Wyrok z 15 lutego 2017, sygn. I ACa 1245/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 15 lutego 2017 r.

Sąd Apelacyjny w Poznaniu I Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący: SSA Hanna Małaniuk

Sędziowie: SA Ewa Staniszewska /spr./

SO del. Piotr Majchrzak

Protokolant: st. sekr. sądowy Ewa Gadomska

po rozpoznaniu w dniu 2 lutego 2017 r. w Poznaniu

na rozprawie

sprawy z powództwa G. U., M. C. (1) i R. C. (1)

przeciwko (...) Sp. z o.o. w P.

o zapłatę

na skutek apelacji powodów M. C. (1) i R. C. (1)

oraz apelacji pozwanego

od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu

z dnia 30 czerwca 2015 r. sygn. akt I C 603/13

1.  oddala obie apelacje;

2.  obciąża strony poniesionymi przez nie w postępowaniu apelacyjnym kosztami sądowymi, znosząc wzajemnie koszty zastępstwa procesowego;

3.  zasądza od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa (Sąd Apelacyjny w Poznaniu) 246,92 zł tytułem zwrotu zaliczkowych wydatków na wynagrodzenie biegłego sądowego.

Ewa Staniszewska Hanna Małaniuk Piotr Majchrzak

IACa 1245/15

UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z (...)r. Sąd Okręgowy w Poznaniu w punkcie 1. zasądził od pozwanego (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w P. na rzecz powodów M. i R. C. (1) 65.294,49 zł z ustawowymi odsetkami od(...)r. do dnia zapłaty, w punkcie 2. oddalił powództwo w pozostałym zakresie, w punktach 3-5 orzekł o kosztach postępowania dot. ww. powodów, w punkcie 6. zasądził od pozwanego na rzecz powódki G. U. 75.032,21 zł z ustawowymi odsetkami od 3 czerwca 2015 r. do dnia zapłaty, w punkcie 7. oddalił powództwo G. U. w pozostałym zakresie i w punktach 8-9 orzekł o kosztach postępowania dot. tej powódki.

Sąd ten ustalił, że lotnisko P.-Ł. powstało w 1913 r. jako pruskie lotnisko wojskowe w Ł. pod P.. Przed I wojną światową, a także w czasie jej trwania, na lotnisku funkcjonowała szkoła pilotów, obserwatorów i mechaników, poza tym naprawiono samoloty i składowano sprzęt lotniczy. W latach 1931-1938 nastąpiła rozbudowa cywilnej części lotniska, port w Ł. stał się drugim po W.-O. lotniskiem w kraju. W 1987 r. powstało Przedsiębiorstwo Państwowe (...), które przejęło zarządzanie lotniskiem w Ł.. W 1993 r. przystąpiono do budowy nowego terminalu pasażerskiego, uruchomiono pierwsze połączenie zagraniczne do D.. W 1996 r. rozpoczęto rozbudowę i modernizację terminalu i podpisano porozumienia w sprawie utworzenia pozwanej spółki. Do jej utworzenia doszło 11 lipca 1997 r. a jej udziałowcami są Przedsiębiorstwo Państwowe (...), Miasto P. oraz Skarb Państwa. W 2000 r. rozpoczęto prace przy budowie terminalu pasażerskiego, przystąpiono do modernizacji i rozbudowy płyty postojowej samolotów, uruchomiono połączenia do B. i zawarto porozumienia o współpracy z F. A.. W 2001 r. oddano do użytku dwa nowoczesne terminale i nową płytę postojową. W 2002 r. uruchomiono połączenia do W. i F.. W 2003 r. uruchomiono połączenia do: K./B., W., M., L., oddano do użytkowania zmodernizowany terminal GA. W 2004 r. uruchomiono połączenia do B. i M.. W latach 2005-2007 uruchomiono kolejne połączenia do: L. L., L. S., D., L., S., B.-G., B., D., (...), L. G., E., P.-B., R.-C., K.. W 2008 r. przystąpiono do rozbudowy terminalu pasażerskiego i dostosowano infrastrukturę do obsługi ruchu w strefie S.. (...) r. (...) Dyrektor Ochrony Środowiska w P. wydał decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach dla przedsięwzięcia „R. (...) (...)”. W kwietniu 2011 r. rozpoczęto rozbudowę terminalu pasażerskiego. W czerwcu 2011 r. rozpoczęto rozbudowę płaszczyzn lotniskowych. W maju 2012 r. odbyły się uroczyste inauguracje rozbudowanych płaszczyzn lotniskowych i otwarcie rozbudowanego terminalu pasażerskiego. W lipcu 2012 r. kontynuowano rozbudowę terminalu pasażerskiego. W 2000 r. z (...) skorzystało 227.847 pasażerów, przy 13.225 operacji lotniczych. W 2008 r. z (...) skorzystało już 1.274.679 pasażerów, a operacji lotniczych odnotowano 23.609. W 2012 r. z (...) skorzystało 1.595.221 pasażerów i odbyło się 25.261 operacji lotniczych. Lotnisko cywilne P.-Ł. jest własnością pozwanej spółki.

(...) r. Sejmik Województwa (...) podjął uchwałę nr (...)w sprawie utworzenia obszaru ograniczonego użytkowania dla lotniska P.-Ł. w P.. Uchwała utworzyła obszar ograniczonego użytkowania dla lotniska P.-Ł. w P. (dalej o.o.u.).

Uchwała wyznaczyła zewnętrzną granicę o.o.u. na podstawie: 1) izolinii równoważnego poziomu dźwięku A dla pory dnia LAeqD = 55 dB, pochodzącego od startów, lądowań i przelotów statków powietrznych; 2) izolinii równoważnego poziomu dźwięku A dla pory nocy LAeqN = 45 dB, pochodzącego od startów, lądowań i przelotów statków powietrznych; 3) izolinii równoważnego poziomu dźwięku A dla pory dnia LAeqD = 50 dB, pochodzącego od pozostałych źródeł hałasu związanych z działalnością lotniska; 4) izolinii równoważnego poziomu dźwięku A dla pory nocy LAeqN = 40 dB, pochodzącego od pozostałych źródeł hałasu związanych z działalnością lotniska. W o.o.u. wyodrębniono dwie strefy: 1) zewnętrzną, której obszar od zewnątrz wyznacza linia będąca granicą o.o.u., a od wewnątrz linia będąca obwiednią izolinii równoważnego poziomu dźwięku A dla pory dnia LAeqD = 60 dB oraz dla nocy LAeqN = 50 dB, pochodzącego od startów, lądowań i przelotów statków powietrznych oraz izolinii równoważnego poziomu dźwięku A dla pory dnia LAeqD = 55 dB oraz dla nocy LAeqN = 45 dB, pochodzącego od pozostałych źródeł hałasu związanych z działalnością lotniska; 2) wewnętrzną, której obszar od zewnątrz wyznacza linia będąca obwiednią, o której mowa w pkt 1, a od wewnątrz linia biegnąca wzdłuż granicy lotniska. W uchwale wprowadzono wymagania techniczne dotyczące budynków położonych w strefie wewnętrznej o.o.u. w postaci obowiązku zapewnienia właściwego klimatu akustycznego w budynkach z pomieszczeniami wymagającymi ochrony akustycznej poprzez stosowanie przegród budowlanych o odpowiedniej izolacyjności akustycznej. W uchwale wskazano, że przez taką izolacyjność należy rozumieć izolacyjność akustyczną określoną zgodnie z Polskimi Normami w dziedzinie akustyki budowlanej z uwzględnieniem poziomu hałasu powodowanego przez starty, lądowania, przeloty statków powietrznych, operacje naziemne i inne źródła hałasu związane z funkcjonowaniem lotniska, przy zapewnieniu wymaganej wymiany powietrza w pomieszczeniu, a także wymaganej izolacyjności cieplnej. Wskazano również, że przez właściwy klimat akustyczny w budynkach rozumie się poziom dźwięku zgodny z obowiązującymi Polskimi Normami w dziedzinie akustyki budowlanej. Powyższa uchwała weszła w życie (...) r.

