w sytuacji spełnienia świadczenia w walucie polskiej, a nie sytuacji w której dochodzi do przeliczenia wysokości zobowiązania z waluty polskiej na walutę obcą. W tym zas przypadku kredyt nie był kredytem walutowym.

Powodowie wprost oświadczyli na rozprawie, że wnoszą o stwierdzenie, że umowa jest nieważna, mając na uwadze wszelkie konsekwencje z tym związane.

W konsekwencji Sąd uznał zasadność żądania ustalenia nieważności umowy , co oznacza, że wszelkie świadczenia spełnione przez powodów na mocy tej umowy uznać należy za świadczenia nienależne w rozumieniu art. 410 § 2 k.c., podlegające zwrotowi na mocy art. 405 w zw. z art. 410 § 1 k.c. Uwzględniono więc żądanie zasądzenia kwoty 577.014,10 zł jako sumy wszystkich wpłat dokonanych do dnia 3 sierpnia 2022 r. przez powodów w wykonaniu nieważnej umowy w całości zasługiwało na uwzględnienie, z odsetkami w wysokości ustawowej za opóźnienie od dnia 7 września 2022 r. (data wymagalności roszczenia).

Powództwo oddalono jedynie co do odsetek dochodzonych tytułem opóźnienia w spełnieniu świadczenia za okres wcześniejszy niż 7 września 2022 r. Jako podstawę rozstrzygnięcia o kosztach procesu powołano art. 100 k.c.,

Apelację od tego wyroku wniosła strona pozwana , zaskarżając wyrok w punktach I , II i IV, zarzucając:

I. naruszenie przepisów postępowania a to :

1. art. 233§1 k.p.c. poprzez:

1) brak wszechstronnego rozważenia zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego z dowodów z dokumentów w postaci: wniosku kredytowego umowy kredytu (...), oświadczeń o ryzyku kursowym i ryzyku zmiennej stopy procentowej, symulacji kosztów obsługi kredytów hipotecznych w przypadku niekorzystnej zmiany stopy procentowej lub kursu waluty indeksacji , Regulaminu udzielania kredytów i pożyczek hipotecznych w (...) Bank .S.A w sytuacji gdy prawidłowa i wszechstronna analiza wskazanych dokumentów powinna doprowadzić Sąd Okręgowy do ustalenia, że:

a) powodowie we wniosku kredytowym wybrali walutę „CHF”, a przed zawarciem umowy przedstawiono ofertę kredytu w PLN,

b) decydując się na zawarcie spornej umowy powodowie byli świadomi, że w okresie obowiązywania umowy może nastąpić niekorzystna dla niego zmiana kursu waluty indeksacji, co może spowodować podwyższenie kwoty kredytu, a także kwoty raty kapitałowo-odsetkowej przypadających do spłaty, a wyrażonej w złotych,

c) powodowie zapoznali się z symulacją kosztów obsługi kredytu w przypadku niekorzystnej zmiany kursu waluty (symulacja stanowiła załącznik do oświadczenia o ryzyku kursowym i ryzyku zmiennej stopy procentowej), w której wskazany został wpływ wzrostu stopy procentowej na wysokość raty kapitałowo-odsetkowej i zobrazowane zostały zmiany wysokości raty kredytu w sytuacji wzrostu kursu CHF o wartość stanowiącą różnicę między maksymalnym i minimalnym kursem CHF z okresu 12 miesięcy poprzedzających jej przedstawienie, w której wskazano również informację w zakresie ryzyka wzrostu stopy procentowej,

d) oświadczenie o ryzyku kursowym i stanowiąca jego załącznik symulacja zostały sporządzone zgodnie z ówcześnie obowiązującą wówczas Rekomendacją S wydaną, przez KNF , co stanowiło odpowiedni sposób poinformowania pozwanego o ryzyku kursowym oraz ryzyku zmiennej stopy procentowej w sposób obiektywny, należyty, jasny i zrozumiały,

e) w § 10 ust. 3 umowy strona powodowa wskazała, że została pouczona o ryzyku kursowym i ryzyku zmiennej stopy procentowej, ,

f) w §1 ust, 4 i §7 ust. 6 mowy (...) powodowie zostali wyraźnie poinformowani o tym, że bank stosuje dwa rodzaje kursu tj. kurs kupna przy wypłacie kredytu oraz kurs sprzedaży przy spłacie kredytu,

g) szacunkowa kwota kredytu została wskazana w §1 ust 4 umowy ;

2) brak rozważenia materiału dowodowego w postaci wyciągu z protokołu nr(...) z posiedzenia Zarządu (...) Banku S.A. z dnia z 9 lutego 2009r,. wraz z załącznikiem Instrukcja udzielania kredytów i pożyczek hipotecznych Klientom indywidualnym przez (...) Bank S.A. skutkujące brakiem poczynienia przez Sąd Okręgowy ustaleń faktycznych w zakresie tego , że powodowie posiadali wyższą zdolność kredytową na zaciągnięcie kredytu czysto złotówkowego aniżeli kredytu indeksowanego do waluty CHF,

3) brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego w postaci wyciągów z protokołów nr (...) i(...) Zarządu (...) Bank oraz zeznań P. I. a w konsekwencji brak ustalenia, że przez cały okres trwania umowy zasady wyznaczania kursów walut stosowane przez bank były oparte na czynnikach rynkowych a zasady ustalania kursu znalazły wyraz w §17 Regulaminu udzielania kursów obowiązującego od 21 listopada 2012r. , który wiązał powodów . Sposób wyznaczania kursu opisani w §17 Regulaminu oraz wynikający z Procedury wyznaczania i publikacji kursów walutowych w (...) Bank S.A. z 28 lutego 2012r. a także wynikający z Wewnętrznych zasad wyznaczania kursów walut. Był niezmienny a powodowie udzielili następczej zgody na ustalanie kursów w ten sposób.

4) brak rozważenia dowodu z zeznań Z. N., R. Ł. i R. X. a w konsekwencji brak ustaleń dotyczących ustandaryzowanego systemu udzielania kredytu w (...) Bank SA. , w którym proponowano zawsze umowę kredytu złotowego i indeksowanego z możliwością wyboru, klienci mogli zapoznać się z wzorem umowy nie było nacisków na zawarcie umowy kredytu indeksowanego i nie zapewniano o bezpieczeństwie kredytów,

5) brak wszechstronnego rozważenia dowodu z zeznań P. I., a w konsekwencji brak ustalenia, że :

- (...) Bank w celu udzielania kredytów indeksowanych do CHF, w tym spornego kredytu zaciągnął kredyt we frankach szwajcarskich (umowa zawarta z podmiotem dominującym - (...)),

(...) Bank w celu obsługi kredytów oraz pożyczek hipotecznych indeksowanych do CHF, w tym spornego kredytu dokonywał transakcji walutowych,

w momencie udzielania i wypłaty kredytów/pożyczek indeksowanych do CHE, w tym spornego kredytu (...) Bank sprzedawał franki szwajcarskie pozyskane wcześniej z linii kredytowej w (...) a w okresie spłaty tych kredytów/pożyczek (spłata rat lub wcześniejsza spłata) nabywał tę walutę na rynku międzybankowym, przy czym bank nie zarabiał na wzroście kursu franka szwajcarskiego, ponieważ transakcje te dokonywane były zawsze po aktualnym kursie rynkowym CHF - kursie kupna lub sprzedaży kontrahenta z zachowaniem narzuconej przez niego marży, mechanizm indeksacji przedmiotowego kredytu był zatem ściśle sprzężony z transakcjami walutowymi dokonywanymi przez bank w celu zapewnienia finansowania i pokrycia pozycji walutowej związanej z udzieleniem powodom i innym kredytobiorcom i pożyczkobiorcom kredytu indeksowanego/pożyczki indeksowanej do CHE,

(...) Bank S.A. we własnym zakresie (koszt pożyczki zaciągniętej w (...)) dokonywał zabezpieczenia ryzyka walutowego wiążącego się z udzielaniem i obsługą kredytów hipotecznych;

- Bank w celu obsługi spornego kredytu również dokonywał transakcji kupna i sprzedaży waluty CHF i ponosił związane z tym koszty, a w przypadku wyrugowania z umowy w całości mechanizmu indeksacji i uznania spornej umowy kredytu za nieważną, bank nie odzyska poniesionego kosztu finansowania tego kredytu we franku

szwajcarskim,

65) przyznanie pełnej wiarygodności i mocy dowodowej dowodowi z przesłuchania powodów (e. protokół z rozprawy z dnia 07.09.2022r. 00:30:12 — 01:08:56) oraz dokonanie ustaleń faktycznych w zakresie przebiegu procedury zawarcia spornej umowy kredytu i informacji udzielanym stronię powodowej, w głównej mierze w oparciu o ten dowód, choć strona powodowa jako stroną niniejszego postępowania jest bezpośrednio zainteresowana pozytywnym dla niej wynikiem sprawy, przez co dowód z jej przesłuchania jest w wysokim stopniu subiektywny i wiarygodność tego dowodu wymaga ostrożnej oceny i z tego też względu ustawodawca nadał dowodowi przesłuchania stron charakter subsydiarny a nie wiodący, główny i decydujący — jak to uczynił Sąd I instancji w szczególności w przypadku sprzeczności między twierdzeniami strony powodowej a pozostałym zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym, w tym z podpisanym przez powodów oświadczeniem o ryzyku kursowym i ryzyku zmiennej stopy procentowej oraz stanowiącą ich załącznik symulacją kosztów obsługi kredytów hipotecznych w przypadku niekorzystnej zmiany stopy procentowej lub kursu waluty indeksacji, symulacja kredytową dot. powodów, Instrukcją udzielania kredytów i pożyczek hipotecznych Klientom indywidualnym przez (...) Bank S.A., umową kredytu, Regulaminem udzielania kredytów i pożyczek hipotecznych w (...) Bank S.A. obowiązującego na dzień zawarcia powyższej umowy, zeznaniami świadków,

co w konsekwencji doprowadziło Sąd I instancji do dokonania wybiórczej oceny poszczególnych dowodów, błędnych ustaleń faktycznych poczynionych z przekroczeniem zasady swobodnej oceny dowodów;

