sygn. I ACa 1105/23 4 marca 2026 Sąd Apelacyjny w Krakowie

Wyrok z 4 marca 2026, sygn. I ACa 1105/23

Najważniejsze informacje

W skrócie

Wynik zasądzono świadczenie - 10 800 zł
Przedmiot o ustalenie i zapłatę
Typ sprawy sprawa cywilna
Kwota główna 103.774,97 zł · zasądzenie
Etap apelacja
Tryb rozprawa
Tematy
odsetki ustawowe
Role w sprawie
powód pozwany świadek biegły
Data orzeczenia 4 marca 2026
Sąd Sąd Apelacyjny w Krakowie
Wydział I Wydział Cywilny
Przewodniczący Sędzia Paweł Czepiel

Sygn. akt I ACa 1105/23

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 4 marca 2026 r.

Sąd Apelacyjny w Krakowie – I Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący: SSA Paweł Czepiel

Protokolant: Sara Cieślik

po rozpoznaniu w dniu 4 marca 2026 r. w Krakowie na rozprawie

sprawy z powództwa Ł. R.

przeciwko Bank (...) S.A. w C.

o ustalenie i zapłatę

na skutek apelacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 13 stycznia 2023 r., sygn. akt I C 1433/21

I. zmienia zaskarżony wyrok w pkt 2 i 3 w ten sposób, że nadaje im treść:

„2. zasądza od strony pozwanej Bank (...) S.A. w C. na rzecz powódki Ł. R.:

a)  odsetki ustawowe za opóźnienie od kwoty 103.774,97 zł (sto trzy tysiące siedemset siedemdziesiąt cztery złote 97/100) za okres od dnia 30 grudnia 2022 r. do dnia 3 czerwca 2024 r.;

b)  kwotę 8780,72 CHF (osiem tysięcy siedemset osiemdziesiąt franków szwajcarskich 72/100) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 30 grudnia 2022 r. do dnia zapłaty,

c)  odsetki ustawowe za opóźnienie od kwoty 23.604,48 CHF (dwadzieścia trzy tysiące sześćset cztery franki szwajcarskie 48/100) za okres od dnia 30 grudnia 2022 r. do dnia 3 czerwca 2024 r.;

3. oddala powództwo w pozostałym zakresie;”;

II. oddala apelację w pozostałej części;

III. zasądza od strony pozwanej na rzecz powódki kwotę 10 800 zł (dziesięć tysięcy osiemset złotych) tytułem kosztów postępowania apelacyjnego z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia o kosztach postępowania apelacyjnego do dnia zapłaty.

I ACa 1105/23

UZASADNIENIE

wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie

z dnia 4 marca 2026 r.

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy w Krakowie w sprawie z powództwa Ł. R. przeciwko stronie pozwanej Bank (...) S.A. w C. ustalił, że łącząca strony umowa o (...) zawarta pomiędzy stronami w dniu 10 stycznia 2005r. jest nieważna i zasądził od strony pozwanej na rzecz powódki kwoty 103.774,97 zł i 32.383,20 CHF w obydwu wypadkach z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 30 grudnia 2022 r., a w pozostałym zakresie oddalił powództwo i zasądził na rzecz powódki kwotę 11.817 zł tytułem kosztów postępowania z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.

Apelację wniosła strona pozwana zaskarżając wyrok w punktach 1, 2 i 3 zarzucając:

I. naruszenie przepisów prawa materialnego:

a) art.385 1 § 1, § 2 i § 3 kc w zw.z art. 3 ust.1 i art. 4 ust. 2 i art. 6 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13 polegające na ich błędnej wykładni i art. 385 2 k.c. polegające na jego niezastosowaniu, a także art. 358 1 § 2 k.c. polegające na jego zastosowaniu i błędnym przyjęciu, że:

- klauzula indeksacyjna (§ 2 ust 1) przewidująca przeliczenie kwoty kredytu na CHF może być badana pod kątem abuzywności z powołaniem na abuzywność postanowień dot. Tabeli Kursów Walut Obcych (klauzul przeliczeniowych) - mimo, iż są to całkowicie odrębne warunki umowne, klauzula indeksacyjna określa główne świadczenie stron, jest jednoznaczna, a nadto została indywidualnie uzgodniona;

- klauzula indeksacyjna jest niejednoznaczna z uwagi na niewypełnienie przez pozwany Bank obowiązków informacyjnych - mimo, że powód w oparciu o udzielone mu informacje był w stanie oszacować istotne konsekwencje ekonomiczne zawieranej umowy, a sama informacja o sposobie ustalania Tabeli Kursów nie jest informacją istotną dla konsumenta w świetle dyrektywy 93/13;

- można uznać jako postanowienie niedozwolone postanowienia umowne odsyłające do Tabeli Kursów, mimo że - jak wynika z § 9 ust. 3 Regulaminu kredytowania osób fizycznych w ramach usług bankowości hipotecznej - powód mógł od dnia zawarcia umowy dokonywać spłaty kredytu bezpośrednio w CHF, a korzystanie z kursów wymiany oferowanych przez pozwany Bank pozostawione było swobodnej decyzji kredytobiorcy;

