Uchwalenie: Ustawa z dnia 28 października 2002 r. o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary
Wejscie w życie: 28 listopada 2003
Ostatnia Zmiana: 1 sierpnia 2019
Ustawa o odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary
Art. 9. 1. Wobec podmiotu zbiorowego można orzec:
1) zakaz promocji lub reklamy prowadzonej działalności, wytwarzanych lub
sprzedawanych wyrobów, świadczonych usług lub udzielanych świadczeń;
2) zakaz korzystania z dotacji, subwencji lub innych form wsparcia finansowego
środkami publicznymi;
2a) zakaz dostępu do środków, o których mowa w art. 5 ust. 3 pkt 1 i 4 ustawy z dnia
27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 869, 1622,
1649, 2020 i 2473) – w przypadku skazania osoby, o której mowa w art. 3, za
przestępstwo, o którym mowa w art. 9 lub art. 10 ustawy z dnia 15 czerwca
2012 r. o skutkach powierzania wykonywania pracy cudzoziemcom
przebywającym wbrew przepisom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
(Dz. U. poz. 769);
3) zakaz korzystania z pomocy organizacji międzynarodowych, których
Rzeczpospolita Polska jest członkiem;
4) zakaz ubiegania się o zamówienia publiczne;
5) (uchylony)
6) podanie wyroku do publicznej wiadomości.
2. Zakazy, o których mowa w ust. 1 pkt 14, orzeka się na okres od 1 roku do
lat 5; orzeka się je w latach.
2a. W przypadku skazania osoby, o której mowa w art. 3, za przestępstwo,
o którym mowa w art. 9 lub art. 10 ustawy z dnia 15 czerwca 2012 r. o skutkach
powierzania wykonywania pracy cudzoziemcom przebywającym wbrew przepisom na
terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, sąd może zasądzić na rzecz Skarbu Państwa
kwotę stanowiącą równowartość środków publicznych, o których mowa w ust. 1 pkt 2a, otrzymanych w okresie 12 miesięcy poprzedzających wydanie wyroku albo orzeczenia, o którym mowa w art. 4.
3. (uchylony)
Art. 16. 1. Podmiot zbiorowy podlega odpowiedzialności na podstawie ustawy,
jeżeli osoba, o której mowa w art. 3, popełniła przestępstwo:
1) przeciwko obrotowi gospodarczemu, określone w:
a) art. 296, art. 297306 oraz art. 308 Kodeksu karnego,
b) art. 430440 ustawy z dnia 11 września 2015 r. o działalności
ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej (Dz. U. z 2019 r. poz. 381, 730 i 2217),
c) art. 8798 ustawy z dnia 15 stycznia 2015 r. o obligacjach (Dz. U. z 2018 r.
poz. 483 i 2243 oraz z 2019 r. poz. 1572, 1655, 1798 i 2217),
d) art. 171 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (Dz. U. z 2019
r. poz. 2357),
e) art. 303305 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności
przemysłowej (Dz. U. z 2017 r. poz. 776, z 2018 r. poz. 2302 oraz z 2019 r.
poz. 501 i 2309),
f) art. 585592 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek
handlowych (Dz. U. z 2019 r. poz. 505, 1543, 1655, 1798 i 2217),
g) art. 33 ustawy z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami,
technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa
państwa, a także dla utrzymania międzynarodowego pokoju
i bezpieczeństwa (Dz. U. z 2019 r. poz. 953 i 1214),
h) art. 133, art. 136 i art. 139 ustawy z dnia 13 czerwca 2019 r.
o wykonywaniu działalności gospodarczej w zakresie wytwarzania i obrotu
materiałami wybuchowymi, bronią, amunicją oraz wyrobami i technologią
o przeznaczeniu wojskowym lub policyjnym (Dz. U. poz. 1214 i 1495 oraz
z 2020 r. poz. 148),
i) (uchylona)
j) art. 6363c ustawy z dnia 21 czerwca 2002 r. o materiałach wybuchowych
przeznaczonych do użytku cywilnego (Dz. U. z 2019 r. poz. 45, 55, 60 i 1214);
2) przeciwko obrotowi pieniędzmi i papierami wartościowymi, określone w:
a) art. 310314 Kodeksu karnego,
b) art. 178183 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami
finansowymi (Dz. U. z 2020 r. poz. 89),
c) art. 37 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o listach zastawnych i bankach
hipotecznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1771, z 2018 r. poz. 2243 oraz z 2019 r. poz. 2217),
d) art. 99101 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o ofercie publicznej i warunkach
wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu
obrotu oraz o spółkach publicznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 623, 1655, 1798 i 2217);
3) łapownictwa i płatnej protekcji, określone w:
a) art. 228230a, art. 250a i art. 296a Kodeksu karnego,
b) art. 192b i art. 192c ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach
opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2019
r. poz. 1373, z późn. zm.),
c) art. 4648 ustawy z dnia 25 czerwca 2010 r. o sporcie (Dz. U. z 2019 r. poz.