Powodowie M. i R. C. (1) na prawach wspólności majątkowej małżeńskiej są właścicielami nieruchomości w P. przy ul. (...), stanowiącej działkę nr (...) o pow. 0,0324 ha o nr KW (...) zabudowanej budynkiem mieszkalnym. Zgodnie z załącznikami nr 6b i 7b do uchwały nr (...) nieruchomość ta znajduje się na granicy strefy wewnętrznej i zewnętrznej o.o.u. Na dzień wejścia w życie ww. uchwały, nieruchomość ta zabudowana była budynkiem mieszkalnym w zabudowie bliźniaczej o pow. użytkowej 199,00 m ^{( 2)} wybudowanym w latach 70-tych XX w., którego przebudowa nastąpiła w latach 1998-1999. Jest to budynek dwukondygnacyjny, całkowicie podpiwniczony, murowany wzniesiony w technologii tradycyjnej murowanej z płaskim dachem. Jest on wyposażony w następujące sieci miejskie: wodną, energetyczną, gazową i kanalizacyjną. Stan techniczny budynku jest dobry. Na działce urządzony jest ogród, ogrodzenie, umocniony podjazd. Nieruchomość ta ma drogę dojazdową utwardzoną kostką brukową z chodnikami. Nieruchomość ma dostęp do wszystkich sieci uzbrojenia technicznego. Kształt działki jest regularny, wydłużony, ukształtowanie terenu płaskie. Bezpośrednie sąsiedztwo nieruchomości to zabudowa mieszkaniowa jednorodzinna. Dla nieruchomości uciążliwością jest również hałas z pobliskiej dwupasmowej drogi. Dla powyższego terenu uchwalono plan zagospodarowania przestrzennego dla obszaru (...) w P., uchwałą nr (...) Rady Miasta P. z (...)r. (Nr 39, poz. 952 2007-03-23). Teren przedmiotowej działki oznaczony jest symbolem 10M. i stanowi teren zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej. Wartość nieruchomości powodów według stanu na (...)r. wyniosła 816.119 zł. W związku z funkcjonowaniem lotniska i wprowadzeniem ww. uchwałą o.o.u., wartość nieruchomości powodów uległa zmniejszeniu o 54.272 zł. W związku ze zwiększonym hałasem wywołanym ruchem statków lotniczych, budynek mieszkalny położony na nieruchomości powodów wymaga adaptacji aby spełnić wymagania dźwiękoszczelności przewidziane dla strefy wewnętrznej. Konieczne jest zakupienie i zamontowanie nawiewników okiennych dla 11 okien za 3.326 zł, nadto wymiana okien na spełniające wymagania dźwiękoszczelności za 6.880 zł, łącznie 10.206 zł netto (ogółem brutto 11.022,49 zł).

Powódka G. U. jest użytkownikiem wieczystym nieruchomości położonej w P. przy ul. (...), stanowiącej działkę nr (...) o pow.0,00309 ha o nr KW (...), zabudowanej budynkiem mieszkalnym, którego jest właścicielem. Zgodnie z załącznikami nr 6b i 7b do uchwały nr (...)nieruchomość ta znajduje się na granicy strefy wewnętrznej i zewnętrznej o.o.u. Na dzień wejścia w życie ww. uchwały, przedmiotowa nieruchomość zabudowana była budynkiem mieszkalnym jednorodzinnym w zwartej zabudowie o powierzchni użytkowej 170,30 m ^{( 2)} wybudowanym w latach 70/80-tych XX w. Jest to budynek dwukondygnacyjny, całkowicie podpiwniczony, murowany wzniesiony w technologii tradycyjnej murowanej z płaskim dachem. Budynek wyposażony jest w następujące sieci miejskie: wodną, energetyczną, gazową i kanalizacyjną. Stan techniczny budynku jest dobry. Na działce urządzony jest ogród, ogrodzenie, umocniony podjazd. Nieruchomość ta ma drogę dojazdową utwardzoną kostką brukową z chodnikami. Nieruchomość ma dostęp do wszystkich sieci uzbrojenia technicznego. Kształt działki jest regularny, wydłużony, ukształtowanie terenu płaskie. Bezpośrednie sąsiedztwo nieruchomości stanowi zabudowa mieszkaniowa jednorodzinna. Dla nieruchomości uciążliwością jest również hałas z pobliskiej dwupasmowej drogi. Dla powyższego terenu uchwalono plan zagospodarowania przestrzennego dla obszaru (...) w P., uchwałą nr (...) Rady Miasta P. z (...)r. (Nr 39, poz. 952 2007-03-23). Teren przedmiotowej działki oznaczony jest symbolem 1M. i stanowi teren zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej. Wartość nieruchomości powódki według stanu na (...) r. wyniosła 683.526 zł. W związku z funkcjonowaniem lotniska i wprowadzeniem ww. uchwałą o.o.u., wartość nieruchomości powódki uległa zmniejszeniu o 53.117 zł. W związku ze zwiększonym hałasem wywołanym ruchem statków lotniczych zwiększonym przez wprowadzenie strefy, budynek mieszkalny położony na nieruchomości powódki wymaga adaptacji aby spełnić wymagania dźwiękoszczelności przewidziane dla strefy wewnętrznej. Konieczne jest zakupienie i zamontowanie nawiewników okiennych dla 7 okien za 2.117 zł, nadto wymiana okien na spełniające wymagania dźwiękoszczelności za 18.175 zł, łącznie 20.292 zł netto (ogółem brutto 21.915,21 zł).

Sejmik Województwa (...) uchwałą z dniem (...) r., wprowadził o.o.u., przede wszystkim z uwagi na spodziewany poziom hałasu. Na poziom cen rynkowych wpływa m. in. tzw. świadomy nabywca. Planowany w przyszłości wzrost intensywności lotów nie daje możliwości poznania faktycznym właścicielom i potencjalnym nabywcom skali przyszłych utrudnień i ograniczeń z tego tytułu. Sam fakt wprowadzenia o.o.u. ze względu na spodziewany poziom hałasu lotniczego powoduje, że właściciele nieruchomości położonych w jej granicach, w tym potencjalni ich nabywcy, muszą liczyć się z odpowiednimi niedogodnościami tak w sposobie zagospodarowania, jak i w sposobie ich użytkowania. Świadomość uczestników rynku o potencjalnym podwyższonym ryzyku zamieszkiwania w okolicach lotniska, a w szczególności w obrębie utworzonego wokół niego specjalnego obszaru ograniczonego użytkowania, powoduje utratę wartości nieruchomości. Ograniczenia i niedogodności w wykorzystywaniu nieruchomości powodów zgodnie z przeznaczeniem są związane między innymi z hałasem lotniczym, którego wartość przekracza granice hałasu wyrażonego wskaźnikiem równoważnego poziomu dźwięku A dla pory dnia LAeqD = 60 dB oraz dla nocy LAeqN = 50 dB, pochodzącego od startów, lądowań i przelotów statków powietrznych, ustalonego we wskazanej wyżej uchwale. W miejscu położenia wymienionych wyżej nieruchomości powodów równoważny poziom dźwięku A wynosi w dzień 60,00 dB, a w nocy 50,00 dB.

Pismem z(...) r., nadanym (...) r., powodowie M. i R. C. (1) wezwali pozwanego do zapłaty 225.000 zł tytułem obniżenia wartości nieruchomości i 150.000 zł tytułem nakładów na konieczną rewitalizację akustyczną budynku. Pozwany w piśmie z 4 września 2012 r. odmówił zapłaty.

Pismem z (...)r., nadanym w tym samym dniu, powódka G. U. wezwała pozwanego do zapłaty 127.500 zł tytułem obniżenia wartości nieruchomości i 85.000 zł tytułem nakładów na konieczną rewitalizację akustyczną budynku. Pozwany w piśmie z(...) r. odmówił zapłaty.

W tych okolicznościach Sąd I instancji uznał, że oba powództwa w części zasługują na uwzględnienie.

Roszczenia powodów o odszkodowanie za spadek wartości nieruchomości znajdowały swoje uzasadnienie w art. 129 ust. 2 w zw. z art. 136 ust. 3 p.o.ś. W sprawie istnieje związek przyczynowy pomiędzy utworzeniem o.o.u. i ograniczeniami powodów w korzystaniu ze swoich nieruchomości (i w związku z korzystaniem z nich – ze środowiska), wynikających z hałasu związanego z funkcjonowaniem lotniska Ł., a szkodą powodów w postaci zmniejszenia wartości nieruchomości. O.o.u. wprowadzono, bo nie można było dotrzymać standardów emisji hałasu dla środowiska. Hałas natomiast ogranicza sposób korzystania z nieruchomości powodów, bo w związku z utworzeniem obszaru muszą oni znosić przekroczenia norm hałasu na swoich nieruchomościach.

Nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut pełnomocnika pozwanego co do tego, że powodowie nabywając nieruchomość zdawali sobie sprawę z uciążliwości sąsiedztwa lotniska. W tym okresie immisje emitowane przez lotnisko miały znacznie mniejsze natężenie, co wynika wprost ze statystyki lotów ruchu lotniczego przedłożonej przez pozwanego do odpowiedzi na pozew.

Zmniejszenie wartości nieruchomości powodów nastąpiło dlatego, że poziom natężenia hałasu na tym lotnisku zwiększył się znacząco w związku z jego rozbudową, a tego zdarzenia w dacie nabycia nieruchomości powodowie nie mogli przewidzieć. Trudno było także ówcześnie przewidzieć, że dojdzie do wprowadzenia o.o.u., który niejako usankcjonuje ponadnormatywny hałas emitowany przez lotnisko, pozbawiając tym samym właścicieli nieruchomości prawa do żądania zaniechania uciążliwych emisji, które są związane immanentnie z własnością nieruchomości .

Nie były zasadne postulaty pozwanego dotyczące konieczności zbadania wartości nieruchomości na dzień po wprowadzeniu strefy, wynikające z postulatu braku zmian w wartości nieruchomości w związku z wprowadzoną strefą. W pierwszej kolejności wskazać należy, że badania swoje biegły odnosił do dopuszczalnego przez o.o.u. poziomu hałasu po wprowadzeniu stref mając na względzie przewidywane zwiększenie intensywności działalności aż do 2034 r. Obniżenie wartości obejmuje zatem nie tylko wpływ obecnie wykonywanej działalności ale także przewidywanej działalności w kolejnych kilkunastu latach, aż do zwiększenia intensywności działania w kierunku maksymalnych poziomów przewidzianych w powoływanych wcześniej regulacjach.

Zadaniem Sądu było w sposób kompleksowy rozważyć spadek wartości nieruchomości w związku z wprowadzonymi strefami w oparciu o możliwie najbardziej niekorzystne działanie lotniska przewidziane rozporządzeniem. Roszczenia powodów są ściśle związane z o.o.u., nie było zatem okolicznością determinującą zasadność pozwu, czy pozwany obecnie wykorzystuje w pełni możliwości przewidziane w rozporządzeniu, lecz jak samo uprawnienie do realizacji działań naruszających dobra powodów wpływa na obniżenie tejże wartości. Nie można tracić z pola wiedzenia, że roszczenia powodów ograniczone są trzyletnim terminem prekluzyjnym, a zatem właściciele nieruchomości w o.o.u. wystąpić muszą z żądaniem zapłaty przed upływem tego okresu. Przyjęcie argumentacji pozwanego prowadziłoby do konstatacji, że w przypadku gdyby pozwany nie wykorzystywał w tym okresie (oraz późniejszego terminu przedawnienia) możliwości wprowadzonych strefą i nie dochodziłoby do immisji z jego strony, to powodom żadne roszczenie by nie przysługiwało. Z oczywistych względów Sąd takiej tezy przyjąć nie może. Samo wprowadzenie stref, a zatem zalegalizowanie jurydycznie bezprawnych działań pozwanego – niezależnie od wcześniejszych czy późniejszych faktycznych emisji wpływa na prawa powodów. Udzielone pozwanemu przez prawodawcę zezwolenie na działanie naruszające dobra powodów – niezależnie od jego rzeczywistego wykonywania – już z samej istoty narusza wszak własność powodów.

Oczywistym jest, że wprowadzenie stref nastąpiło z jednej strony po to, by umożliwić pozwanemu rozbudowę infrastruktury oraz rozwój przedsiębiorstwa, z drugiej zaś aby dokonać ewentualnej – przewidywanej przez prawodawcę – legalizacji dotychczasowych działań lotniska. Nie są zatem zasadne argumenty, że przed wprowadzeniem stref hałas wywoływany przez lotnisko był tożsamy z tym, który występuje obecnie. O ile bowiem uprzednio w razie przekroczenia obowiązujących wówczas norm hałasu powodom przysługiwało szereg roszczeń związanych z ochroną własności, w tym roszczenie o zaniechanie immisji, to obecnie – po legalizacji działań pozwanego, uprawnienia takie zostały im odebrane.

W realiach sprawy niniejszej, prawo własności powodów ograniczone zostało m.in. przez art. 135 i 174 ust. 3 p.o.ś. i wydane w następstwie tej ustawy rozporządzenie wojewody ustanawiające o.o.u. Nie tyle zatem bezpośrednio hałas wywołany przez lotnisko narusza prawa powodów, jak obowiązek znoszenia tego hałasu, a ściślej – obowiązek znoszenia wszelkich działań lotniska przewidzianych zarówno przez przepisy prawa ochrony środowiska oraz omawiane rozporządzenie. Kwintesencją obniżenia wartości nieruchomości powodów jest zatem umniejszenie uprawnień właścicielskich wyrażonych w szczególności poprzez znoszenie działań lotniska – zarówno występujących obecnie jak i wszelkich działań, które według p.o.ś. oraz rozporządzenia są dopuszczalne w przyszłości. Odszkodowanie zasądzone w wyroku obejmuje rekompensatę zmniejszenia wartości nieruchomości powodów w wyniku wprowadzenia zmian w ograniczeniach i progach dopuszczalnego hałasu w stosunku do obowiązujących wcześniej. Określenie zakresu szkody nastąpiło przy kompleksowym uwzględnieniu wszystkich negatywnych skutków, które wynikają z nadmiernego poziomu hałasu. Nie jest to więc odszkodowanie "za hałas", lecz za jego ekonomicznie wymierne skutki dla wartości nieruchomości.

Konkludując należy postawić stanowczą tezę, że zarzuty pozwanego wskazujące na tożsame wykonywanie działań przed i po 28 lutego 2012 r. są całkowicie chybione. Pozwany zdaje się tym samym albo przyznawać podejmowanie bezprawnych działań przed wprowadzeniem o.o.u., sugerując powodom istnienie po ich stronie dodatkowego roszczenia odszkodowawczego (art. 435 k.c.), albo też pomija przyznane mu obecnie uprawnienie do przekraczania norm hałasu. Warto przywołać uzasadnienie wyroku SN z 21 sierpnia 2013 r., w którym dochodząc do wniosków tożsamych z wyrażonym wyżej poglądem wskazano, że argumentacja pozwanego oparta na twierdzeniu, że hałas wokół lotniska występował już wcześniej i powodowie powinni to uwzględniać dokonując kupna, nie podważa uprawnienia do odszkodowania z tytułu utworzenia obszaru ograniczonego użytkowania. Bez jego wprowadzenia powodowie mogliby się domagać zaniechania nadmiernych immisji dźwiękowych, natomiast po jego wprowadzeniu muszą je tolerować. Konieczność znoszenia hałasu stanowi więc normalny skutek wprowadzenia obszaru (II CSK 578/12, OSNC 2014/4/47, Biul. SN 2013/12/18).

Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia były podnoszone przez pełnomocnika pozwanego zarzuty co do tego, że podejmuje on środki mające na celu zminimalizowanie uciążliwości związanych z działalnością lotniska dla sąsiednich nieruchomości mieszkalnych, skoro nie doprowadziły one do zmniejszenia hałasu do takiego poziomu, który odpowiadałby normom wskazanym w wyżej cytowanym rozporządzeniu i tym samym umożliwiłyby zlikwidowanie o.o.u.

Z opinii biegłego J. W. (1) wynika, że w związku z wejściem w życie ww. uchwały nastąpił spadek wartości nieruchomości powodów znajdującej się w strefie wewnętrznej o.o.u. Spadek ten stanowi różnicę między wartością gruntu wg stanu na 28 lutego 2012 r. wg aktualnego przeznaczenia, a wartością nieruchomości wg stanu z 28 lutego 2012 r. traktowanego jako terenu nie obciążonego ponadnormatywnym hałasem i związanym z nim ograniczeniami.