- można orzec upadek (nieważność) umowy z uwagi na klauzule abuzywne - mimo, że powód nie został wyczerpująco poinformowany przez Sąd Okręgowy o skutkach zawarcia w umowie klauzul abuzywnych, w tym w szczególności o konkretnych skutkach uznania umowy za nieważną (trwale bezskuteczną),

a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie art. 385 1 § 1 k.c. poprzez błędne przyjęcie, że postanowienia umowy kształtują prawa i obowiązki powoda w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, naruszając jego interesy i to w sposób rażący - mimo że postanowienia te oceniane na dzień zawarcia umowy przesłanek tych nie spełniają, a ryzyko kursowe przyjęte przez kredytobiorcę rekompensowane było dodatkowymi korzyściami (niższym oprocentowaniem), dlatego też pozwany Bank na dzień zawierania umowy mógł racjonalnie się spodziewać, że konsument przyjąłby takie warunki również w drodze negocjacji indywidualnych;

b) art. 385 1 § 1 i § 2 k.c. oraz art. 4 ustawy o zmianie ustawy z dnia 29 lipca 2011 r. - Prawo bankowe (dalej: ustawa antyspreadowa) i w zw. z art. 385 2 k.c. poprzez ich niezastosowanie i nieuwzględnienie, że:

- strony zawarły aneks nr (...) czyniący zadość ustawie antyspredowej, a ww. sposób przywrócenia równowagi kontraktowej przewidział ustawodawca;

- stanu wprowadzonego ustawą antyspreadową przy ocenie celowości stosowania przez sąd sankcji dla zachęcenia banków do umieszczania w umowach kredytu postanowień dotyczących ustalania kursów walut;

- w pozwanym Banku istniała możliwość spłaty kredytu bezpośrednio w CHF począwszy od dnia zawarcia umowy;

a w efekcie błędne przyjęcie, że nie została uchylona ewentualna abuzywność kwestionowanych postanowień;

c) art. 65 § 1 i § 2 k.c. poprzez jego niezastosowaniu w zw. z art. 4 ust. 2 i art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13, polegające na zaniechaniu dokonania wykładni oświadczeń woli stron oraz przyjęciu, że postanowienia dotyczące Tabeli Kursów (klauzul przeliczeniowych) stanowią element przedmiotowo istotny, bez którego nie istnieje możliwość wykonania umowy, mimo iż w świetle przepisów prawa krajowego jest możliwe odtworzenie sposobu wykonania zobowiązania - a w konsekwencji błędne przyjęcie, iż umowa jest nieważna, chociaż bez kwestionowanych postanowień umowa była w pełni wykonalna;

d) art. 358 § 1 i § 2 k.c. w zw. z art 3 k.c. oraz art. 69 ust. 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe polegające na ich niezastosowaniu i art. 385 2 k.c. poprzez jego błędną wykładnię - w zw. z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13/EWG poprzez nieuzupełnienie luki powstałej wskutek uznania postanowień za abuzywne za pomocą wskaźnika o charakterze dyspozytywnym, jakim w dacie zawarcia umowy był kurs średni NBP, korzystający z domniemania uczciwości jako odzwierciedlający normę ustawową z art. 358 § 2 k.c.;

e) art. 410 § 1 i § 2 k.c. w zw. z art. 405 k.c., polegające na ich błędnym zastosowaniu i nieprawidłowym przyjęciu, iż świadczenia spełnione przez powoda na rzecz pozwanego Banku stanowiły świadczenie nienależne, mimo że znajdowały one podstawę w łączącym strony stosunku prawnym;

f) art. 189 k.p.c. poprzez przyjęcie, że powód ma interes prawny w dochodzeniu powództwa o ustalenie, że umowa zawarta pomiędzy stronami jest nieważna - pomimo, iż wyrok ustalający nie rozstrzygnie ostatecznie sporu między stronami, przy czym nawet hipotetyczne uznanie kwestionowanych postanowień za abuzywne nie implikuje przyjęcia, że skutkiem jest ustalenie nieważności umowy;

II. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy:

a) art. 235 2 § 1 pkt 2 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. w zw. z art. 278 k.p.c. polegające na pominięciu postanowieniem na rozprawie w dniu 21 grudnia 2022 r. wnioskowanego dowodu z opinii biegłego w celu wykazania faktów wskazanych w odpowiedzi na pozew;

b) art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 231 k.p.c. oraz art. 6 k.c., poprzez dowolną ocenę dowodów i brak wszechstronnego rozważenia zgromadzonego materiału dowodowego polegające na: (i) zmarginalizowaniu przez Sąd I instancji znaczenia dokumentów przedłożonych przez stronę pozwaną, w tym m.in. wniosku kredytowego, umowy, Regulaminu; (iii) daniu pełnej wiary zeznaniom powodów i wywiedzeniu z ich treści błędnych, nieuzasadnionych wniosków; (iv) zmarginalizowaniu przez Sąd I instancji znaczenia zeznań świadków E. Z., E. L., M. G., E. F. - co w efekcie doprowadziło do błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia, iż:

- wobec powoda nie wypełniono obowiązku informacyjnego - z zeznań powódki wynika, że żadnych rozmów o ryzyku kursowym z nią nie przeprowadzano. Nawet informacja, że jest ryzyko kursowe przy takiej umowie musi być uznana za niewystarczającą (s. 18 uzasadnienia);.

- brak było możliwości negocjacji postanowień: kwestionowane postanowienia umowy odnoszące się do zasad przeliczania walut, wypłaty i spłaty nie mogły być negocjowane. Negocjacjom podlegały tylko kwestie standardowy przy umowie kredytu, np. wysokość kredytu, okres spłaty, marż, prowizja itp. (s. 7 uzasadnienia Wyroku); treść postanowień umowy została jednostronnie sporządzona przez Bank, a strona powodowa nie miała na nią żadnego realnego wpływu (s. 12 uzasadnienia Wyroku);.