2. art. 235 ²§ 2 k.p.c. w zw. z art. 278 § 1 k.p.c. poprzez pominięcie wniosku pozwanego złożonego w piśmie z dnia 17.08.2021r. o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego sądowego i brak wydania w tym przedmiocie postanowienia o pominięciu, albowiem Sąd nie przeprowadził tego dowodu, natomiast pomijając dowód powinien był wydać postanowienie w tym zakresie, co w konsekwencji doprowadziło do braku prawidłowego ustalenia faktów wymagających wiedzy specjalnej w niniejszej sprawie;

3. art. 327 ¹§1 pkt 2 k.p.c. poprzez

- niewyjaśnienie podstawy prawnej wyroku polegające na: a) braku wyjaśnienia, które dokładnie postanowienia (rozumiane jako normy postępowania a nie jednostki redakcyjne) Sąd I instancji uważa za abuzywne

- brak wyjaśnienia przyczyn przyjętej abuzywności, podczas gdy Sąd I instancji naruszenia tak dobrych obyczajów jak i interesów kredytobiorcy upatruje jedynie w odesłaniu do tabel kursowych banku dających zdaniem Sądu I instancji prawo do dowolnego kształtowania kursu waluty i wysokości zobowiązania kredytobiorcy,

- brak wskazania, jaki sposób szczegółowości zasad wyznaczania kursów waluty CHF w celu indeksacji kredytu udzielonego kredytobiorcom, pozwoliłby zdaniem Sądu na uznanie, że pozwany bank nie wyznaczał tych kursów w sposób dowolny, a kredytobiorcy byliby w stanie zweryfikować prawidłowość ich wyznaczania, a jednocześnie możliwe byłoby zachowanie rynkowego charakteru tych kursów przez cały, kilkudziesięcioletni okres kredytowania,

- braku wskazania, jakie dokładnie informacje bank powinien był przekazać kredytobiorcom przed zawarciem spornej umowy kredytu i braku uzasadnienia zakresu wymaganych informacji z powołaniem się na te istniejące w dniu zawarcia umowy;

Strona pozwana ponadto podniosła, że w dacie zawierania spornej umowy kredytu ustawodawca, jak również organy nadzoru finansowego nie doprecyzowały w żaden sposób, jaki stopień szczegółowości powinny posiadać zapisy określające sposób ustalania kursu wymiany walut — czego nie wziął pod uwagę Sąd Okręgowy i nie wskazał prawidłowych zasad ustalania kursów,

4.. art. 100 k.p.c. poprzez jego błędne zastosowanie i przyjęcie, że strona pozwana ma obowiązek ponieść wszystkie powstałe w toku postępowania koszty procesu, w sytuacji przez cały okres obowiązywania umowy stosowane były kursy oparte na czynnikach rynkowych, ponadto strona powodowa przegrała sprawęw zakosie części odsetek za opóźnienie;

II. naruszenie prawa materialnego a to

1. art. 58 § 1 k.c. oraz art. 385 ¹§ §1k.c, poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie polegające pominięciu zasady, że w przypadku wadliwości postanowień umowy zawartej między konsumentem, a przedsiębiorcą z zastosowaniem wzorca umownego przepis art. 383 ¹§1 k..c. stanowi lex specialis wobec normy wynikającej z treści art. 58 k.c., co wyłącza zastosowanie takim przypadku sankcji nieważności poszczególnych postanowień, czy też całej umowy;

2. art. 69 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo Bankowe w zw. z art. 58§1i§2k.c., oraz z art. 385 ¹§ 1 i 2 k.c. poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie w sprawie i wadliwe ustalenie, że skutkiem postanowienia dotyczące indeksacji określają główne świadczenia stron a ponadto, ze sporna umowa bez tych postanowień nie może obowiązywać, podczas gdy:

a. zakres pojęcia „głównych świadczeń stron” w przypadku umów nazwanych pokrywa się z zakresem wyznaczonym przez essentialia negotii konkretnego typu umowy i nie można uznać, że klauzula indeksacyjna stanowi jeden z elementów przedmiotowo istotnych umowy kredyt,

b. postanowienia dotyczące indeksacji kredytu do CHF zawarte w spornej umowie kredytu stanowią jedynie postanowienia dodatkowe (uboczne), a umowa spełnia wszelkie wymogi określone w art. 69 Prawo bankowe - strony zawierając umowę kredytu hipotecznego uzgodniły wszystkie przedmiotowo istotne elementy umowy kredytu o treści ówcześnie obowiązującej w krajowym ustawodawstwie, tj. w umowie określono kwotę udzielanego kredytu, walutę kredytu, jak również terminy i zasady

zwrotu kredytu przez pozwanego przy zastosowaniu przyjętej klauzuli indeksacyjnej,

3. art. 385 ¹§ 1 i 2 k.c. poprzez:

- błędne uznanie, że postanowienia dotyczące indeksacji kredytu zostały sformułowane w sposób niejednoznaczne oraz że stanowią główne świadczenia stron,

- błędne uznanie, że postanowienia umowy kredytu nie zostały indywidualnie uzgodnione z pozwanym, podczas gdy zasada indeksacji kredytu do waluty obcej oraz waluta indeksacji w postaci CHF nie zostały narzucone przez Bank, powodowie podjęli decyzje kredytową i nie wyrażali chęci negocjacji,

- przyjęcie przy ocenie abuzywności, że powodowie nie zostali należycie poinformowani przed zawarciem spornej umowy kredytu o ryzyku kursowym z nią związanym i jego wpływie na wysokość zobowiązania, podczas gdy bank należycie, rzetelnie i wyczerpująco spełnił wobec pozwanego obowiązek informacyjny w zakresie wymaganym przez ówcześnie obowiązujące wytyczne organu nadzoru finansowego tj. Rekomendację S Komisji Nadzoru Bankowego z 2006 r., tj. niezależnie od udzielonych powodom informacji ustnych przedstawił im również informację pisemną m.in. oświadczenie o ponoszeniu ryzyka kursowego, symulację kosztów obsługi kredytu w przypadku niekorzystnej zmiany kursu waluty indeksacji,

- pominięcie przy ocenie abuzywności, że powodom przedstawiono ofertę kredytu złotowego nieindeksowanego do waluty obcej (CHF),

- pominięcie przy ocenie abuzywności faktu, że powodowie przed zawarciem spornej umowy posiadali zdolność na zaciągnięcie kredytu złotówkowego nieindeksowanego do CHF, a pomimo możliwości jego wyboru zdecydowali się na kredyt indeksowany do CHF kierując się korzyściami ekonomicznymi,

- pominięciu, że w dacie zawierania spornej umowy kredytu ustawodawca, ani organy nadzoru finansowego nie doprecyzowały w żaden sposób, jaki stopień szczegółowości powinny posiadać zapisy umowne określające sposób ustalania kursu wymiany walut,

- pominięcie przy ocenie abuzywności faktu, że ostateczna kwota kredytu okazała się korzystniejsza dla kredytobiorcy ,

- pominięcie powodowy Bank w celu obsługi spornego kredytu również dokonywał transakcji kupna i sprzedaży waluty CHF i ponosił związane z tym koszty, a w przypadku wyrugowania z umowy w całości mechanizmu indeksacji i uznania spornej umowy kredytu za nieważną, bank nie odzyska poniesionego kosztu finansowania tego kredytu we franku szwajcarskim, w tym kosztu zakupu waluty CHF (w dniach spłaty rat kredytu oraz w dniu wygaszenia kredytu), których to transakcji dokonuje w celu zwrotu swojemu kontrahentowi pożyczki zaciągniętej na rynku międzybankowym

a co w konsekwencji powinno prowadzić do przyjęcia, że w niniejszej sprawie nie doszło do ukształtowania obowiązków pozwanego w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami oraz że nie doszło do rażącego naruszenia jego interesów, co nie uzasadnia zastosowania w sprawie art. 385 ¹§1 k.c. z uwagi na brak spełnienia przesłanek wynikających z tego przepisu;

4. art. 385 ¹§1 i 2 k.c. w zw. z art. 56 k.c. w zw. art. 354 k.c. w zw. z art. 65 k.c. w zw.z art, 358§ 2 k.c. poprzez błędne uznanie, że:

- skutkiem przyjętej przez Sąd Okręgowy abuzywności postanowień spornej umowy dotyczących indeksacji kredytu do CHF jest konieczność ich pominięcia w całości przy ustalaniu treści stosunku prawnego i ostatecznie upadek umowy,

- nie ma możliwości zastosowania w miejsce wyeliminowanych postanowień żadnego innego kursu waluty,

- nie jest możliwe zastosowanie art. 358 § 2 k.c.,

w sytuacji , w której:

a) przepis ten wszedł w życie przed zawarciem umowy i powinien o n mieć zastosowanie do zobowiązań określonych w wyniku przewalutowania, a w przypadku braku oznaczenia w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego do waluty obcej zasad wyznaczania przez bank kursu tej waluty, abuzywność postanowień umowy kredytu występuje tylko w części odsyłającej do tabel banku , nie podważa natomiast mechanizmu indeksacji ,

b) radykalna eliminacja z umowy całego postanowienia lub nawet kilku postanowień nie jest potrzebna w aspekcie tego, że norma prawna o niedozwolonym charakterze zawiera się tylko w części danego postanowienia/postanowień i stanowi zbyt daleko idącą ingerencję Sądu w treść umowy objętej zgodą stron, czyli narusza konsensus stron,

c) zgodnym zamiarem stron było zawarcie umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej, a znajdującym uzasadnienie w przepisach prawa skutkiem ewentualnej abuzywności powinno być co najwyżej zastosowanie kursów średnich CHF ustalanych i publikowanych przez NBP,

d) z orzecznictwa TSUE (tj. wyroku z dnia 14.03.2019 r. w sprawie C-118/17, wyroku z dnia 02.09.2021 r. w sprawie C-932/19, wyroku z dnia 20.09.2018 r. w sprawie C-51/17, a także wyroku z dnia 26.03.2019 r. w sprawie C-70/17) wynika możliwość zastosowania w miejsce podlegających eliminacji nieuczciwych warunków umownych przepisów dyspozytywnych, które weszły w życie po zwarciu umowy kredytu,

e) zasada stosowania kursu średniego NBP przed datą wejścia w życie art. 358 § 2 k.c. obowiązywała w polskim prawie jako ustalony zwyczaj, zastosowanie kursu średniego NBP do umów indeksowanych do waluty CHF zostało usankcjonowane w świetle orzecznictwa krajowego, jego zastosowanie jest zgodne z celem dyrektywy 93/13/EWG, jakim jest przywrócenie równowagi stron, a nie dalsze zachwianie tej równowagi na korzyść konsumenta,

5. art. 358 ¹§ 2 k.c. poprzez uznanie, że postanowienia umowy (...) dotyczące mechanizmu indeksacji stanowiły wyłącznie klauzulę waloryzacyjną, podczas gdy klauzula indeksacyjna nie jest tożsama z klauzulą waloryzacyjną, o której mowa w art. 358 ¹§2 k.c.;

6. art. 405 k.c. i art. 410 k.c. poprzez ich niezastosowanie., a także poprzez przyjęcie, ze doszło do zubożenia powodów w sytuacji gdy nie spłacili oni kwoty udzielonego kredytu,

7. art. 189 k.p.c. poprzez błędne uznanie , że powodowie posiadają interes prawny w ustaleniu.