Z wyliczeń biegłego wynika, że spadek wartości rynkowej nieruchomości powodów M. i R. C. (1) wyraża się w 54.272 zł. Z kolei spadek wartości rynkowej nieruchomości powódki G. U. wyraża się w 53.117 zł.

Jest to szkoda powodów w związku z usytuowaniem ich nieruchomości w strefie wewnętrznej o.o.u., która pozostaje w adekwatnym związku z istniejącymi na tym terenie przekroczeniami norm hałasu i wynikającymi z tego ograniczeniami w prawie własności powodów. Obowiązek znoszenia tych przekroczeń wynika zaś z wprowadzenia o.o.u. ww. uchwałą nr XVIII/302/12. Powodowie nie mogą korzystać ze swojej nieruchomości wolnej od hałasu lotniczego, przekraczającego nadto dopuszczalne przez obowiązujące prawo poziomy emisyjne.

Utrata wartości nieruchomości powodów nie jest szkodą jedynie hipotetyczną, aktualizującą się dopiero w chwili rozporządzenia prawem. Własność nieruchomości stanowi dobro o charakterze inwestycyjnym, jest lokatą kapitału.

Uwzględnieniu co do zasady podlegały roszczenia powodów związane z koniecznością przeprowadzenia rewitalizacji akustycznej budynków.

Bezpośrednim uszczerbkiem powodów związanym z ustanowieniem strefy ograniczonego użytkowania są również koszty związane z zapewnieniem w ich budynku mieszkalnym właściwego klimatu akustycznego, zgodnie bowiem z dyspozycją art. 136 ust. 3 p.o.ś. - w razie określenia na obszarze ograniczonego użytkowania wymagań technicznych dotyczących budynków szkodą, o której mowa w art. 129 ust. 2, są także koszty poniesione w celu wypełnienia tych wymagań przez istniejące budynki, nawet w przypadku braku obowiązku podjęcia działań w tym zakresie.

Nie stoi na przeszkodzie zasądzenie na rzecz powodów kosztów rewitalizacji akustycznej budynków pomimo faktu, że powodowie takich kosztów jeszcze nie ponieśli. Wysokość szkody powodów – nakładów koniecznych na zapewnienie właściwego klimatu akustycznego w pomieszczeniach budynków – została wykazana poprzez opinie biegłego sądowego J. W. (1). Z jego wyliczeń wynika, że koszty adaptacji aby spełnić wymagania dźwiękoszczelności przewidziane dla strefy wewnętrznej o.o.u. nieruchomości powodów M. i R. C. (1) stanowią 11.022,49 zł. Z kolei koszty adaptacji nieruchomości powódki G. U. to 21.915,21 zł.

Mając na uwadze powyższe, zasądzono od pozwanego na rzecz powodów M. i R. C. (1) łącznie 65.294,49 zł, w tym 54.272 zł tytułem odszkodowania za spadek wartości nieruchomości oraz 11.022,49 zł tytułem odszkodowania za konieczność dokonania adaptacji akustycznej, oddalając powództwo w pozostałym zakresie. Dalej zasądzono od pozwanego na rzecz powódki G. U. łącznie 75.032,21 zł, w tym 53.117 zł tytułem odszkodowania za spadek wartości nieruchomości oraz 21.915,21 zł tytułem odszkodowania za konieczność dokonania adaptacji akustycznej, oddalając powództwo w pozostałym zakresie.

O roszczeniu odsetkowym, Sąd orzekł w obu przypadkach na zasadzie art. 481 § 1 k.c. w zw. z art. 455 k.c. uznając że data doręczenia pozwanemu opinii biegłego wyliczającego wartość nieruchomości, kwot rewitalizacji akustycznej i spadku wartości nieruchomości winna być miarodajna dla ustalenia terminu, od którego pozwany ma świadomość rzeczywistej wartości kierowanych przeciwko niemu roszczeń. Na wcześniejszym etapie postępowania, powodowie nie mogli określić precyzyjnie wysokości żądania, zaś pozwany nie mógłby jej zweryfikować. Przyjęcie takiego rozwiązania nie podważało celu roszczenia odsetkowego, a którym jest kompensacja szkody wynikającej z niemożności korzystania przez wierzyciela z należnych mu pieniędzy. Ceny nieruchomości niewątpliwie zmieniły się od chwili wytoczenia powództwa, ubytek wartości nieruchomości powodów został zatem oszacowany z uwzględnieniem aktualnej na dzień wydania opinii wartości nie tylko wskutek inflacji, lecz przede wszystkim w związku z kształtowaniem się cen na rynku nieruchomości. Zasądzenie odsetek od daty zgłoszenia żądania czy też wytoczenia powództwa prowadziłoby zatem do efektu podwójnego wynagrodzenia powodom niemożności korzystania z należnych im pieniędzy: raz poprzez zwaloryzowanie ich roszczenia w związku z upływem prawie kilkuletniego czasu od daty zgłoszenia bądź z upływem czasu od wytoczenia powództwa, a drugi raz poprzez przyznanie odszkodowania za ubytek wartości jego nieruchomości według aktualnych cen (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 9 października 2012 r., w sprawie I ACa 837/12). W świetle powyższego, odsetki od roszczeń powodów M. i R. C. (1) oraz G. U. zasądzono od 3 czerwca 2015 r. do dnia zapłaty.

W pozostałym zakresie roszczenie odsetkowe podlegało oddaleniu. Oddaleniu podlegało także roszczenie powodów w pozostałym zakresie jako nieuzasadnione. Dotyczy to także kwestii ustalenia odpowiedzialności pozwanego na przyszłość. Przemawia za tym wyżej przedstawiona argumentacji. Wartości opisane wyżej obejmują bowiem szkodę całkowitą związaną ze spadkiem wartości nieruchomości i nakładami akustycznymi wynikającymi z powyższych okoliczności i to z uwzględnieniem poziomu hałasu przewidywanego z maksymalnym wykorzystaniem lotniska w zakresie opisanym w powołanych aktach prawnych.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 i 3 w zw. z art. 100 k.p.c., mając na uwadze wynik sprawy.

Apelacje od ww. wyroku wnieśli powodowie M. i R. C. (1) i pozwany.

Powodowie M. i R. C. (1) zaskarżyli je w zakresie oddalającym roszczenie powyżej 65.294,49 zł do 84.354,06 zł, w zakresie oddalającym roszczenie o odsetki ustawowe za okres od (...) do (...). oraz w zakresie rozstrzygnięcia co do obciążenia powodów kosztami postępowania, zarzucając naruszenie:

-

art. 217 i 227 k.p.c. w zw. z art. 286 k.p.c., przez oddalenie wniosku powodów o dopuszczenie dowodu z opinii uzupełniającej biegłego J. W. (1) w zakresie określenia wysokości spadku wartości nieruchomości powodów na poziomie wyliczonej przez biegłego średniej, tj. 10,88% dla strefy wewnętrznej o.o.u.;

-

art. 233 k.p.c., przez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów mający istotny wpływ na treść wydanego orzeczenia, polegające na:

• uznaniu za prawidłowe i słuszne autorskie wyliczenie biegłego J. W. (1) w opinii o zmniejszeniu wartości rynkowej nieruchomości spadku wartości nieruchomości powodów na poziomie 7%, przy dokonywaniu przez biegłego dodatkowej klasyfikacji nieruchomości w ramach strefy wewnętrznej,

• uznaniu, że zastosowanie przez biegłego nowej metodologii obliczania spadku wartości nieruchomości pozwoliło uzyskać zbliżone wyniki do przedstawionych przy poprzednich wyliczeniach i było właściwe, przy dokonywaniu przez biegłego dodatkowej klasyfikacji nieruchomości w ramach strefy wewnętrznej.;

art. 481 k.c. przez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że roszczenie powodów o zapłatę odsetek ustawowych jest ograniczone i przysługuje im dopiero od daty doręczenia pozwanemu opinii określających ubytek wartości nieruchomości i nakłady z tytułu rewitalizacji akustycznej budynku;

art. 455 k.c. przez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że pozwany uzyskał świadomość wysokości kierowanych przeciwko niemu roszczeń dopiero od momentu doręczenia mu opinii biegłego przez Sąd, stąd termin liczenia odsetek ustawowych winien zostać ustalony dopiero od tego czasu.