- klauzule dotyczące przeliczenia waluty były określone w sposób niejednoznaczny: skoro ani z samej umowy, ani z informacji przekazanych kredytobiorcy przed jej zawarciem nie wynikały żadne wytyczne, pozwalające na chociażby orientacyjne wyliczenie wysokości stosowanych w Banku kursów kupna i sprzedaży CHF, postanowień umowy kredytu dotyczących klauzuli indeksacyjnej nie sposób uznać za sformułowane w sposób jednoznaczny, (s.15 uzasadnienia), które to naruszenia miały istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, w tym w szczególności dla dokonania prawidłowej oceny, czy kwestionowane przez powoda klauzule mogą zostać uznane za postanowienia niedozwolone, a w dalszej kolejności - do błędnego wniosku, że umowa kredytu jest nieważna, a poszczególne jej postanowienia są niezgodne z dobrymi obyczajami oraz naruszają interes klienta w sposób rażący.

W rezultacie strona pozwana wniosła o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie Sądowi Okręgowemu sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości i zasądzenie na rzecz strony pozwanej kosztów postępowania za obie instancje.

Ponadto strona pozwana wniosła na podstawie art.380 k.p.c. o przeprowadzenie przez Sąd II instancji dowodu z opinii biegłego zgłoszonego w odpowiedzi na pozew i przedłożyła do akt sprawy sporządzoną przez prof. dr. hab. V. B. (1) opinie prawne, które stanowią uzupełnienie stanowiska strony pozwanej.

Powódka wniosła odpowiedź na apelację, w której domagała się oddalenia apelacji i zasądzenia od strony pozwanej na rzecz powódki kosztów postępowania apelacyjnego.

W toku postępowania apelacyjnego strona pozwana podniosła:

- zarzut zatrzymania;

- że w odpowiedzi na pozew w sprawie z powództwa pozwanego Banku przeciwko powodowi, powódka (pozwana w tamtej sprawie) podniosła zarzut potrącenia.

Sąd Apelacyjny zważył:

Apelacja strony pozwanej jest uzasadniona o tyle, o ile na treść rozstrzygnięcia wpływa zarzut potrącenia podniesiony przez powódkę (pozwaną w tamtej sprawie) w odpowiedzi na pozew w sprawie z powództwa pozwanego Banku.

Sąd Apelacyjny podziela dokonaną przez Sąd Okręgowy ocenę materiału dowodowego, znajdującą podstawę w dyrektywach oceny dowodów zawartych w treści art. 233 § 1 k.p.c., oraz ustalony stan faktyczny i przyjmuje je za własne.

Sąd Apelacyjny podziela też wnioski wyprowadzone przez Sąd Okręgowy na podstawie ustalonego stanu faktycznego.

W związku z tym, że prawidłowe zastosowanie przepisów prawa materialnego może nastąpić dopiero w razie poczynienia niewadliwych ustaleń faktycznych, to w pierwszej kolejności należało skoncentrować się na zbadaniu zasadności zarzutów naruszenia przez Sąd Okręgowy przepisów prawa procesowego odnoszących się do przeprowadzonego w sprawie postępowania dowodowego i oceny zgromadzonego materiału procesowego.

Oceniając zarzuty apelacji wskazać należy, iż nie sposób podzielić zarzuty o naruszeniu obowiązku wszechstronnego rozważenia całości materiału dowodowego i dokonaniu oceny dowodów z przekroczeniem zasady swobodnej oceny dowodów.

Skuteczne podniesienie zarzutu obrazy art. 233 §1 k.p.c. wymaga wykazania, że sąd uchybił zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego. Nie jest natomiast wystarczające przekonanie strony o innej niż przyjął sąd wadze poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie niż ocena sądu (por. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z 8 kwietnia 2009 r., II PK 261/08). Jeśli sądowi nie można wytknąć błędnego z punktu widzenia logiki i doświadczenia życiowego rozumowania, nie dochodzi do obrazy ww. przepisu, nawet jeśli z dowodu można wywieść wnioski inne niż przyjęte przez sąd.

Sąd Okręgowy dokonał prawidłowej analizy dowodów, a apelacji nie udało się wykazać wnioskowania nielogicznego czy sprzecznego z zasadami doświadczenia życiowego.

Omówienie zarzutów apelacji rozpocząć należy od wskazania, że nie można zgodzić się z zarzutem naruszenia art.233 § 1 kpc, czy to samoistnego, czy też powiązanego z zarzutem naruszenia innych przepisów, albowiem Sąd Okręgowy dokonał prawidłowej, to jest zgodnej z zasadami logiki i doświadczenia życiowego oceny materiału dowodowego.

Bezzasadny jest także zarzut naruszenia art. 235 2 § 1 pkt. 2 i 5 k.p.c. w zw. z art. 278 k.p.c. polegające na pominięciu powołanego przez stronę pozwaną dowodu z opinii biegłego sądowego, celem wykazania faktów wskazanych w odpowiedzi na pozew.

Sąd Apelacyjny podziela stanowisko Sądu Okręgowego, że w sprawie nie występowały okoliczności, których ustalenie wymagało wiadomości specjalnych, a tym samym wymagało przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego, co oznacza, że brak było podstaw do przeprowadzenia ww. dowodu na etapie postępowania apelacyjnego.

