sygn. I ACa 1976/22 6 sierpnia 2025 Sąd Apelacyjny w Krakowie

Wyrok z 6 sierpnia 2025, sygn. I ACa 1976/22

Data orzeczenia 6 sierpnia 2025
Sąd Sąd Apelacyjny w Krakowie
Wydział I Wydział Cywilny
Przewodniczący Sędzia Monika Świerad
Tagi
#Sąd Apelacyjny w Krakowie #I Wydział Cywilny #wyrok

Sygn. akt I ACa 1976/22

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 6 sierpnia 2025 r.

Sąd Apelacyjny w Krakowie, I Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący: SSO del. Monika Świerad

Protokolant: Michał Góral

po rozpoznaniu w dniu 6 sierpnia 2025 r. w Krakowie na rozprawie

sprawy z powództwa P. B. (1), A. B. (1)

przeciwko (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W.

o zapłatę i ustalenie

na skutek apelacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie

z dnia 23 maja 2022 r., sygn. akt I C 2249/18

1.  w wyniku częściowego uwzględnienia apelacji strony pozwanej zmienia zaskarżony wyrok w pkt 3 w ten sposób, że oddala powództwo w części objętej pkt 2 wyroku;

2.  oddala apelację strony pozwanej w pozostałym zakresie;

3.  zasądza od strony pozwanej (...) Bank (...) S.A. w W. na rzecz powodów P. B. (1) i A. B. (1) do niepodzielnej ręki, tytułem kosztów postępowania apelacyjnego, kwotę 8.100 zł (osiem tysięcy sto złotych) z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych
za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia, do dnia zapłaty.

Sygn. akt I ACa 1976/22

UZASADNIENIE

wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie

z dnia 6 sierpnia 2025 roku

(...) B. (1)i P. B. (1) w pozwie złożonym w dniu 21 grudnia 2018 r. przeciwko (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W., następnie zmodyfikowanym pismami z dnia 23 lutego 2021 r. i 7 lutego 2022 r. wnieśli ostatecznie o:

- stwierdzenie, że umowa o kredyt na cele mieszkaniowe (...) nr (...) z dnia 25 lipca 2008 r. jest nieważna w całości, względnie nie istnieje od samego początku oraz o

- zasądzenie od strony pozwanej na rzecz powodów solidarnie kwoty 90.571,36 zł oraz 57.541,82 CHF wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie za okres od 21 grudnia 2018 r. do dnia zapłaty od kwoty 90.571,36 zł i 49.982,70 CHF oraz od dnia 18 lutego 2022 r. do dnia zapłaty odnośnie kwoty 7.559,12 CHF.

Ewentualnie wnieśli o zasądzenie od pozwanej na rzecz powodów solidarnie kwoty 126.822,82 zł z tytułu nadpłaty rat w/w kredytu uiszczonych na dzień 21 stycznia 2022 r. wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, liczonymi od dnia 21 grudnia 2018 r. do dnia zapłaty w zakresie kwoty 109.231,75 zł oraz wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od kwoty 17.591,07 zł od dnia 18 lutego 2022 r. do dnia zapłaty.

W uzasadnieniu powodowie wskazali, że w dniu 25 lipca 2008 r. zawarli z poprzednikiem prawnym pozwanej umowę o kredyt na cele mieszkaniowe (...) na kwotę 374.309,31 zł. W przedmiotowej umowie zawarte zostały niedozwolone postanowienia umowne odnoszące się do waloryzacji wysokości zaciągniętego kredytu tj. § 2 ust. 1 i 2, wysokości rat spłaty w relacji do waluty obcej – franka szwajcarskiego tj. § 9 ust. 2 i 6, wysokości transz kredytu tj. § 4 ust. 1a. a także za niedozwolone uznano postanowienia zawarte w § 6 ust. 2, § 8 ust. 11 i § 12 ust. 2.

Podnieśli oni, że świadczenia stron z tytułu umowy kredytu każdorazowo określane były w umowie w walucie PLN i brak jest uzasadnienia dla „wirtualnego” przeliczania kredytu na walutę CHF. Powodowie zarzucili, że nie zostali w sposób należyty poinformowani o kosztach kredytu, wskazując, że szacunkowe koszty wskazane w § 8 ust. 11 umowy są rażąco zaniżone. Podnieśli, że umowa nie uwzględnia jako kosztu marży walutowej, mimo że była doliczana do rat. Umowa nie określa sposobu wyliczania rat i z jej lektury nie wynika sposób kalkulacji marży. Dodatkowo w § 6 ust. 2 wskazano na pobranie prowizji, która nie znajduje żadnego uzasadnienia zarówno w treści umowy jak i w przepisach prawa bankowego. Zarzucili naruszenie art. 69 ustawy prawo bankowe, zastosowanie niedozwolonej waloryzacji umownej i przekroczenie zasady swobody umów, naruszenie zasady walutowości i prawa dewizowego. Powodowie podnieśli, że umowa kredytu jest nieważna z uwagi na sprzeczność z naturą stosunku zobowiązaniowego i sprzeczność z zasadami współżycia społecznego zaś jej poszczególne postanowienia są dotknięte abuzywnością.

Strona pozwana (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W. w odpowiedzi na pozew wniosła o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powodów na rzecz pozwanej zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

Pozwana podniosła jednocześnie zarzut przedawnienia roszczeń powodów w zakresie odsetkowej części raty kapitałowo-odsetkowej za okres od 25 lipca 2008 r. do 28 grudnia 2015 r. z uwagi na fakt, że roszczenia te powstały ponad 3 lata przed wniesieniem pozwu oraz żądania zwrotu prowizji z tytułu ryzyka udzielenia kredytu z brakującą wartością zabezpieczenia, która została uiszczona ponad 10 lat przed wniesieniem pozwu.

Pozwana zarzuciła, że powodowie nie mają interesu prawnego w zakresie powództwa o ustalenie. Zawarta między stronami umowa kredytu stanowi ważne i skuteczne zobowiązanie i brak jest podstaw do stwierdzenia jej nieważności. Z ostrożności procesowej na wypadek unieważnienia umowy pozwana podniosła ewentualny zarzut potrącenia wierzytelności powodów o zapłatę dochodzonej w niniejszej sprawie kwoty z wzajemną wierzytelnością pozwanej o zwrot kwoty udzielonego powodom kredytu, tj. 374.309,31 zł oraz wierzytelności pozwanego z tytułu tzw. wynagrodzenia z tytułu korzystania z kapitału w kwocie 149.817,51 zł tj. łącznie kwoty 524.126,82 złote, a także ewentualny zarzut zatrzymania kwoty 374.309,31 zł stanowiącej roszczenie pozwanego w stosunku do powodów o zwrot kwoty udzielonego powodom kredytu oraz kwoty 149.817,51 zł stanowiącej roszczenie pozwanej o zwrot tzw. wynagrodzenia z tytułu korzystania z kapitału w kwocie 149.817,51 zł tj. łącznie kwoty 524.126,82 złote.

Wyrokiem z dnia 23 maja 2022 r. sygn. akt IC 2249/18 Sąd Okręgowy w Krakowie:

1.  ustalił, że umowa kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...) z dnia 25.07.2008 r. zawarta pomiędzy (...) Bank SA w W., a P. B. (1) i A. B. (1) - jest nieważna;

2.  zasądził od strony pozwanej (...) Bank (...) SA w W. na rzecz powodów do niepodzielnej ręki P. B. (1), A. B. (1) kwotę 90.571,36 zł. (dziewięćdziesiąt tysięcy pięćset siedemdziesiąt jeden 36/100 złotych) oraz kwotę 57.541,82 CHF (pięćdziesiąt siedem tysięcy pięćset czterdzieści jeden 82/100 franków szwajcarskich) z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 27.04.2022 r., do dnia zapłaty;

3.  oddalił powództwo w pozostałej części;

4.  zasądził od strony pozwanej na rzecz powodów do ich niepodzielnej ręki kwotę 11.817 zł. (jedenaście tysięcy osiemset siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Rozstrzygnięcie takie Sąd Okręgowy wydał po ustaleniu stanu faktycznego wskazanego w pisemnym uzasadnieniu wyroku ( k. 677-682 ), które to ustalenia są prawidłowe i Sąd Apelacyjny przyjmuje je za własne, czyniąc integralną częścią uzasadnienia, a zgodnie z którymi:

W dniu 25 lipca 2008 r. małżonkowie A. B. (1) i P. B. (1)zawarli z (...) Bankiem S.A. z siedzibą w W. Umowę kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...). W umowie postanowiono m.in., że:

  • Bank udziela kredytobiorcy kredytu w kwocie 374.309,31 zł denominowanego (waloryzowanego) w walucie CHF na okres 360 miesięcy od dnia 25 lipca 2008 r. do 15 lipca 2038 r. (§ 2 ust. 1);

  • kwota kredytu denominowanego (waloryzowanego) w CHF lub transzy kredytu zostanie określona według kursu kupna dewiz dla wyżej wymienionej waluty zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w Banku w dniu wykorzystania kredytu lub transzy kredytu (§ 2 ust. 2);

  • kredyt przeznaczony jest na cel zakup nieruchomości stanowiącej lokal mieszkalny o pow. 71,20 m ( 2) oznaczony nr (...) położony na III i IV piętrze w budynku wielorodzinnym nr budowlany(...) wraz z komórką lokatorską nr (...) oraz garażu oznaczonego nr (...) położonego w przyziemiu budynku nr (...) – nieruchomość położona w Z. gm. K.-L. (§ 3 ust. 1);

  • uruchomienie kredytu nastąpi w 4 transzach w wysokości i terminach:

    • dnia 31 lipca 2008 r. w wysokości 87.327,33 zł,

    • dnia 25 września 2008 r. w wysokości 196.486,50 zł,

    • 26 listopada 2008 r. w wysokości 65.495,48 zł,

    • 30 listopada 2008 r. w wysokości 25.000,00 zł (§ 4 ust. 1);

  • każda transza kredytu wykorzystywana jest w złotych przy jednoczesnym przeliczeniu wysokości transzy według kursu kupna dewiz dla CHF zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązująca w Banku w dniu wykorzystania transzy (§ 4 ust. 1a);

  • Bank pobiera od kredytobiorcy prowizję w wysokości 3.930,25 zł z tytułu ryzyka udzielenia kredytu z brakującą wartością zabezpieczenia. Prowizja jest pobierana nie później niż w momencie uruchomienia pierwszej transzy kredytu. Wysokość prowizji stanowi 3,50% kwoty kredytu w wysokości 112.292,79 zł, która nie znajduje pokrycia w wymaganej przez Bank wartości zabezpieczenia w postaci hipoteki na nieruchomości/ograniczonym prawie rzeczowym (§6 ust.2);

  • oprocentowanie kredytu w całym okresie kredytowania jest zmienne i stanowi sumę zmiennej stawki odniesienia oraz stałej marży Banku w wysokości 2,20 punktów procentowych z zastrzeżeniem zmiany marży Banku na podstawie § 11a umowy (§ 8 ust. 1);

  • w dniu zawarcia umowy oprocentowanie kredytu wynosi 4,99% w stosunku rocznym i jest równe stawce odniesienia, którą jest stawka rynku pieniężnego LIBOR 3-miesięczny, z zaokrągleniem do dwóch miejsc po przecinku z ostatniego dnia roboczego miesiąca poprzedzającego miesiąc zawarcia umowy publikowana nie serwisu (...) lub też na jakimkolwiek ekranie zastępczym, powiększonej o marżę Banku (§ 8 ust. 2);

  • całkowity koszt kredytu w dniu zawarcia umowy wynosi 371.158,85 zł (§ 8 ust. 11);

  • szacunkowa, łączna kwota wszystkich kosztów, opłat i prowizji, do których zapłaty zobowiązany jest kredytobiorca obliczana na dzień zawarcia umowy wynosi 380.761,05 zł. Ostateczna wysokość łącznej kwoty zależy od wysokości oprocentowania kredytu w okresie obowiązywania umowy i kosztów związanych z ustanowieniem prawnych zabezpieczeń jego spłaty (§ 8 ust. 13);

  • po okresie wykorzystania/karencji w spłacie kredytu kredytobiorcy zobowiązali się do spłaty kredytu w 349 ratach miesięcznych w dniu 15 każdego miesiąca począwszy od 15 lipca 2009 r. Wysokość rat kapitałowo – odsetkowych określana jest w CHF. Spłata rat kapitałowo – odsetkowych dokonywana jest w złotych po uprzednim przeliczeniu rat kapitałowo – odsetkowych według kursu sprzedaży dewiz dla CHF zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w Banku w dniu spłaty, a tym samym zmiana wysokości w/w kursu waluty ma wpływ na ostateczną wysokość spłaconego przez kredytobiorcę kredytu (§ 9 ust. 2);

  • miesięczne raty kapitałowo – odsetkowe ustalone są w równej wysokości (§ 9 ust. 3);

  • w okresie wykorzystania/karencji kredytu kredytobiorca spłaca należne Bankowi odsetki (§ 9 ust. 4);

