Wyrok z 9 września 2025, sygn. I ACa 934/23
Pokaż pozostałe podstawy prawne (7)
Sygn. akt I ACa 934/23
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 9 września 2025 r.
Sąd Apelacyjny w Krakowie – I Wydział Cywilny
w składzie:
Przewodniczący: SSA Sławomir Jamróg
Protokolant: Sara Cieślik
po rozpoznaniu w dniu 9 września 2025 r. w Krakowie na rozprawie
sprawy z powództwa P. K., E. K. (1) i E. K. (2)
przeciwko (...) Bank (...) Spółce Akcyjnej
z siedzibą w W.
o ustalenie
na skutek apelacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w Tarnowie
z dnia 9 lutego 2023 r. sygn. akt I C 923/21
1. oddala apelację;
2. zasądza od strony pozwanej na rzecz każdego z powodów, tytułem kosztów postępowania apelacyjnego, kwoty po 1.350 zł (jeden tysiąc trzysta pięćdziesiąt złotych) z odsetkami, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty.
Sygn. akt I ACa 934/23
UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 9 lutego 2023r. , sygn. akt I C 923/21 Sąd Okręgowy w Tarnowie ustalił, że umowa kredytu hipotecznego mieszkaniowego (...) o numerze (...) (...) z dnia 30 września 2005 roku zawarta pomiędzy powodami E. K. (2), E. K. (1) i P. K. a stroną pozwaną (...) Bankiem (...) Spółką Akcyjną z siedzibą w W. jest nieważna (pkt I), zasądził od strony pozwanej (...) Banku (...) S.A. z siedzibą w W. na rzecz powodów E. K. (2), E. K. (1) i P. K. solidarnie kwotę 6 417 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania, w tym kwotę 5 417 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty ( pkt II).
Podstawę tego rozstrzygnięcia stanowił następujący stan faktyczny .
E. K. (1) zawarł w dniu 5 września 2005 roku E. K. (1) zawarł z (...) M. S., A. C. Spółka Jawna z siedzibą w K. umowę o wybudowanie i sprzedaż lokalu mieszkalnego, który miał być przeznaczony dla jego syna P.. Celem sfinansowania zakupu tego lokalu Powodowie postanowili zawrzeć umowę kredytu mieszkaniowego w (...) S.A. w W., pozostając w zaufaniu do pracowników pozwanego banku, którego wieloletnim klientem był E. K. (1). Umowa została zawarta pomiędzy P. K., jego rodzicami a pozwanym Bankiem, ponieważ zgodnie z informacją pochodzącą od strony pozwanej, P. K. nie miał samodzielnie zdolności kredytowej..
Powodowie zamierzali zaciągnąć kredyt w złotych polskich, jednak pracownik (...) S.A. namówił powodów na zaciągnięcie kredytu we frankach szwajcarskich. Powodowie złożyli w dniu 26 września 2005 roku w pozwanym Banku wniosek o kredyt. W dniu 30 września 2005 roku powodowie zawarli ze stroną pozwaną umowę kredytu mieszkaniowego (...) nr (...) (...).
Powodowie nie mieli możliwości uzgadniania i negocjowania warunków tej umowy, w tym negocjowania kursu walut czy też postanowień zawartych w Regulaminie kredytu mieszkaniowego.
P. K. dostrzegł drobny błąd w umowie i chciał go poprawić, ale wówczas uzyskał informację, że powodowie są w oddziale banku i nie można w chwili obecnej poprawić w żaden sposób wzoru przedstawionej umowy, gdyż przygotowuje go centrala w W..
W momencie zawierania umowy kredytu P. K. pracował jako asystent sędziego, E. K. (1) był adiunktem na (...) w K., a E. K. (2) pracowała w firmie poligraficznej.
Na podstawie przedmiotowej umowy bank zobowiązał się do pozostawienia do dyspozycji powodów kredytu w kwocie 48.600,00 CHF, co stanowiło równowartość 150.490 zł według kursu średniego z dnia przyjęcia wniosku o kredyt (Tabela kursów (...) S.A.).
Zgodnie z postanowieniami umowy, wypłata kredytu miała być dokonywania w transzach, na rachunek inwestora, tj. (...)” M. S., A.C. Spółki Jawnej z siedzibą w K. w formie przelewu – zgodnie z pisemną dyspozycją kredytobiorców. Kredyt miał być wypłacany 1) w walucie wymienialnej – na finansowanie zobowiązań za granicą i w przypadku zaciągnięcia kredytu na spłatę kredytu walutowego, 2) w walucie polskiej – na finansowanie zobowiązań w kraju. W przypadku wypłacania kredytu w walucie polskiej, stosowany był kurs kupna dla dewiz (aktualna Tabela kursów) obowiązujący w (...) S.A. w W. w dniu realizacji zlecenia płatniczego ( § 5 ust. 1 – 5 umowy).