Nie sposób podzielić zarzutu wadliwej oceny materiału dowodowego w postaci zmarginalizowania znaczenia dokumentów przedłożonych przy odpowiedzi na pozew, w tym wniosku kredytowego, umowy pożyczki, informacji o ryzyku, regulaminu.

Sąd Okręgowy brał pod uwagę treść ww. dokumentów i uwzględniał je na potrzeby ustalania stanu faktycznego, inną kwestią jest, że dokumenty te podlegały ocenie w kontekście innych dowodów, w tym zeznań powodów oraz zasad logiki i doświadczenia życiowego.

Ocena poszczególnych dowodów i danie wiary zeznaniom powodów, jak i uznanie, że zeznania świadków E. Z., E. L., M.G., E. F. są nieprzydatne do ustalenia stanu faktycznego, została dokonana przez Sąd I instancji w sposób prawidłowy, a Sąd Apelacyjny w pełni podziela ww. ustalenia.

Omówienie zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego rozpocząć należy od oceny zarzutu naruszenia art.189 kpc poprzez przyjęcie, że powodowie mają interes prawny w dochodzeniu powództwa o ustalenie, że stosunek prawny nie istnieje.

Zarzut ten należy uznać za oczywiście bezzasadny bez konieczności uzupełniania czy rozwijania argumentacji przedstawionej przez Sąd I instancji. Występowanie interesu prawnego w rozumieniu art.189 kpc w tzw. sprawach frankowych jest powszechnie przyjmowane w orzecznictwie sądów powszechnych i Sądu Najwyższego.

Strona pozwana podkreśla, że wyrok w tej sprawie nie rozstrzygnie ostatecznie sporu pomiędzy stronami. Oczywiście, prawdą jest, że wyrok ustalający nie niweczy potencjalnej konieczności wystąpienia z kolejnym pozwem – np. w zakresie kolejnych kwot nie objętych roszczeniem w tej sprawie, ale w każdym kolejnym procesie pomiędzy stronami kwestia nieważności umowy będzie prawomocnie rozstrzygnięta w wyniku uprawomocnienia się wyroku wydanego w niniejszej sprawie.

Sąd Apelacyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, że umowa zawiera postanowienia o charakterze abuzywnym, a to z kolei oznacza, że bezzasadny jest zarzut naruszenia art. 385 1 § 1, § 2 i § 3 k.c. w zw. z art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 2 i art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 i art. 385 2 k.c. Sąd Apelacyjny podziela stanowisko Sądu Okręgowego, że klauzula indeksacyjna przewidująca przeliczenie kwoty pożyczki na CHF może być badana pod kątem abuzywności z powołaniem na abuzywność postanowień dotyczących Tabeli Kursów, w żadnym bowiem wypadku nie można podzielić stanowiska strony pozwanej, że jest ona jednoznaczna w swojej treści i że została indywidualnie uzgodniona.

W efekcie za bezzasadny należało uznać zarzut niewłaściwego zastosowania art. 385 1 § 1 k.c., albowiem prawidłowo Sąd Okręgowy uznał, że postanowienia umowy kształtują prawa i obowiązki powodów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, naruszając ich interesy i to w sposób rażący.

Prawidłowo także Sąd Okręgowy uznał, że fakt, iż strony zawarły aneks stosownie do postanowień ustawy anstyspredowej nie ma znaczenia dla oceny charakteru umowy.

Z kolei, jeżeli chodzi o możliwość spłaty pożyczki w CHF, to powodowie nie uzyskiwali dochodów w tej walucie.

Bezzasadny jest także zarzut naruszenia art.65 § 1 i § 2 kc poprzez jego niezastosowanie w zw. z art. 4 ust.2 i art.6 ust.1 dyrektywy 93/13, polegający na zaniechaniu dokonania wykładni oświadczeń woli stron. W materiale dowodowym brak jest dowodów potwierdzających, że powodowie w sposób świadomy (a nie w wyniku niewystarczającego pouczenia) zawarli umowę, która narażała ich na nieograniczony wzrost wysokości raty, a w efekcie zadłużenia.

Prawidłowo także Sąd Okręgowy przyjął, że postanowienia dotyczące Tabeli (klauzul przeliczeniowych) stanowią element przedmiotowo istotny, bez którego nie istnieje możliwość wykonania umowy, w razie braku akceptacji takich warunków umowy przez powodów, co oznacza, że bezzasadny jest zarzut naruszenia art. 358 § 1 i § 2 k.c. w zw. z art. 3 k.c. oraz art.69 ust. 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe polegające na ich niezastosowaniu oraz art. 385 2 k.c. poprzez jego błędną wykładnię - w zw. z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13/EWG poprzez nieuzupełnienie luki powstałej wskutek uznania postanowień za abuzywne za pomocą wskaźnika o charakterze dyspozytywnym, jakim w dacie zawarcia umowy był kurs średni NBP, korzystający z domniemania uczciwości jako odzwierciedlający normę ustawową z art. 358 § 2 kc. Sąd Apelacyjny w pełni podziela argumentację Sądu Okręgowego co do braku możliwości utrzymania w mocy umowy poprzez zastosowania innego wskaźnika– np.kursu średniego NBP.