  • spłata odsetek następować będzie w każdym miesiącu okresu wykorzystania/karencji kredytu w dniu 15 każdego miesiąca. Wysokość należnych odsetek określana jest w CHF. Spłata należnych odsetek dokonywana jest w złotych po uprzednim przeliczeniu należnych odsetek według kursu sprzedaży dewiz dla CHF zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w Banku w dniu spłaty (§ 9 ust. 6);

  • prawne zabezpieczenie spłaty udzielonego kredytu, odsetek, a także innych związanych z kredytem należności stanowi: 1) hipoteka umowna kaucyjna do kwoty 787.700,00 zł zabezpieczająca kapitał, odsetki i inne koszty Banku, ustanowiona na nieruchomości, której zakup zostanie sfinansowany z kredytu; 2) cesja na rzecz Banku praw z umowy ubezpieczenia lokalu mieszkalnego od ognia i innych zdarzeń losowych (§ 10 ust. 1);

  • w związku z zaciągnięciem kredytu denominowanego (waloryzowanego) w walucie wymienialnej kredytobiorca oświadcza, że został poinformowany przez Bank o ryzyku związanym ze zmianą kursów walut oraz rozumie wynikające z tego konsekwencje (§ 11 ust. 4);

  • kredytobiorca akceptuje zasady funkcjonowania kredytu denominowanego (waloryzowanego) w walucie wymienialnej, w szczególności zasady dotyczące określenia kwoty kredytu w walucie wskazane w § 2 umowy, sposobu uruchomienia i wykorzystania kredytu określone w § 4 umowy oraz warunków jego spłaty określone w § 9 umowy (§ 11 ust. 5);

  • wysokość marży Banku ustalonej dla kredytu zgodnie z obowiązującymi w Banku zasadami dotyczącymi oprocentowania (marża standardowa) wynosi 1,20 punktów procentowych. Marża, o której mowa w § 8 ust. 1 umowy, stanowiąca składnik stopy procentowej, został ustalona w oparciu o marże standardową podwyższoną o 1 punkt procentowy w związku z uruchomieniem przez Bank kredytu przed uprawomocnieniem się wpisu hipoteki na nieruchomości na zabezpieczenie kredytu. Podwyższona wysokość marży zostanie zniesiona w terminie 30 dni od dnia przedłożenia w Banku przez kredytobiorcę odpisu z księgi wieczystej nieruchomości potwierdzającego prawomocny wpis hipoteki na rzecz Banku. Zmiana wysokości odsetek wynikająca ze zmiany marży Banku zostanie uwzględniona najpóźniej w najbliższym terminie płatności odsetek bądź raty kapitałowo – odsetkowej przypadającym po upływie 30 dni od przedłożenia w Banku odpisu z księgi wieczystej. Zmiana wysokości marzy nie wymaga zawarcia aneksu do umowy (§ 11a ust. 1-4).

W dniu 11 sierpnia 2008 r. strony zawarły aneks nr (...) do umowy kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...) na podstawie którego doszło do doprecyzowania prawnego zabezpieczenia spłaty kredytu tj. hipoteki ze wskazaniem, że zostaną wpisane w nowych księgach wieczystych założonych.

Następnie w dniu 7 maja 2009 r. strony zawarły aneks nr (...) na podstawie którego doprecyzowano cel udzielenia kredytu, położenie nieruchomości wskazując, że lokal mieszkalny nr (...) położony jest w budynku wielorodzinnym nr (...) w Z., a garaż ma nr (...). Jednocześnie ponownie doprecyzowano iż hipoteka zostanie wpisana na nieruchomości lokalowej finansowanej z kredytu w księdze wieczystej o nr (...), a nieruchomość stanowiąca garaż oznaczony nr (...) wpisany będzie w księdze wieczystej (...), obie księgi prowadzone przez Sąd Rejonowy (...)w K. IV Wydział Ksiąg Wieczystych.

Po czym w dniu 13 grudnia 2012 r. strony zawarły kolejny aneks do umowy nr (...) o nr (...) na podstawie którego wprowadziły do umowy zmiany polegające na:

  • zmianie brzmienia § 8 ust. 6 umowy (§ 1 aneksu);

  • zmiany zasad spłaty rat kredytu (§ 9 ust. 2 umowy) – strony ustaliły, że od 10 lutego 2012 r. płatność rat dokonywana będzie w walucie CHF (§ 1 ust. 2 aneksu);

  • wykreśleniu § 9 ust. 7 umowy i oznaczenia dotychczasowych ust. 8-9 odpowiednio ust. 7-8 (§ 1 ust. 3 aneksu)

  • wprowadzeniu do umowy § 9 ust. 9-11, dotyczących głównie możliwości spłaty kredytu bezpośrednio w walucie CHF (§ 1 ust. 4 aneksu);

  • dodaniu do umowy § 9a o brzmieniu:

[Zasady ustalania kursów walut]

1.  Bank ustala wysokość obowiązujących w Banku kursów kupna i sprzedaży dewiz w oparciu o kurs bazowy i marżę Banku.

2.  Kurs bazowy powiększony o marżę Banku wyznacza kurs sprzedaży dewiz, natomiast kurs bazowy pomniejszony o marżę Banku wyznacza kurs kupna dewiz.

3.  Kurs bazowy ustalany jest przez Bank na podstawie aktualnej wartości rynkowej ceny kupna i sprzedaży dewiz. Wyznaczony przez Bank kurs bazowy można wyliczyć na podstawie poniższego wzoru: kurs bazowy = (kurs sprzedaży dewiz Banku + kurs kupna dewiz Banku)/2.

4.  Marża Banku wykorzystywana dla ustalenia wysokości kursu kupna oraz sprzedaży dewiz wyliczana jest w oparciu o ustalony przez Bank procentowy spread walutowy i kurs bazowy według poniższego wzoru: marża Banku = procentowy spread walutowy * kurs bazowy.

5.  Procentowy spread walutowy można wyliczyć na podstawie poniższego wzoru: procentowy spread walutowy = (kurs sprzedaży dewiz Banku – kurs kupna dewiz Banku)/kurs bazowy * 100.

6.  Procentowy spread walutowy na dzień zawarcia Aneksu nr (...) do Umowy dla waluty CHF wynosi 6,728765%.

7.  Bank może dokonać zmiany wartości procentowego spreadu walutowego, jeżeli spełniony zostanie co najmniej jeden z poniższych warunków:

1)  różnica pomiędzy wartością maksymalną a minimalną kwotowań kursów sprzedaży lub kupna w danym dniu z dostępnych stron informacyjnych (np. serwisu (...)) zmieni się w stosunku do historycznych wartości różnicy pomiędzy wartością maksymalną a minimalna kwotowań kursów sprzedaży lub kupna z dnia ostatniej zmiany spreadu co najmniej o 1%;

2)  wartość rynkowego spreadu walutowego, prezentowanego na dostępnych stronach informacyjnych (np. serwisu (...)) lub pozyskanego z notowań innych banków pomiędzy godziną 10:50 a 11:10 zmieni się w stosunku do historycznej wartości spreadu walutowego z dnia ostatniej zmiany spreadu co najmniej o 1%,

z zastrzeżeniem, że obniżenie wartości procentowego spreadu walutowego może nastąpić niezależnie od spełnienia powyższych warunków.

8.  Kursy dewiz ulegają zmianie, co najmniej dwa razy w ciągu dnia roboczego.

9.  Kredytobiorca oświadcza, że :

1)  został poinformowany przez Bank o ryzyku związanym e zmiana kursów kupna oraz sprzedaży dewiz oraz zmianą spreadu walutowego i rozumie wynikające z tego konsekwencji;

2)  akceptuje zasady funkcjonowanie kredytu denominowanego (waloryzowanego) w walucie wymienialnej oraz zasady jego przeliczenia dotyczące w szczególności:

a)  określenia kwoty kredytu, a w przypadku kredytu uruchamianego w transzach także kwoty poszczególnych transz kredytu w walucie, a jakiej kredyt jest denominowany, wskazane w § 2 Umowy;

b)  sposobu uruchomienia i wykorzystania kredytu, które określone zostały w § 4 umowy.

3)  akceptuje określone w § 11b umowy zasady informowania o wysokości kursów kupna i sprzedaży dewiz oraz wysokości spreadu. (§ 1 ust. 5 aneksu);

  • dodaniu do umowy § 9b dotyczącego rachunków do spłaty kredytu oraz pełnomocnictwa na rzecz Banku do pobierania z tych rachunków kwot spłaty rat (§ 1 ust. 6 aneksu)

  • dodaniu do umowy § 11b w brzmieniu:

[Zasady informowania o wysokości kursów walut i spreadu walutowego]

1.  Szczegółowe zasady określania sposobów i terminów ustalania przez Bank kursu kupna i sprzedaży dewiz oraz zasady przeliczania na walutę wypłaty lub spłaty kredytu określone są w Umowie. Bank ustala wysokość obowiązujących w Banku kursów kupna i sprzedaży dewiz w oparciu o kurs bazowy i marżę Banku.

2.  Wysokość obowiązujących w Banku kursów dewiz jest prezentowana w (...) Banku dostępnej w jednostkach organizacyjnych Banku oraz na stronie internetowej Banku. Informację o wysokości kursu dewiz, według którego nastąpiła wyplata kredytu/transz kredytu oraz spłata kredytu lub innych należności Banku oraz o wysokości procentowego spreadu walutowego Kredytobiorca może uzyskać w każdej jednostce Banku.

3.  Informacje o wysokości spreadu walutowego Bank udostępnia na stronie internetowej Banku.

4.  Zmiana wartości procentowego spreadu walutowego oraz zmiana wysokości kursów walut nie stanowi zmiany Umowy.

5.  Postanowienia niniejszego § mają zastosowanie dla kredytów denominowanych w walutach obcych.

  • zmiany § 12 ust. 2 umowy (§ 1 ust. 8 aneksu);

  • dodaniu do umowy § 12 ust. 7 (§ 1 ust. 9 aneksu).

Kolejny aneks o nr (...) strony zawarły w dniu 30 września 2016 r. uregulował kwestie zawieszenia spłaty kapitału na okres 6 miesięcy.

Do tego zmieniono treść § 9 ust. 2 zgodnie z którym, kredytobiorcy zobowiązali się do spłaty kredytu wraz z odsetkami w miesięcznych ratach w dniu 15. Każdego miesiąca. Wysokość rat kapitałowo-odsetkowych określona jest w CHF, spłata rat kapitałowo-odsetkowych z rachunku prowadzonego w PLN jest dokonywana po uprzednim przeliczeniu rat kapitałowo-odsetkowych wg. kursu sprzedaży dewiz dla CHF publikowanego w ostatniej tabeli kursów banku, obowiązującej w dniu spłaty. Kredytobiorca przyjmuje do wiadomości, że zmiana wysokości kursu sprzedaży dewiz oraz wysokość spreadu walutowego mają wpływ na wyrażoną w złotych wysokość rat kapitałowo-odsetkowych, a tym samym wpływają na wyrażoną w złotych wysokość zadłużenia z tytułu kredytu.

Dokonano także zmiany §9a, gdzie wysokość obowiązujących w Banku kursów kupna i sprzedaży dewiz określono w oparciu o kurs średni Banku publikowany w Tabeli kursów Banku, a ustalany jako średni kurs walutowy dla poszczególnych walut na rynku międzybankowym, stanowiący średnią arytmetyczną z ofert kupna i ofert sprzedaży danej waluty, ofertowanych przez profesjonalnych uczestników rynku walutowego obliczany w oparciu o aktualny w chwili publikacji Tabeli kurs kupna oraz kurs sprzedaży, zgodnie ze wskazanym wzorem. Wskazano, że kursy walutowe na rynku międzybankowym dla poszczególnych walut prezentowane są na stronie internetowej R.. Ustalono także procentowy spread walutowy dla CHF na okres od 28 stycznia 2015 r. od godziny 9.39) do 31 grudnia 2016 r. w wysokości 2% Po upływie tego okresu procentowy spread walutowy będzie wynosił 7% z zastrzeżeniem, że Bank może dokonywać dalszych zmian wysokości procentowego spreadu walutowego zgodnie z zapisami umowy.

Nadto zmieniono §12 ust. 7 wskazując, że wg. stanu na dzień w którym zadłużenie z tytułu kredytu stanie się w całości wymagalne, Bank dokona konwersji waluty kredytu na PLN przy zastosowaniu bieżącego kursu sprzedaży dewiz obowiązującego w Banku w tym dniu.

Do umowy znajdowały zastosowanie Ogólne warunki kredytowania w zakresie udzielania kredytów na cele mieszkaniowe oraz kredytów i pożyczek hipotecznych w (...) Banku S.A. , w których uregulowano m.in. sposób przekształcania kredytu złotowego na kredyt denominowany, kredytu denominowanego na kredyt złotowy oraz zmiany rodzaju waluty wymienialnej kredytu przy dokonaniu odpowiednich przeliczeń według kursów dewiz zgodnie z obowiązującą w Banku (...) kursów” (§ 16 Regulaminu). Regulamin nie zawierał definicji „Tabeli kursów”, nie określał również sposobu kształtowania wskazanych w niej kursów dewiz.