Kredytodawca miał pobierać odsetki od kredytu w walucie kredytu według zmiennej stopy procentowej, w stosunku rocznym, której wysokość jest ustalana w dniu rozpoczynającym pierwszy i kolejne trzymiesięczne okresy obowiązywania stawki referencyjnej jako suma stawki referencyjnej i stałej marży. Pierwszy okres obowiązywania stawi referencyjnej rozpoczynał się w dniu wypłaty kredytu. Trzymiesięczne okresy obowiązywania stawki referencyjnej miały kończyć się w dniu poprzedzającym dzień, który datą odpowiada dniowi, w którym rozpoczął się poprzedni trzymiesięczny okres obowiązywania stawki referencyjnej, z uwzględnieniem zasad liczenia terminów oznaczonych w miesiącach. W dniu zawarcia umowy stawka referencyjna wynosiła 0,77%, marża wynosiła 1,8 p.p., a oprocentowanie kredytu wynosiła 2,57% w stosunku rocznym. Dla celów ustalenia stawki referencyjnej – (...) S.A. w W. miał posługiwać się stawką LIBOR publikowaną odpowiednio o godz. 11:00 GMT lub 11:00 na stronie informacyjnej R., w drugim dniu poprzedzającym dzień rozpoczynający pierwszy i kolejne trzymiesięczne okresy obowiązywania stawki referencyjnej, zaokrągloną według matematycznych zasad do czterech miejsc po przecinku. W przypadku braku notowań stawki referencyjnej LIBOR dla danego dnia do wyliczenia stopy procentowej stosuje się odpowiednio notowania z dnia poprzedzającego, w którym było prowadzone notowanie stawki LIBOR. Za dzień braku notowań stawki LIBOR uznawano ponadto dzień uznany na terenie RP za dzień wolny od pracy. Zmiana wysokości stawki referencyjnej powodowała zmianę wysokości oprocentowania kredytu o taką samą liczbę punktów procentowych. Odsetki miały być obliczane miesięcznie od kwoty zadłużenia z tytułu kredytu według obowiązującej w tym okresie zmiennej stopy procentowej dla kredytu, począwszy od dnia wypłaty pierwszej transzy, do dnia poprzedzającego spłatę kredytu włącznie ( § 6 ust. 1 – 4, § 7 umowy).
Za czynności związane z obsługą kredytu oraz zmianą postanowień umowy (...) S.A. w W. pobierać miał od kredytobiorców prowizje i opłaty bankowe określone w Taryfie. W dniu zawarcia umowy obowiązywały prowizje i opłaty bankowe oraz ich wysokość określone w Taryfie ( § 8 ust. 1 – 2 umowy).
Zabezpieczeniem spłaty kredytu były:
1) hipoteka zwykła w kwocie 48 600,00 CHF oraz hipoteka kaucyjna do kwoty 24 300,00 CHF ustanowione na kredytowanej nieruchomości,
2) weksel in blanco wraz z deklaracją wekslową i oświadczeniami o poddaniu się egzekucji,
3) umowa cesji praw z polisy ubezpieczeniowej kredytowanej nieruchomości od ognia i innych zdarzeń losowych na rzecz banku ( § 11 ust. 1 umowy).
Kredytobiorcy korzystali z karencji w spłacie kredytu w okresie od dnia 20 grudnia 2006 roku. W tym czasie mieli spłacać należne kredytodawcy odsetki – od dnia wypłaty do dnia 19 grudnia 2006 roku. Po okresie karencji, kredytobiorcy mieli spłacać zadłużenie z tytułu kredytu i odsetek do dnia 5 września 2025 roku w ratach malejących ( § 12 ust. 1 – 4)
Spłata zadłużenia z tytuły kredytu i odsetek kredytobiorców miała następować w drodze potrącania przez (...) S.A. w W. swoich wierzytelności z tytułu udzielonego kredytu z rachunku oszczędnościowo – rozliczeniowego kredytobiorców nr (...) ( § 13 ust.1). Potrącanie środków z rachunku oszczędnościowo – rozliczeniowego w walucie polskiej miały następować w wysokości stanowiącej równowartość kwoty kredytu lub raty w walucie wymienialnej, w której udzielony jest kredyt, według obowiązującego w (...) S.A. w dniu wymagalności, kursu sprzedaży dla dewiz (aktualna Tabela kursów) ( § 13 ust. 7).
Niespłacenie przez kredytobiorców części albo całości raty w terminie umownym powodowało, że należność z tytułu zaległej spłaty miała stać się zadłużeniem przeterminowanym i zostać przeliczona na walutę polską według kursu sprzedaży dewiz obowiązującego w (...) S.A. w W. (§ 18 ust. 1 umowy).
Kwota udzielonego kredytu została przelana w PLN bezpośrednio na rzecz dewelopera, który budował nieruchomość dla P. K..
Powodowie otrzymali kwotę kredytu w pięciu transzach wypłaconych w dniu 27 października 2005 roku w kwocie 27 000,00 zł, dnia 23 stycznia 2006 roku w kwocie 27 000,00 zł, dnia 26 kwietnia 2006 roku w kwocie 12 000 zł, dnia 10 lipca 2006 roku w kwocie 27 000 zł i dnia 7 listopada 2006 roku –pozostała kwota niezbędna do realizacji inwestycji. Łącznie zatem powodowie otrzymali kwotę 150 490,00 zł.