Prawidłowo także Sąd Okręgowy przyjął, że postanowienia dotyczące Tabeli (klauzul przeliczeniowych) stanowią element przedmiotowo istotny, bez którego nie istnieje możliwość wykonania umowy, w razie braku akceptacji takich warunków umowy przez powodów, co oznacza, że bezzasadny jest zarzut naruszenia art. 358 § 1 i § 2 k.c. w zw. z art. 3 k.c. oraz art.69 ust. 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe polegające na ich niezastosowaniu oraz art. 385 2 k.c. poprzez jego błędną wykładnię - w zw. z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13/EWG poprzez nieuzupełnienie luki powstałej wskutek uznania postanowień za abuzywne za pomocą wskaźnika o charakterze dyspozytywnym, jakim w dacie zawarcia umowy był kurs średni NBP, korzystający z domniemania uczciwości jako odzwierciedlający normę ustawową z art. 358 § 2 kc. Sąd Apelacyjny w pełni podziela argumentację Sądu Okręgowego co do braku możliwości utrzymania w mocy umowy poprzez zastosowania innego wskaźnika– np.kursu średniego NBP.

Niezależnie od indywidualnego odniesienia się do poszczególnych zarzutów apelacji podkreślić należy, że na gruncie K.p.c. obowiązuje system apelacji pełnej, co oznacza, że sąd odwoławczy zobligowany jest do merytorycznego rozpoznania sprawy w całym zaskarżonym zakresie. Skoro zatem sąd ten ponownie merytorycznie rozpoznaje sprawę to Sąd Apelacyjny raz jeszcze przedstawi argumentację odnośnie kwestii kluczowych dla rozstrzygnięcia.

Analizując kwestię naruszenia art.385 1 kc należy zauważyć, że przy wykładni art.385 1 § 1 i 3 k.c., wprowadzonego do KC w celu implementacji dyrektywy Rady Wspólnot Europejskich nr 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz.U.UE.L1993.95.29) należy brać pod uwagę wskazówki wynikające z dyrektywy i dotyczącego jej dorobku orzeczniczego Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE). Na gruncie dyrektywy 93/13 bezpośrednim odpowiednikiem art.385 1 k.c. jest jej art. 6 ust. 1, zgodnie z którym Państwa Członkowskie stanowią, że na mocy prawa krajowego nieuczciwe warunki w umowach zawieranych przez sprzedawców lub dostawców z konsumentami nie będą wiążące dla konsumenta, a umowa w pozostałej części będzie nadal obowiązywała strony, jeżeli jest to możliwe po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków. Stosownie do art.7 ust.1 dyrektywy zarówno w interesie konsumentów, jak i konkurentów Państwa Członkowskie zapewnią stosowne i skuteczne środki mające na celu zapobieganie dalszemu stosowaniu nieuczciwych warunków w umowach zawieranych przez sprzedawców lub dostawców z konsumentami.

W myśl art. 385 1 § 1 k.c. postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.

Dodatkowo zauważyć należy, że w orzecznictwie TSUE i Sądu Najwyższego na gruncie art. 6 ust. 1 dyrektywy nr 93/13 konsekwentnie przyjmuje się, że nieuczciwość wobec konsumenta określonych postanowień umownych powinna być przez sąd dostrzeżona z urzędu i z urzędu sąd powinien zastosować wobec tych postanowień sankcję braku związania nimi konsumenta. Nie jest zatem w tym zakresie wymagana inicjatywa konsumenta, (zob. wyroki TSUE z 27 czerwca 2000 r., C-40-244/98, Ocėano Grupo Editorial SA przeciwko Rocio Murcianó Quintero i in., z 26 października 2006 r., C-168/05, Elisa Maria Mostaza Claro przeciwko Centro Móvil Milenium SL, z 4 czerwca 2009 r., C-243/08, Pannon GSM Zrt. przeciwko Erzsėbet Sustiknė Györfii oraz uchwała Sadu Najwyższego z 15 września 2020 r., III CZP 87/19, OSNC 2021, Nr 2, poz. 11 oraz uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego (zasada prawna) z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021/9/56).

Zgodnie z aktualnie obowiązującą w judykaturze wykładnią art.385 1 § 1 k.c. nie budzi wątpliwości, że postanowienia umowy (regulaminu), które określają zasady przeliczenia kwoty udzielonego kredytu na PLN przy wypłacie kredytu i spłacanych rat na walutę obcą, pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej, mają charakter niedozwolonych postanowień umownych (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z 27 lutego 2019 r. II CSK 19/18, LEX nr 2626330, z 29 października 2019 r. V CSK 382/18, LEX nr 2771344).

Wskazuje się, że klauzule takie mają charakter abuzywny, bowiem kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają jego interesy. Przy czym sprzeczność z dobrymi obyczajami i naruszenie interesów konsumenta polega w tym wypadku na uzależnieniu wysokości świadczenia banku i konsumenta od swobodnej decyzji banku. Zarówno przeliczenie kwoty kredytu na CHF w chwili jego wypłaty, jak i przeliczenie odwrotne w chwili wymagalności spłacanych rat, służy określeniu wysokości świadczenia konsumenta. Ponadto uregulowanie umowne należy uznać za niedopuszczalne, niezależnie od tego, czy swoboda przedsiębiorcy-banku w ustaleniu kursu jest pełna, czy też w jakiś sposób ograniczona, np. w razie wprowadzenia możliwych maksymalnych odchyleń od kursu ustalanego z wykorzystaniem obiektywnych kryteriów (tak Sąd Najwyższy w wyroku z 22 stycznia 2016 r. I CSK 1049/14, OSNC 2016/11/134). Postanowienia, które uprawniają bank do jednostronnego ustalenia kursów walut, są nietransparentne i pozostawiają pole do jego arbitralnego działania. W ten sposób obarczają kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz naruszają równorzędność stron (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z 13 grudnia 2018 r., V CSK 559/17, LEX nr 2618543, z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, LEX nr 2771344, z 30 września 2020 r. I CSK 556/18, LEX nr 3126114).