Na tej podstawie skarżący wnieśli o dopuszczenie dowodu z: poświadczonych za zgodność z oryginałem kart z Zeszytu Metodycznego „Wartość nieruchomości na obszarach oddziaływania hałasu lotniczego” opracowanego przez (...) Federację Stowarzyszenia (...) (J. (...),M. (...), M. (...), M. (...) Warszawa 2013): na okoliczność czynników wpływających na zmniejszenie wartości nieruchomości o.o.u., metodyki obliczania tegoż spadku i braku rozgraniczania wysokości spadku wartości nieruchomości w zależności od położenia danej nieruchomości w ramach strefy.

Nadto skarżący ci wnieśli o zmianę zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części pkt. l i zasądzenie od strony pozwanej na ich rzecz 95.376,55 zł z ustawowymi odsetkami od (...)r. do dnia zapłaty; zmianę zaskarżonego wyroku - pkt. 3 i 4 przez obciążenie strony pozwanej kosztami postępowania w całości i zasądzenie od niej na rzecz powodów zwrotu poniesionych kosztów, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych, zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów zwrotu kosztów postępowania odwoławczego, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.

Z kolei pozwany w swojej apelacji zaskarżył wyrok Sądu Okręgowego w części, tj.: w zakresie punktu 1. orzeczenia, w którym Sąd l instancji zasądził od pozwanego na rzecz strony powodowej M. i R. C. (1) 65.294,49 zł z odsetkami ustawowymi od (...)r. do dnia zapłaty oraz w zakresie punktu 5. orzeczenia tj. w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach, w zakresie punktu 6. orzeczenia, w którym Sąd I instancji zasądził od pozwanego na rzecz powódki G. U. 75.032,21 zł z odsetkami ustawowymi od (...) r. do dnia zapłaty oraz w zakresie punktu 9. orzeczenia tj. w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach.

Pozwany zarzucił naruszenie:

-

art. 129 ust. 2 p.o.ś. w zw. art. 361 § 1 k.c. przez jego błędną wykładnię polegającą na bezzasadnym przyjęciu, że odpowiedzialność odszkodowawcza przewidziana w tym przepisie obejmuje także spadek wartości nieruchomości spowodowany emisją hałasu związanego z eksploatacją portu lotniczego, nawet w sytuacji, gdy emisja ta, w co najmniej tej samej intensywności, miała miejsce przed wprowadzeniem o.o.u.,

-

art. 244 k.p.c. przez dokonanie przez Sąd I instancji ustaleń sprzecznych z treścią dokumentu urzędowego w postaci decyzji (...),

-

art. 278 k.p.c. przez przerzucenie na biegłego obowiązku dokonania części ustaleń faktycznych i dokonania wykładni prawa (w zakresie dotyczącym spadku wartości nieruchomości), z drugiej - na bezkrytycznym oparciu się na jego stanowisku w tym zakresie przy wydawaniu rozstrzygnięcia,

-

art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 217 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. oraz w zw. z art. 244 k.p.c. przez brak wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego w celu ustalenia faktów mających znaczenie dla sprawy i w konsekwencji pominięcie mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy dowodu z dokumentu urzędowego w postaci decyzji (...), oraz dowodu z dokumentu w postaci Raportu o ocenie oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko - Rozbudowa i (...) sp. z o.o. im. H. W., pomimo faktu, że wnioski płynące z tych dowodów są sprzeczne z wnioskami stanowiącymi podstawę dowodu z opinii biegłego, na którym to dowodzie Sąd Okręgowy oparł zaskarżony wyrok.

Nadto przeciwko zaskarżonemu wyrokowi pozwany podniósł ponadto jako ewentualne zarzuty naruszenia:

-

art. 481 § 2 k.c. w zw. z art. 455 k.c. oraz art. 363 § 2 k.c. przez ich błędna wykładnię polegającą na przyjęciu, że dłużnik dopuszcza się opóźnienia w spełnieniu świadczenia od dnia doręczenia mu opinii biegłego podczas, gdy stwierdzenie istnienia obowiązku spełnienia przez niego tego świadczenia oraz ustalenie jego wysokości nastąpiło dopiero w wyniku przeprowadzonego postępowania sądowego, w ramach którego sporządzona została opinia biegłego,

-

art. 207 § 6 k.p.c. w zw. z art. 286 k.p.c. i art. 217 § 3 k.p.c., art. 227 k.p.c. przez oddalenie wniosku dowodowego strony pozwanej o przeprowadzenie dowodu z opinii uzupełniającej biegłego J. W. (1) oraz kolejnej opinii biegłego, w sytuacji, gdy wnioskowany dowód miał istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy,

-

art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 217 k.p.c. oraz w zw. z art. 227 k.p.c. przez brak wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego w celu ustalenia faktów mających znaczenie dla sprawy, tj. faktycznemu odmówieniu mocy dowodowej następującym dowodom zgromadzonym w sprawie: opinii prywatnej dr A. F. na okoliczność nieprawidłowego zastosowania modelu statystycznego w opinii o spadku wartości nieruchomości, opinii prywatnej dr K. S. pt. „Uwagi do analizy rynku nieruchomości na (...) ograniczonego (...)” na okoliczność nieprawidłowego zastosowania modelu statystycznego w opinii o spadku wartości nieruchomości, pismu Przewodniczącego Sejmiku Województwa (...) z 30 marca 2015 r. - na okoliczność błędnego uzyskania w modelu spadku wartości nieruchomości w o.o.u. parametru 7%, badaniom dr H. oraz przykładowej aktualizacja opinii K. R. na okoliczność ustalenia konieczności umniejszenia wyceny nieruchomości o uwzględnienie wpływu na cenę czynnika niekorzystnego sąsiedztwa, opinii dotyczącej wpływu wprowadzenia o.o.u. wokół PL - P.-Ł. na wartość rynkową nieruchomości znajdujących się w o.o.u., sporządzonej przez Centrum (...) sp. z o.o., załącznik nr 3 i 4 do opinii (...), obejmujący listę transakcji w segmencie nieruchomości gruntowych zabudowanych budynkami mieszkalnymi na okoliczność ustalenia pełnej listy transakcji nieruchomościami przedmiotowego segmentu w o.o.u. od 28 lutego 2012 r. (data wprowadzenia o.o.u.) do 16 lipca 2014 r. (koniec zakresu czasowego analizy biegłego), zeznań świadka T. J. na okoliczność działań podejmowanych przez pozwanego w celu zmniejszenia oddziaływania pozwanego na środowisko, zeznań przedstawiciela strony pozwanej - G. B. (1) na okoliczność sposobu wytyczenia granic obszaru o.o.u., na okoliczność założeń dotyczących rozwoju lotniska przyjętych przy utworzeniu obszaru,

-

art. 233 k.p.c. polegające na błędzie w ustaleniach faktycznych, polegającym na przyjęciu za opinią biegłego, że: parametr spadku wartości dla nieruchomości strony powodowej M. i R. C. (1) wynosi 7 %, w sytuacji gdy został on wyliczony w oparciu o błędnie założenie statystyczne w ramach przyjętej przez biegłego metody regresji wielorakiej, parametr spadku wartości dla nieruchomości powódki G. U. wynosi 8,18 %, w sytuacji gdy został on wyliczony w oparciu o błędnie założenie statystyczne w ramach przyjętej przez biegłego metody regresji wielorakiej,

-

art. 233 § 1 k.p.c. sprowadzające się do nieuzasadnionego przyjęcia, że w zakresie ustalenia wysokości odszkodowania z tytułu rewitalizacji akustycznej wystarczające jest oparcie się wyłącznie na podstawie opinii biegłego sądowego, przy całkowitym pominięciu argumentacji przedstawionych przez stronę pozwaną,

-

art. 236 k.p.c. przez wydanie na rozprawie 24 czerwca 2015 r. postanowienia dowodowego o dopuszczeniu dowodów z dokumentów, które nie zawierało podstawowych i wymaganych ustawą elementów postanowienia dowodowego, tj. nie określało faktów podlegających stwierdzeniu w wyniku przeprowadzenia poszczególnych dowodów z dokumentów, ani nie zawierało oznaczenia środków dowodowych.