Spłata zadłużenia przez powodów z tytułu kredytu i odsetek następowała na podstawie przelewów dokonywanych przez P. K. z rachunku bankowego jego ojca – E. K. (1) w walucie polskiej – równowartości w walucie polskiej kwoty kredytu i odsetek w walucie kredytu według kursu sprzedaży dla dewiz, obowiązującego u strony pozwanej w dniu spłaty.
Ostatnie raty przed ich wstrzymaniem w związku z postanowieniem o zabezpieczeniu wynosiły 900 zł.
W dniu 22 listopada 2019 roku P. K. skierował do strony pozwanej reklamację kredytu mieszkaniowego domagając się uznania umowy kredytu za nieważną.
W odpowiedzi na to pismo, kredytodawca wskazał, że umowa jest ważna, realizowana w sposób prawidłowy i z tego powodu bank nie widzi podstaw do uwzględnienia zgłoszonych roszczeń.
Nadto Sąd Okręgowy ustalił, że obecnie P. K. jest sędzią Sądu Okręgowego w K., a jego rodzice są emerytami. Żadne z nich nigdy nie prowadziło ani nie prowadzi działalności gospodarczej.
Przy tym stanie faktycznym Sąd pierwszej instancji uznał, że powództwo zasługuje w całości na uwzględnienie.
Sąd pierwszej instancji przyjął, ze powodowie posiadają interes prawny w ustaleniu w rozumieniu art. 189 k.p.c. Z umowy wynikał długoterminowy stosunek prawny, który nie został dotychczas, zgodnie z jej treścią, wykonany. Stwierdzenie nieważności czy nieistnienia umowy przesądza w sposób ostateczny o braku obowiązku spełniania na rzecz Banku mających oparcie w treści umowy świadczeń w przyszłości, a więc o zezwoleniu na zaprzestanie spłaty kolejnych rat kredytu. Ustalające orzeczenie sądu usuwa więc wątpliwości co do istnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy i zapobiega dalszemu sporowi o roszczenia Banku wynikające z umowy.
Odwołując się do treści art. 385 ( 1 )§ 1 – 4 k.c. k.c. , dyrektywy Rady Wspólnot Europejskich 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 roku w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz. Urz. WE L Nr 95, s. 29 ze zm.), oraz do poglądów orzecznictwa Sąd pierwszej instancji uznał, że do przedmiotowej umowy kredytu denominowanego zostały włączone przez przedsiębiorcę nieuzgodnione indywidualnie postanowienia niedozwolone kształtujące mechanizm denominacji. Kwota kredytu została wyrażona w umowie w walucie obcej ( CHF) a następnie wypłacona w walucie krajowej w oparciu o kurs kupna waluty obcej a następnie spłacana w walucie krajowej. W ocenie Sądu powodowie podpisujący przedmiotową umowę kredytu działali jako konsumenci,. Na dzień zwarcia umowy nie mieli możliwości uzyskania, w oparciu o jednoznaczne i obiektywne kryteria, jaka kwota zostanie im przekazana. Powodowie nie zostali też w sposób odpowiedni poinformowani o ostatecznej wysokości kwoty do spłaty, gdyż wysokość ta zależna była od ustalanych indywidualnie przez bank tabel kursów walut. Wysokość poszczególnych rat uzależniona była od mierników wartości określanych przez bank w sposób arbitralny. Jakkolwiek postanowienia te dotyczą głównych świadczeń stron to jednak nie spełniają one wymogu przejrzystości warunków umownych. Na ich bowiem podstawie kredytobiorcy nie byli w stanie oszacować kwoty (kwot), którą mają obowiązek świadczyć w przyszłości. Powyższe oznacza, że niedozwolone postanowienia umowy o kredyt mieszkaniowy (...) z dnia 30 września 2005 roku, które określały mechanizm denominacji nie wiążą powodów jako kredytobiorców. Ocena w tym zakresie została przeprowadzona z uwzględnieniem okoliczności (według stanu) z daty zawarcia umowy.
Zdaniem Sądu Okręgowego po wyeliminowaniu abuzywnych postanowień określających mechanizm denominacji dojdzie do usunięcia z umowy postanowienia określającego główne świadczenia stron. Taka umowa nie może dalej obowiązywać. Tak zmodyfikowana umowa nie odpowiadałaby woli stron. Z tego powodu umowa jest nieważna. Na skutek nieważności wskazuje również brzmienie przepisu art. 353 1 k.c. Wyeliminowanie bowiem klauzul niedozwolonych prowadziłoby do uchylenia ryzyka kursowego charakterystycznego dla umowy kredytu wyrażonego w walucie obcej, uzasadniającego powiązanie stawki oprocentowania ze stawką LIBOR. Byłoby to więc równoznaczne z tak daleko idącym przekształceniem umowy, że należy ją uznać za umowę o odmiennej istocie i charakterze, co również przemawia za stwierdzeniem jej nieważności . W tym przypadku brak było możliwości ewentualnego uzupełnienia luk powstałych w umowie po usunięciu z niej nieuczciwych postanowień umownych wobec braku odpowiednich przepisów dyspozytywnych i wobec faktu, że powodowie konsekwentnie wnosili o uznanie, iż umowa kredytu mieszkaniowego zawartego ze stroną pozwaną jest nieważna. Nieważność całej umowy nie zagraża interesom powodów będących konsumentami i kredytobiorcami. Zdaniem więc Sądu pierwszej instancji cała sporna umowa jest nieważna od samego początku na skutek abuzywności postanowień umowy kształtujących mechanizm przeliczania.