Zauważyć też należy, że postanowienie umowne należy traktować jako sprzeczne z dobrymi obyczajami, jeżeli kontrahent konsumenta, traktujący go w sposób sprawiedliwy, słuszny i uwzględniający jego prawnie uzasadnione roszczenia, nie mógłby racjonalnie spodziewać się, iż konsument przyjąłby takie postanowienie w drodze indywidualnych negocjacji. Natomiast w celu ustalenia, czy klauzula rażąco narusza interesy konsumenta, należy wziąć pod uwagę, czy pogarsza ona jego położenie prawne w stosunku do tego, które, w braku odmiennej umowy, wynikałoby z przepisów prawa, w tym dyspozytywnych (zob. uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019/1/2). Przy czym przyjmuje się, że rażące naruszenie interesów konsumenta oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję, na niekorzyść konsumenta praw i obowiązków wynikających z umowy, skutkujące niekorzystnym ukształtowaniem jego sytuacji ekonomicznej oraz jego nierzetelne traktowanie (zob.wyroki Sądu Najwyższego: z 27 listopada 2015 r., I CSK 945/14, LEX nr 1927753, z 15 stycznia 2016r., I CSK 125/15, LEX nr 1968429).

Jak już wyżej wskazano Sąd Apelacyjny zgadza się ze stanowiskiem Sądu Okręgowego, że oceny, czy postanowienie umowne jest niedozwolone dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy (tak Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019/1/2), wobec czego oceny tej należy dokonywać w odniesieniu do momentu zawarcia umowy, z uwzględnieniem ogółu okoliczności, które mogły być znane przedsiębiorcy w owym momencie i mogły mieć wpływ na późniejsze jej wykonanie (tak TSUE w wyroku z 13 listopada 2017 r. w sprawie C-186/16, Ruxandra Paula Andriciuc i in. przeciwko Banca Românească SA, pkt 58). Powyższe prowadzi do wniosku, że dla oceny abuzywności konkretnego postanowienia umowy nie istotny jest sposób wykonania umowy, a w szczególności to, czy i w jaki sposób jedna ze stron korzystała z tego postanowienia. Wobec czego za irrelewantne należy uznać, czy w trakcie wykonywania umowy bank ustalał kurs zakupu i sprzedaży CHF w wysokości odbiegającej od kursu rynkowego czy też kursu NBP.

Dalej wskazać trzeba, że interpretując art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 przyjmuje się, iż jednoznaczność postanowienia umownego oznacza nie tylko, aby dany warunek był zrozumiały dla konsumenta z gramatycznego punktu widzenia, ale także, by umowa przedstawiała w sposób przejrzysty konkretne działanie mechanizmu wymiany waluty obcej, do którego odnosi się ów warunek, a także związek między tym mechanizmem a mechanizmem przewidzianym w innych warunkach dotyczących uruchomienia kredytu, tak by rzeczony konsument był w stanie oszacować, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla niego z tej umowy skutki ekonomiczne (tak wyrok TSUE z 30 kwietnia 2014 r. w sprawie C‑26/13, Kásler i Káslerné Rábai przeciwko OTP Jelzálogbank Zrt, pkt 75). Jednoznaczności tej nie można sprowadzać tylko do kategorii językowej, ponieważ postanowienia jednoznaczne w tym sensie mogą nie pozwalać na określenie treści zobowiązań, a w szczególności rozmiaru przyszłego świadczenia konsumenta.

Odnosząc się do kwestii kwalifikacji klauzuli waloryzacyjnej z punktu widzenia oceny, czy jest to świadczenie główne, to obecnie w orzecznictwie Sądu Najwyższego dominujący stał się pogląd, że postanowienia umowne przewidujące przewalutowanie określają główne świadczenia stron w rozumieniu art. 385 ( 1) § 1 zd. 2 k.c. (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17, LEX nr 2642144, z 9 maja 2019 r., I CSK 242/18, LEX nr 2690299, z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, LEX nr 2771344, z 27 lipca 2021 r. V CSKP 49/21, z 28 września 2021 r. I CSKP 74/21). U źródeł tego stanowiska legło twierdzenie, że za postanowienia umowne mieszczące się w pojęciu głównego przedmiotu umowy w rozumieniu art.4 ust.2 dyrektywy 93/13 należy uważać te, które określają podstawowe świadczenia w ramach danej umowy i które z tego względu charakteryzują tę umowę (por. wyrok TSUE z 30 kwietnia 2014 r. w sprawie C-26/13, Árpád Kásler, Hajnalka Káslerné Rábai przeciwko OTP Jelzálogbank Zrt, pkt 49-50). Za takie postanowienia uznawane są między innymi te (określane niekiedy jako klauzule ryzyka walutowego), które wiążą się z obciążeniem kredytobiorcy-konsumenta ryzykiem zmiany kursu waluty i związanym z tym ryzykiem zwiększenia kosztu kredytu (tak wyrok TSUE z 20 września 2017 r., w sprawie C-186/16, R. P. Andriciuc i in. przeciwko Banca Românească SA, pkt 37). Podkreślić bowiem należy, że obowiązek zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu w oznaczonych terminach spłaty stanowi główne świadczenie kredytobiorców. Natomiast klauzula waloryzacyjna wpływa na wysokość tego świadczenia. Zatem skoro z klauzuli waloryzacyjnej wynika, w jakiej wysokości świadczenie główne ma być spełnione, to należy przyjąć, że w ten sposób określa ona to świadczenie główne w rozumieniu art. 385 ( 1)§ 1 k.c.