Strona powodowa wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości , ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sadowi okręgowemu do ponownego rozpoznania , przy zasądzeniu kosztów procesu za obie instancje.

Ponadto na podstawie art. 380 k.p.c. strona powodowa zaskarżyła postanowienie Sądu Okręgowego o pominięciu dowodu z opinii biegłego.

Strona pozwana podniosła również zarzut zatrzymania.

Powodowie wnieśli o oddalenie apelacji i o zasądzenie kosztów procesu. Wnieśli także o pominięcie dowodu z opinii biegłego. (k 1232), podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Powodowie zakwestionowali zasadność zarzutu zatrzymania

Z wyżej powołaną sprawą toczącą się na etapie apelacji pod sygnaturą akt I ACa 870/23 została połączona sprawa (...) (k 580 akt (...) , poprzednio I C 108/22) z powództwa Banku (...) S.A. N. przeciwko(...) i Z. O. o zwrot kwoty kredytu, kwoty z tytułu korzystania z kapitału i waloryzacji , w której wyrokiem z dnia 13 grudnia 2023r. sygn. akt I C 108/22 Sąd Okręgowy w Krakowie zasądził od strony pozwanej H. O. (1) i Z. O. na rzecz powoda Bank (...) SA w N. solidarnie kwotę 573.782,92 ( z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 29-12-2021r. do dnia zapłaty (pkt1), umorzył postępowanie co do roszczenia o zapłatę kwoty 410.819,53 z (pkt 2), oddalił powództwo w pozostałej części (pkt 3) i zasądził od strony pozwanej H. O. (1) i Z. O. na rzecz powoda Bank (...) SA w N. solidarnie kwotę 23.493,46 zł. tytułem zwrotu kosztów postępowania z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty (pkt 4).

Podstawę tego rozstrzygnięcia stanowiły analogiczne (...) jak dokonane w sprawie I C 727/18 ustalenia co do faktu zawarcia w dniu 3 marca 2009 r., przez H. O. (1) umowy z (...) S.A. w N. nr (...). Także i w tej sprawie Sąd Okręgowy, nie negując dopuszczalności zawarcia umów kredytu indeksowanego do waluty obcej, stanął na stanowisku, że przedmiotowa umowa kredytu jest dotknięta wadami skutkującymi końcowo jej nieważnością. Również i w tej sprawie przyjęto, ze klauzule – na podstawie których dochodziło do przeliczenia wypłaconej w złotówkach kwoty kredytu w złotówkach na CHF według kursu z tabeli Banku nie były jasne. Klauzule przeliczeniowe oraz klauzule waloryzacyjne (w związku z obciążeniem powodów nieograniczonym ryzykiem) – są klauzulami abuzywnymi. Zdaniem Sądu Okręgowego pozwani posiadali status konsumenta w rozumieniu wskazanych przepisów. Warunki umowy poza wybraniem kwoty, waluty , w ograniczonym zakresie terminu spłaty kredytu – były nienegocjowane (indywidualnie uzgadniane). Bank sformułował treść umowy , regulamin i kredytobiorca mógł wyłącznie podpisać umowę lub zrezygnować z jej zwarcia (został doręczony powodom wzór umowy). Na podstawie zakwestionowanych klauzul bank w sposób zupełnie arbitralny ustalał wysokość kursu po którym zostanie dokonane przeliczenie. Za nieistotne uznano zarzuty, że bank zastosował rynkowe kursy, albowiem ocena abuzywności następuje na chwilę zawarcia umowy . Istotnym było wyłącznie to, że od decyzji banku (nieograniczonej w żaden sposób umową) zależał kurs waluty i wysokość zobowiązania kredytobiorcy. Wewnętrzne zarządzenia mogły ulec zmianie. Także w sprawie z powództwa banku uznano brak prawidłowej realizacji obowiązku informacyjnego jak tez nierównanego kontaktowa związana z poziomem zabezpieczeń stron przed ryzykiem kursowym. Bank był bowiem zabezpieczony przed ryzykiem (poprzez transakcje kupna/sprzedaży waluty w momencie wypłaty i spłaty kredytu oraz prowadzenie odpowiedniej polityki finansowej), a kredytobiorcy byli narażeni nieograniczone ryzyko wynikające ze zmiany kursu . Takie uksztaltowanie stosunku jest sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta.

Odnosząc się do skutków uznania ww klauzul za abuzywne Sąd Okręgowy także w tej sprawie przyjął brak możliwości zastąpienia eliminowanych klauzul przeliczeniowych przepisem art. 358 k.c. lub art. 41 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. - Prawo wekslowe, jak również uznał brak możliwości utrzymania umowy przy zastosowaniu prawa zwyczajowego – art. 56 k.c.

W konsekwencji Sąd Okręgowy uznał, że istnieją podstawy do uznania umowy za nieważną. Dokonanie bowiem eliminacji klauzuli waloryzacyjnej, prowadziło by do wyeliminowania postanowień głównych umowy, a w konsekwencji do zmiany charakteru prawnego stosunku obligacyjnego i naruszenia art. 353 ¹ k.c. wyrażającego zasadę swobody umów. Byłoby sprzeczne z istotą, naturą stosunku zobowiązaniowego, który strony chciały wykreować.

Niezależnie od kwestii abuzywności postanowień umowy, podstaw nieważności stosunku prawnego Sąd Okręgowy upatrywał także w treści art. 58 §2 k.c.

Przyjęcie nieważności rodziło według Sądu Okręgowego konieczność dokonania rozliczeń (zwrotu spełnionych przez strony świadczeń) zgodnie z art. 410 par 1 i 2 k.c. w zw. z art. 405 k.c. Z tych przyczyn Sad Okręgowy zasądził od powodów na rzecz strony pozwanej kwotę: udzielonego kredytu tj 599.726,50 zł , która została przekazana . Za niezasadny Sąd Okręgowy uznał podniesiony przez powodów za=rzut przedawnienia. Sąd wskazał, ze termin przedawnienia roszczeń o zwrot nienależnie spełnionych świadczeń może rozpocząć bieg dopiero po podjęciu przez kredytobiorcę-konsumenta wiążącej (świadomej, wyraźnej i swobodnej) decyzji w tym względzie. Dopiero bowiem wtedy można przyjąć, że brak podstawy prawnej świadczenia stał się definitywny (na pewne podobieństwo przypadku do condictio causa finita), a strony mogły zażądać skutecznie zwrotu nienależnego świadczenia (por. art. 120 § 1 zd. 1 k.c.). Oznacza to w szczególności, że kredytobiorca-konsument nie może zakładać, iż roszczenie banku uległo przedawnieniu w terminie liczonym tak, jakby wezwanie do zwrotu udostępnionego kredytu było możliwe już w dniu jego udostępnienia (art. 120 § 1 zd. 2 k.c.). Nie ma więc żadnych podstaw aby w sytuacji wykonywania przez kredytobiorcę umowy, - liczyć bieg terminu przedawnienia od daty wypłacenia środków z kredytu.

Ponadto Sąd wskazał, że istniały bardzo duże rozbieżności w orzecznictwie co do skuteczności umów CHF, Te okoliczności zdaniem Sądu uzasadniają zastosowanie regulacji art. 117 ¹. K.c. Sytuacja w której kredytobiorca otrzyma zwrot zapłaconych kwot i zatrzyma kwotę wypłaconą przez Bank bałaby sprzeczna z podstawowymi zasadami uczciwości. Zasądzeniu więc podlega więc kwota wypłaconego przez Bank kapitału z odsetkami zgodnie z art. 481 k.c.

Za niezasadne Sąd Okręgowy uznał roszczenie o wynagrodzenie za korzystanie z kapitału” roszczenie Nie ma też podstaw do konstruowania roszczeń o zwrot na rzecz Banku kwot wyższych od kwoty nominalnie otrzymanej od banku: zarówno w oparciu o bezpodstawnym wzbogaceniu (jak też przez pryzmat waloryzacji art. 358(1) § 3 k.c.

Odnośnie do kwestii podniesienia zarzutu potrącenia Sąd wskazał, że powód przedstawił co potrącenia kwoty: 602.957,68 zł. tytułem spłaconej kwoty 602957,68 zł. Kwota 577.014,10 zł. nie mogła być jednak skutecznie przedstawiona do potrącenia, z uwagi na ograniczenia wynikające z art. 203 ¹ . § 2k.p.c. Potrącenie było natomiast w zakresie kwoty 25.943,58 zł Sąd Okręgowy wskazał ponadto, że częściowe umorzenie postępowania nastąpiło na podstawie art. 350 k.p.c. albowiem przy piśmie z dnia 28-07-2023 w rzeczywistości strona powodowa dokonała cofnięcia pozwu co do roszczenia zwartego w pkt 2 pozwu, na co pełn. pozwanego na rozprawie w dniu 13-12-2023 wyraził zgodę. Jako podstawę rozstrzygnięcia o stosunkowym rozliczeniu kosztów procesu powołano art. 100 k.p.c.

Od tego orzeczenia apelacje wniosły obie strony.

Strona powodowa w swej apelacji (k 458 akt (...)) zaskarżyła wyrok w punkcie 3 w części w jakiej Sąd oddalił powództwo o zapłatę kwoty 221.482,74 zł ,w tym kwoty 25.943,59 zł jako zwrotu części kapitału pobranego przez powodów w wykonaniu umowy oraz w zakresie kwoty 195.539,16 zł stanowiącą wynik waloryzacji kwoty roszczenia o zwrot kapitału przy uwzględnieniu kalkulacji wzrostu cen i usług konsumpcyjnych publikowanego przez GUS. Strona powodowa wniosła o zmianę wyroku i o zasadzenie kwoty 221482,74 zł a także zasądzenie kosztów procesu. Ewentualnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania.