W okresie, w którym powodowie starali się o kredyt w pozwanym Banku, sprawdzano klientom zdolność kredytową zarówno w złotówkach jak i we frankach. Często zdarzało się, że nie było zdolności w walucie krajowej ale była we frankach. Udzielane powodom informacje na temat nie były tak szerokie jak aktualnie. Prezentowane były hipotetyczne harmonogramy spłaty kredytu, klient otrzymywał informację, że kurs może się zmienić. Pracownicy banku nie mieli prognoz ani szacunków jak może się zmieniać kurs franka szwajcarskiego. Przedstawiana klientom symulacja dotyczyła jedynie wysokości raty kredytu wg. kursu w danym dniu. Załącznikiem do umowy był harmonogram techniczny, rzeczywisty harmonogram przekazywany był pocztą już po uruchomieniu kredytu Zapisy umowy były standardowe a klient mógł negocjować tylko wysokość marży. Wypłata kredytu dokonywana była w złotówkach i początkowo spłata możliwa była jedynie w złotówkach, po zmianie przepisów istniała możliwość spłaty bezpośrednio we frankach szwajcarskich. Klient otrzymywał informacje zawarte w umowie kredytowej, nie był informowany niczym poza tym. Klienci pytali jak często zmieniały się tabele kursowe i wtedy prezentowane były historyczne tabele kursowe.

Powodowie chcieli zaciągnąć kredyt na zakup mieszkania. Jednak nie mieli tak wysokiej zdolności kredytowej w złotówkach, natomiast mieli ja we frankach szwajcarskich. Nie wiedzieli dlaczego nie mogą mieć tak samo wysokiej zdolności w złotówkach. Kredyt we frankach został przedstawiony jako produkt stabilny. Powodowie mieli świadomość, że będą się zmieniać raty, nie wiedzieli że będzie się zmieniać saldo kredytu. Kredyt był zaciągany bez wkładu własnego wobec czego powodowie nie mogli negocjować umowy. Początkowo kredyt spłacany był w złotówkach, po wejściu w życie ustawy antyspreadowej powodowie zwrócili się do banku o możliwość spłaty kredytu w walucie kredytu. Bank nie proponował powodom zabezpieczeń na wypadek wahań kursowych. Umowę powodowie otrzymali w momencie jej podpisywania, wcześniej nie mogli zapoznać się z jej treścią. Powodowie nie prowadzili działalności gospodarczej.

Kredyt został wypłacony powodom w czterech transzach:

  • pierwsza transza w dniu 1 sierpnia 2008 r. w kwocie 87.327,33 zł (45.773,84 CHF po przeliczeniu wg kursu w wysokości 1,9078);

  • druga transza w dniu 6 października 2008 r. w kwocie 196.486,50 zł (90.987,03 CHF po przeliczeniu wg kursu w wysokości 2,1595);

  • trzecia transza w dniu 26 listopada 2008 r. w wysokości 65.495,48 zł (27.627,06 CHF po przeliczeniu wg kursu w wysokości 2,3707);

  • czwarta transza w dniu 1 grudnia 2008 r. w kwocie 25.000,00 zł (10.603,55 CHF po przeliczeniu wg kursu 2,3577);

Przed wejściem w życie ustawy z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy – Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw (tzw. ustawa antyspreadowa) powodowie nie mieli możliwości spłacania rat kredytu bezpośrednio w walucie CHF.

W dniu 30 lipca 2012 r. podjęte zostały uchwały Nadzwyczajnych Walnych Zgromadzeń Spółek Banku(...)S.A. (...) Banku S.A. o połączeniu spółek zgodnie z art. 492 § 1 pkt 1 k.s.h. poprzez przeniesienie całego majątku (wszystkich aktywów i pasywów) (...) Banku S.A. jako spółki przejmowanej, na rzecz Banku (...) S.A. jako spółki przejmującej, z równoczesnym podwyższeniem kapitału zakładowego Banku (...) S.A. poprzez emisję akcji połączeniowych, które Bank (...) S.A. wyda dotychczasowym akcjonariuszom (...) Banku S.A. W dniu 7 września 2018 r. Bank (...) S.A. zmienił nazwę na (...) Bank (...) S.A.

W okresie od dnia 25 lipca 2008 r. do dnia 21 stycznia 2022 r. powodowie z tytułu spłaty rat kredytu na cele mieszkaniowe (...) nr (...) uiścili na rzecz pozwanego Banku kwotę w wysokości 90.571,36 zł oraz 57.541,82 CHF.

Radca prawny P. L. reprezentujący stronę pozwaną w niniejszym postępowaniu, dysponuje pełnomocnictwem od strony pozwanej do reprezentowania jej w zakresie spraw sądowych o wartości przedmiotu sporu do kwoty 1.000.000 zł; pełnomocnictwo obejmuje również umocowanie do składania w imieniu strony pozwanej wszelkich oświadczeń o charakterze materialnoprawnym – i to równolegle z oświadczeniami procesowymi, bądź też odrębnie, poza toczącym się postępowaniem sądowym lub administracyjnym – które pozostają w jakimkolwiek związku lub łączą się z przedmiotem sporu (postępowania), którego stroną lub uczestnikiem jest Bank, w tym w szczególności oświadczenia w przedmiocie potrącenia wierzytelności przysługujących Bankowi z wierzytelności drugiej strony (uczestnika) postępowania oraz oświadczenia o skorzystaniu przez Bank z prawa zatrzymania własnego świadczenia, dopóki druga strona (uczestnik) nie zaoferuje zwrotu świadczenia należnego Bankowi lub nie zabezpieczy roszczenia o jego zwrot.

Pełnomocnik powodów adwokat B. B. (2)-Pasieka nie posiada umocowania do odbierania w imieniu powodów oświadczeń materialnoprawnych.

W rozważaniach prawnych ( k. 684-690 ), Sąd I instancji wskazał, że roszczenia pozwu zasługują na uwzględnienie, co do żądania ustalenia i zapłaty z modyfikacją odnośnie daty wymagalności roszczeń, co skutkowało oddaleniem powództwa o zapłatę w zakresie żądania odsetkowego. Sąd I instancji wskazał też, że zarzut potrącenia ewentualny zarzut zatrzymania podniesiony w odpowiedzi na pozew nie zasługuje na uwzględnienie.

Apelację od powyższego wyroku wywiódł pozwany bank.

Pozwany (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W. , na podstawie art. 367 § 1 i § 2 k.p.c. zaskarżył wyrok Sądu Okręgowego w Krakowie, I Wydział Cywilny z dnia 23 maja 2022 r., sygn. akt: I C 2249/18 w części, tj. w zakresie pkt I, II i IV ( błędnie wskazanemu jako III).

I.  Na podstawie art. 368 § 1 pkt 2 k.p.c. zaskarżonemu wyrokowi zarzucił: naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, polegające na tym, że:

(1)  Sąd Okręgowy naruszył art. 58 § 2 k.c. poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że Umowa kredytu (...) nr (...) zawarta w dniu 25 lipca 2008 r. jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego wobec rzekomego braku należytego poinformowania Powoda o ryzyku związanym z zawarciem Umowy kredytu i przerzucenia całego ryzyka na kredytobiorcę, podczas, gdy Umowie kredytu nie można przypisać takiej sprzeczności, w tym z tego powodu, że z Umowy kredytu jednoznacznie wynika fakt stosowania dwóch różnych kursów CHF oraz powiązanie wysokości zobowiązania Powoda z wartością waluty CHF, a ponadto Umowa kredytu z tej przyczyny nie może zostać uznana za nieważną, gdyż jest okolicznością powszechnie znaną, że ryzyko kursowe ma ze swej natury charakter nieograniczony;

(2)  Sąd Okręgowy naruszył art. 385 1 § 1 k.c. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że przedmiotem oceny abuzywności są postanowienia umowy kredytu indeksowanego do CHF rozumiane jako jednostki redakcyjne, podczas gdy zgodnie z art 385 1 § 1 i 2 k.c. przedmiotem tej oceny powinny być postanowienia rozumiane jako poszczególne normy wynikające z tych jednostek redakcyjnych i należy odróżnić normę wprowadzającą mechanizm indeksacji, z którego wynika ryzyko walutowe (Klauzula Ryzyka Walutowego) oraz normy określającej w jaki sposób ustalany będzie kurs waluty obcej na potrzeby operacji związanych z indeksowaniem przy wypłacie i przy spłacie kredytu (Klauzula Kursowa);

(3)  Sąd Okręgowy naruszył art. 385 1 § 1 k.c. poprzez jego błędne zastosowanie, w ten sposób, że uznał za abuzywne normy wynikające z postanowień Umowy kredytu dotyczących indeksacji, w tym Klauzulę Ryzyka Walutowego oraz Klauzulę Kursową, podczas gdy Klauzula Ryzyka Walutowego nie może zostać uznana za abuzywną, gdyż określa ona główny przedmiot świadczenia i została sformułowana w sposób jednoznaczny;

(4)  Sąd Okręgowy naruszył art. 385 1 § 1 k.c. poprzez jego błędne zastosowanie w ten sposób, że uznał za abuzywną zarówno Klauzulę Ryzyka Walutowego, jak i Klauzulę Kursową przyjmując, że są one sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają interes konsumenta z uwagi na nieokreślony i nieobiektywny miernik, podług którego następuje ostatecznie określenie wysokości zobowiązania kredytobiorcy, podczas gdy normy te nie są sprzeczne z dobrymi obyczajami i nie naruszają rażąco interesów konsumenta, a nawet gdyby przyjąć, że wskazane powyżej okoliczności są sprzeczne z dobrymi obyczajami i naruszają interesy konsumenta, to uzasadnia to co najwyżej stwierdzenie abuzywności wyłącznie Klauzuli Kursowej, a nie Klauzuli Kursowej i Klauzuli Ryzyka Walutowego łącznie;

(5)  Sąd Okręgowy naruszył art. 385 1 § 1 k.c. poprzez jego błędne zastosowanie, w ten sposób, że uznał okoliczność rzekomo nienależytego poinformowania Powoda o ryzyku kursowym za przesądzającą o abuzywności Klauzuli Ryzyka Walutowego i Klauzuli Kursowej, podczas gdy z Umowy kredytu jednoznacznie wynika fakt stosowania dwóch różnych kursów CHF oraz powiązanie wysokości zobowiązania Powoda z wartością waluty CHF, a ponadto klauzule te z tej przyczyny nie mogą zostać uznana za abuzywne, gdyż jest okolicznością powszechnie znaną, że ryzyko kursowe ma ze swej natury charakter nieograniczony;

na wypadek przyjęcia, że Klauzula Kursowa jest abuzywna zarzucił, że:

(6)  Sąd Okręgowy naruszył art. 385 1 § 1 i 2 k.c. poprzez jego błędne zastosowanie w ten sposób, że po uznaniu postanowień Umowy kredytu za abuzywne, dokonał oceny możliwości dalszego obowiązywania Umowy kredytu bez wszystkich postanowień określających indeksację kredytu do franka szwajcarskiego, w tym bez Klauzuli Ryzyka Walutowego oraz Klauzuli Kursowej, podczas gdy przedmiotem oceny możliwości dalszego obowiązywania powinna być umowa bez postanowień abuzywnych, tj. Umowa kredytu bez Klauzuli Kursowej;

(7)  Sąd Okręgowy naruszył art. 385 1 § i i 2 k.c. poprzez jego błędne zastosowanie w ten sposób, że uznał Klauzulę Kursową za określającą główny przedmiot świadczenia (podczas gdy za taką może zostać uznana jedynie Klauzula Ryzyka Walutowego), w konsekwencji czego błędnie przyjął, że po eliminacji Klauzuli Kursowej (jako abuzywnej) Umowa kredytu nie może dalej obowiązywać;

(8)  Sąd Okręgowy dokonał błędnej wykładni art. 385 1 § 1 i 2 k.c. poprzez przyjęcie, że nie jest dopuszczalne zastąpienie postanowień abuzywnych jakimikolwiek uregulowaniami wynikającymi z przepisów prawa, a w konsekwencji błędnie nie zastosował:

(a)  art. 65 § 1 i 2 k.c.,

(b)  art. 56 k.c. w zw. z art 41 prawa wekslowego stosowanego na zasadzie analogii legis;

(c)  art. 56 k.c. w zw. z art. 358 § 2 k.c., oraz

(d)  art. 56 k.c. w zw. ze wskazanymi w przypisie do tego punktu kilkudziesięcioma przepisami, z których na zasadzie analogii iuris lub analogii legis wynika, że w polskim prawie obowiązuje generalna norma, zgodnie z którą wartość waluty obcej określa się według kursu średniego NBP,

podczas gdy ani art. 385 ( 1) § 1 i 2 k.c., ani orzecznictwo TSUE nie stoją na przeszkodzie stosowaniu wyżej wskazanych przepisów na etapie oceny możliwości obowiązywania umowy po usunięciu postanowienia abuzywnego, tj. na etapie poprzedzającym etap zastąpienia postanowienia abuzywnego przepisem dyspozytywnym na warunkach wskazanych w orzeczeniach TSUE C- 26/13 Kasler i C-260/18 Dziubak;