Dalej zauważyć należy, że w art. 385 1 § 1 k.c. przewidziano dwa wyłączenia dotyczące postanowień określających główny przedmiot umowy oraz odnoszące się do relacji ceny i wynagrodzenia do dostarczonych w zamian towarów lub usług. W przypadku świadczeń głównych badanie adekwatności ceny lub wynagrodzenia do dostarczonych w zamian towarów lub usług jest wyłączone spod kontroli, o której stanowi art.385 1 § 1 kc, chyba że postanowienia te nie zostały sformułowane jednoznacznie.

W rezultacie Sąd Okręgowy prawidłowo uznał, że w okolicznościach sprawy zachodzą podstawy do stwierdzenia, że klauzule na podstawie których dochodziło do przeliczenia wypłaconej w PLN kwoty kredytu i spłacanej w złotówkach przy odniesieniu do CHF kwot według kursu z tabeli banku są klauzulami abuzywnymi. Mechanizm waloryzacyjny zastosowany w umowie kredytu łączącej strony miał bowiem formą dwustopniową. Zobowiązanie kredytobiorców zostało przeliczone z PLN na CHF po kursie kupna CHF z tabeli kursowej banku z dnia i godziny uruchomienia kredytu, świadczenie kredytobiorcy jest przeliczane z CHF na PLN po kursie sprzedaży CHF. Co istotne, do przeliczeń stosuje się dwa różne mierniki waloryzacji, czyli kurs kupna i kurs sprzedaży CHF. Natomiast spłata rat następuje w PLN po uprzednim ich przeliczeniu według kursu sprzedaży CHF z tabeli kursowej banku.

Jak już wyżej wskazano, bezzasadny jest także zarzut naruszenia art. 4 ustawy z dnia 29 lipca 2011 r., o zmianie ustawy - prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw w zw. z art. 69 ust. 3 prawa bankowego i art. 75b prawa bankowego poprzez pominięcie skutków aneksu zawartego do umowy, umożliwiającego spłatę kredytu bezpośrednio w walucie CHF. Dla oceny charakteru umowy z punktu widzenia jej ewentualnej nieważności nie mają znaczenia okoliczności, które wystąpiły już po zawarciu ww. umowy.

W rezultacie kluczowe znaczenie dla oceny dopuszczalności zastąpienia klauzuli abuzywnej inną ma nie tyle zgoda stron, czy uznanie, że unieważnienie umowy poważnie zagraża interesom konsumenta, lecz ocena czy bez tej klauzuli umowa może nadal istnieć. Należy przy tym zwrócić uwagę, że za postanowienia umowne mieszczące się w pojęciu głównego przedmiotu umowy w rozumieniu art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 należy uważać te, które określają podstawowe świadczenia w ramach danej umowy i które z tego względu charakteryzują tę umowę, a zatem również te postanowienia (określane niekiedy jako klauzule ryzyka walutowego), które wiążą się z obciążeniem kredytobiorcy-konsumenta ryzykiem zmiany kursu waluty i związanym z tym ryzykiem zwiększenia kosztu kredytu. W efekcie należy przyjąć, że klauzule waloryzacyjne określają główne świadczenie kredytobiorcy. Tym samym wyeliminowanie ryzyka kursowego i zastąpienie go kursem średnim NBP jest równoznaczne z tak daleko idącym przekształceniem umowy, iż należy ją uznać za umowę o odmiennej istocie i charakterze, choćby nadal chodziło tu tylko o inny podtyp czy wariant umowy kredytu (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14, OSNC 2016/11/134), a sąd nie jest uprawniony do uzupełniania umowy kredytu w walucie obcej treścią nieuzgodnioną przez strony, choćby zmierzała do wyrównania ich pozycji na gruncie łączącego je stosunku prawnego, ani do tego, aby umowę przekształcić w inny rodzaj umowy (por. wyrok Sądu Najwyższego z 20 maja 2022r., II CSKP 943/22). Dodać należy, że nie ma podstaw do odwołania do tabeli kursów sprzedaży NBP, ponieważ art.358 § 2 k.c. ma znaczenie dla umów określających świadczenie w walucie obcej i nie odnosi się do klauzul waloryzacyjnych (por. wyrok Sądu Najwyższego z 19 maja 2022 r., II CSKP 797/22).

Oczywiście, możliwe jest, aby kredytobiorca - konsument następczo udzielił świadomej zgody na te klauzule, co pozwoliłoby na przywrócenie skuteczności klauzul z mocą wsteczną (por. wyroki Sądu Najwyższego z 27 lipca 2021 r. V CSKP 49/21 LEX nr 3207798 i z 2 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21), ale w stanie faktycznym sprawy taka sytuacja nie występuje.