Mając na uwadze powyższe zarzuty, pozwany wniósł o: zmianę zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części poprzez oddalenie powództwa w całości, jak również zasądzenie od strony powodowej na rzecz strony pozwanej zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych za obie instancje; ewentualnie o: zmianę na podstawie art. 380 k.p.c. postanowienia dowodowego Sądu Okręgowego z 24 czerwca 2015 r. o oddaleniu wniosku dowodowego z kolejnej opinii biegłego poprzez dopuszczenie tego dowodu, uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd l instancji, pozostawienie temu Sądowi rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego, w tym kosztach zastępstwa procesowego. Dodatkowo, w trybie art. 381 k.p.c. pozwany wniósł o: przeprowadzenie dowodu z „Opinii dotyczącej zasad metodycznych wyceny nieruchomości do celów odszkodowawczych na obszarze ograniczonego użytkowania portu lotniczego oraz ocena oprawności zastosowania modelu statystycznego (regresji wielorakiej) we wskazanych opiniach biegłych sądowych” sporządzona przez prof. US dr hab. I. F. oraz dr inż. J. K., na okoliczność błędów metodologicznych opinii biegłego, na okoliczność zasadności skierowania opinii do ,oceny Komisji Arbitrażowej (...); złożenie przez Sąd wniosku do Komisji Arbitrażowej (...) Federacji Stowarzyszeń; (...) Majątkowych o ocenę prawidłowości sporządzenia opinii biegłego J. W. (1) sporządzonej 30 kwietnia 2015 r.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.

Okoliczności faktyczne co do działalności lotniska P.-Ł., zarządzania lotniskiem praz pozwanego, utworzenia obszaru ograniczonego użytkowania dla tegoż lotniska z wprowadzeniem m.in. wymagań technicznych dla budynków w strefie wewnętrznej obszaru, a w końcu co do położenia nieruchomości stanowiących własność powodów na terenie tego obszaru – były w sprawie niesporne.

Apelacja powodów M. C. (1) i R. C. (1) zawiera zarzuty przeciwko ustaleniom Sądu I instancji o wysokości obniżenia się wartości ich nieruchomości na skutek utworzenia obszaru ograniczonego użytkowania, natomiast apelacja pozwanego zawiera zarzuty kwestionujące stanowisko Sądu tak co do zasady, jak i wysokość.

Odnosząc się zatem w pierwszej kolejności do najdalej idącego zarzutu pozwanego, a mianowicie zarzutu naruszenia art. 129 ust. 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001r. Prawo ochrony środowiska (Dz.U. z 2013, poz.1232 ze zm.) wskazać należy, że przytoczone na jego uzasadnienie argumenty zmierzające do wykazania braku związku przyczynowego między utworzeniem o.g.u a obniżeniem wartości nieruchomości z tej przyczyny, że już wcześniej istniało na tym terenie lotnisko – nie zasługują na uwzględnienie w realiach rozpatrywanej sprawy. Art. 129 ust. 2 u.p.o.ś. stanowi samodzielną podstawę roszczeń odszkodowawczych związanych z wprowadzonym ograniczeniem korzystania z nieruchomości. Przesłankami tej odpowiedzialności są: wejście w życie aktu prawa miejscowego powodującego ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości, szkoda poniesiona przez jej właściciela oraz związek przyczynowy między wprowadzonym ograniczeniem sposobu korzystania z nieruchomości a szkodą.

Skarżący kwestionuje źródło i zakres szkody uznanej przez Sądy za podstawę przyznanego odszkodowania. Jego zdaniem, skoro nieruchomość powodów była narażona na negatywne oddziaływanie hałasu lotniskowego także przed wejściem w życie uchwały Sejmiku wprowadzającej (...), to poniesiona przez nich szkoda ogranicza się tylko do pozbawienia możliwości domagania się w drodze roszczenia typu negatoryjnego zaprzestania przez pozwanego działań skutkujących zwiększonym negatywnym oddziaływaniem akustycznym na ich nieruchomość. Tylko więc w takim zakresie należałoby ustalać istnienie szkody, a tym samym badać, czy utrata tego roszczenia miała wpływ, a jeśli tak, to w jakim stopniu, na zmniejszenie wartości nieruchomości.

Z tym poglądem nie można się zgodzić. Wyjaśniono tu już w orzecznictwie Sądu Najwyższego, w tym w wyroku z dnia 24 listopada 2016 r. w sprawie III CSK 113/16 (nie publ.), czy z dnia 24 listopada 2016r. w sprawie II CSK 100/16 (nie publ.). Odwołując się do wywodów zawartych w uzasadnieniu tych wyroków należy przede wszystkim wskazać, że w samej treści art. 129 ust. 2 u.p.o.ś. odszkodowanie łączy się „z ograniczeniem korzystania z nieruchomości”, a nie z utratą możliwości dochodzenia roszczenia o zaprzestanie negatywnego oddziaływania na nieruchomość. Oficjalne potwierdzenie takiego ograniczenia korzystania z nieruchomości następuje w drodze uchwały właściwego sejmiku o ustanowieniu strefy tego ograniczenia. Mając to na uwadze, Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 24 lutego 2010 r. III CZP 129/08, nie publ. uznał, że ograniczeniem tym jest już samo ustanowienie obszaru ograniczonego użytkowania, gdyż powoduje ono obniżenie wartości nieruchomości, będące następstwem ograniczeń przewidzianych w treści aktu o utworzeniu (...). W uzasadnieniu tego orzeczenia Sąd ten wskazał na dalsze negatywne konsekwencje ustanowienia (...) dla właścicieli nieruchomości. Na skutek wejścia tego aktu w życie, dochodzi do zawężenia granic prawa własności. Od tej daty właściciel musi bowiem znosić dopuszczalne na tym obszarze podwyższone normatywnie immisje hałasu, bez możliwości żądania ich zaniechania, co, rzecz jasna, wpływa również na obniżenie wartości nieruchomości. Stanowisko takie można uznać z utrwalone w judykaturze Sądu Najwyższego (por. wyroki z dnia 6 maja 2010 r., nie publ., II CSK 602/10, z dnia 25 maja 2012 r., I CSK 509/11, OSNC 2013, nr 2, poz. 26, czy z dnia 21 sierpnia 2013 r., ii CSK 578/12, OSNC 2014, nr 4, poz. 47). Zgodnie z tym orzecznictwem, ograniczenie prawa własności, będące konsekwencją uchwalenia (...), stanowi wprawdzie czynnik składający się na szkodę poniesioną przez powodów, ale - wbrew przekonaniu skarżącego - szkody tej nie wyczerpuje. Jeszcze bardziej istotnym czynnikiem jest bowiem samo utworzenie (...), które u potencjalnych nabywców nieruchomości wiąże się między innymi z uciążliwością zwiększonej emisji hałasu, a to wpływa na decyzje o kupnie nieruchomości położonej w tej strefie ale za cenę niższą w porównaniu z podobnymi nieruchomościami położonymi poza tą strefą. Jest to wyodrębniona w art. 192 ust. 2 u.p.o.ś. postać szkody, za którą odpowiedzialność ponosi pozwana spółka.

Nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut naruszenia art.244 k.p.c., ponieważ wbrew twierdzeniom skarżącego ustalenia faktyczne Sądu I instancji są spójne z treścią decyzji (...) Dyrektora Ochrony Środowiska w P. z dnia (...)., znak : WOO-II.4230.1.2011.JS.

Z decyzji z dnia (...). jasno wynika, że utworzenie obszaru ograniczonego użytkowania podyktowane było nie tylko koniecznością prawnego uregulowania stanu już istniejącego, ale przede wszystkim stanu przyszłego, związanego z planami inwestycyjnymi pozwanego umożliwiającymi podwojenie ilości operacji lotniczych w ciągu doby do 2034r. W treści decyzji podkreślono, że głównymi źródłami hałasu przedsięwzięcia są operacje lotnicze : starty, lądowania i przeloty statków powietrznych oraz operacje naziemne. Już w świetle tych danych nie sposób przypisać błędów logicznych we wnioskowaniu biegłego i Sądu Okręgowego co do pogorszenia się warunków korzystania przez powódkę z nieruchomości z powodu znacznego zwiększenia się w ciągu doby ilości zdarzeń wywołujących ponadnormatywny hałas.