(9)  Sąd Okręgowy naruszył art. 69 ust 3 Pr. Bank w zw. art. 385 1 § 1 i 2 k.c. poprzez jego błędne niezastosowanie, w ten sposób, że na etapie oceny możliwości dalszego obowiązywania umowy po usunięciu normy abuzywnej Sąd Okręgowy pominął, że Umowa kredytu może być wykonywana na podstawie art. 69 ust. 3 Pr. Bank;

na wypadek przyjęcia, że po usunięciu Klauzuli Kursowej Umowa Kredytu nie może dalej obowiązywać zgodnie z prawem polskim, zarzucił, że:

(10)  Sąd Okręgowy naruszył art. 385 ( 1) § 1 i 2 k.c. przez jego niezastosowanie polegające na tym, że nie rozważył, czy unieważnienie umowy w całości narażałoby konsumenta na niekorzystne konsekwencje, gdy tymczasem w świetle orzecznictwa TSUE (C-26/13 Kasler i C-260/18 Dziubak) taka analiza winna poprzedzać decyzję Sądu Okręgowego o tym, czy Umowę kredytu unieważnić, czy uzupełnić szczegółowym przepisem dyspozytywnym, zaś stwierdzenie, iż unieważnienie Umowy kredytu jest dla Powoda niekorzystne stanowić winno przesłankę zastosowania przepisu dyspozytywnego prawa krajowego;

(11)  Sąd Okręgowy naruszył art. 385 ( 1) § 1 i 2 k.c. przez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że postanowienie abuzywne nie może zostać zastąpione przez sąd krajowy, gdy tymczasem zgodnie z orzeczeniem TSUE z dnia 2 września 2021 r., OTP Jelzalogbank Zrt., C-932/19, jeżeli bez abuzywnego postanowienia umowa nie może obowiązywać, to dochodzi do automatycznej jego substytucji normą dyspozytywną, o ile tylko zastosowanie środków krajowych zapewnia doprowadzenie do sytuacji jaka miałaby miejsce, gdyby umowa nie zawierała abuzywnego postanowienia;

(12)  Sąd Okręgowy naruszył art. 358 § 2 k.c. w zw. z art. 385 ( 1) § 1 i 2 k.c. przez jego niezastosowanie polegające na tym, że Sąd Okręgowy nie zastąpił postanowienia abuzywnego, tj. Klauzuli Kursowej przepisem dyspozytywnym art. 358 § 2 k.c., podczas gdy zgodnie z orzeczeniem TSUE z dnia 2 września 2021 r., OTP Jelzdlogbank Zrt., C-932/19, przepis ten stanowi szczegółowy przepis dyspozytywny, który znajduje zastosowanie z mocy prawa (automatycznie) w miejsce abuzywnej Klauzuli Kursowej w umowie kredytu;

(13)  Sąd Okręgowy naruszył art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 385 1 § 1 k.c. poprzez ich błędne zastosowanie, w ten sposób, że Sąd Okręgowy przyjął, że konsekwencją usunięcia z Umowy kredytu postanowień uznanych przez Sąd za abuzywne przemawia za całkowitą nieważnością Umowy kredytu w rozumieniu art. 58 § 1 k.c. (podczas gdy niemożność taka związana jest z inną sankcją - tak uchwała składu 7 sędziów SN z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21);

(14)  Sąd Okręgowy naruszył art. 410 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 405 k.c. poprzez ich błędne zastosowanie i przyjęcie, że Pozwany jest zobowiązany do zwrotu otrzymanych świadczeń;

na wypadek przyjęcia, że po Umowa kredytu winna zostać unieważniona zarzucił, że:

(15)Sąd Okręgowy naruszył art. 498 § 2k.c. w zw. żart. 499 k.c. poprzez ich niezastosowanie na skutek nieuwzględnienia zgłoszonego przez Pozwanego ewentualnego zarzutu potrącenia, którego uwzględnienie powinno skutkować oceną Sądu, czy na skutek potrącenia doszło do wzajemnego umorzenia dochodzonej przez Powoda wierzytelności oraz wierzytelności Pozwanego o zwrot kwoty udzielonych Powodom kredytów, to jest łącznej kwoty 374 309,31 złotych oraz wierzytelności Pozwanego z tytułu tzw. wynagrodzenia z tytułu korzystania z kapitału z każdej zawartej między stronami umowy, tj. kwoty 149 817,51 zł, czyli łącznie kwoty 524 126,82 złotych stanowiącej korzyść osiągniętą przez Powodów na skutek korzystania z nienależnej im usługi finansowej;

(16)  Sąd Okręgowy naruszył art. 496 k.c. w zw. z art. 497 k.c. poprzez ich niezastosowanie na skutek nieuwzględnienia zgłoszonego przez Pozwanego ewentualnego zarzutu zatrzymania, którego uwzględnienie w przypadku unieważnienia Umowy kredytu winno skutkować brakiem wymagalności roszczenia Powoda oraz koniecznością wskazania w Wyroku zastrzeżenia uzależniającego świadczenie na rzecz Powoda od jednoczesnego spełniania świadczenia zwrotnego przez Powoda na rzecz Pozwanego kwoty stanowiącej zarówno roszczenie Pozwanego w stosunku do Powoda o zwrot kwoty udzielonego Powodowi kredytu to jest kwoty 374 309,31 zł oraz kwoty 149 817,51 złotych stanowiącej roszczenie Pozwanego o zwrot tzw. wynagrodzenia z tytułu korzystania z kapitału, czyli łącznie kwoty 524126,82 złotych;

(17)  Sąd Okręgowy naruszył art. 496 k.c. w zw. z art. 497 k.c. w zw. z art. 91 k.p.c. poprzez ich niewłaściwą interpretację i przyjęcie, że pełnomocnictwo procesowe nie obejmuje swym zakresem możliwości skutecznego odbioru przez pełnomocnika procesowego w toku procesu oświadczenia o charakterze materialnoprawnym;

(18)  Sąd Okręgowy naruszył art. 61 § 1 k.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na pominięciu ww. przepisu i w konsekwencji nieuwzględnienie przez Sąd I instancji, iż nawet gdyby pełnomocnik Powoda nie posiadał umocowania do odebrania oświadczenia o skorzystaniu z prawa potrącenia, z chwilą złożenia przedmiotowego oświadczenia pełnomocnikowi Powoda, sam Powód uzyskał możliwość zapoznania się z jego treścią, co w świetle art. 61 § 1 k.c. jest równoznaczne ze skutecznym złożeniem tego oświadczenia Powodowi;

I.  nadto zarzucił naruszenie przepisów postępowania cywilnego mających istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku tj.:

(1)  art. 235 2 § 1 pkt 2, 3 i 5 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. w zw. z art. 278 § 1 k.p.c. poprzez bezpodstawne pominięcie wniosku dowodowego Pozwanego o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu bankowości, który to dowód został powołany na okoliczności faktyczne (fakty) istotne dla rozstrzygnięcia sprawy związane ze skutkami stwierdzenia abuzywnego charakteru postanowień Umowy kredytu, a wymagające wiadomości specjalnych;

(2)  art. 235 2 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. poprzez bezpodstawne pominięcie wniosków Pozwanego o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków, tj. K. D., P. R., M. K. na fakty wskazane w odpowiedzi na pozew, w sytuacji gdy dowód ten został powołany na okoliczności faktyczne (fakty) istotne dla rozstrzygnięcia sprawy;

(3)  art. 233 § 1 k.p.c. przez błędną ocenę § 2, § 4 ust. la, § 9 ust 2 oraz § 11 ust. 4 Umowy kredytu i przyjęcie, że Pozwany nie zrealizował względem kredytobiorcy obowiązków informacyjnych w zakresie ciążącego na nim ryzyka kursowego, Powodowie nie wyrazili swobodnie zgody na stosowanie kursów ustalanych przez Bank, a nadto Powodowie nie zostali należycie poinformowana o ryzyku walutowym związanym z wprowadzeniem do Umowy kredytu mechanizmu indeksacji, podczas gdy z wymienionych postanowień Umowy kredytu jednoznacznie wynika, że kredytobiorca będzie ponosić ryzyko kursowe (walutowe), które ze swej natury ma nieograniczony charakter, a z § 11 ust. 4 Umowy kredytu wprost wynika, że Powodowie o tym ryzyku zostali poinformowani przy zawarciu Umowy kredytu;

(4)  art. 233 § 1 k.p.c. poprzez dowolną, sprzeczną z zasadami logiki i doświadczenia życiowego ocenę materiału dowodowego i danie wiary zeznaniom Powodom w zakresie:

a)  uzyskania przez Powoda informacji od pracownika Banku, jakoby kredyt w walucie CHF był kredytem najkorzystniejszym;

b)  Powód został poinformowany, że frank szwajcarski jest walutą stabilną i bezpieczną, że zmiany kursu waluty będą nieznaczne;

c)  nie były sporządzane szczegółowe symulacje kredytu ani przedstawiane historyczne kursy CHF.

d)  nie były omawiane zasady ustalania kursów walut stosowanych przez (...) Bank SA;

e)  nie było możliwości negocjowania warunków umowy;

f)  Powód nie otrzymał informacji zawierającej bliższe dane, kalkulacji oraz prognoz, odpowiednio zindywidualizowanych i rozłożonych w czasie;

g)  Powód nie zdawał sobie sprawy z ryzyka walutowego, nie porównywali kursu walut;

h)  nie poinformowano Powoda o ryzyku kursowym z jakim wiąże się zaciągnięcie kredytu waloryzowanego do waluty obcej;

kiedy powyższe wnioski wynikają jedynie z zeznań Powoda (osoby bezpośrednio zainteresowanej w wygraniu procesu) i nie mają potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym;

(5)  art. 233 § 1 k.p.c. poprzez błędną, sprzeczną z zasadami logiki i doświadczenia życiowego ocenę materiału dowodowego, polegającą na przyjęciu, że Pozwany bank może dowolnie określać kursy waluty w Tabeli kursów, a w konsekwencji uznanie, że ma możliwość dowolnego wpływania na wysokość zobowiązania Powoda w sytuacji, gdy kryteria, które ostatecznie decydują o kursie ogłoszonym w tabeli, nie pozostają w gestii banku;

II.  z ostrożności procesowej, na wypadek przyjęcia nieważności Umowy kredytu Pozwany na podstawie art. 382 k.p.c. wniósł o przeprowadzenie dowodu z opinii prawnej autorstwa dr hab. I. W. (K., dnia 30 września 2021 roku) stanowiącej rozwinięcie stanowiska Pozwanego popartego autorytetem i wiedzą specjalistyczną (zwanej dalej jako: (...) - na następujące, poszczególne okoliczności faktyczne (fakty) istotne dla rozstrzygnięcia sprawy: (i) możliwość zastosowania przepisu dyspozytywnego, a w konsekwencji zastąpienia kursu z tabeli Banku kursem średnim NBP, (ii) zakres roszczeń przysługujących bankowi na wypadek unieważnienia Umowy kredytu oraz (iii) możliwość stosowania zarzutu zatrzymania i potrącenia w sprawach dotyczących kredytów powiązanych z walutą obcą;

III.  z ostrożności procesowej na wypadek przyjęcia abuzywności klauzul indeksacyjnych Pozwany na podstawie art. 380 w zw. z art. 382 k.p.c. ponownie wniósł o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu bankowości na następujące, poszczególne okoliczności faktyczne (fakty) istotne dla rozstrzygnięcia sprawy: (i) ustalenie kursu średniego NBP dla waluty CHF w dniu uruchomienia kredytu oraz w dniach płatności poszczególnych rat kapitałowo-odsetkowych, (ii) wyliczenie wysokości nadpłat przy zastosowaniu wyżej ustalonego kursu średniego NBP do obliczenia wysokości kwoty kredytu (początkowego salda kredytu) oraz wysokości spłaconych rat kapitałowo- odsetkowych. W konsekwencji biegły powinien dokonać wyliczenia kwoty nadpłaty przysługującej kredytobiorcy na wypadek zastąpienia kursów kupna i sprzedaży CHF stosowanych przez Pozwanego kursem średnim CHF publikowanym przez NBP;

IV.  z ostrożności procesowej na wypadek przyjęcia nieważności Umowy kredytu Pozwany na podstawie art. 380 w zw. z art. 382 k.p.c. ponownie wniósł i o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu bankowości na następujące, poszczególne okoliczności faktyczne (fakty) istotne dla rozstrzygnięcia sprawy: (iii) wyliczenie wysokości korzyści osiągniętej przez Powoda (konsumenta) na skutek korzystania z nienależnej mu usługi finansowej, odpowiadającej wartości średniego rynkowego wynagrodzenia za korzystanie z kapitału - kosztu kredytu Złotowego zabezpieczonego hipotecznie (udzielonego na podobnych warunkach co do kwoty kredytu i okresu kredytowania) według formuły WIBOR + średnia marża banków dla takiego rodzaju kredytu obowiązująca na rynku w dacie udzielenia kredytu. W konsekwencji biegły powinien ustalić wartość wzbogacenia odpowiadającą wynagrodzeniu, które Powód (konsument) musiałby zapłacić za korzystanie z kredytu, gdyby zawarł ważną umowę, od dnia oddania mu kapitału do dnia sporządzenia opinii, czyli wyliczyć, ile kredytobiorca musiałby zapłacić, aby móc korzystać z przekazanej mu kwoty środków pieniężnych z uwzględnieniem powyższych parametrów oraz rzeczywistego przebiegu obsługi kredytu (dokonywanych spłat, dat tych spłat i ich wysokości);

V.  z ostrożności procesowej Pozwany na podstawie art. 380 w zw. z art. 382 k.p.c. ponownie wniósł o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadkowi tj. K. D., P. R., M. K. na fakty wskazane w pkt. 3 ppkt (l)-(3) odpowiedzi na pozew z dnia 15 lutego 2019 r.