W konsekwencji Sąd Okręgowy w całości uwzględnił powództwo P. K., E. K. (1) i E. K. (2), orzekając jak w punkcie I wyroku. Jako podstawę rozstrzygnięcia o kosztach powołano art. 98 § 1 i § 3 k.p.c.,
Apelację od tego wyroku wniosła strona pozwana zaskarżając orzeczenie w całości .
I. Przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy a to:
1. naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. poprzez:
a) dokonanie istotnych ustaleń w sposób sprzeczny ze zgromadzonym materiałem dowodowym:
- w postaci Umowy kredytu oraz zawiadomień o wysokości rat poprzez niezasadne ustalenie, że Bank miał prawo do jednostronnego określania wysokości rat kredytu waloryzowanego kursem poprzez zastosowanie kursu ustalanego w Tabeli kursów Banku, na którą konsument nie miał jakiegokolwiek wpływu, w sytuacji, gdy kurs CHF/PLN nie ma żadnego wpływu na wysokość raty kapitałowo - odsetkowej;
- w postaci Umowy kredytu oraz zawiadomień o wysokości rat poprzez niezasadne przyjęcie, że na gruncie niniejszej umowy Bank miał możliwość dowolnego kształtowania zobowiązania Powoda, w sytuacji, gdy powodowie z łatwością mogli się uwolnić od rozliczania należności z tytułu rat kredytu z wykorzystaniem Tabeli kursów Banku poprzez wskazanie jako rachunku właściwego do spłaty rachunku technicznego w CHF lub rachunku walutowego w CHF przy zawarciu Umowy kredytu lub w dowolnym momencie w toku jej wykonywania ;
- w postaci Umowy kredytu poprzez przyjęcie, że zastrzeżenie na rzecz Banku prawa ustalania kursu CHF/PLN w Tabeli kursowej, jest sprzeczne z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając interesy konsumenta, podczas gdy w rzeczywistości istnienie pierwszej z przesłanek nie determinuje występowania drugiej, gdyż obie winny być przedmiotem dowodzenia, zaś ciężar dowodu, że występują razem, ciąży na Powodzie, który powyższego w toku postępowania nie wykazał, a ponadto Sąd I instancji całkowicie pominął fakt, że Bank stosuje Tabelę kursów walut z uwagi na ustawowy obowiązek, wynikające z art. 111 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe;
b) błędne ustalenie, że umowa kredytowa nie podlegała indywidualnym uzgodnieniom oraz nie było możliwości zmiany wzorca umowy , podczas gdy zestawienie postanowień wzorca umownego oraz Umowy kredytu powinno prowadzić do wniosku, że zasady wypłaty kwoty kredytu były indywidualnie uzgodnione przez strony, w szczególności w zakresie wypłaty i spłaty kredytu. Powodowie mogli wybrać jedną z dwóch możliwości spłaty w walucie polskiej i walucie wymienialnej (§ 13 ), więc mieli realną możliwość ukształtowania umowy w zakresie spłaty rat, bo Bank nie czynił przeszkód Kredytobiorcom, aby dokonywali spłaty rat kredytu w walucie obcej. Powodowie mogli zmienić rachunek właściwy do spłaty rat kredytu na podstawie jednostronnej dyspozycji, albowiem (...) (...) SA od początku oferowania kredytów w walutach wymienialnych zezwalała swoim klientom na świadczenie w walucie kredytu, czyli z pominięciem klauzul przeliczeniowych, Tabeli kursów walutowych i spreadu , stąd wynikającego;
c) przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów poprzez uznanie dowodu z wyjaśnień Powoda za wiarygodny opierając się wyłącznie na oświadczeniach strony postępowania, które nie korespondują ze zgromadzonym materiałem procesowym, w szczególności dokumentami potwierdzającymi czynności i oświadczenia podczas procedowania wniosku kredytowego.