Prawdą jest, co akcentuje apelujący, że w decyzji ograniczono sumę operacji lotniczych w porze nocnej do 12, a więc zmniejszono ich ilość w stosunku do okresu uprzedniego. Jednocześnie jednak dopuszczono sumę operacji dziennych do 120, a więc w ilości znacznie większej od okresu uprzedniego. W zakresie ustalenia ilości operacji lotniczych na sumę 132 w porze nocnej i dziennej kierowano się dążeniem do zrównoważenia zasięgu ( !) hałasu w porze nocnej z zasięgiem hałasu w porze dziennej, tak aby poza wyznaczonymi granicami obszaru zostały zachowane akustyczne standardy jakości środowiska. Okoliczność, że granice obszaru ograniczonego użytkowania są dla operacji nocnych i dziennych tożsame, w żaden sposób nie podważa ustaleń Sądu co do pogorszenia się warunków korzystania z położonej w o.o.w. nieruchomości mających także wpływ na jej wartość. Podobnie okoliczność, że natężenie hałasu jednostkowej operacji lotniczej jest w swym zasięgu takie samo w porze nocnej jak w dziennej, nie zmienia faktu występowania w porze dziennej nieporównywalnie większej ilości zdarzeń wywołujących hałas o takim ponadnormatywnym natężeniu. Z tej przyczyny chybione są wywody skarżącego, według których Sąd miałby ignorować w swojej opinii znaczenie hałasu wywoływanego operacjami lotniczymi w porze dziennej dla wartości rynkowej nieruchomości. Nie ma żadnych przekonywujących racji dla wybiórczego traktowania skutków utworzenia o.o.u. i ograniczania ich oceny do operacji w porze nocnej.

Wbrew twierdzeniom skarżącego jego stanowisko nie znajduje oparcia w treści omawianej decyzji, skoro odpowiednich pomiarów dokonywano w odniesieniu do doby i podano w niej wprost, że „ przyjęty model oddziaływania akustycznego zapewnia, że zasięg obszaru ograniczonego użytkowania jest zdeterminowany aktywnością w porze dziennej”.

Okoliczność, że w decyzji przewidziano rozwiązania mające na celu minimalizowanie niekorzystnych skutków utworzenia o.o.u. w związku z działalnością portu lotniczego, nie dowodzi nie występowania już takich niekorzystnych skutków, a jedynie zmniejszenia stopnia ich oddziaływania w porównaniu do sytuacji, w której nie wdrożono by takich rozwiązań.

Twierdzenia skarżącego jakoby z treści omawianej decyzji wynikało, że na skutek utworzenia o.o.u. sposób korzystania z przedmiotowej nieruchomości uległ polepszeniu w stosunku do uprzedniego, są sprzeczne już z zasadami logiki i doświadczenia życiowego.

Dodać przy tym należy, że utworzenie o.o.u. dla (...) Ł. tj. dla portu lotniczego wcześniej już funkcjonującego nie było zdarzeniem szczególnym jak wywodzi to apelujący. Wystarczy w tym względzie wskazać na uprzednie utworzenie o.o.u. w K. k/P. dla lotniska wojskowego, które stale tam funkcjonowało dziesiątki lat przed utworzeniem obszaru. Podobnie jak w przypadku (...) Ł. utworzenie o.o.u w K. k/ P. podyktowane zostało koniecznością uwzględnienia planów rozwoju lotniska wojskowego i co za tym idzie m.in. wzrostu natężenia hałasu.

Z przyczyn wyżej przedstawionych bezzasadne okazały się również zarzuty pozwanego naruszenia art. 233 par.1 k.p.c. w zw. z art.217 k.p.c. i art.227 k.p.c., ponieważ Sąd I instancji nie naruszył zasad logicznego wnioskowania i doświadczenia życiowego w ocenie dowodów ustalając, że warunki korzystania z nieruchomości powodów uległy pogorszeniu w związku z utworzeniem o.o.u.

Nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut pozwanego naruszenia art.278 k.p.c.. Rację ma oczywiście skarżący gdy podnosi, że celem dowodu z opinii biegłego sądowego jest ustalenie okoliczności wymagających wiedzy specjalnej z innej dziedziny niż prawo.

Rzecz jednak w tym, że w rozpatrywanej sprawie biegły sądowy nie wydał opinii w przedmiocie wykładni bądź stosowania prawa, lecz w przedmiocie spadku wartości nieruchomości w związku z utworzeniem obszaru ograniczonego użytkowania. Zbadał reakcje rynku obrotu nieruchomościami na nowe zdarzenie w postaci utworzenia obszaru ograniczonego użytkowania implikujące konieczność znoszenia w przyszłości przez właścicieli nieruchomości uciążliwości z tym związanych, a przedstawionych chociażby w wyżej omówionej decyzji z dnia 28 lutego 2011r. Nie może budzić wątpliwości, że dokonanie koniecznych ustaleń w tym zakresie wymaga wiedzy specjalnej.

Przeciwko opinii biegłego J. W. (1) zarzuty zgłosiły obie strony. Celem zweryfikowania ich zasadności Sąd Apelacyjny przeprowadził dowód z opinii drugiego biegłego – G. B. (2). Według jego pisemnej opinii wartość nieruchomości powodów R. C. (2) i M. C. (2) nie uległa istotnemu obniżeniu z zastrzeżeniem, że spadku wartości nie można wykluczyć w przyszłości.

Po przeanalizowaniu tej opinii oraz opinii ustnej złożonej na rozprawie w dniu 2 lutego 2017 r., Sąd Apelacyjny ocenił, że wnioski biegłego G. B. (2) nie mogą być miarodajną podstawą rozstrzygnięcia. Przytoczone w niej podstawy wnioskowania są bowiem zbyt ogólnikowe (nie odnoszą się wbrew zleceniu do konkretnie przecież położonej nieruchomości), są przy tym w wielu miejscach niespójne i niedostatecznie wyjaśnione.

Biegły potwierdził, że co do zasady występuje negatywny wpływ utworzenia obszaru ograniczonego użytkowania na wartość położonej w tym obszarze nieruchomości. Ocenił, że średnio wartość ta ulega spadkowi o ok. 9% (k. 1171). Podobnie jak biegły J. W. (1) dostrzegł zależność między poziomem hałasu a odległością od jego źródła (np. lotniska) na reakcje organizmu, co logicznie rzecz oceniając nie może pozostawać bez znaczenia dla oceny atrakcyjności położenia danej działki przez potencjalnego kupca. (str 15 opinii).

Następnie jednak skoncentrował się nie tyle na wpływie obszaru na wartość nieruchomości, ile na ilości dokonywanych transakcji po jego utworzeniu. Przy czym, w obu przypadkach uwzględniał transakcje położone na terenie miasta P. w obrębie Ł., podczas gdy z tego obrębu tylko ok. 15 % powierzchni nieruchomości objęta jest obszarem ograniczonego użytkowania. Co więcej, nie analizował cen transakcji zależnie od położenia nieruchomości odrębnie dla strefy zewnętrznej i wewnętrznej o.o.u.

Wskazując na średnie ceny rynkowe metra kwadratowego w różnych dzielnicach miasta P. czy miejscowościach podpoznańskich nie przeprowadził analizy ewentualnych zmian w latach cen nieruchomości położonych w P. w obszarze ograniczonego użytkowania i to w strefie wewnętrznej, co było przecież istotą zlecenia.

W tym stanie rzeczy, wnioski biegłego G. B. (2) jako wyprowadzone głównie z analizy ilości transakcji, a nie cen nieruchomości położonych w konkretnym miejscu nie były przekonywujące. Okoliczność, że ilość transakcji nie uległa zasadniczej zmianie nie dowodzi jeszcze braku spadku wartości nieruchomości. Równorzędnie uprawnione jest bowiem wnioskowanie, że ilość transakcji nie zmalała właśnie z uwagi na możliwość kupna nieruchomo0ści po niższej cenie niż dotychczas. Kwestii tej w każdym razie biegły nie wyjaśnił dostatecznie.

Przeprowadzony przez Sąd Apelacyjny dowód w żaden sposób nie podważył więc opinii biegłego J. W. (1). Przeciwnie, potwierdził tylko jej fachowość i rzetelność. Biegły J. W. (2) odniósł się właściwie do istoty przedmiotu opinii, przeanalizował ceny transakcji nieruchomości, prawidłowo uwzględniając ich położenie oraz długotrwały, negatywny wpływ działalności lotniska.