1468, 1495 i 2251);
4) przeciwko ochronie informacji, określone w art. 267269b Kodeksu karnego;
5) przeciwko wiarygodności dokumentów, określone w art. 270273 Kodeksu
karnego;
6) przeciwko mieniu, określone w art. 286 i 287 oraz w art. 291293 Kodeksu karnego;
7) przeciwko wolności seksualnej i obyczajności, określone w art. 199200b
i art. 202204 Kodeksu karnego;
8) przeciwko środowisku, określone w:
a) art. 181184 oraz art. 186188 Kodeksu karnego,
b) art. 3134 ustawy z dnia 25 lutego 2011 r. o substancjach chemicznych i ich
mieszaninach (Dz. U. z 2019 r. poz. 1225),
c) (uchylona)
d) art. 5861 i art. 64 ustawy z dnia 22 czerwca 2001 r. o mikroorganizmach
i organizmach genetycznie zmodyfikowanych (Dz. U. z 2019 r. poz. 706),
e) art. 37b ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej
(Dz. U. z 2019 r. poz. 59),
f) art. 127a i art. 128a ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody
(Dz. U. z 2020 r. poz. 55),
g) art. 52 i art. 53 ustawy z dnia 15 maja 2015 r. o substancjach zubożających
warstwę ozonową oraz o niektórych fluorowanych gazach cieplarnianych
(Dz. U. z 2019 r. poz. 2158),
h) art. 35a ustawy z dnia 16 marca 1995 r. o zapobieganiu zanieczyszczaniu
morza przez statki (Dz. U. z 2017 r. poz. 2000 oraz z 2019 r. poz. 2303);
9) przeciwko ludzkości określone w art. 119 Kodeksu karnego oraz przeciwko
wolności i porządkowi publicznemu, określone w art. 189a i w art. 252, art. 255,
art. 256258, art. 263 oraz w art. 264 i art. 264a Kodeksu karnego;
9a) przeciwko rodzinie i opiece określone w art. 211a Kodeksu karnego;
9b) określone w art. 55 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci
Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2019 r. poz. 1882);
10) określone w art. 2324b ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu
nieuczciwej konkurencji (Dz. U. z 2019 r. poz. 1010 i 1649);
11) przeciwko własności intelektualnej, określone w art. 1151181 ustawy z dnia
4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1231);
12) o charakterze terrorystycznym oraz określone w art. 165a i art. 255a Kodeksu karnego;
13) określone w art. 53, art. 55 ust. 1 i 3, art. 56 ust. 1 i 3, art. 57, art. 58, art. 59 ust. 1
i 2, art. 61, art. 62 ust. 1 i 2, art. 63, art. 64 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r.
o przeciwdziałaniu narkomanii (Dz. U. z 2019 r. poz. 852, 1655 i 1818);
14) określone w art. 124126, art. 127, art. 127a, art. 129, art. 129a, art. 130132c
i art. 132e ustawy z dnia 6 września 2001 r. – Prawo farmaceutyczne (Dz. U. z
2019 r. poz. 499, z późn. zm.);
15) określone w art. 58 ustawy z dnia 20 marca 2009 r. o bezpieczeństwie imprez
masowych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2171);
16) określone w art. 4551 ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o udostępnianiu
informacji gospodarczych i wymianie danych gospodarczych (Dz. U. z 2019 r.
poz. 681 i 730);
17) określone w art. 9 i art. 10 ustawy z dnia 15 czerwca 2012 r. o skutkach
powierzania wykonywania pracy cudzoziemcom przebywającym wbrew
przepisom na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;
18) określone w art. 57g ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne
(Dz. U. z 2019 r. poz. 755, z późn. zm.);
19) określone w art. 168f–168h ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu
egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r. poz. 1438, z późn. zm.).