3. naruszenie art. 278 § 1 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. w zw. z art. 235 ( 2)§1 k.p.c. polegające na bezzasadnym oddaleniu wniosku pozwanego o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego do spraw bankowości na okoliczności wskazane w odpowiedzi na pozew i dalszych pismach procesowych pozwanego, pomimo że okoliczności te miały istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, przede wszystkim w zakresie oceny spornej Umowy kredytu pod względem potencjalnej i faktycznej możliwości dowolnego, oderwanego od realiów i zwyczajów rynkowych kształtowania kursu waluty podawanego przez (...)w Tabeli kursów a w rezultacie do dowolnego i naruszającego interes powoda przeliczania świadczeń spełnianych w wykonaniu spornej Umowy kredytu,
II. naruszenie prawa materialnego a to:
1. art. 65 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 i w zw. z art. 69 ust. 1 Prawa bankowego w zw. z art. 353 1§ k.c. zw. z art. 358 1 § 1 i 2 k.c. oraz w zw. z art. 58§1 k.c. poprzez:
a) błędną wykładnię, która doprowadziła Sąd I instancji do :niewłaściwej kwalifikacji Umowy kredytu jako kredytu w złotych polskich z klauzulami waloryzacyjnymi , podczas gdy był to kredyt w walucie wymienialnej (rozliczany na zasadzie nominalizmu) z dodatkowymi postanowieniami w zakresie wymiany waluty obcej na walutę rodzimą, tak aby zapewnić Kredytobiorcom możliwość finansowania celów kredytowania w walucie rodzimej, a także aby zapewnić Kredytobiorcom możliwość świadczenia w walucie rodzimej na pokrycie roty kapitałowo - odsetkowej w walucie obcej;
b) błędną wykładnię, która doprowadziła Sąd I instancji do niewłaściwej kalifikacji wskazanej w § 2 ust. 1 klauzuli , która nie opisuje kwot kredytu w sytuacji , gdy kwota ta została wprost wyartykułowana;
c) błędną wykładnię, która doprowadziła Sąd I instancji do niewłaściwej kalifikacji § 5 ust. 1 i §13 ust. 7 umowy jako klauzul , o charakterze waloryzacyjnym, w sytuacji gdy są to klauzule przeliczeniowe nie dotyczące głównych świadczeń stron;
2. art. 353 1 k.c. poprzez uznanie skutku nieważności umowy;
3. art. 385 1§ 1 k.c. w zw. z art. 385 1§2 k.c. poprzez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że :
- abuzywność klauzul wymiany walut §5 ust. 3 i 4, i §13 ust.7 ) wpływa na los całego zobowiązania umownego i istnienie w umowie takich klauzul warunkuje byt tejże umowy, podczas gdy stwierdzenie abuzywności nie wpływa na los całego zobowiązania określonego w walucie obcej;
- abuzywność klauzul wymiany walut (§5 ust.3 i 4, i §13 ust.7) powoduje niemożność wykonywania umowy podczas gdy możliwe jest funkcjonowanie umowy bez tych postanowień umownych albowiem ich brak nie powoduje powstania luki w umowie skutkującej niemożnością jej wykonywania;
- w przedmiotowej sprawie zmaterializowały się określone w tym przepisie przesłanki pozwalające uznać klauzule wymiany walut (§5 ust. 3 i 4, i §13 ust. 7) za niedozwolone, w tym że Bank miał możliwość nieskrępowanego kształtowania wysokości zobowiązania, podczas gdy Bank (...) nie mógł w żaden sposób kształtować wysokości zobowiązania Kredytobiorcy (salda albo raty), bo jest ono wyrażone w CHF i sposób ustalania kursu CHF/PLN jest bez znaczenia dla wysokości zobowiązania Powodów, które od początku było wyrażone w walucie obcej;
- stwierdzenie niedozwolonego charakteru klauzul wymiany walut (§5 ust. 3 i 4, i §13 ust. 7) pociąga za sobą skutek nieważności całej umowy, pomimo że wyżej wymienione przepisy nie wiążą z abuzywnością klauzul umownych skutku w postaci bezwzględnej nieważności całej umowy (czynności prawnej), podczas gdy prawidłowe wykładnia wyżej wymienionych przepisów powinna prowadzić wniosku, że po usunięciu klauzul abuzywnych, zobowiązanie zostaje wyrażone nadal w CHF, więc umowa może być nadal wykonywana, a irrelewantne dla oceny możliwości wykonywania umowy (...) postanowienia odsyłające do Tabeli kursów walut, skoro sama umowa może być wykonywana bezpośrednio w walucie obcej, z pominięciem stosowania tabelarycznego kursu walut Banku;
4. art. 189 k.p.c. poprzez uznanie, ze kredytobiorcy wykazali interes prawny w ustaleniu , w sytuacji gdy stan niepewności może być usunięty w drodze dalej idącego powództwa o świadczenie.
Strona pozwana wniosła (k.499) o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa oraz o zasądzenie kosztów procesu według norm za obie instancje , ewentualnie uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania.
Wniosła też o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z pominiętego dowodu z opinii biegłego.
W odpowiedzi powodowie wnieśli (k. 520) o oddalenie apelacji, pominięcie dowodu z opinii biegłego i o zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego, kwestionując zasadność zarzutów procesowych, podtrzymując stanowisko o abuzywności postanowień umowy, braku możliwości jej uzupełnienia i podstawach do przyjęcia , że umowy nie da się uzupełnić i po wyeliminowaniu niedozwolonych postanowień umowy nie da się jej utrzymać w mocy, co prowadzi do nieważności umowy.
Rozpoznając apelację Sąd Apelacyjny uznał za własne ustalenia Sądu Okręgowego i podzielił dokonaną przez ten Sąd ocenę nieważności umowy przy uznaniu, że jest to konsekwencja wyeliminowania z niej postanowień abuzywnych dotyczących klauzuli przeliczeniowej. Ta ocena była prawidłowa i Sąd Apelacyjny nie podziela stanowiska o naruszenia przepisów procesowych i prawa materialnego.