Strona powodowa podniosła zarzut:

I. naruszenia przepisów prawa procesowego, mających istotny wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia, to jest:

- art. 233 § 1 k.p.c. poprzez zupełnie dowolną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego tj. dokumentu w postaci pisma pozwanych z dnia 22.05.2023r. zawierającego w swojej treści zarzut potracenia czego skutkiem jest błąd w ustaleniach faktycznych polegający na uznaniu skuteczności zarzutu potracenia pozwanych w wysokości 25943,58 zł. pomimo braku wymagalności potrącanej kwoty, co w konsekwencji doprowadziło Sąd | instancji błędnych ustaleń faktycznych poczynionych z przekroczeniem zasady swobodnej oceny dowodów i uznania za skuteczne potrącenia dokonanego przez stronę pozwaną;

- art. 233 § 1 k.p.c. poprzez: brak dokonania wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawić materiału dowodowego z dowodu z dokumentów w postaci: kalkulacji roszczenia dochodzonego przez Bank, ( brak postanowienia o pominięciu tego dowodu) tj. roszczenia zwaloryzowanego w oparciu o wskaźnik inflacji - wskaźnik wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych (publikowany przez GUS), pomimo że dowód ten zmierzał do wykazania istotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy okoliczności tj. ustalenia wysokości roszczenia przysługującego powodowi z tytułu waloryzacji kwoty kapitału oddanego pozwanym do dyspozycji na mocy Umowy Kredytu w oparciu o wskaźnik inflacji, tj. wskaźnik wzrostu ceń towarów i usług konsumpcyjnych (publikowany przez GUS);

- art. 235 ² §1 pkt 2 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. w zw. z art. 278 §1 k.p.c. poprzez pominięcie dowodu z opinii biegłego sądowego zawnioskowanego przez powoda jako nieistotnego dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, pomimo że dowód ten zmierzał do wykazania istotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy okoliczności tj. ustalenia wysokości roszczenia przysługującego powodowi z tytułu waloryzacji kwoty kapitału oddanego pozwanym do dyspozycji na mocy Umowy Kredytu w oparciu o wskaźnik inflacji,(publikowany przez GUS); wskaźnik wartości nieruchomości zakupionej za środki pochodzące z kredytu; inny wskaźnik, uznany przez biegłego za adekwatny zgodnie z jego wiedzą, odpowiadający właściwości stosunku prawnego (w przypadku, jeżeli biegły uzna sposoby tj. wskaźnik wzrostu cen towarów i usług konsumpcyjnych

z punktów powyżej za nieadekwatne).

- art. 327 ^{( 1)} §1 pkt 2 k.p.c. poprzez niewyjaśnienie podstawy prawnej wyroku polegające na: braku wyjaśnienia, uznania za niewłaściwy wskaźnika inflacji zastosowanego przez powoda tj. wskaźnika CPI jawnego i powszechnego (źródło GUS, (...) na podstawie GUS). CPI (ang. consumer price index, CPI) wskaźnika (indeks) zmiany cen towarów i usług konsumpcyjnych.

II. naruszenia prawa materialnego a to:

- art. 498 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 499 k.c. w zw. z art. 60 k.c. w zw. z art. 61 §1 k.c. poprzez błędne przyjęcie, że oświadczenie pozwanych o potrąceniu wzajemnej wierzytelności zostało skutecznie złożone stronie powodowej, podczas gdy na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego należało wyciągnąć wniosek przeciwny tj. że oświadczenie to nie zostało złożone stronie powodowej, albowiem nie było wymagalne, a w konsekwencji oświadczenie to nie zostało złożone skutecznie;

- art. 498 § 1i 2 k.c. w zw. z art. 499 k.c. w zw. z art. 455 k.c. poprzez błędne przyjęcie, że oświadczenie pozwanych o potrąceniu wzajemnej wierzytelności zostało skutecznie złożone stronie powodowej, podczas gdy na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego należało wyciągnąć wniosek przeciwny tj. że oświadczenie to nie zostało złożone stronie powodowej w sposób skuteczny , albowiem nie było wymagalne - okres 3 dni nie można uznać za realny termin do zapłaty.

- art. 405 k.c. w zw, z art. 410 k.c. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie w niniejszej sprawie, i błędne przyjęcie, że roszczenie powoda o zwrot kapitału udostępnionego pozwanym nie zasługuje na uwzględnienie ponad kwotę 573 782,92 zł, w sytuacji w której roszczenie to z uwagi na brak skutecznie złożonego oświadczenia o potrąceniu i nieskuteczny zarzut potracenia, powinno podlegać zasądzeniu w całości,

W konsekwencji Sąd I Instancji powinien był dojść do przekonania, że nie doszło do skuteczne potrącenia wierzytelności pozwanych z wierzytelnością strony powodowej o zwrot kapitału kredytu a zatem żądanie powoda z pkt I petitum pozwu powinno zostać przez Sąd uwzględnione złości;

- art. 358 ¹ § 3 k.c. - poprzez jego niezastosowanie, wobec błędnego uznania przez Sad | instancji, iż Bank przyznał sobie poprzez pryzmat uregulowań dotyczących odsetek - wynagrodzenie, za to że kredytobiorca korzysta z udostępnionej w ramach kredytu kwoty jak również, za to ze zmienia się w czasie wartość pieniądza, zatem w świetle Dyrektywy 93/13 brak jest innej podstawy prawnej w przypadku upadku umowy przyznania Bankowi benefitów kompensujących straty związanej z inflacją. Podczas gdy roszczenie powoda jest roszczeniem ściśle pieniężnym wynikającym z bezpodstawnego wzbogacenia pozwanych względem banku na skutek uznania umowy kredytu za nieważną i pobraniu przez pozwanych w 2009 r nienależnego świadczenia w postaci kapitału a nie z uregulowań umowy - a taką właśnie podstawę prawną stanowi art. 358 ¹§ 3 k.c.

- art. 358 ¹§ 4 k.c. poprzez jego zastosowanie i uznanie, że strona powodowa jako prowadząca przedsiębiorstwo nie może żądać waloryzacji sądowej, bowiem świadczenie to pozostaje w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa, kiedy to świadczenie to jest świadczeniem nienależnym wynikającym z nieważnej umowy kredytu nr (...) , a dokonywanie nieważnych czynności prawnych nie mieści się w zakresie działania przedsiębiorstwa, także w zakresie i w związku z prowadzeniem działalności przez Bank nie pozostaje zawieranie nieważnych umów.

W toku postepowania apelacyjnego strona powodowa cofnęła apelację w doniesieniu di kwoty 195.539,16 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od tej kwoty, dochodzonej tytułem waloryzacji podtrzymując ja w odniesieniu do kwoty 25.943,59 zł jako zwrotu części kapitału pobranego przez powodów w wykonaniu umowy.

Wobec tego cofnięcia Sad Apelacyjny w punkcie B. I umorzył postępowanie apelacyjne w tej części w oparciu o art. 391§2 k.p.c.

Pozwani w swej apelacji (k 494 akt (...)) zaskarżyli wyrok w zakresie punktów 1 i 4, zarzucając:

I. naruszenie przepisów postepowania mające wpływ na wynik sprawy a to:

- art. 327 ¹§1k.c. w tym także w zw. z art. 118 k.c. poprzez nierozpoznanie istoty sprawy wobec nieuwzględnienia okresu od wypłaty rat kredytu za złożeniem pozwu i nieuwzględnienie zarzutu przedawnienia roszczenia , powołanie ogólne art. 117 ¹ k.c.

i brak wskazania podstawy prawnej do przyjęcia terminu 3 lat od zgłoszenia roszczeń przez pozwanych,

- art. 118 k.c. w zw. z art. 120§1 zdanie drugie k.c., art. 405 i art. 410 k.c. i 455 k.c. poprzez przyjęcie, ze roszczenie ulegało trzyletniemu terminowi przedawnienia od zgłoszenia przez pozwanych roszczeń w sytuacji gdy termin rozpoczął bieg od wypłaty świadczeń z nieważnej umowy.,

- art. 5 ustawy z dnia 13 kwietnia 2018 r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw w zw. z art. 117 ¹§1 k.c. poprzez uznanie , że ten ostatni przepis ma zastosowanie w sytuacji gdy termin przedawnienia zakończył bieg przed wejściem w życie tego przepisu;

- art. 117 ¹§1 k.c. poprzez przyjęcie przesłanek do jego zastosowania w sytuacji gdy pozwani jako dłużnicy nie zachowali się nagannie a to strona pozwana naruszyła zasady uczciwości. Pozwani ponadto odwołali się do Dyrektywy 93/13/EWG uznając, że odstraszające cele Dyrektywy powinny powodować uznanie przedawnienia roszczenia.

Pozwani wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania ewentualnie o zmianę wyroku i oddalenie powództwa przy zasadzeniu kosztów postepowania za obie instancje.

Obie strony wniosły o oddalenie apelacji przeciwnika ( . odpowiednio k 534 i 549 akt(...)).

Rozpoznając apelacje wniesione w obu połączonych sprawach Sąd Apelacyjny uznaje za własne ustalenia dokonane w sprawie z powództwa H. O. (1) i Z. O. przy uwzględnieniu większej szczegółowości okoliczności ustalonych w sprawie I C 727/18 dotyczących okoliczności zawarcia umowy oraz faktu , że ustalenia dokonane w sprawie I C 108/22 nie są z tymi ustaleniami sprzeczne, dodatkowo przyjmując, że dowody zebrane w obu sprawach potwierdzają dokonane ustalenia prowadzące do oceny braku możliwości utrzymania umowy kredytowej po wyeliminowaniu z niej postanowień abuzywnych. Sąd Apelacyjny odmiennie jednak ocenił skutki złożonego przez powodów powołanego w sprawie I C 108/22 oświadczenia powodów o przedstawieniu do potrącenia przysługującej im wierzytelności w kwocie 611.957,68 zł z wierzytelnością banku w kwocie 599.726,50 zł z tytułu zwrotu kapitału /oświadczenie k344 -345 akt I C 108/22/ co ma znaczenie dla oceny zasadności roszczeń o zapłatę wniesionych w obu sprawach

Odnosząc się do zarzutów strony pozwanej zawartych w apelacji od wyroku dnia 5 stycznia 2023 r. I C 727/18 Sąd Apelacyjny zważył co następuje:

Podzielić w pełni należy rozważania Sądu Okręgowego w kwestii istnienia interesu prawnego powodów w ustaleniu na podstawie art. 189 k.p.c. Okoliczność, że powodowie posiada roszczenie o zapłatę nie uchyla ich interesu w ustaleniu nieważności umowy o jakim mowa w art. 189 k.p.c., szczególnie w aspekcie podnoszonych wzajemnych roszczeń/ Nie zostanie więc usunięta niepewność co do istnienia określonych praw i obowiązków stron oraz ryzyko ich naruszenia w przyszłości (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 13 grudnia 2022 r. I CSK 3808/22 i z dnia 24 listopada 2022 r. I CSK 3425/22). Ponadto wyrok ustalający usunie niepewność co do zabezpieczeń kredytu.

Uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia jasno wskazuje fakty, które sąd uznał za udowodnione, dowody na których się oparł. Zawiera też wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia. Sąd Okręgowy wskazał jakie przyczyny prowadzą do wniosku, że umowa nie może zostać utrzymania, stąd zarzut nierozpoznania istoty sprawy jest oczywiście bezzasadny. Sąd Okręgowy podał także dlaczego uznał, że istotny jest stan na chwilę zawarcia umowy stąd pominięcia dowodów dotyczących sposobu wykonania umowy nie mogło mieć znaczenia dla rozstrzygnięcia i zarzut naruszenia art. 327 ¹§1 k.p.c. również nie jest zasadny.

Wbrew zarzutom strony pozwanej Sąd Okręgowy zasadnie przyjął, że kwestia sposobu wykonania umowy nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia, stąd bezprzedmiotowy był dowód z opinii biegłego zmierzający do badania rynkowego charakteru kursów stosowanych w wykonaniu umowy.

Zeznania R. Ł. nie były przydatne skoro świadek z jednej strony zapewniał o realizacji procedur istniejących w (...) Banku z drugiej jednak oświadczył , że nie pamięta jakie były stosowane przy zwarciu tej umowy i nie pamiętał okoliczności zwarcia umowy z Z. O. i H. O. (1). (...), podobnie zresztą jak Z. N. k 850 . Również R. X. nie pamiętała procedur zawierania umów w tamtym okresie (k 1011 ). P. I. nie współpracowała z klientami banku i nie miała wiedzy o okolicznościach zawarcia przedmiotowej umowy. Jeżeli zaś jej przekaz co do zasad ustalania kursów czy sposobu zabezpieczenia ryzyka i finansowania działalności kredytowej stanowił wyraz wiedzy specjalistycznej , to trudno przyjąć by kwestia ta była jasna dla kredytobiorcy. Sąd Okręgowy nie zanegował istnienia zabezpieczeń ryzyka ze strony banku. Powołane w apelacji dowody nie dają podstaw do przyjęcia niewiarygodności zeznań powodów o bezpieczeństwie kredytu w CHF i stabilności kursu. Ocena dowodowa dokonana przez Sąd Okręgowy była logiczna i nie naruszała zasad doświadczenia życiowego.

Okoliczność, że klient mógł otrzymać wzorzec umowy przed zawarciem umowy o czym zeznawał świadek Ł. i strony mogły zmienić wysokość kredytu nie jest wystarczająca do potwierdzenia tezy o negocjowalności przedmiotowej umowy, w szczególności postanowień dotyczących przeliczania walut. Powodowie wnioskowali o udzielenie kredytu w oparciu o wzór bankowy, także umowa została sporządzona według wzoru,. Wykorzystanie zaś wzorców wskazuje, że powodowie nie mogli mieć istotnego wpływu na treść postanowień umowy, poza obszarem wskazanym w formularzu wniosku ( tj w podniesieniu do okres kredytowania , wysokości kwoty, rodzaju waluty, systemu spłaty k263 ). Z zasady zaś fakt posłużenia się przez kontrahenta wzorem umowy i regulaminem tworzy domniemanie, że na treść zawarte we wzorcu konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W świetle więc wskazanego domniemania, ciężar dowodu jego obalenia wynikający z art. 385 ¹§4 k.c. w zw. z art. 385 ¹§3 zdanie drugie k.c. spoczywał na stronie pozwanej.

Niewątpliwie powodowie złożyli oświadczenie, że zostali poinformowani o ryzyku zmiany kursów walutowych oraz zmiany stopy procentowej a także , ze zmiany tych parametrów będą miały wpływ na wysokość zadłużenia z tytułu spłaty kredytu oraz wysokość spłaty i że poniosą takie ryzyko (vide §10 pkt umowy k 57).. Osoba, której zobowiązanie ma być przeliczone na walutę obcą musi zakładać ryzyko kredytowe. Nie zostały jednak wykazane by pouczenia o ryzyku kursowym pozwalały powodom na uświadomienie rzeczywistych niebezpieczeństw związanych z nagłym , gwałtownym wzrostem kursu CHF. Tu należy dodatkowo zauważyć, że z zeznań powodów wynika o zapewnianiu , że jest to bezpieczny kredyt i nie wskazywano możliwej skali ryzyka kursowego. Trudno więc uznać , że bank przed zawarciem umowy kredytu, udzielił pełnej, wyczerpującej i jasnej informacji, z czym wiązało się ryzyko kursowe, szczególnie biorąc pod uwagę wcześniejszą względną stabilność kursu CHF/PLN. Podkreślić należy, że nie spełnia wymogu przejrzystości przekazywanie konsumentowi przy zawarciu umowy informacji, nawet licznych, jeżeli opierają się one na założeniu, że stosunek wymiany między walutą rozliczeniową a walutą spłaty pozostanie w miarę stabilny przez cały okres obowiązywania tej umowy. Przekazywane informacje o bezpieczeństwie kredytu zaburza ocenę ryzyka kursowego na co zwracał też uwagę Sąd pierwszej instancji. Sąd Okręgowy właściwie więc zinterpretował obowiązki przedsiębiorcy w tym zakresie. Dyrektywa Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich zakłada, że informacja przed zawarciem umowy o warunkach umownych i skutkach owego zawarcia ma fundamentalne znaczenie dla konsumenta. To na podstawie tej informacji konsument podejmuje decyzję, czy zamierza związać się warunkami sformułowanymi uprzednio przez przedsiębiorcę (zob. wyroki Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości z dnia 30 kwietnia 2014 r. C-26/13 Árpád Kásler, Hajnalka Káslerné Rábai, i z dnia 21 marca 2013 r. C-92/11 RWE Vertrieb). Założeniem ochrony konsumenta jest więc zasada jasnej, pełnej i zrozumiałej informacji handlowej. Symulacje liczbowe, mogą stanowić użyteczną informację, jeżeli są oparte na wystarczających i prawidłowych danych oraz jeśli zawierają obiektywne oceny, które są przekazywane konsumentowi w sposób jasny i zrozumiały. Tylko więc symulacje, które pozwalają zwrócić uwagę konsumenta na ryzyko potencjalnie, dotyczące istotnych negatywnych konsekwencji ekonomicznych rozpatrywanych warunków umownych, spełnia wymogi dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich. Symulacje liczbowe powinny więc pozwalać konsumentowi zrozumieć rzeczywiste znaczenie długoterminowego ryzyka związanego z możliwymi wahaniami kursów wymiany walut, a tym samym ryzyka związanego z zawarciem umowy kredytu wyrażonego w walucie obcej (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości U.E. z dnia 10 czerwca 2021 r. C-776/19 ,VB i in vs. BNP Paribas Personal Finance SA, Procureur de la République). To, że powodowie zaciągali już inne kredyty tego typu i to , ze powódka jest księgowa a powód prowadzi działalność gospodarczą nie zwalnia od realizacji obowiązku informacyjnego. Obowiązek informacyjny dotyczy nawet konsumentów, którzy w subiektywnym odczuciu posiadają odpowiednią wiedzę w dziedzinie wspomnianej umowy (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z dnia z dnia 21 września 2023 C 139/22 AM i PM vs mBank S.A). Wypełnieniu obowiązku informacyjnego nie czyni zadość uzyskanie od klienta banku m.in. pisemnego oświadczenia, potwierdzającego jego świadomość ryzyka walutowego, akcentującego jedynie kwestie formalne, bez należytej troski o rzeczywiste zapewnienie konsumentowi pełnej wiedzy skutkach spadku wartości PLN i wynikających z tego konsekwencji ekonomicznych .(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 października 2024 r. II CSKP 2079/22). Taki sposób realizacji obowiązków banku również narusza w sposób rażący interes konsumenta. Sąd Okręgowy słusznie więc uznał, że informacja przedstawiona przez bank nie była wystarczająca.

Obciążający przedsiębiorcę brak przejrzystości przy określeniu warunków umowy w zakresie konsekwencji istotnej zmiany kursu walut spowodował, że powodowie zawarli umowę bez świadomości możliwego znacznego zwiększenia kwoty rat ale też znacznego wzrostu zwaloryzowanej wysokości zadłużenia, wynikającego ze zwiększonego poziomu skutków indeksacji. Przede wszystkim zaś informacja nie dawała świadomości, że powiązany ze wzrostem kursu wzrost kwoty zadłużenia może mieć charakter nielimitowany (np. w razie zawirowań politycznych, czy wojny), co może mieć jeszcze bardziej negatywne skutki w przypadku dalszej (przecież nadal możliwej) deprecjacji PLN.

W aktualnym orzecznictwie przyjmuje się, że obowiązek zwrotu kwoty kredytu korygowanej klauzulami przeliczeniowymi do waluty obcej stanowi świadczenie główne w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c. (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 2019r., I CSK 242/18, LEX nr 2690299, z dnia 30 września 2020 r., I CSK 556/18 , z dnia 27 lipca 2021 r. V CSKP 49/21 i z dnia 28 września 2021 r. I CSKP 74/21 ). Niejednoznaczność określenia takiego świadczenia nie wyklucza jednak uznania braku związania takim postanowieniem. Taka niejednoznaczność występowała w tej umowie.