VI.  z ostrożności procesowej i na wypadek unieważnienia przez Sąd Umowy kredytu (zasadności czego Pozwany przeczy) - Pozwany podtrzymał zgłoszony na etapie postępowania przed Sądem I Instancji ewentualny zarzut potrącenia wierzytelności Powodów o zapłatę dochodzonej w niniejszej sprawie kwoty z wzajemną wierzytelnością Pozwanego o zwrot kwoty udzielonych Powodom kredytu, to jest kwoty 374 309,31 złotych oraz wierzytelności Pozwanego z tytułu tzw. wynagrodzenia z tytułu korzystania z kapitału w kwocie 149 817,51 złotych, czyli łącznie kwoty 524 126,82 złotych;

VII.  z ostrożności procesowej i na wypadek przyjęcia nieważności Umowy kredytu oraz nieuwzględnienia przez Sąd z jakiegokolwiek powodu ewentualnego zarzutu potrącenia, o którym mowa w punkcie powyżej - Pozwany podtrzymał zgłoszony na etapie postępowania przed Sądem I instancji ewentualny zarzut zatrzymania kwoty 374 309,31 złotych stanowiącej roszczenie Pozwanego w stosunku do Powodów o zwrot kwoty udzielonych Powodom kredytów oraz kwot stanowiących wynagrodzenie za korzystanie z kapitału z każdej zawartej między stronami umowy, tj. kwoty 149 817,51 zł stanowiącej korzyść osiągniętą przez Powodów na skutek korzystania z nienależnej im usługi finansowej, czyli łącznie kwoty 524 126,82 złotych;

Wskazując na powyższe zarzuty wniósł:

1)  na podstawie art. 386 § 1 k.p.c., o zmianę zaskarżonego Wyroku w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez oddalenie powództwa w zaskarżonej części oraz zasądzenie od Powoda na rzecz Pozwanego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych;

ewentualnie

2)  na podstawie art. 386 § 4 k.p.c., o uchylenie zaskarżonego Wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania z uwagi na nierozpoznanie przez Sąd Okręgowy istoty sprawy;

w każdym przypadku

3)  zasądzenie od Powodów na rzecz pozwanego zwrotu kosztów postepowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych

W odpowiedzi na apelację pozwanego, powodowie wnieśli o jej oddalenie i zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego. Wnieśli o nieuwzględnienie zgłoszonego zarzutu potrącenia i zatrzymania.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja pozwanego banku okazała się częściowo zasadna, a to w związku z uwzględnieniem zarzutu potrącenia, podniesionego przez bank po raz pierwszy w odpowiedzi na zmodyfikowane żądanie pozwu pismem z 22.02.2021r. ( k. 444) z ostrożności procesowej jako przejaw tzw. obrony kaskadowej ( k. 488 ) i po raz kolejny już po wydaniu wyroku przez sąd I instancji w apelacji od wyroku Sądu I instancji.

Sąd Apelacyjny podziela ustalenia faktyczne i wnioski wyprowadzone przez Sąd I instancji w pisemnym uzasadnieniu w pełnym zakresie (k. 677-682). Uzupełniająco w toku postępowania przed Sądem II instancji ustalone, że:

W odpowiedzi na zmodyfikowane żądanie pozwu z dnia 22 lutego 2021 r., pełnomocnik pozwanego Banku, posiadający też pełnomocnictwo do składnia oświadczeń o charakterze materialnoprawnym, z ostrożności procesowej, na wypadek unieważnienia przez sąd umowy kredytu podniósł ewentualny zarzut potrącenia wierzytelności powodów o zapłatę kwoty dochodzonej pozwem z wzajemną wierzytelnością banku o zwrot udzielonego kredytu tj. kwoty 374.309,31 zł oraz wierzytelnością o tzw. wynagrodzenie za korzystanie z kapitału tj. kwotą 149 817,51 zł (k.488). Dalej pełnomocnik banku wskazał, że wierzytelności strony pozwanej nadają się do potrącenia w niniejszym postępowaniu.

Odnośnie zarzutów apelacji pozwanej, należało zważyć, że zarzuty naruszenia prawa procesowego są dowiedzione jeżeli zostanie wykazane, że gdyby nie zaistniałe błędy proceduralne sądu I instancji, orzeczenie kończące spor miedzy stronami miałoby inną treść.

Zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania polegające na błędnej ocenie zeznań powodów, że nie byli informowani o ryzyku kursowym i o zasadach funkcjonowania kredytu indeksowanego do waluty obcej oraz, że uprawnienie pozwanego banku do ustalania kursów tabelarycznych nie doznaje żadnych ograniczeń, należy ocenić jako bezzasadne.

Zgodnie z brzmieniem art. 233 § 1 k.p.c. sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia materiału. Własne przekonanie sądu nie może naruszać zasady logicznego powiązania wniosków z zebranym w sprawie materiałem dowodowym. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, Sąd I instancji nie uchybił zasadom logicznego rozumowania ani doświadczenia życiowego w tym zakresie, a jedynie wykazanie takich okoliczności mogłoby stanowić o skutecznym postawieniu naruszenia wskazanego wyżej przepisu ( por. orz. SN z 6.11.1998 II CKN 4/98). Nie jest natomiast wystarczające przekonanie strony o innej niż przyjął sąd wadze ( doniosłości) poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie niż ocena sądu, przedstawianie własnej wizji stanu faktycznego opartej na dokonanej przez siebie odmiennej ocenie dowodów ( por. wyrok SA w Poznaniu z 27.04.2006 I ACa 1303/05 Lex 214251).

Art. 233 § 1 k.p.c. daje wyraz obowiązywaniu zasady swobodnej oceny dowodów i może stanowić punkt zaczepienia w apelacji jedynie wtedy, gdy posługując się wyłącznie argumentami jurydycznymi skarżący wykaże, że doszło do rażącego naruszenia ustanowionych w tym przepisie zasad oceny wiarygodności i mocy dowodów, a nie wówczas gdy będzie dążył jedynie do przeforsowania ustalonego przez siebie stanu faktycznego, a w konsekwencji i oceny prawnej. ( tak SA w Gdańsku w wyroku z 10.05.2016r III AUa 38/16).

W tym zakresie Sąd odwoławczy w całości podtrzymuje ustalenia Sądu I instancji.

Nie można podważyć ustaleń dokonanych w oparciu o zeznania powodów, w tym dotyczące ich wiedzy co do potencjalnego obciążenia wysokością świadczeń w wyniku zmian kursowych waluty. Jest oczywiste, że kredytobiorcy byli świadomi, że zmiany kursowe wpłyną na wysokość rat. Nie zostało jednak wykazane, by byli świadomi ryzyka związanego z nadzwyczajną deprecjacją waluty krajowej i wynikających stąd konsekwencji.

Prawidłowo ustalił sąd I instancji, że Bank nie wypełnił ciążących na nim obowiązków informacyjnych, w szczególności, że przedstawione przez niego informacje dotyczące ryzyka kursowego związanego z zawarciem umowy o kredyt indeksowany kursem CHF były niewystarczające do podjęcia przez powodów świadomej decyzji o związaniu się tego rodzaju umową. Odesłanie do tabel kursowych stanowi główny przedmiot umowy, postanowienia w tym zakresie nie zostały sformułowane jednoznacznie, gdyż Bank nie wskazał zasad ustalania kursów oraz nie udzielił powodom rzetelnej informacji o ryzyku kursowym przy jednoczesnym wykreowaniu takiego ryzyka w spornej umowie. Oceny tej zdaniem Sądu II instancji nie zmieniają zapisy umowy: spłata rat kapitałowo – odsetkowych dokonywana jest w złotych po uprzednim przeliczeniu rat kapitałowo – odsetkowych według kursu sprzedaży dewiz dla CHF zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w Banku w dniu spłaty, a tym samym zmiana wysokości w/w kursu waluty ma wpływ na ostateczną wysokość spłaconego przez kredytobiorcę kredytu (§ 9 ust. 2); w związku z zaciągnięciem kredytu denominowanego (waloryzowanego) w walucie wymienialnej kredytobiorca oświadcza, że został poinformowany przez bank o ryzyku związanym ze zmianą kursów walut oraz rozumie wynikające z tego konsekwencje (§ 11 ust. 4) - dotyczące otrzymania informacji o ryzyku walutowym. Dokumenty te nie spełniają wymogów z art. 4 ust. 2 dyrektywy nr 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 r. o nieuczciwych warunkach w umowach konsumenckich, zgodnie z którymi warunki umowy powinny być wyrażone prostym i zrozumiałym językiem. Przede wszystkim dokumenty te nie wskazują rzeczywistej skali ryzyka kursowego, na które narażeni zostali powodowie w trakcie obowiązywania umowy zawartej na kilkadziesiąt lat. Bank nie wykazał, że uzgadniał indywidualnie z powodami postanowienia umowne oraz, że przedstawił im historyczne kursy CHF z kilkunastu lub kilkudziesięciu poprzednich lat (w których kurs CHF istotnie się zmieniał) ani, że poinformował ich o parametrach wpływających na zmiany tego kursu. Powodowie jasno zeznali, że nie negocjowali treści umowy. Z wielu podobnych spraw znanych Sądowi Apelacyjnemu z urzędu wynika, że klienci frankowi mogli co najwyższej negocjować drobne kwestie jak wysokość prowizji, czy okres kredytowania, czego nie należy mylić z indywidualnym uzgadnianiem warunków umowy. Z całą pewnością zapewniano natomiast powodów o stabilności kursu CHF. Bank powinien wyraźnie wskazać klientowi niebezpieczeństwa wiążące się z oferowanym kredytem, tak by miał on pełne rozeznanie co do jego skutków ekonomicznych. Powodom jako konsumentom, do podjęcia świadomej decyzji potrzebna była wiedza o sposobie kształtowania się kursów CHF w szerokim horyzoncie czasowym, z uwzględnieniem historycznych danych i wypływających z nich prawidłowości oraz o znaczeniu tych okoliczności dla całościowej kwoty ostatecznego zobowiązania. Do kwestii minimum informacji o ryzyku kursowym, jakie powinien otrzymać konsument przed zawarciem umowy kredytu, w której wartość świadczeń uzależniona jest od kursu waluty obcej Trybunał Sprawiedliwości UE odniósł się między innymi w wyroku z 20 września 2017 r. RP A. i in. przeciwko B., w którym stwierdził, że konsumentowi przed zawarciem umowy powinno być wyjaśnione co najmniej jak na wysokość jego zobowiązań wpłynie silna deprecjacja waluty krajowej w stosunku do waluty obcej. Informacje przekazane konsumentowi przez bank powinny umożliwić konsumentowi nie tylko zrozumienie, że zmiana kursu waluty rozliczeniowej może pociągać za sobą niekorzystne konsekwencje dla jego zobowiązań finansowych, lecz muszą również pozwolić zrozumieć rzeczywiste ryzyko, na które narażony jest konsument w trakcie obowiązywania umowy. W tym celu konieczne jest przedstawienie konsumentowi symulacji wysokości rat kredytu i salda jego zadłużenia w przypadku istotnej i niekorzystnej dla niego zmiany kursu waluty obcej wykorzystywanej jako miernik wartości.

Brak jest podstaw do odmówienia wiarygodności zeznaniom powodów, że nie zostali poinformowani o ryzyku kursowym. Zeznania powodów mają taką samą moc dowodową jak inne dowody i ustalenia poczynione na podstawie zeznań stron nie wymagają potwierdzenia innymi dowodami ( por. A. Turczyn Kodeks postepowania cywilnego. Postępowanie procesowe. Komentarz, red. O. M. Piotrowska, Warszawa 2020, art. 299 ).