Jednocześnie Sąd Apelacyjny podziela w pełni rozważania Sądu Okręgowego w kwestii istnienia interesu prawnego powodów w ustaleniu na podstawie art. 189 k.p.c. Okoliczność, że powodowie posiadają roszczenie o zapłatę nie uchyla ich interesu w ustaleniu nieważności umowy o jakim mowa w art. 189 k.p.c. Poprzez zapłatę nie zostanie usunięta niepewność co do istnienia określonych praw i obowiązków stron oraz ryzyko ich naruszenia w przyszłości (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 13 grudnia 2022 r. I CSK 3808/22 i z dnia 24 listopada 2022 r. I CSK 3425/22 oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 października 2023r. II CSKP 122/23). Dopiero uwzględnienie powództwa o ustalenie stworzy stabilną podstawę do dalszych rozliczeń między stronami sporu jak i przesadzi kwestie ważności zabezpieczeń kredytu.
Wskazanie w umowie, że (...) S.A. w W. zobowiązuje się postawić do dyspozycji 48.600 CHF nie zmienia oceny, że dla obu stron było jasne, że faktycznie kwota będzie wypłacana w złotych a operacja przekazania środków w CHF ma jedynie sztuczny, rozliczeniowy charakter. Powodowie potrzebowali środków w złotych na dofinansowanie kosztów nabycia lokalu w ramach umowy deweloperskiej (wniosek k145, informacje o inwestycji k162). W §2 umowy wskazano, że kredyt jest przeznaczony na dofinansowanie budowy lokalu mieszkalnego nr (...) przy ul. (...) w K. (k.170). Jednocześnie w § 5 umowy wskazano zaś, że kredyt wypłacany jest w walucie polskiej na pokrycie zobowiązań w kraju a w walucie wymienialnej na finansowanie zobowiązań za granicą. Zobowiązania zaś zagraniczne w tym przypadku nie były finansowane. Koszty inwestycji przewidziane do sfinansowania z kredytu bankowego były określane przez powodów we wniosku w złotych polskich. Umowa deweloperska wskazywała, że E. K. (1) ma obowiązek zapłaty w złotych (k.121). Strona pozwana analizowała zdolność i warunki kredytowe w oparciu o informacje o inwestycji wyrażane w złotych polskich (k.162.) W walucie polskiej szacowano też wartość przedmiotu zabezpieczenia (k 164). Nie budzi więc żadnych wątpliwości, że kredytobiorca zawierając umowę nie miał świadomości jaką kwotę ostatecznie bank wypłaci w złotych po przewalutowaniu zgodnie z §5 ust. 4 umowy (k171) i to nawet jeżeli kredytobiorca poprzez złożenie dyspozycji mógł bliżej określić chwilę wypłaty. Pomimo wyrażenia zobowiązania w CHF z woli stron bank miał świadczyć w wykonaniu umowy złote polskie skoro zgodnie z §5 ust. 3 pkt 2 kredyt miał służyć finansowaniu zobowiązań w krajów związku z przeznaczeniem kredytu wskazanym w §2 ust. 1 i2 umowy, Determinowało to wypłatę w złotych polskich czyniąc ewentualność zgody banku na wypłatę w walucie obcej całkowicie bezprzedmiotową. Zwrócić należy uwagę, że pomimo stwierdzenia przez bank uruchamiania transz kredytu w walucie obcej, wnioski o wypłatę dotyczyły przekazania środków na rachunek kredytowy (...) , na który przelewano już kwoty po przewalutowaniu na złote polskie (k 197-200) . Nie ma żadnej potrzeby uzupełniania postępowania dowodowego o opinię biegłego. To bowiem jak faktycznie kształtowały się kursy walut w toku wykonywania umowy i czy kursy ustalane przez bank odpowiadały kursom stosowanym przez inne banki komercyjne nie ma znaczenia. Nie ma podstaw do uwzględnienia żądania w trybie art. 380 k.p.c. Nawet bowiem jeżeli strona pozwana nie wykorzystała możliwości wynikających z narzuconych niedozwolonych warunków umownych, nie zmienia to oceny, że zawarte w przedmiotowej umowie kredytowej w §5ust. 4-5 w zw. z §5 ust. 3 pkt 2 i §10 ust. 1 i §13 ust. 7 w zw. z §18 ust. 1 postanowienia (k-42-51 i k170-179-144) dotyczące przeliczania do waluty obcej kwot kredytu wypłacanych w transzach w walucie polskiej na sfinansowanie zobowiązań krajowych jak i przeliczania kwot posiadanych na rachunku oszczędnościowo rozliczeniowym w walucie polskiej potrącanych na poczet rat, pozwalały na jednostronne i nieograniczone określanie w Tabeli kursów (...) S.A. kursu odpowiednio zakupu i sprzedaży CHF. Umowa nie zawierała jasnego, zobiektywizowanego mechanizmu określania kursu przeliczenia wysokości świadczeń wypłaconych powodom i mechanizmu potrąceń na poczet spłat rat i wysokości zobowiązania pozostałego do spłaty. Tabela kursów sporządzana była bowiem jednostronnie przez odpowiednią komórkę banku. Nawet jeżeli tabela kursów miała być sporządzana na podstawie kursów obowiązujących na rynku międzybankowym i kurs tam określony nie odbiegał od stosowanych przez inne banki komercyjne , to nie uchyla to oceny, że ostateczny kurs określać miał samodzielnie, jednostronnie (...) S.A. w W.. Przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu finansów i bankowości mogłoby