Metoda przez niego zastosowana, w której uwzględnił nie tylko strefę, w której położona jest nieruchomość, ale również rzeczywistą odległość od źródła hałasu nie budzi zastrzeżeń.

Przedmiotem sporu jest rzeczywista szkoda wynikła z konkretnego położenia danej nieruchomości w obrębie o.o.u. Stanowisko biegłego poprzedzały badania rynku. Zauważyć zresztą można, że odpowiada już zasadom logiki i doświadczenia życiowego przyjęcie założenia, że im bliżej nieruchomość położona przy lotnisku, tym większe są uciążliwości i ograniczenia w jej korzystaniu, co ma wpływ na wartość gruntu.

Ostatecznie więc Sąd Apelacyjny w pełni podzielił ocenę Sądu I instancji o przydatności opinii biegłego J. W. (1) i uznał w konsekwencji zarzuty apelujących w tym zakresie za bezzasadne.

Dodać należy, że pozwany nie przywołał żadnych przekonywujących argumentów przeciwko dokonanej przez tego biegłego ocenie wartości nakładów akustycznych.

Bezzasadne są również zarzuty pozwanego naruszenia art. 233 § 1 kpc w związku z art. 217 kpc i art. 227 kpc budowane na odwoływaniu się do opinii prywatnych A. F., K. S., dr H., a to już z tej przyczyny, że nie są oni specjalistami z dziedziny szacowania nieruchomości. Ich opinie mają charakter ogólny, nie odnoszą się do przedmiotowych nieruchomości, nie przywołują zresztą konkretnych przykładów transakcji nieruchomości z obszaru o.u., które podważałyby wnioski J. W. (1).

Sąd Apelacyjny oddalił wnioski dowodowe złożone dopiero w postępowaniu apelacyjnym, w tym o skierowanie opinii biegłego J. W. (1) do Komisji Arbitrażowej (...) w celu oceny prawidłowości sporządzenia operatu szacunkowego uznając je przede wszystkim za spóźnione (art. 381 kpc).

W sprawie, w której od początku istota sporu dotyczyła wpływu utworzenia o.o.u. dla (...) Ł. na wartość nieruchomości z powodu ograniczenia sposobu z jej korzystania, potrzeba ich wnioskowania istniała już w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, strony zaś nie przedstawiły rzeczywiście usprawiedliwionych powodów, dla których wtedy ich nie powołały. Odnośnie do wniosku pozwanego o skierowanie opinii biegłego sądowego do Komisji Arbitrażowej (...) Sąd Apelacyjny uznał dodatkowo, że nie było podstaw do jego uwzględnienia także z tej przyczyny, że treść opinii biegłego była przekonywująca, rzetelna, poparta wiedzą i znajomością rynku nieruchomościami. Pozwany przeciwstawiał jej nie poddające się miarodajnej, samodzielnej ocenie Sądu opinie prywatne. Składając przy tym różne opinie czy ekspertyzy, pozwany ( chociażby w oparciu i treść) nie wskazał konkretnie podobnych nieruchomości położonych w P., które zostały sprzedane krótko przed utworzeniem i po utworzeniu obszaru po cenach znacząco różnych od wartości przyjętych przez biegłego. W tak ujętym kontekście nie zadał też pytań biegłemu.

Nie ma racji skarżący zarzucając naruszenie art.233 par.1 k.p.c. w zw. z art.217 k.p.c. i art.227 k.p.c. oraz art.328 par.2 k.p.c. przez pominięcie przez Sąd dowodów z zeznań G. B. (1) i T. J..

Słusznie Sąd uznał, że zeznania w/w nie miały istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sporu. Okoliczność, że pozwany podejmuje wszelkie możliwe działania zmierzające do minimalizowania niekorzystnego oddziaływania na otoczenie (...) Ł. nie zmienia co do zasady faktu, że mimo tych działań niekorzystne skutki nadal występują i właśnie z tej przyczyny został utworzony obszar ograniczonego korzystania w rozmiarze obejmującym nieruchomość powódki.

Zarzut naruszenia art. 236 k.p.c. Sąd uznał za chybiony o tyle, że chociaż postanowienie o przeprowadzeniu dowodów z nie odpowiadało w pełni wymogom z art.236 k.p.c., to jednak uchybienie to nie prowadziło do pozbawienia pozwanego prawa do obrony i nie miało wpływu na rozstrzygnięcie. W każdym razie skarżący nie przedstawił takich okoliczności, które uzasadniałoby odmienne wnioskowanie.

Z przyczyn wyżej przedstawionych Sąd Apelacyjny podzielił i przyjął za własne ustalenia faktyczne Sądu I instancji.

W świetle tych ustaleń nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 129 ust 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 Prawo Ochrony środowiska z przyczyn przedstawionych już wyżej. Obszerne rozważania prawne Sądu I instancji i wyprowadzone z nich wnioski prawne, Sąd Apelacyjny w pełni aprobuje i przyjmuje za własne.

Nie zasługiwał też na uwzględnienie zarzut obu stron tj zarzut naruszenia art. 481 § 2 kc w zw. z art. 455 kc i 363 § 2 kc.

Odnośnie do powodów R. C. (3) i M. C. (1), którzy przed złożeniem pozwu wzywali pozwanego do zapłaty odszkodowania stwierdzić należy, że ich pisma nie mogły być traktowane jako wezwania w rozumieniu art. 455 kc skutkujące powstaniem stanu wymagalności roszczenia odszkodowanego po upływie zakreślonego w nich terminu. Skuteczne wezwanie do zapłaty odszkodowania pieniężnego musi bowiem zawierać treści pozwalające dłużnikowi na rzeczowe, według kryteriów obiektywnych, ustosunkowanie się do żądania tak co do zasady, jak i wysokości. Tylko w takim przypadku można mu przypisać opóźnienie w wywiązaniu się z zobowiązania. Tymczasem w wezwaniu, jak i w pozwie powodowie ograniczyli się do postawienia dowolnej w tamtym czasie (bo niczym nie podpartej) tezy, że ponieśli szkodę i przedstawieniu swobodnie wybranej kwoty rzekomej szkody.

Wymaga przy tym podkreślenia, że samo wprowadzenie oou nie uzasadnia domniemania, że w związku z tym powstały szkody w postaci spadku wartości położonych na tym terenie obszaru nieruchomości.

O stopniu dowolności żądanych w wezwaniu i pozwie tych powodów kwot, dowodzą chociażby drastyczne różnice między kwotami podanymi w wezwaniu i w pozwie a zasądzonymi.

Co więcej, powodowie nie wykazali w ogóle swojej legitymacji do żądania odszkodowania (danych koniecznych do weryfikacji tytułu własności), a na wezwanie pozwanego z(...) o wyjaśnienie wszystkich tych wątpliwości w ogóle nie zareagowali.

Wszystkie istotne okoliczności dla ustalenia istnienia zobowiązania pozwanego wobec tych powodów zostały zatem wyjaśnione dopiero w toku postępowania sądowego, ostatecznie w oparciu o opinię biegłego sądowego J. W. (1), sporządzonej przy tym według cen z daty opinii.

Uwzględniając powyższe, Sąd Apelacyjny w pełni podzielił stanowisko Sądu I instancji o zasadność oparcia rozstrzygnięcia o odsetkach z tytułu opóźnienia na treść art. 363 § 2 kc.

Z przyczyn wyżej przedstawionych Sąd Apelacyjny na podstawie art. 385 kpc oddalił obie apelacje jako bezzasadne.

O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 98 1 i 3 kpc w zw. z § 6 pkt 6 i § 12 ust 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28.09.2002w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz przyznania przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu, a odnośnie do powodów w zw. z § 6 i § 13 ust 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28.09.2002 w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

W związku z apelacją powodów pozwany poniósł koszt z tytułu wynagrodzenia pełnomocnika procesowego w kwocie 2700 zł.

W związku z apelacją pozwanego powodowie ponieśli koszt z tytułu wynagrodzenia pełnomocnika procesowego w kwocie 2.700 zł.

Kosztami opinii biegłego sądowego w kwocie 7.246,92 zł Sąd obciążył w całości pozwanego, jako stronę która domagała się jej przeprowadzenia już w apelacji kwestionując opinię J. W. (1) w całości.

Ewa Staniszewska Hanna Małaniuk Piotr Majchrzak