Sąd Apelacyjny wskazuje, że nie zachodziła w sprawie konieczność uzupełnienia stanu faktycznego poprzez ustalanie faktów na jakie zgłoszony został przez stronę pozwaną dowód z zeznań świadków K. D., P. R., M. K. oraz opinii biegłego. Dla dokonania oceny czy w umowie o kredyt łączącej strony zawarte są postanowienia, które należy ocenić jako niedozwolone postanowienia umowne, czy zachodzą przesłanki do dokonania oceny umowy jako nieważnej, zbędnym było przeprowadzanie dowodów wnioskowanych przez stronę pozwaną, zasadnie pominiętych przez Sąd I instancji, na podstawie art. 235 2 § 1 pkt 5 k.p.c., co skutkowało dokonaniem oceny o braku podstaw do wydania postanowienia dowodowego na podstawie art. 380 k.p.c. i pominięciem tych wniosków dowodowych na rozprawie apelacyjnej w dniu 6 sierpnia 2025r. (k.838/2)

Zbędne jest ustalenie czy kurs waluty przyjmowany przez Bank był kursem rynkowym. O tym, czy sporna umowa kredytu zawiera postanowienia niedozwolone w rozumieniu art. 385 1 § 1 k.c. decyduje treść tej umowy, a zwłaszcza kwestia, czy pozwany bank przyznał sobie uprawnienie do kształtowania świadczeń drugiej strony (konsumenta) i czy doszło w ten sposób do zaburzenia równowagi kontraktowej stron, a nie to, jak faktycznie umowa była wykonywana czy jakie koszty poniósłby konsument gdyby zawarł umowę kredytu złotowego.

Z tego względu zbędne jest prowadzenie postępowania dowodowego na okoliczność w jaki sposób w praktyce Bank ustalał kurs CHF. Natomiast rozliczenie kredytu po kursie rynkowym obowiązującym na rynku walutowym czy też średnim kursem NBP stanowiłoby niedozwolone zastąpienie postanowień abuzywnych postanowieniami dyspozytywnymi. Sąd nie jest uprawniony do uzupełniania umowy treścią nieuzgodnioną przez strony, choćby zmierzała do wyrównania ich pozycji na gruncie łączącego je stosunku prawnego, nie jest też uprawniony do tego, by umowę tę przekształcić w inny rodzaj umowy (wyrok SN z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 405/22). Na rozstrzygnięcie nie mogło mieć też wpływu ustalenie na ile kurs przyjmowany przez Bank odbiegał od kursu wolnorynkowego. Oceny czy postanowienie umowne jest niedozwolone dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy (uchwała Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018 r. III CZP 29/17). Wydarzenia mające miejsce po zawarciu umowy nie mają wpływu na ocenę abuzywności postanowień umowy. Nie ma więc znaczenia, czy po zawarciu umowy kredytu kurs stosowany przez pozwany bank był rynkowy. Nawet w sytuacji gdyby kurs ten był kursem rynkowym istniałaby podstawa do przyjęcia, że klauzule przeliczeniowe są abuzywne, albowiem potencjalnie dawały bankowi możliwość dowolnego kształtowania owego kursu i jednostronnego decydowania o wysokości rat spłat obciążających kredytobiorcę, co samo przez się rażąco narusza jego interesy.

W świetle powyższych rozważań Sąd Apelacyjny pominął także dowód z dokumentu opinii prawnej dr hab. I. W. wskazaną w pkt IV apelacji pozwanego banku jako nieprzydatną dla rozstrzygnięcia sprawy, nie dotyczącą tej konkretnej sprawy, ponadto opinie prawne nie wiążą Sądu, bowiem to Sąd w konkretnej sprawie stosuje prawo i dokonuje jego wykładni.

Tym samym w niniejszej sprawie nie doszło do naruszenia wymienionych w apelacji przepisów postępowania cywilnego.

Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, Sąd Apelacyjny ocenia jako wystarczający do wdania rozstrzygnięcia, a same dokumenty i zeznania powodów zostały prawidłowo ocenione przez sąd I instancji.

Odnośnie zarzutów naruszenia prawa materialnego, podniesionych w apelacji przez stronę pozwaną, zakresie, w jakim Sąd ten przyjął, że umowa zawarta pomiędzy stronami zawiera klauzule niedozwolone, które nie wiążą konsumenta z mocy art. 385 1 § 1 zd. 1 k.c. Sąd Apelacyjny, biorąc pod uwagę linię orzeczniczą wypracowaną na datę wydawania orzeczenia przez Sąd II instancji, stwierdza, że nie zasługiwały one na uwzględnienie.

W ramach żądania pozwu, przesłankowo, badaniu podlegała umowa kredytu pod kątem abuzywności niektórych postanowień w niej zawartych i wpływu ewentualnej nieważności tych postanowień na ważność całej umowy.

Odnośnie zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego podniesionych w apelacji przez pozwany Bank, Sąd Apelacyjny wskazuje, że sprowadzają się do kwestionowania oceny prawnej umowy o kredyt zawartej przez strony w dniu 25 lipca 2008 r., dokonanej przez Sąd I instancji. Zarzuty te nie zasługiwały na uwzględnienie (z wyjątkiem zarzutu dot. nieuwzględnienia zarzutu potrącenia, podniesionego na wypadek dokonania przez sąd oceny umowy jako nieważnej).

W ramach żądania pozwu badaniu podlegała umowa z 25 lipca 2008 r. pod kątem abuzywności niektórych postanowień w niej zawartych i wpływu ewentualnej nieważności tych postanowień na ważność całej umowy.

Przepisy art. 385 i następnych k.c. dotyczące niedozwolonych postanowień umownych mają charakter szczególny w stosunku do tych przepisów, które mają generalne zastosowanie do kształtowania przez kontrahentów treści umowy. Stanowią one implementację w polskim prawie postanowień dyrektywy nr 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich. Sądy krajowe stosując prawo wewnętrzne, zobowiązane są tak dalece, jak to możliwe, dokonywać jego wykładni w świetle brzmienia i celu tej dyrektywy, tak by osiągnąć przewidziany w niej rezultat, a zatem zastosować się do art. 288 akapit 3 Traktu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej ( por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 13.06.2016r., C-377/14). Zatem normę art. 385 1 k.c. należy traktować jako lex specialis względem regulacji kodeksowej jaką jest art. 58 § 1 i 2 k.c. Przewidziana przez art. 385 1 k.c. sankcja bezskuteczności wobec konsumenta niedozwolonej klauzuli umownej ma dla niego działanie ochronne i jest dla niego obiektywnie korzystniejsza, aniżeli sankcja nieważności wynikająca z normy ogólnej art. 58 k.c. ( por. uchwała SN z dnia 28.04.2022r. sygn. akt IIICZP 40/22 ). Sąd I instancji dokonał oceny zakwestionowanych postanowień umownych przez powodów z punktu widzenia ich niedozwolonego charakteru.

W umowie z 25 lipca 2008r. strony zawarły m. in. zapisy:

  • Bank udziela kredytobiorcy kredytu w kwocie 374.309,31 zł denominowanego (waloryzowanego) w walucie CHF na okres 360 miesięcy od dnia 25 lipca 2008 r. do 15 lipca 2038 r. (§ 2 ust. 1);

  • kwota kredytu denominowanego (waloryzowanego) w CHF lub transzy kredytu zostanie określona według kursu kupna dewiz dla wyżej wymienionej waluty zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w Banku w dniu wykorzystania kredytu lub transzy kredytu (§ 2 ust. 2);

  • po okresie wykorzystania/karencji w spłacie kredytu kredytobiorcy zobowiązali się do spłaty kredytu w 349 ratach miesięcznych w dniu 15 każdego miesiąca począwszy od 15 lipca 2009 r. Wysokość rat kapitałowo – odsetkowych określana jest w CHF. Spłata rat kapitałowo – odsetkowych dokonywana jest w złotych po uprzednim przeliczeniu rat kapitałowo – odsetkowych według kursu sprzedaży dewiz dla CHF zgodnie z „Tabelą kursów” obowiązującą w Banku w dniu spłaty, a tym samym zmiana wysokości w/w kursu waluty ma wpływ na ostateczną wysokość spłaconego przez kredytobiorcę kredytu (§ 9 ust. 2);

Treść przytoczonych powyżej postanowień dot. mechanizmu indeksacji i dot. zakresu ryzyk obciążających kredytobiorcę, a wiążących się z zawartą umową, zdaniem Sądu Apelacyjnego prowadzi do wniosku, że umowa łącząca strony zawiera klauzule niedozwolone, które nie wiążą konsumenta z mocy art. 385 1 § 1 zd. 1 k.c.

W świetle kryteriów przewidzianych w przywołanym przepisie za niedozwolone należało uznać klauzule, zgodnie z którymi kredyt udzielany w złotych, był denominowany do waluty CHF wg kursu kupna waluty z tabeli banku na dany dzień, a raty kapitałowo-odsetkowe będą spłacane w złotych polskich po uprzednim ich przeliczeniu wg kursu sprzedaży CHF z tabeli kursowej banku. Sporne klauzule nie spełniały warunku sformułowania w sposób jednoznaczny i zrozumiały (art. 358 § 2 k.c.). Umowa kredytu nie przedstawiała w sposób przejrzysty konkretnych działań mechanizmu wymiany waluty obcej, tak by klient banku był w stanie samodzielnie oszacować, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiale kryteria, wypływające dla niego z umów konsekwencje ekonomiczne. Umowa nie dawała też żadnego instrumentu pozwalającego bronić się przed decyzjami banku w zakresie wyznaczonego kursu.

Umowa nie zawierała żadnych zasad ustalania kursu waluty CHF. Tak skonstruowana umowa pozostawiała pozwanemu Bankowi dowolność w zakresie wyboru kryteriów ustalania kursu franka szwajcarskiego w swoich tabelach kursowych, a w konsekwencji – kształtowania wysokości zobowiązań kredytobiorców. Ograniczeń w tym zakresie nie przewidują bowiem ani umowa ani przepisy prawa powszechnie obowiązującego. Takie uregulowanie umowne należy wobec tego uznać za sprzeczne z dobrymi obyczajami oraz naruszające interesy konsumenta. Pogląd, w myśl którego postanowienia umowy (regulaminu) określające zarówno zasady przeliczenia kwoty udzielonego kredytu na złotówki przy wypłacie kredytu, jak i spłacanych rat na walutę obcą, pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej mają charakter niedozwolonych postanowień umownych, pozostaje aktualny w najnowszym orzecznictwie Sądu Najwyższego, a Sąd Apelacyjny w niniejszym składzie w pełni pogląd ten podziela (tak m.in. postanowienie SN z 4.10.2023 r., I CSK 368/23, LEX nr 3610428 i powołane tam orzecznictwo), co czyni zarzuty strony pozwanej niezasadnymi. Dodać do powyższego można, że wykładnia językowa art. 385 1 § 1 zd. 1 k.c. nie stwarza podstaw do przyjęcia, że w ramach oceny abuzywności postanowienia istotny jest sposób jego stosowania przez przedsiębiorcę. Przeciwnie, skłania ona do wniosku, że decydujące znaczenie ma nie to, w jaki sposób przedsiębiorca stosuje postanowienie i dla kogo jest to korzystne, lecz to, w jaki sposób postanowienie kształtuje prawa i obowiązki konsumenta (tak: uchwała SN(7) z 20.06.2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2, zob. także postanowienie SN z 28.09.2023 r., I CSK 204/23, LEX nr 3608342).

Postanowienia umowne o analogicznej treści i identycznych skutkach jak postanowienia kwestionowane w niniejszej sprawie zostały wpisane do rejestru klauzul niedozwolonych na podstawie prawomocnych orzeczeń sądowych – nr wpisu (...). I tak; w wyroku z 27 grudnia 2010 r. w sprawie o sygn. akt XVII AmC 1531/09, Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów wW. w ramach kontroli abstrakcyjnej, uznał za niedozwolone i zakazał wykorzystywania w obrocie z konsumentami postanowienia zawartego we wzorcu umowy o nazwie „umowa o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych (...) waloryzowany kursem CHF” o treści: „raty kapitałowo-odsetkowe oraz raty odsetkowe spłacane są w złotych po uprzednim ich przeliczeniu wg kursu sprzedaży CHF z tabeli kursowej (...) Banku S.A. obowiązującego na dzień spłaty z godziny 14:50”. Zgodnie ze stanowiskiem TSUE zajętym w wyroku z 21 września 2023 r. w sprawie C - 139/22 - art. 3 ust. 1, art. 7 ust. 1 i art. 8 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że nie stoją one na przeszkodzie temu, by warunek umowny, który nie był indywidualnie negocjowany, został uznany przez właściwe organy krajowe za nieuczciwy z tego tylko powodu, że jego treść jest równoznaczna z treścią postanowienia wzorca umowy wpisanego do krajowego rejestru klauzul niedozwolonych.

Zgodnie z art. 385 1 § 1 k.c. postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. W przedmiotowej sprawie spełnione są wszystkie przesłanki przewidziane w wymienionym przepisie.