być potrzebne gdyby w umowie określono matematyczny wskaźnik obiektywizujący wyliczeniu kursu określonego w tabeli. W sytuacji jednak braku umownego mechanizmu określającego w jaki sposób kurs wskazany w tabeli ma odnosić się do np. kursu średniego NBP dowód z opinii jest bezprzedmiotowy. Nie ma też podstaw do przeliczenia kredytu według kursu NBP, co również czyni dowód z opinii biegłego bezprzedmiotowym. Treść umowy nie dawała podstaw do oceny, że rachunek wskazany w § 13 ust. 1 umowy był rachunkiem walutowym a dalsze postanowienia tamże zawarte jednoznacznie wskazywały, że potrącenie i przeliczenie wpłat w walucie polskiej następuje w wysokości stanowiącej równowartość kwoty kredytu lub raty w CHF według obowiązującego w (...) S.A. kursu sprzedaży dla dewiz w dniu wymagalności. Wręcz potwierdzeniem tego są przedłożone do odpowiedzi na apelacje wnioski o zmianę rachunku po wejściu w życie ustawy antyspreadowej (k 159) . Umowa więc narzucała powodom sposób przeliczenia jego świadczeń według kursu jednostronnie określanego przez przedsiębiorcę. Tak określony mechanizm przeliczenia nie obiektywizuje sposobu wyliczenia a dodatkowo nie może być jasny dla konsumenta i w konsekwencji pozwala na ocenę abuzywności klauzul przeliczeniowych do CHF pomimo, że postanowienia te określają świadczenie główne banku przy wypłacie i konsumenta przy spłacie. W aktualnym orzecznictwie przyjmuje się, że obowiązek zwrotu kwoty kredytu korygowanej klauzulami przeliczeniowymi do waluty obcej stanowi świadczenie główne w rozumieniu art. 385 ( 1) § 1 k.c. (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 2019r., I CSK 242/18, LEX nr 2690299, z dnia 30 września 2020 r., I CSK 556/18 , z dnia 27 lipca 2021 r. V CSKP 49/21 i z dnia 28 września 2021 r. I CSKP 74/21 ). Niejednoznaczność określenia takiego świadczenia nie wyklucza jednak uznania braku związania takim postanowieniem konsumenta. Niewątpliwie bowiem w tym przypadku umowa nie dawała możliwości weryfikowania sposobu określania kursu kupna/sprzedaży waluty. Powodowie na podstawie umowy nie mogli w sposób pewny określić wysokości świadczenia wypłaconego im w złotych. W oczywisty więc sposób treść umowy nie daje podstaw do jasnego określenia wyniku przeliczenia kwot rzeczywiście oddanych do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie i określenia w jakiej wysokości zostanie spłacony kredyt na podstawie dokonywanych potrąceń z rachunku i w konsekwencji w jakiej jeszcze kredytobiorca zobowiązany będzie do zwrotu. Główne więc świadczenia nie zostały sformowane w umowie w sposób jednoznaczny co pozwala na poddanie postanowień ich dotyczących ocenie z punktu widzenia przesłanej abuzywności wynikających z art. 385 ( 1)§1 k.c.
Powodowie nie mieli żadnych praw w procesie określania przelicznika waluty, a prawa te miał wyłącznie kontrahent będący przedsiębiorcą. Tej oceny nie uchyla to, że Bank spełniał obowiązek informacyjny z art. 111 Prawa bankowego i wskazywał w miejscach dostępnych informacje o aktualnych kursach wynikających z tabeli. Tylko bowiem od banku bowiem zależało jak ten kurs określi. Słusznie Sąd Okręgowy uznał, że nie ma znaczenia jak faktycznie bank ten kurs określał w toku wykonywania umowy. Okoliczność, że powodowie akceptowali przeliczenie kursu przy wypłacie i nie kwestionował kursu, który nie odbiegał od stawek rynkowych nie jest istotna, skoro wówczas działali oni w przekonaniu stabilności kursów franka i nie mieli jeszcze świadomości abuzywności postanowień, które dopiero w perspektywie czasu okazały się dla nich niekorzystne. Fakt, że nie wykorzystali oni innych instrumentów prawnych nie oznacza nadużywania uprawnień wynikających z przepisów powołanych przez Sąd Okręgowy dotyczących ochrony konsumentów. Istotne jest, że w tym przypadku sposób określenia kursu przeliczeniowego do waluty obcej powoduje nierównomierne rozłożenie uprawnień i obowiązków między partnerami stosunku obligacyjnego. Należy podkreślić, że mechanizm odnoszący się do warunku przeliczania musi być określony w taki sposób, by konsument był w stanie oszacować, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla niego z tej umowy konsekwencje ekonomiczne (zob. wyrok ETS z dnia 27 stycznia 2021 r., Dexia Nederland, C-229/19 i C-289/19, EU:C:2021:68, pkt 50 i przytoczone tam orzecznictwo). Prawo banku do ustalania kursu waluty nie doznawało w tym przypadku żadnych umownych ograniczeń w postaci skonkretyzowanych, obiektywnych kryteriów zmian stosowanych kursów walutowych. Fakt, że w założeniu banku punktem odniesienia miały być według banku kursy rynkowe nie jest wystarczający do przyjęcia obiektywizacji wyliczenia i oderwania tego wyliczenia od woli przedsiębiorcy.