Skutek zmian kursów chroni w istocie jedynie interes banku. Przy stosunkowo słabej walucie krajowej bank nie jest narażony na odwrotne, analogiczne, istotne dla strony pozwanej, ruchy kursowe wynikające ze znacznego osłabienia CHF względem złotego. Na istotne ryzyko kursowe w toku wykonywania długotrwałej umowy w nieporównywalny sposób narażeni była powodowie i to nawet gdyby strona powodowa musiała ponosić koszty obsługi takich kredytów . Nawet powoływanie przez pozwaną w umowie ryzyka kursowego odnosi się do niewystarczających zabezpieczeń chroniących interes banku a nie do tego, że zaciągnięcie zobowiązania może być nie do udźwignięcia dla kontrahenta.

Postanowienie umowne jest sprzeczne z dobrymi obyczajami, jeżeli może stworzyć podstawy znaczącej nierównowagi kontraktowej na niekorzyść konsumenta w sposób jednostronny, jeżeli przedsiębiorca, który traktuje kontrahenta w sposób słuszny nie mógłby racjonalnie się spodziewać, że konsument zaakceptowałby w ramach negocjacji taką klauzulę gdyby odpowiednio poinformował konsumenta (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2018 r. III CZP 29/17 OSNC 2019/1/2). Taka sprzeczność z dobrymi obyczajami zachodzi więc w tym przypadku.

Wbrew zarzutom strony pozwanej postanowienia umowne z §1 ust. 1 i ust. 4 , §7 ust. 6 umowy i §6 ust.1 oraz §11 Regulaminu k66) nie zawierało jasnego, zobiektywizowanego mechanizmu określania kursu przeliczenia wysokości świadczeń wypłaconych powodom oraz wysokości rat i wysokości zobowiązania pozostałego do spłaty. Tabela kursów sporządzana była bowiem jednostronnie przez odpowiednią komórkę banku. Paragraf 17 Regulaminu uchwalonego w 2012r. k.338 nie stanowił składnika umowy i nie miał skutków wstecznych. Powodom nie były też wyjaśniane zasady ustalania kursów w oparciu o serwis (...). Brak jest jakichkolwiek podstaw do uznania ,że powodowie zaakceptowali regulamin i ,ze była to forma sanowania abuzywnych postanowień umowy. To jak faktycznie bank określał kurs nie jest istotne, istotne jest, że narzucił konsumentowi takie korzystne dla siebie rozwiązanie w umowie. Samodzielnie ustalanie kursów nie mogło być obiektywnie weryfikowane przez powodów a ponadto nie dawało możliwości jednoznacznego wyliczenia kursu. Powyższe pozwala na ocenę abuzywności klauzuli przeliczeniowej do CHF. Zastosowaniu ochrony konsumenckiej nie uchyla okoliczność, że wspomniana nierównowaga mogłaby wystąpić tylko wtedy, gdyby zaistniały pewne okoliczności, lub gdy w innych okolicznościach wspomniany warunek mógłby nawet przynieść korzyść danemu konsumentowi (zob. podobnie wyrok z dnia 27 stycznia 2021 r., Dexia Nederland, C-229/19 i C-289/19, EU:C:2021:68, pkt 54, 55). Sama zaś treść umowy i regulaminu nie daje podstawy do określenia w sposób pewny wysokości zobowiązania. W oczywisty więc sposób treść umowy nie daje podstaw do jasnego określenia kwoty w CHF przeliczenia kwot oddanych do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie i określenia w jakiej wysokości zobowiązany jest on do zwrotu. Ustalenia wskazują, że powodowie nie mieli żadnych praw w procesie określania przelicznika waluty, a prawa te poprzez korygowanie kursu średniego marżą miał wyłącznie kontrahent będący przedsiębiorcą. Tej oceny nie uchyla to, że Bank spełniał obowiązek informacyjny z art. 111 Prawa bankowego i wskazywał w miejscach dostępnych, w tym na stronie internetowej informacje o aktualnych kursach wynikających z tabeli. Tylko bowiem od banku bowiem zależało jak ten kurs określi.

Przewalutowanie określone w §13 regulaminu nie uchylało abuzywności i nie chroniło przed ryzykiem kursowym albowiem kurs przewalutowania określał bank. Od jego też woli i zapłaty prowizji zależało przewalutowanie.

Niewątpliwie zawarcie umowy kredytu bankowego, w którym wartość zobowiązania była wyrażona w walucie polskiej a wysokość świadczeń była przeliczana do waluty obcej ( tj. tzw. kredytu indeksowanego), było na gruncie w art. 353 ¹ k.c. co do zasady dopuszczalne. Był to więc kredyt indeksowany do waluty obcej definiowany w sposób określony w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 30 września 2020 r. I CSK 556/18. Przepis art. 69 ust. 2 pkt 4a i ust. 3 prawa bankowego w aktualnym brzmieniu w powiązaniu z art. 4 i 5 ust. 2 ustawy dnia 29 lipca 2011r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw wskazują , że konstrukcja umowy kredytu indeksowanego nie była sprzeczna z prawem także w chwili zawarcia umowy. Sąd Okręgowy zasadnie natomiast przyjął, że do tej nieważności prowadzi brak związania powodów klauzulami przeliczeniowymi. Oceny abuzywności dokonuje się na chwilę zawarcia umowy, stąd ani sposób wykonywania ani też dowody z dokumentów dotyczących raportów i opracowań czy opinii dotyczących kredytów frankowych nie zmieniają oceny, że postanowienia zawarte w przedmiotowej umowie miały charakter niedozwolony.

Okoliczność, że powodowie akceptowali przeliczenie kursu, który znali przy składaniu wniosku o wypłatę, a który nie odbiegał od stawek rynkowych nie jest istotna skoro wówczas działali oni w przekonaniu stabilności kursów franka i nie mieli jeszcze świadomości abuzywności postanowień, które dopiero w perspektywie czasu okazały się dla nich niekorzystne. Fakt, że nie wykorzystali oni innych instrumentów prawnych nie oznacza nadużywania uprawnień wynikających z przepisów powołanych przez Sąd Okręgowy. Istotne jest, że w tym przypadku sposób określenia kursu przeliczeniowego do waluty obcej powoduje nierównomierne rozłożenie uprawnień i obowiązków między partnerami stosunku obligacyjnego.

Prawo banku do ustalania kursu waluty nie doznawało w tym przypadku żadnych umownych ograniczeń w postaci skonkretyzowanych, obiektywnych kryteriów zmian stosowanych kursów walutowych. Brak było podstaw do przyjęcia obiektywizacji wyliczenia i oderwania tego wyliczenia od woli przedsiębiorcy. Kształtowanie tego kursu nie doznawało też ograniczeń maksymalnych i nie wprowadzało zabezpieczeń kredytobiorcy przed gwałtownymi zmianami kursów. W orzecznictwie uznawano już takie rozwiązanie za prowadzące do naruszenia interesów konsumenta, w tym przede wszystkim interesu ekonomicznego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 października 2019r. IV CSK 309/18).

Wniosek kredytowy określał kwotę w złotych. Nawet jeżeli bank pozyskiwał franki na rynku nie oznacza, że takie pozyskanie miało znaczenie dla realizacji świadczenia banku wynikającego umowy, skoro z wniosku i umowy wynikał obowiązek przedstawienia do dyspozycji powodów kwoty w złotych polskich określonej w §1 ust. 1. Świadczenie banku w złotych było przeliczane po kursie kupna waluty CHF z dnia uruchomienia kredytu lub pierwszej transzy §1 ust. 4 k 49 . Spłata zaś była przeliczana według kursy sprzedaży §7 ust. 6). W orzecznictwie wskazywano, iż tego typu uregulowanie umożliwia uzyskiwanie przez instytucję kredytową dodatkowego dochodu bez świadczenia w zamian za „spread” żadnej rzeczywistej usługi (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z dnia 30 kwietnia 2014 r. w sprawie C-26/13, Kásler przeciwko Jelzálogbank, pkt 5–58). To, że w tym przypadku kursy te faktycznie podlegały niewielkim różnicom nie oznacza, że bank nie osiągał z tego tytułu dodatkowego dochodu. Nawet jeżeli bank ponosił koszty obsługi tego typu kredytu poprzez kupno waluty CHF w celu spłaty pożyczki zaciągniętej w (...) , to nawet z zeznań świadka P. I. (k 872) wynika, że nie istniała tu bezpośrednia relacja kosztów wynikających z różnic pomiędzy zakupem a kupnem waluty ponoszonych przez bank względem przerzucanego na konsumenta. Faktycznie też do uruchomienia kredytu nie musiał sprzedawać waluty obcej. Powodowie zaś w istocie nie kupowali waluty. Istotne też było, że powszechnie przy operacjach walutowych stosowanie różnych kursów w zależności od rodzaju transakcji wywołało wprowadzenie ustawy antyspreadowej, co pośrednio potwierdza, że banki wykorzystywały swą pozycję także na tym polu. Ponadto powszechność praktyki nie oznacza, że dokonanie wypłaty świadczenia w złotych i to według nieokreślonego w umowie kursu nie narusza interesu ekonomicznego konsumenta. Nawet jednak gdyby istniała bezpośrednia relacja pomiędzy wysokością różnicy w kursie kupna i sprzedaży waluty, z jednej strony, a jakością świadczonej usługi bankowej, z drugiej strony, to i tak niejednoznaczność określenia kursu odpowiednio sprzedaży i zakupu , jednostronność określenia tego kursu na podstawie umowy miały decydujące znaczenie dla przyjęcia ich niedozwolonego charakteru. . Także w orzecznictwie Sądu Najwyższego uznawano, że jeżeli klauzula indeksacyjna nie zawiera jednoznacznej treści i pozwala na ustalanie kursów waluty w sposób pozostawiający bankowi swobodę, to jest ona w sposób oczywisty sprzeczna z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta (zob. np. wyroki SN z dnia 14 lipca 2017 r. II CSK 803/16 OSNC 2018/7-8/79 i z dnia 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18 ).