Powodowie działali jako konsumenci, a zaciągnięcie kredytu nastąpiło w celu zaspokojenia ich potrzeb mieszkaniowych, na co wskazuje wprost dokumentacja kredytowa.

Postanowienia zawarte w umowie będącej przedmiotem niniejszego postępowania nie były przedmiotem indywidualnych uzgodnień stron, o czym świadczy samo zawarcie umowy z zastosowaniem wzorca umownego. Co do zasady, wzorce te stanowią zbiór praw i obowiązków stron opracowany przed zawarciem umowy i wprowadzany do stosunku prawnego przez jedną ze stron w taki sposób, że druga strona nie miała wpływu na ich treść. Są one zwykle formułowane w oderwaniu od konkretnego stosunku umownego i w sposób jednolity określają treść przyszłych umów, stąd też strona, która wyraziła zgodę na zawarcie umowy nie może według swojej woli i wiedzy zmieniać jej treści.

Postanowienia umowne kwestionowane w niniejszym postępowaniu dotyczą głównych świadczeń stron, jednak nie zostały one sformułowane jednoznacznie, co również wynika z treści umowy. Odwołanie się do kursów walut zawartych w tabeli kursów obowiązującej w pozwanym Banku narusza równorzędność stron umowy, albowiem prowadzi do nierównomiernego rozłożenia uprawnień i obowiązków między stronami stosunku obligacyjnego, co godzi w dobre obyczaje i skutkuje rażącym naruszeniem interesów konsumenta. W tak ukształtowanym stosunku umownym konsument jest bowiem obciążony nieograniczonym ryzykiem kursowym i ponosi niebezpieczeństwo nieograniczonego wzrostu swojego zadłużenia pomimo dokonywania regularnych spłat. Konsument nadto zostaje obciążony tzw. „spreadem walutowym” stanowiącym dodatkowe wynagrodzenie banku za udzielenie kredytu i korzystanie z kapitału poza prowizją oraz odsetkami, pomimo tego, że brak jest ku temu jakichkolwiek podstaw.

Jak wynika z wyroku Sądu Najwyższego z dnia 28 września 2021r. I CSKP 74/21 umowa kredytowa jest zawierana na wiele lat, ma na celu zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych kredytobiorcy i wywiera daleko idący wpływ dla egzystencji konsumenta. Z uwagi na te okoliczności wprowadzenie do umowy kredytowej mechanizmu działania kursowego wymaga szczególnej staranności banku w zakresie wyraźnego wskazania zagrożeń wiążących się z oferowanym kredytem, tak, by konsument miał pełne rozeznanie konsekwencji ekonomicznych zawieranej umowy. Obowiązek informacyjny w zakresie ryzyka kursowego powinien być wykonany w sposób jednoznacznie i zrozumiale unaoczniający konsumentowi, który z reguły posiada tylko elementarną znajomość rynku finansowego, że zaciągniecie tego rodzaju kredytu jest bardzo ryzykowne, a efektem może być obowiązek zwrotu kwoty wielokrotnie wyższej, mimo dokonywanych regularnych spłat.

Również z orzecznictwa TSUE wynika, że prawidłowe pouczenie ze strony banku winno uświadomić kredytobiorcy, że ryzyko kursowe ma charakter nieograniczony i ukazywać wpływ także silnej deprecjacji waluty krajowej, w której dokonywane są płatności w stosunku do waluty indeksacji kredytu, na wysokość raty i saldo kredytu. Niekiedy może to bowiem spowodować, że ciężar spłaty kredytu będzie dla konsumenta nie do udźwignięcia. Trzeba przy tym wskazać, że sama wiedza konsumenta o zmienności kursów nie świadczy jeszcze o świadomości poziomu tego ryzyka. Pouczenia muszą być szczegółowe, zawierać symulacje i przedstawiać zmiany kursu w długim okresie, najlepiej gdyby był to czas obowiązywania umowy (wyrok TSUE z 30 kwietnia 2014 C-26/13; wyrok TSUE z 20 września 2017 r. C -186/16; wyrok TSUE z 20 września 2018 r. C-51/17; wyrok TSUE z 14 marca 2019 r. C-118/17)

Pozwany bank nie wykazał, aby spełnił obowiązek informacyjny zgodnie z przedstawionymi wyżej wymogami. Pozwany Bank nie udowodnił, aby informacje przekazane powodom przed zawarciem umowy były na tyle obszerne i jasne, że jako konsumenci, na ich podstawie mogli się orientować o skali ryzyka związanego z możliwą zmianą kursu waluty i wpływu tego ryzyka na wysokość całego zobowiązania kredytowego i poszczególnych rat. Tu wyraźnie podkreślić należy, że wykazanie tych okoliczności spoczywało na kredytodawcy a nie na kredytobiorcy.

To pozwany bank nie wykazał, że ryzyko kursowe jest nieograniczone zaś w przypadku silnej deprecjacji waluty krajowej ciężar spłaty kredytu/pożyczki może okazać się dla konsumentów nie do udźwignięcia. W efekcie powodowie nie zostali prawidłowo poinformowani o realnej skali tego ryzyka, a w szczególności, że kurs wzrostu będzie tak istotnie rzutować na saldo całego kapitału kredytu i wysokość rat. Powodom nie zaprezentowano szczegółowej symulacji która wskazywałaby, jakie kwoty kredytu będą musieli uiszczać w przypadku istotnego wzrostu kursu CHF. Konstrukcja samej umowy kredytu jest natomiast taka, że w przypadku wzrostu kursu franków to saldo może rosnąć nadal – teoretycznie w nieskończoność i bez żadnych ograniczeń. Nie sposób w tej sytuacji mówić o zachowaniu równorzędności podmiotów czy porównywalności wysokości świadczeń. Jest to rozwiązanie wadliwe i rażąco krzywdzące powodów, zaś skutków takiego rozwiązania z pewnością nie sposób było przewidzieć jedynie na podstawie analizy postanowień umowy, bez posiadania obszernej wiedzy i doświadczenia ekonomicznego.

Ocena korzyści i ryzyka płynącego z zawarcia umowy kredytu związanego z walutą, a zwłaszcza porównania go z kredytem złotówkowym, wymaga nie tylko określenia bieżących parametrów, ale i możliwego niekorzystnego rozwoju sytuacji na rynku. Dopiero podanie tych informacji – w oce­nie Sądu Apelacyjnego – jest na tyle jasne i precyzyjne, że pozwala przeciętnemu konsumentowi na podjęcie racjonalnej decyzji odnośnie ewentualnej opłacalności kredytu i płynącego stąd ryzyka finansowego. Niepełna informacja o ryzyku kursowym w oczywisty spo­sób wpływa na decyzję o zawarciu umowy kredytu powiązanej z kursem walutowym.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego, wyeliminowanie z umowy klauzul abuzywnych na tyle głęboko ingeruje w kluczowe elementy stosunku zobowiązaniowego i stosunek ten dekompletuje, że umowę należało uznać za nieważną w całości. W doktrynie prawa cywilnego rozwiązanie takie jest akceptowane (tak m.in. B. Gliniecki [w:] Kodeks cywilny. Komentarz aktualizowany, red. M. Balwicka-Szczyrba, A. Sylwestrzak, LEX/el. 2023, art. 385 ( 1) ; zob. także uchwała SN z 15 września 2020 r., III CZP 87/19, OSNC 2021, nr 2, poz. 11., w treści której Sąd Najwyższy wskazał, że jeżeli eliminacja niedozwolonego postanowienia umownego doprowadzi do takiej deformacji regulacji umownej, iż na podstawie pozostałej jej treści nie da się odtworzyć praw i obowiązków stron, to nie można przyjąć, że strony pozostają związane pozostałą częścią umowy; w treści tego uzasadnienia Sąd Najwyższy wyraził także pogląd, zgodnie z którym stwierdzenie, że postanowienie umowne ma cechy określone w art. 385 ( 1 )§ 1 k.c. i podlega sankcji określonej w art. 385 ( 1 )§ 2 k.c., wyłącza stosowanie w odniesieniu do umowy i tego postanowienia art. 58 § 3 k.c.

Zgodnie z postanowieniem SN z dnia 29 marca 2024 r., sygn. akt I CSK 2961/23:

- oceny tego, czy postanowienie umowne jest niedozwolone (art. 385 1 § 1 k.c.), dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy. Samo jej wykonanie nie jest zatem okolicznością decydującą o tym, iż postanowienie nie ma charakteru abuzywnego

- jeżeli eliminacja niedozwolonego postanowienia umownego doprowadzi do takiej deformacji regulacji umownej, że na podstawie pozostałej jej treści nie da się odtworzyć treści praw i obowiązków stron, to nie można przyjąć, iż strony pozostają związane pozostałą częścią umowy

- niedopuszczalne jest zastępowanie wyeliminowanego abuzywnego postanowienia umowy innym mechanizmem wyliczenia kwoty raty kapitałowo-odsetkowej.

- niedozwolone postanowienie umowne (art. 385 1 § 1 k.c.) jest od początku, z mocy samego prawa, dotknięte bezskutecznością na korzyść konsumenta, który może udzielić następczo świadomej i wolnej zgody na to postanowienie i w ten sposób przywrócić mu skuteczność z mocą wsteczną

- postanowienia umowy (regulaminu) określające zarówno zasady przeliczenia kwoty udzielonego kredytu na złotówki przy wypłacie kredytu, jak i spłacanych rat na walutę obcą, pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej mają charakter niedozwolonych postanowień umownych.

W sprawie nie ma możliwości utrzymania umowy poprzez wprowadzenie, w miejsce postanowienia niedozwolonego, regulacji zastępczej. Nie można w szczególności uznać, iż taką regulację może stanowić przepis art. 358 § 2 k.c. – przepis ten nie ma bowiem charakteru normy dyspozytywnej w rozumieniu wynikającym z orzecznictwa TSUE. Nadto rozważania w tym zakresie są bezprzedmiotowe, skoro powodowie składając pozew złożyli jednoznaczne oświadczenie o braku woli utrzymania spornej umowy.

Abuzywnych postanowień dotyczących klauzul przeliczeniowych nie można zastąpić możliwością spłaty rat bezpośrednio w CHF czy też innym kursem CHF, który nie naruszałby interesów powodów. W dacie zawarcia umowy kredytowej nie było w prawie polskim żadnych przepisów dyspozytywnych, które mogłyby być aktualnie wykorzystane do zastąpienia postanowień abuzywnych. Nie można zatem zastąpić postanowień abuzywnych art. 69 ust 3 prawa bankowego, ponieważ przepis ten został wprowadzony ustawą antyspreadową z 2011 roku i nie konwaliduje postanowień abuzywnych z daty zawarcia umowy w 2008 roku. Umownej klauzuli przeliczeniowej nie można też zastąpić średnim kursem NBP. W polskim systemie prawa cywilnego na datę zawarcia spornej umowy brak było tego rodzaju przepisu, który pozwalałby sądowi zaradzić skutkom nieważności abuzywnego warunku poprzez zastąpienie go przepisem o charakterze dyspozytywnym. Nie może stanowić go art. 358 k.c., który w obecnym brzmieniu obowiązuje od stycznia 2009 r. Tymczasem umowa pomiędzy stronami została zawarta w 2008 r. Powstałej luki nie da się też zastąpić zgodnie z art. 56 k.c. aktualnym, kursem rynkowym. W 2008 roku nie było utrwalonych zwyczajów czy zasad współżycia społecznego, które w sytuacji kredytu indeksowanego nakazywałyby sięgać do kursu rynkowego.

Powstałej luki co do abuzywnych postanowień waloryzacyjnych nie można zastąpić też art. 65 § 2 k.c. na podstawie wykładni oświadczeń woli stron. W momencie zawierania umowy kwestia przeliczeń kursowych i sposobu tych przeliczeń nie była między stronami w żaden sposób uzgadniana. Została powodom narzucona przez bank we wzorcu umownym. Nikt powodom na etapie zawarcia umowy nie tłumaczył klauzul przeliczeniowych, w ogóle nie mówiono o możliwości stosowania do przeliczeń kursowych średniego kursu NBP. Trudno zatem mówić o możliwości wykładni oświadczeń woli stron i badaniu zgodnego zamiaru stron umowy.

Takim przepisem dyspozytywnym nie są też art. 24 i 111 ust. 1 pkt 4 ustawy o NBP z dnia z dnia 29 sierpnia 1997 r. (Dz.U.2022.492 t.j. z dnia 2022.03.01). Przepisy te regulują jedynie politykę walutową jaką prowadzi NBP.