2. Podmiot zbiorowy podlega również odpowiedzialności na podstawie ustawy,
jeżeli osoba, o której mowa w art. 3, popełniła przestępstwo skarbowe:
1) przeciwko obowiązkom podatkowym i rozliczeniom z tytułu dotacji lub
subwencji, określone w art. 54 § 1 i 2, art. 55 § 1 i 2, art. 56 § 1 i 2, art. 58 § 2
i 3, art. 59 § 13, art. 60 § 13, art. 61 § 1, art. 62 § 14, art. 63 § 14, art. 64 § 1,
art. 65 § 13, art. 66 § 1, art. 67 § 1 i 2, art. 68 § 1, art. 69 § 13, art. 70 § 14,
art. 7172, art. 73 § 1, art. 73a § 1 i 2, art. 74 § 13, art. 75 § 1 i 2, art. 76 § 1 i 2,
art. 77 § 1 i 2, art. 78 § 1 i 2, art. 80 § 13, art. 80a § 1, art. 82 § 1 oraz art. 83
§ 1 Kodeksu karnego skarbowego;
2) przeciwko obowiązkom celnym oraz zasadom obrotu z zagranicą towarami
i usługami, określone w art. 85 § 1 i 2, art. 86 § 13, art. 87 § 13, art. 88 § 1 i 2,
art. 89 § 1 i 2, art. 90 § 1 i 2, art. 91 § 13, art. 92 § 1 i 2, art. 93, 94 § 1 i 2 oraz
art. 95 § 1 Kodeksu karnego skarbowego;
3) przeciwko obrotowi dewizowemu, określone w art. 97 § 13, art. 98 § 1, art. 99
§ 1 i 2, art. 101 § 1, art. 102 § 1, art. 103 § 1, art. 104 § 1, art. 105 § 1, art. 106
§ 1, art. 106a § 1, art. 106b § 1, art. 106c § 1, art. 106d § 1, art. 106i § 1 oraz
art. 106j § 1 Kodeksu karnego skarbowego;
4) przeciwko organizacji gier hazardowych, określone w art. 107 § 13, art. 107a
§ 1, art. 108, art. 109, art. 110 i art. 110a Kodeksu karnego skarbowego.
Art. 21. 1. W postępowaniu karnym albo w postępowaniu w sprawie
o przestępstwo skarbowe przeciwko osobie, o której mowa w art. 3, o czyn
zabroniony określony w art. 16, jeżeli zachodzi uzasadnione podejrzenie, że przyniósł
on lub mógł przynieść podmiotowi zbiorowemu korzyść, chociażby niemajątkową,
podmiot ten może zgłosić udział swojego przedstawiciela w postępowaniu przed
sądem, nie później niż przed zamknięciem przewodu sądowego w pierwszej instancji.
2. Przedstawicielem podmiotu zbiorowego nie może być osoba, o której mowa
w art. 3, przeciwko której toczy się postępowanie karne albo postępowanie w sprawie
o przestępstwo skarbowe.
3. Zgłoszenie udziału przedstawiciela podmiotu zbiorowego następuje w formie
pisemnej. Przepisy art. 119 i 120 Kodeksu postępowania karnego stosuje się
odpowiednio.
4. Jeżeli w postępowaniu przygotowawczym zostanie ustalony podmiot,
o którym mowa w ust. 1, należy niezwłocznie powiadomić ten podmiot
o przysługujących mu uprawnieniach i obowiązkach, o których mowa w ust. 13 oraz
w art. 21a.
5. Jeżeli podmiot, o którym mowa w ust. 1, zostanie ustalony w postępowaniu
przed sądem pierwszej instancji, przed zamknięciem przewodu sądowego, przepis
ust. 4 stosuje się odpowiednio.

Art. 21a. 1. W postępowaniu sądowym, po zgłoszeniu w nim udziału
przedstawiciela podmiotu zbiorowego, podmiotowi temu przysługują uprawnienia określone w art. 156, art. 167, art. 171 § 2, art. 341 § 1, art. 343 § 5, art. 343a, art. 350
§ 2 pkt 2, art. 352, art. 396 § 3, art. 406, art. 422 § 1, art. 423 § 2, art. 425, art. 444,
art. 457 § 2 i art. 459 Kodeksu postępowania karnego.
2. Sąd może przesłuchać przedstawiciela podmiotu zbiorowego w charakterze
świadka. Osoba ta może odmówić zeznań. Przepisy art. 72, art. 75, art. 87
i art. 89 Kodeksu postępowania karnego stosuje się odpowiednio.
3. W przypadku skorzystania z uprawnienia określonego w art. 171 § 2 lub
art. 406 § 1 Kodeksu postępowania karnego przedstawiciel podmiotu zbiorowego
może, uwzględniając kolejność wskazaną w art. 370 § 1 oraz w art. 406 § 1 Kodeksu
postępowania karnego, odpowiednio zadawać pytania stronom lub zabrać głos po
zamknięciu przewodu sądowego przed wystąpieniem obrońcy oskarżonego.