Rażące naruszenie interesów konsumenta oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków wynikających z umowy na jego niekorzyść, skutkującą niekorzystnym ukształtowaniem sytuacji ekonomicznej konsumenta oraz jego nierzetelnym traktowaniem (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 3 lutego 2006 r., I CK 297/05, nie publ., z dnia 15 stycznia 2016 r., I CSK 125/15, OSNC - ZD 2017). Zgodnie z art. 3 ust. 3 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, uznaje się za nieuczciwe te warunki umowy, które nie były indywidualnie negocjowane, jeśli stojąc w sprzeczności z wymogami dobrej wiary, powodują znaczącą nierównowagę wynikających z umowy praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta (por. także wyrok Trybunału Sprawiedliwości U.E. z dnia 10 czerwca 2021 r. C-609/19 BNP Paribas Personal Finance SA przeciwko VE). Taka nierównowaga i niekorzystne ukształtowanie sytuacji ekonomicznej powodów nastąpiło. Dla tej oceny ma także znaczenie zabezpieczanie swojego ryzyka przez bank, bez jakiegokolwiek zabezpieczenia konsumenta przed skutkami ryzyka związanego z gwałtownym wzrostem kursu CHF..

Konsekwencją stwierdzenia abuzywności klauzuli umownej spełniającej wymagania art. 385 ¹§ 1 k.c. jest działająca ex lege sankcja bezskuteczności niedozwolonego postanowienia, połączona z przewidzianą w art. 385 ¹ § 2 k.c. zasadą związania stron umową w pozostałym zakresie (por. także wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 października 2018 r. II CSK 632/17). Ta zasada jednak nie ma charakteru bezwzględnego.

Nie jest możliwe usunięcie z umowy klauzuli przeliczeniowej ponieważ stanowiłoby to niedopuszczalną ingerencję w treść umowy. W wyroku TSUE z 8 września 2022r. C-81/21, dotyczącym Deutsche Bank Polska i Bank Millennium wskazano, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, iż stoją one na przeszkodzie orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym sąd krajowy może stwierdzić nieuczciwy charakter, nie całości warunku umowy zawartej między konsumentem a przedsiębiorcą, lecz jedynie elementów tego warunku, które nadają mu nieuczciwy charakter, w związku z czym warunek ten pozostaje, po usunięciu takich elementów, częściowo skuteczny, jeżeli takie usunięcie sprowadzałoby się do zmiany treści tego warunku, który ma wpływ na jego istotę. Nie można więc dzielić takiego postanowienia, jeżeli usuwany element miał podstawowy wpływ na istotę tego warunku. W tym przypadku istotą warunku było zapewnienie sobie przez (...) Bank S.A. możliwości ustalenia kursu. Z umowy wynika jednoznacznie, że dla rozliczenia transakcji wypłat i spłat kredytów czy tez dla przewalutowania stosowane są odpowiednio, kursy kupna/sprzedaży walut wskazane w Tabeli Banku a nie ogłaszane przez NBP. Kurs NBP nie miał być więc głównym miernikiem wyliczenia przez bank własnego kursu. Nie odwoływano się tez do innych obiektywnych mierników. Wbrew więc stanowisku apelującej nie ma możliwości kursu średniego NBP. Trudno zresztą, oceniając sprawę rozsądnie, przyjąć że bank dokonałyby czynności prawnej opierając się jedynie na średnim kursie NBP. Żadnego zwyczaju stosowania tego kursu przy klauzulach przeliczeniowych nie było, stad brak jest podstaw do odwoływania się do zasad wykładni umów. Umowa nie odwoływała się też do kursów średnich na rynku wskazywanych przez serwis (...). Tu jednak dodatkowo można zauważyć, że połączenie przez przedsiębiorcę w ramach mechanizmu spłaty elementów dotyczących wykonania tego samego obowiązku ciążącego na konsumencie, z których jeden jest nieuczciwy, a drugi zgodny z prawem np. średni , pozwala danemu przedsiębiorcy na spekulowanie, że poprzez brak informacji, nieuwagę lub niezrozumienie konsument wykona dane zobowiązanie zgodnie z warunkiem, który powoduje znaczącą nierównowagę praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta. W związku z tym taki mechanizm umowny nawet oparty na średnim kursie może sam w sobie ma nieuczciwy charakter (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z dnia z dnia 21 września 2023 C 139/22 AM i PM vs mBank S.A. ). Ewentualne zastosowanie kursy średniego CHF byłoby w istocie zmianą warunku o jakiej mowa w wyroku TSUE z dnia 20 marca 2025 r. C-365/23 SIA "A" przeciwko C, D, E,. W sytuacji więc wyeliminowania w oparciu o art. 385 ^{( 1)}§1k.c. skutku związania powodów wskazanymi postanowieniami abuzywnymi dotyczącymi klauzul przeliczeniowych, brak jest umownego określenia mechanizmu kształtowania wysokości wypłaty świadczenia jak i określenia wartości kredytu zgodnie z umową (§1 ust.4) Trudno zaś przyjąć by wolą stron było zawarcie kredytu bez takiego mechanizmu.

Niezależnie od tego należy podkreślić, że w tym przypadku konsument został narażony na ryzyko kursowe. Wyeliminowanie ryzyka kursowego, charakterystycznego dla umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej i uzasadniającego powiązanie stawki oprocentowania ze stawką LIBOR, jest równoznaczne z tak daleko idącym przekształceniem umowy, że należy ją uznać za umowę o odmiennej istocie i charakterze, choćby nadal chodziło tu tylko o inny podtyp czy wariant umowy kredytu. Powyższe oznacza to z kolei, że po wyeliminowaniu tego rodzaju klauzul utrzymanie umowy o charakterze zamierzonym przez strony nie jest możliwe, co przemawia za jej całkowitą nieważnością (por. wyrok Sądu Najwyższego z 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22 i postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 listopada 2022r. I CSK 3200/22).

Nawet jednak przyjęcie możliwości utrzymania umowy przy przeliczeniu kursu NBP nie uchyli konsekwencji narażenia kredytobiorców na skutki nieograniczonej deprecjacji waluty polskiej. To, że faktycznie deprecjacja waluty polskiej dotyczyła tylko części okresu wykonania umowy nie zmienia tego, ze abuzywność ocenia się na chwilę zawarcia a nie wykonania umowy. Nawet więc jeżeli w umowie pozostanie jako uczciwy warunek waloryzacji (indeksacji) w postaci średniego kursu NBP to i tak nadal ten warunek będzie nieuczciwy albowiem bez realizacji prawidłowego sposobu realizacji obowiązków informacyjnych konsument nadal w chwili zawarcia umowy nie mógł określić konsekwencji ekonomicznych zawartej umowy. W umowach zawarty z konsumentem nie chodzi tylko, aby dany warunek był zrozumiały dla konsumenta pod względem gramatycznym, lecz również aby konsument ten był w stanie dokonać oceny, na podstawie dokładnych i zrozumianych kryteriów, wypływających dla niego z tego warunku skutków ekonomicznych (zob. podobnie wyrok z dnia 3 października 2019 r., Kiss i CIB Bank, C-621/17, EU:C:2019:820, pkt 36, 37 i przytoczone tam orzecznictwo). W tym przypadku umowa też nie wskazywała bliżej kwestii związanej z zasadami ustalania kursów przez NBP ani też takich wyjaśnień nie przekazano powodom. W orzecznictwie TSUE wskazywano zaś, że w braku informacji przedsiębiorca powinien bezpośrednio przedstawić pełną definicję dotycząca używanego wskaźnika, jak również wszelkie istotne informacje, w szczególności dotyczące ewentualnego ostrzeżenia ze strony organu, który ustalił ten wskaźnik, odnoszącego się do jego szczególnych cech i konsekwencji, które można uznać za istotne dla konsumenta w celu dokonania prawidłowej oceny skutków gospodarczych zawarcia zaproponowanej mu umowy kredytu hipotecznego. W każdym razie przedsiębiorca powinien udzielić konsumentowi wszystkich informacji, których podanie jest wymagane przez uregulowanie krajowe obowiązujące w chwili zawarcia umowy (por wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 12 grudnia 2024 r. C-300/23 NB przeciwko Kutxabank SA, przy udziale:Ministerio Fiscal, (...) Pozwana nawet nie twierdziła, że jej poprzednik prawny udzielił informacji o takim wskaźniku.

Nie ma podstaw do odwołania do obowiązującego od 24 stycznia 2009 r. przepisu art. 358§2 k.c. pomimo, że wartość rat wyrażono w CHF. Kwota kredytu została wyrażona w złotych a przeliczenie jej na CHF miało na celu waloryzację tej kwoty kredytu. Przepis art. 358§2 k.c ma znaczenie dla umów w których przedmiotem zobowiązania jest suma pieniężna wyrażona w walucie obcej i nie odnosi się do klauzul waloryzacyjnych (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 maja 2022 r II CSKP 797/22 ). Zastąpienie niedozwolonego postanowienia umownego odnoszącego się do sposobu określania kursu waluty obcej (w umowie kredytu indeksowanego czy denominowanego) innym sposobem określenia kursu waluty obcej wchodzi w rachubę tylko wtedy, gdyby jego brak narażał konsumenta, przez upadek umowy w całości, na szczególnie niekorzystne skutki, przy czym decydujące w tym zakresie jest zdanie konsumenta (por. Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 grudnia 2025 r .I CSK 3739/24). To zaś w sprawie nie zachodzi. Także strony nie przewidziały też w umowie klauzul salwacyjnych.

W konsekwencji zarzuty kwestionujące podstawy do przyjęcia nieważności umowy nie mogły zostać uwzględnione. Bezprzedmiotowy był więc wniosek o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego także i z tej przyczyny..

Tak okrojona umowa, która nie odpowiada rzeczywistej woli stron spełnia wymogi z art. 353 ¹§1 k.c. Nie było także wykluczone uznanie, że umowa zawarta w okolicznościach wskazanych powyżej była sprzeczna z zasadami współżycia społecznego, na co wskazywał Sąd Okręgowy w uzasadnieniu wyroku wydanego w sprawie I C 108/22) , jednak to ww. regulacja szczególna, dotycząca skutków baraku możliwości potwierdzenia klauzul niedozwolonych, bez których umowa nie może być utrzymania, ma zastosowanie w sprawie. Powództwo realizujące podstawowe, ustawowe prawa, nie narusza art. 5 k.c. Ponadto na tę klauzulę generalną nie może powoływać się skutecznie na. ten, kto sam narusza zasady współżycia społecznego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2000 sygn. V CKN 448/00). Naruszeniem tych zasad przez bank był wskazany wyżej sposób ukształtowania umowy kredytowej. Nie bez znaczenia dla oceny braku zasadności zarzutu nadużycia prawa są też odstraszające cele powołanej Dyrektywy.