W rezultacie przyjąć trzeba,że po wyeliminowaniu klauzul waloryzacyjnych utrzymanie umowy o charakterze zamierzonym przez strony nie jest możliwe, co przemawia za jej całkowitą nieważnością (por. wyrok Sądu Najwyższego z 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22 i postanowienie Sądu Najwyższego z 24 listopada 2022 r. I CSK 3200/22).

W efekcie uznać trzeba, że spełnione zostały warunki do uznania zawartej przez strony umowy kredytowej za nieważną, co z kolei wywołało konieczność zastosowania w sprawie art.405 kc w związku z art.410 kc, które to przepisy zostały prawidłowo zastosowane, albowiem na ich podstawie strona pozwana winna zwrócić powódce wszystkie kwoty, które powódka przekazała stronie pozwanej w celu wykonania nieważnej umowy.

W tym miejscu należy przejść do omówienia tych zdarzeń, które mogły mieć lub miały wpływ na rozstrzygnięcie.

I tak, jeżeli chodzi o zarzut zatrzymania, to Sąd Apelacyjny uznał go za nieuzasadniony stosownie do uchwały składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z 19 czerwca 2024r., III CZP 31/23.

Natomiast wpływ na rozstrzygnięcie miało podniesienie w sprawie o zapłatę kapitału przez powódkę (pozwaną w tamtej sprawie) zarzutu potrącenia.

Przede wszystkim, należy zauważyć, że niezależnie od wzajemnych relacji czasowych pomiędzy datą postawienia przez stronę pozwaną roszczenia o zwrot kapitału w stan wymagalności i datą poinformowania Sądu Apelacyjnego przez stronę pozwaną o podniesionym przez powódkę zarzucie potrącenia, co ma znaczenia z punktu widzenia dyspozycji art.203 1 kpc, który to przepis można postrzegać w taki sposób, że nie ma znaczenia to, która ze stron procesu złoży materialno-prawne oświadczenie o potrąceniu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 9 stycznia 2025 r., I CSK 2280/24), to Sąd Apelacyjny uwzględnił ww. informację w niniejszej sprawie z uwagi na stanowisko TSUE zawarte w uzasadnieniu wyroku TSUE z 22 stycznia 2026 r., sygn. C-902/24 z którego można wyprowadzić wniosek, że art.203 1 kpc nie znajduje zastosowania do zarzutów potrącenia w takiej formule jak w niniejszej sprawie – to jest, gdy jedna ze stron informuje sąd orzekający w danej sprawie o zarzucie potrącenia podniesionym na potrzeby innego postępowania.

W konsekwencji Sąd Apelacyjny uwzględnił podniesiony przez powódkę w sprawie z powództwa pozwanego Banku o zwrot kapitału w ten sposób, że wypłacony powódce kapitał w kwocie 207 050 zł potrącił w pierwszej kolejności z zasądzoną w PLN kwotą 103 774,97 zł, co w całości w zakresie kwoty głównej wyczerpało dochodzone w tym postępowaniu roszczenie powódki co do kwoty żądanej w PLN.

Pozostałą część kapitału w kwocie 103 275,03 zł (207 050 zł – 103 774,97 zł) Sąd Apelacyjny przeliczył na CHF przy zastosowaniu średniego kursu NBP na dzień 3 czerwca 2024 r. (w tej dacie roszczenie pozwanego Banku o zwrot kapitału stało się wymagalne i tym samym potrącenie stało się możliwe) to jest według kursu 4,3756 zł za 1 CHF, co dało kwotę 23 602,48 CHF, o którą to kwotę Sąd Apelacyjny obniżył kwotę zasądzoną przez Sąd Okręgowy w CHF na rzecz powódki.

W rezultacie z uwagi na zastosowanie w sprawie dyspozycji art.498 kc do zasądzenia na rzecz powódki na podstawie art.405 kc w związku z art.410 kc tytułem dochodzonych kwot głównych pozostała kwota 8780,72 CHF (jako wynik odjęcia kwoty 32 383,20 – 23 602,48) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od kwot 103 774,97 zł i 23 602,48 CHF od 30 grudnia 2022 do 3 czerwca 2024r., albowiem fakt podniesienia skutecznego zarzutu potrącenia w sytuacji, gdy wierzytelność pozwanego Banku stała się wymagalna w terminie późniejszym, aniżeli wierzytelność powódki nie niweczy prawa powódki do zasądzenia na jej rzecz odsetek ustawowych za opóźnienie w terminie począwszy od daty wskazanej przez Sąd Okręgowy do dnia 3 czerwca 2024 r.

Dodać też należy, że przyczyna modyfikacji zaskarżonego wyroku nie mogła wywołać wpływu na rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego o kosztach procesu.

Mając powyższe na uwadze, Sąd Apelacyjny na podstawie art.386 § 1 kpc uwzględnił apelację w części w jakiej na rozliczenie stron wywarł wpływ zarzut potrącenia podniesiony w sprawie o zwrot kapitału przez powódkę (pozwaną w tamtej sprawie), a w pozostałej części oddalił apelację jako bezzasadną na podstawie art.385 kpc.

Sąd Apelacyjny orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego na podstawie art.98 § 1 i 3 kpc i art.391 § 1 kpc oraz § 2 pkt 7 w związku z § 10 ust.1 pkt 2 oraz ust.2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności adwokackie z dnia 22 października 2015 r. (Dz.U. z 2015 r., poz.1800 ze zm.), to jest z uwzględnieniem postępowania zażaleniowego, które miało miejsce w toku postępowania apelacyjnego.