Powstałej luki co do abuzywnych postanowień waloryzacyjnych nie można zastąpić też powoływanym przez bank art. 41 ustawy prawo wekslowe. Przepis ten dotyczy tylko weksli wystawionych w walucie, a nie umów, podlegających regulacjom ustawy prawo bankowe i k.c. dotyczącym zobowiązań. Przepisów tych nie można w tym przypadku stosować przez analogię. Ponadto kurs wymiany wynikający z odpowiedniego zastosowania art. 41 prawa wekslowego nie mógł być odczytywany jako przepis dyspozytywny, albowiem nie został jako taki wprowadzony do porządku prawnego dla innych potrzeb, niż zapłata weksla w walucie-por. wyrok SA w Warszawie z dnia 26 października 2020 r. I ACa 215/20. Ponadto przepis art. 41 prawa wekslowego reguluje kwestię przeliczenia zobowiązania wekslowego wyrażonego w walucie obcej, nie wskazuje przy tym według jakiego kursu waluty ma zostać dokonane przeliczenie, w szczególności nie wskazuje na kurs średni NBP.

Sąd I instancji, prawidłowo ocenił, że w świetle obowiązujących przepisów – przytoczonych wyżej, oraz orzeczeń SN i TSUE, umowa zawartą przez strony w dniu 25 lipca 2008 r. ocenić należy jako nieważną. Apelacja strony pozwanej w zakresie pkt 1 wyroku Sądu I instancji podlegała oddaleniu, w oparciu o treść art. 385 k.p.c.

Odnośnie orzeczenia obejmującego żądanie zapłaty, wyrzeczenia zawarte w pkt II zaskarżonego wyroku na datę zamknięcia rozprawy przed Sąd I instancji, Sąd Apelacyjny uznaje za poprawne co do wysokości kwot w nim wskazanych. W okresie od dnia 25 lipca 2008 r. do 21 stycznia 2022 r. powodowie uiścili na rzecz pozwanej tytułem spłat rat kapitałowo-odsetkowych kredytu kwotę 90 571,36zł. i 57 541,82 CHF.

Wg przeważającej, na datę wydawania wyroku przez Sąd Apelacyjny linii orzeczniczej, rozliczenie nieważnej umowy o kredyt indeksowany do waluty obcej następuje wg teorii dwóch kondykcji. Na takim stanowisku stanął Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 7 maja 2021 r., sygn. akt III CZP 6/21, której nadał moc zasady prawnej „Jeżeli bez bezskutecznego postanowienia umowa kredytu nie może wiązać, konsumentowi i kredytodawcy przysługują odrębne roszczenia o zwrot świadczeń pieniężnych spełnionych w wykonaniu tej umowy (art. 410 § 1 w związku z art. 405 k.c.). Podobne zapatrywanie wyraził Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 16 lutego 2021 r., sygn. akt III CZP 11/20, w której stwierdził, że stronie, która w wykonaniu umowy kredytu, dotkniętej nieważnością, spłacała kredyt, przysługuje roszczenie o zwrot spłaconych środków pieniężnych jako świadczenia nienależnego (art. 410 § 1 w związku z art. 405 k.c.) niezależnie od tego, czy i w jakim zakresie jest dłużnikiem banku z tytułu zwrotu nienależnie otrzymanej kwoty kredytu” (zob. też uchwałę SN z dnia 25 kwietnia 2024 r., sygn. akt III CZP 25/22).

Zgodnie z art. 498 k.c. gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z nich może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony, jeżeli przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku, a obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym (§ 1), wskutek potrącenia obie wierzytelności umarzają się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej (§ 2). Samo oświadczenie o potrąceniu ma charakter prawnokształtujący i konstytutywny. Jest oświadczeniem woli. Jest też oświadczeniem jednostronnym, gdzie skutek w postaci potrącenia wierzytelności powstaje bez udziału, w tym zgody, drugiej strony.

Wszystkie przesłanki warunkujące możliwość dokonania potrącenia w niniejszej sprawie zostały spełnione: wzajemność wierzytelności (tzn. dłużnik jest jednocześnie wierzycielem swojego wierzyciela i odwrotnie), jednorodzajowość świadczeń, wymagalność obu wierzytelności (z zastrzeżeniem jak niżej) oraz możliwość dochodzenia ich przed sądem. Odnośnie wymagalności wierzytelności wskazać należy, że wierzytelność jest wymagalna, gdy wierzyciel może żądać spełnienia świadczenia przez dłużnika. W literaturze powszechnie przyjęty jest pogląd, że wymagalna musi być jedynie wierzytelność potrącającego. Co prawda nie wynika to wprost z przepisu, jednak na gruncie wykładni systemowej takie rozwiązanie wydaje się uzasadnione, zwłaszcza ze względu na możliwość przedterminowego spełnienia świadczenia przewidzianą w art. 457 k.c.

Powodowie posiadają wymagalną wierzytelność w stosunku do pozwanego Banku w kwocie wskazanej w wyroku sądu 1 instancji tj. w kwocie 90 571,36zł. i 57 541,82 CHF.

Na datę wymagalności, tj. na dzień 27 kwietnia 2022 r. - bowiem o takiej dacie mowa w wyroku Sądu I instancji jako o dacie wymagalności roszczeń dochodzonych pozwem, która to data nie była kwestionowana przez strony procesu - wg średniego kursu CHF ogłoszonego przez NBP tabela A – gdzie kurs CHF to 4,6042 – kwota 57 541,82 CHF odpowiada kwocie 264 934,04 zł. Łącznie uiszczona przez powodów na rzecz pozwanego Banku w walucie PLN kwota dochodzona pozwem, a odpowiadająca świadczeniom przez nich uiszczonym w wykonaniu nieważnej umowy w okresie od dnia 25 lipca 2008 r. do 21 stycznia 2022 r. to kwota 355.505,40 zł (90 571,36 zł + 264 934,04zł). Kwota 355.505,40 zł odpowiada świadczeniom uiszczonym przez powodów, w okresie objętym podstawą faktyczną powództwa. Jest to kwota o jakiej też mowa w wyroku sądu I instancji, w pkt 2 sentencji. Z kolei, pozwany Bank posiada w stosunku do powodów wierzytelność odpowiadającą wysokości wypłaconego im kapitału kredytu w kwocie 374 309,31 zł.

Wierzytelność banku stała się wymagalna w momencie złożenia oświadczenia o potrąceniu zawartego w odpowiedzi na zmodyfikowany pozew – 19.04.2021r. Przez wymagalność rozumieć należy stan, w którym w którym wierzyciel (tu: bank) mógł skutecznie żądać od dłużnika (tu: kredytobiorców) zadośćuczynienia jego roszczeniu. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, złożone wówczas przez pełnomocnika procesowego Banku oświadczenie o potrąceniu, zawierało dorozumiane wezwanie o zapłatę kwoty postawionej do potrącenia. Mogło być skutecznie złożone wobec pełnomocnika kredytobiorców, nawet nielegitymującemu się pełnomocnictwem do czynności materialnoprawnych (zob. uchwała SN z dnia 2 lipca 2024 r. gdzie wskazano m. in., że dla skuteczności podniesionego zarzutu potrącenia na podstawie art. 203 1 k.p.c. i odbioru takiego oświadczenia wystarczające jest pełnomocnictwo procesowe).

Odnośnie zarzutu potrącenia, Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 13 grudnia 2024 r., sygn. akt I CSK 4426/23, wskazał m. in., że pozwany może zgłosić zarzut potrącenia dopiero po wytoczeniu powództwa przeciw niemu, lecz obowiązany jest wtedy jednoznacznie wyrazić wolę potrącenia w toku postępowania. W innym postanowieniu z dnia 30 listopada 2021 r., sygn. akt V CSK 284/21, Sąd Najwyższy wyraził stanowisko zgodnie z którym od potrącenia jako czynności materialnoprawnej - która może być złożona także w piśmie doręczonym w toku procesu czy przed wytoczeniem powództwa - odróżnić trzeba zarzut potrącenia będący czynnością procesową. Ze względu na doniosłe skutki materialnoprawne potrącenia (umorzenie wierzytelności wzajemnej) oraz skutki prawnoprocesowe (litispendencja i res iudicata), pozwany powinien wyrazić swoją wolę potrącenia w sposób dostatecznie wyraźny oraz wskazać kwotowo potrącaną wierzytelność. Ponadto spoczywa na nim wykazanie przesłanek warunkujących dokonanie potrącenia (art. 498 § 1 k.c.).

W tym miejscu, Sąd Apelacyjny wskazuje, że bank posiada w stosunku do kredytobiorców nieważnej umowy o kredyt indeksowany do waluty CHF jedynie wierzytelność o zwrot kwoty kapitału kredytu wypłaconego kredytobiorcom oraz wierzytelność o odsetki tytułem opóźnienia w terminie płatności zwrotu kapitału. W świetle orzecznictwa TSUE bankowi nie przysługują inne roszczenia, np. roszczenie o tzw. wynagrodzenie za korzystanie z kapitału (zob. np. wyrok TSUE z dnia 15 czerwca 2023 r., C-520/21, postanowienie TSUE z dnia 11 grudnia 2023 r., C-756/22, wyrok TSUE z dnia 12 stycznia 2024 r., C-488/23).

Na skutek potrącenia własnej wierzytelności z wierzytelnością drugiej strony nieważnej umowy obie wierzytelności umorzyły się do wysokości wierzytelności niższej, czyli wierzytelności powodów, jako że wierzytelność kredytobiorców to kwota 355.505,40 zł, a wierzytelność banku to kwota 374 309,31 zł. W efekcie, roszczenie powodów, w części obejmującej żądanie zapłaty nie zasługiwało na uwzględnienie w żadnej części, jako że wierzytelność banku przedstawiona do potrącenia była wyższa niż wierzytelność powodów objęta żądaniem pozwu o kwotę 18 803,91 zł. Stąd wyrok sądu I instancji, w zakresie objętym pkt 2 wyroku Sądu I instancji wymagał zmiany w sposób wskazany w pkt 1 wyroku Sądu Apelacyjnego, na podstawie art. 386 § 2 k.p.c.

Do powyższego dodać można, że przyjęcie możliwości dokonania potrącenia wierzytelności przysługujących każdej ze stron procesu, przy uwzględnieniu dyspozycji art. 499 k.c., zgodnie z którym oświadczenie o potrąceniu ma moc wsteczną od chwili, kiedy potrącenie stało się możliwe; faktu, że bank w sposób dorozumiany wezwał kredytobiorców do zapłaty kwoty 374 309,31zł. w odpowiedzi na zmodyfikowane żądanie pozwu z dnia 22 lutego 2021 r. oraz, że to od woli kredytobiorców zależało czy chcą wykonać nieważną umowę oraz, że w zaskarżonym wyroku sąd przyjął wymagalność roszczenia powodów na dzień 27 kwietnia 2022 r. czego strony nie kwestionowały oznacza, że roszczenie o zasądzenie odsetek na rzecz kredytobiorców tytułem opóźnienia w spełnieniu świadczenia, co do kwoty niższej niż wierzytelność banku objęta zarzutem potrącenia, okazało się niezasadne (zob. też uchwałę SN z dnia 25 kwietnia 2024 r., sygn. akt III CZP 25/22). Jak już wyżej wskazano do dokonania potrącenia wystarczającym jest aby wierzytelność potrącającego była wymagalna.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Apelacyjny zmienił pkt 3 wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 23 maja 2023 r. w ten sposób, że oddalił powództwo w części objętej pkt 2 wyroku, w oparciu o dyspozycję art. 386 § 1 k.p.c. oddalając apelację strony pozwanej w pozostałym zakresie, w tym w zakresie orzeczenia o kosztach postępowania za I instancję, kierując się wskazaniami jak co do kosztów za udział stron przed sądem II instancji w oparciu o dyspozycję art. 385 k.p.c.

O kosztach postępowania apelacyjnego, w pkt 3 wyroku Sąd Apelacyjny orzekł w oparciu o dyspozycję art. 100 k.p.c. i zgodnie § 2 ust. 7 i § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r., poz. 1964 ze zm.). Od pozwanego Banku na rzecz powodów zasądzono wynagrodzenie pełnomocnika procesowego powodów w taryfowej - pełnej wysokości (8.100 zł) biorąc pod uwagę, że apelacja strony pozwanej jedynie częściowo została uwzględniona. W sprawie, jak niniejsza, o zasadzie ponoszenia kosztów powinno decydować samo rozstrzygnięcie o racjach konsumenta co do bezskuteczności umowy kredytu, a nie zaś porównanie na ile powodowie utrzymali się ze swymi żądaniami, a na ile ulegli. Należy mieć na uwadze, że działania konsumenta są niejako wymuszone postępowaniem pozwanego Banku, który mimo ugruntowanego orzecznictwa SN i TSUE odnośnie umów indeksowanych/denominowanych do waluty CHF, klauzul abuzywnych zawartych w kwestionowanej przez powodów umowie, nie wyraża zgody na rozliczenie kwestionowanej przez kredytobiorców umowy bez procesu sądowego. Ryzyko obciążenia kredytobiorcy/konsumenta kosztami procesu w sprawie jak niniejsza skutkowałoby niewątpliwie „hamująco”, co nie jest akceptowane w świetle orzecznictwa TSUE. Na marginesie zwrócić też można uwagę na uregulowanie zawarte w art. 458 ( 16 ) k.p.c.