W konsekwencji przyjęcia skutku nieważności konsumentowi i kredytodawcy przysługują odrębne roszczenia o zwrot świadczeń pieniężnych spełnionych w wykonaniu tej umowy (art. 410 § 1 w związku z art. 405 k.c. zob. uchwałę siedmiu sędziów Sądu Najwyższego - zasada prawna - z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, Nr 9, poz. 56).

Powyższa ocena nieważkości umowy i roszczeń dotyczy także oceny podstaw powództwa Banku rozpoznawanego w podłączonej sprawie I C 108/22. Bankowi pozwanemu w sprawie I C 727/18 i jednocześnie powodowi w sprawie I C 108/22 poza zwrotem kwot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy oraz ustawowych odsetek za opóźnienie od dnia wezwania do zapłaty, nie należała się żadna dodatkowa rekompensata polegającej na sądowej waloryzacji świadczenia wypłaconego kapitału w przypadku istotnej zmiany siły nabywczej danego pieniądza po wypłaceniu tego kapitału rzeczonemu konsumentowi (por. Postanowienie Trybunału Sprawiedliwości z dnia 12 stycznia 2024 r. C-488/23 mBank S.A. a KŁ i JŁ).

Kredytodawca może żądać zwrotu świadczenia od chwili, w której umowa kredytu stała się trwale bezskuteczna. W wyroku z dnia 7 grudnia 2023 r C‑140/22 ECLI:EU:C:2023:965 Europejski Trybunał Sprawiedliwości stwierdził, że Artykuł 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że w kontekście uznania nieważności w całości umowy kredytu hipotecznego, stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą wykonywanie praw, które konsument wywodzi z tej dyrektywy, jest uzależnione od złożenia przez tego konsumenta przed sądem oświadczenia, w którym twierdzi on, po pierwsze, że nie wyraża zgody na utrzymanie w mocy tego warunku, po drugie, że jest świadomy z jednej strony faktu, że nieważność wspomnianego warunku pociąga za sobą nieważność wspomnianej umowy, a z drugiej – konsekwencji tego uznania nieważności, i po trzecie, że wyraża zgodę na uznanie tej umowy za nieważną. Nie można więc żądać sformalizowanego oświadczenia kredytobiorcy w toku postępowania sądowego odnośnie do utrzymania skuteczności umowy zawierającej klauzule abuzywne (por. por. także Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 lipca 2024 r. II CSKP 296/24). Sąd Apelacyjny uznaje jednak, że wymagalność roszczenia z tytułu nienależnego świadczenia może nastąpić dopiero z chwilą doręczenia bankowi jasnego stanowiska w kwestii niemożliwości utrzymania umowy przy jednoczesnej świadomości skutków tej abuzywności dla konsumenta. Wówczas może być dopiero jasne dla przedsiębiorcy, że ma on obowiązek zwrócić świadczenie nienależne. Tak też przyjął Sąd Okręgowy. Powodom należały się więc zgodnie z art. 481§1 k.c. odsetki za opóźnienie od dnia 7 września 2022r. Wymagalność roszczenia banku nie mogła więc nastąpić wcześniej i już z tego powodu podniesiony przez pozwanych konsumentów w sprawie C 108/22 zarzut przedawnienia nie mógł zostać uwzględniony. Sąd Apelacyjny w tym składzie uznaje, że wymagalność roszczenia z tytułu nienależnego świadczenia może nastąpić z chwilą doręczenia bankowi jasnego, jednoznacznego stanowiska w kwestii niemożliwości utrzymania umowy i to w sytuacji gdy konsument jest poinformowany o obowiązku zwrotu wzajemnie świadczonych przez bank kwot w wykonaniu tej umowy. Skoro zasadą jest utrzymanie umowy to przed wyrażeniem jasnego stanowiska konsumenta , który mógł potwierdzić abuzywne postanowienia, obiektywnie nie można było uznawać nieważności umowy. Wymagalność roszczenia banku nie mogła więc nastąpić wcześniej i już z tego powodu podniesiony przez pozwanych konsumentów w sprawie C 108/22 zarzut przedawnienia nie mógł zostać uwzględniony. Niezależnie od tego Sąd Apelacyjny w tym składzie podziela pogląd, że określenie termin obowiązku dłużnika powinno nastąpić stosownie do okoliczności sprawy. Dopóki zaś strony nieważnej umowy respektują stan wynikający z jej wykonywania , dopóty roszczenie o zwrot świadczeń wzajemnych nie staje się wymagalne (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 30 sierpnia 1972 r. III CRN 156/72 i z dnia 23 sierpnia 2013 V CSK 362/12). Dodatkowo powstaniu wcześniejszej wymagalności roszczenia banku sprzeciwia się zasada pewności prawa i proporcjonalności co wynika z wyroku Trybunału Sprawiedliwości UE z dnia 22 stycznia 2026 r. C-902/24 R.M.,E.M. Santander Bank Polska S.A..

Sama okoliczność, że świadczenie spełnione przez powodów na rzecz pozwanego stanowiło ekonomiczny ekwiwalent usług wykonanych przez pozwaną na rzecz powodów, nie może też zostać uznana za wystarczającą do przyjęcia, że spełnienie świadczenia z tytułu spłaty rat czyni zadość zasadom współżycia społecznego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 września 2022 r. I CSK 868/22). Jest to o tyle istotne , że pozwana miała możliwość potrącenia wzajemnych wierzytelności. Z tej też przyczyny stronie pozwanej nie przysługiwało jej prawo zatrzymania . W uchwale składu 7 sędziów z dnia 19 czerwca 2024 r. III CZP 31/23 Sąd Najwyższy wyjaśnił bowiem , że prawo zatrzymania (art. 496 k.c.) nie przysługuje stronie, która może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony. Takiego potrącenia powinna przede wszystkim dokonać strona pozwana albowiem z wyroku TSUE z dnia z dnia 19 czerwca 2025 r.C-396/24 mBank S.A. vs BL, CY, oraz PU,QS vs mBank S.A ECLI:EU:C:2025:460 wynika, że w sytuacji gdy warunek umowy kredytu uznany za nieuczciwy prowadzi do nieważności tej umowy, żądanie przez przedsiębiorcę od konsumenta zwrotu całej nominalnej kwoty udzielonego kredytu, zależne jest od wielkości kwoty spłat dokonanych przez konsumenta w wykonaniu tej umowy. Sąd Apelacyjny nie odczytuje tego rozstrzygnięcia TSUE jako konieczności stosowania tzw. teorii salda, lecz jako obowiązek banku do dokonania rozliczeń z konsumentem, tak by nie narażać konsumenta na konieczności wytaczania powództwa o zapłatę. Jeżeli jednak bank naraził konsumenta na taką konieczność to winien ponieść konsekwencje związane z opóźnieniem w spełnieniu świadczenia tym bardziej , ze kwestionował on stanowisko o nieważności umowy.

Sąd Apelacyjny uznał jednak materialnoprawne skutki potrącenia dokonane przez H. O. (1) i Z. O.. Oświadczenie to nie zostało złożone przez pozwanego w sprawie I C 727/18 lecz przez powodów. Skutki prawne potrącenia są równoznaczne ze skutkami zapłaty (spełnienia świadczenia) – por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 listopada 1998 r. I CKN 892/97. W takim więc wypadku składający oświadczenie o potrąceniu konsument powinien być traktowany jak dłużnik spłacający dług względem banku swoją wymagalną wierzytelnością. Wierzytelność banku nie musiała być wymagalna. Termin zastrzeżony jest na korzyść dłużnika i H. O. (1) i Z. O. mogli spłacić swój dług względem banku zanim ten stał się wymagalny Oświadczeniem z dnia 19.05.2023 r. pozwani poinformowali bank o potrąceniu kwoty 611.957,68 zł z wierzytelnością banku w kwocie 599.726,50 zł. Pismo został doręczone w dniu 22 maja 2023r.. Z ta więc chwila potrącenie stało się możliwe. Bank wcześniej nie mógł się powołać w sprawie I C 727/18 na skutek umorzenia długu. Skutkiem potrącenia umorzona została w całości wierzytelność banku. Powodowie dokonali potrącenia należności głównych. W konsekwencji więc umorzenia do zapłaty pozostała różnica pomiędzy kwotą uiszczonych przez powodów świadczeń w wysokości 602957,68 zł a 599.726,50 zł . Sąd Apelacyjny zmienił więc na podstawie art. 368§1 k.p.c. wyrok z dnia 5 stycznia 2023r. wydany w sprawie I C 727/18 zasadzając kwotę 3 232,18zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie oraz odsetki za opóźnienie od kwoty 577014,10 za okres od 7 września 2022r. do dnia 22 maja 2023r. tj do dnia kiedy wystąpił skutek umorzenia długu dochodzonego w tej sprawie na skutek potrącenia. Dalej idąca apelacje strony pozwanej oddalono na podstawie art. 385 k.p.c. Powodom jednak należały się koszty wobec zaspokojenia roszczenia pieniężnego powodów dopiero w toku procesu. Z tej też przyczyny oraz wobec niezasadności apelacji banku kwestionującego rozstrzygnięcie o ustaleniu zasądzono także na rzecz powodów koszty postępowania apelacyjnego w oparciu o art. 98§1,§1 ^{( 1)}i§3 k.p.c. w zw. z art. 391§1 k.p.c.

W konsekwencji wygaśnięcia wierzytelności banku zmieniono także na podstawie art. 386§1 k.p.c. wyrok Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 13 grudnia 2023r. sygn. akt I C 108/23 poprzez oddalenie powództwa w całości. Strona powodowa z uwagi na ówczesną wykładnię i ryzyko przedawnienia roszczenia miała podstawy do wytoczenia powództwa. Z uwagi na kwestionowanie przez bank nieważności umowy i mając na uwadze cele Dyrektywy 93/13/EWG odstąpiono od obciążenia powodów kosztami procesu w oparciu o art. 100 k.p.c.

Pomimo świadomości skutków potrącenia Bank nie cofnął powództwa. Pozwani są więc wygrywającymi na tym etapie, tym bardziej, że apelacja strony powodowej w zakresie nie objętym umorzeniem postępowania apelacyjnego była niezasadna i została oddalona w oparciu o art. 385 k.p.c. O kosztach postępowania apelacyjnego w tej części orzeczono więc na podstawie art. 98§1, §1 ¹ i §3 k.p.c. w zw. z art. 391§1 k.p.c. i przy zastosowaniu §2 pkt 7 w zw. z §10 ust.1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U.2026.118 t.j).