Kształtowanie tego kursu nie doznawało też ograniczeń maksymalnych i nie wprowadzało zabezpieczeń kredytobiorcy przed gwałtownymi zmianami kursów. W orzecznictwie uznawano już takie rozwiązanie za prowadzące do naruszenia interesów konsumenta, w tym przede wszystkim interesu ekonomicznego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 października 2019r. IV CSK 309/18). Także w orzecznictwie Sądu Najwyższego uznawano, że jeżeli klauzula indeksacyjna nie zawiera jednoznacznej treści i pozwala na ustalanie kursów waluty w sposób pozostawiający bankowi swobodę, to jest ona w sposób oczywisty sprzeczna z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta (zob. np. wyroki SN z dnia 14 lipca 2017 r. II CSK 803/16 OSNC 2018/7-8/79 i z dnia 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18 ). Dokonana więc przez Sąd Okręgowy ocena powołanych klauzul przeliczeniowych była prawidłowa.
Nie ma żadnych podstaw do zakwestionowania ustaleń wskazujących, że sporne postanowienia nie podlegały negocjacjom. Okoliczność, że istniała teoretyczna możliwość negocjacji umów kredytowych i wyboru rachunku spłat nie oznacza, że możliwe było negocjowanie zasad przeliczania. Wniosek kredytowy był przygotowany pod konkretny produkt, który zaoferowano powodom jako korzystny z punktu widzenia wysokości rat. Z zasady zaś fakt posłużenia się przez kontrahenta wzorem umowy i regulaminem tworzy domniemanie, że konstrukcję umowy oparto na wzorcu, na którego brzmienie konsument nie miał rzeczywistego wpływu. To pozwana winna więc obalić to domniemanie. To, że istniała możliwość wybrania kwoty kredytu, waluty jego wypłaty i spłaty oraz terminu spłaty, nie oznacza, że zakwestionowane postanowienia umowy były przedmiotem negocjacji. Ciężar dowodu wynikający z art. 385 1§4 k.c. obalenia domniemania wynikającego z uzycia wzoru spoczywał na stronie pozwanej.
Przedmiotowa umowa określała, że kredyt udzielony jest w walucie obcej Kwota kredytu wypłacana była w walucie krajowej ale miała być przeliczona na walutę obcą według klauzuli umownej opartej na kursie kupna tej waluty obowiązującym w dniu zlecenia wypłaty(§5 ust. 3i 4), spłaty zaś w złotych potrącane z rachunku na poczet rat w harmonogramie były przeliczane zgodnie z kursem sprzedaży (§13 ust. 7). Był to więc kredyt denominowany do waluty obcej definiowany w sposób określony w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 30 września 2020 r. I CSK 556/18. Wypłata kredytu oraz kwoty spłacane przez kredytobiorcę miały być więc przeliczane do CHF. Klauzula walutowa, czyli klauzula zawierająca postanowienia przewidujące przeliczenie oddawanej do dyspozycji kwoty kredytu oraz spłacanych rat na inną walutę mieści w sobie ryzyko kursowe, wiążące się z obciążeniem kredytobiorcy-konsumenta ryzykiem zmiany kursu waluty i związanym z tym ryzykiem zwiększenia kosztu kredytu (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2022 r. II CSKP 285/22 LEX nr 3350106 ). Powodowie oświadczyli we wniosku we wniosku, że poniosą ryzyko kredytowe (k 147) i potwierdzili to w § 30 umowy. Świadek M. G. nie pamiętała okoliczności zawarcia umowy. Nawet jednak jeżeli powodowie zostali poinformowani o ryzyku kursowym i że zmiana kursu walutowego będzie miała wpływ na wysokość zobowiązania oraz wysokość rat kredytu, to jednak brak jest podstaw do przyjęcia domniemania, że konsument ma świadomość, że to ryzyko jest nieograniczone. Nie ma podstaw do uznania, że ewentualna informacja o zmienności kursu wykraczała poza przykładowe zobrazowanie zmienności kursu i oprocentowania. Okoliczność, że powodowie potwierdzili, że poniosą ryzyko kursowe - co pośrednio potwierdza, że musieli zakładać wpływ zmian kursu na wysokość świadczeń w PLN- nie jest wystarczająca do przyjęcia prawidłowości realizacji obowiązku informacyjnego przez bank, w sytuacji gdy z zeznań powodów wynika jednoczesne zapewnienie o stabilności kursów walut i korzyściach płynących z zaciągnięcia zobowiązania. Podkreślić należy, że nie spełnia wymogu przejrzystości przekazywanie konsumentowi przy zawarciu umowy informacji, nawet licznych, jeżeli opierają się one na założeniu, że stosunek wymiany między walutą rozliczeniową a walutą spłaty pozostanie w miarę stabilny przez cały okres obowiązywania tej umowy. Dyrektywa Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich zakłada, że informacja przed zawarciem umowy dotycząca warunków umownych i skutków jej zawarcia ma fundamentalne znaczenie dla konsumenta. To na podstawie tej informacji konsument podejmuje decyzję, czy zamierza na długi okres związać się warunkami sformułowanymi uprzednio przez przedsiębiorcę (zob. wyroki Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości z dnia 30 kwietnia 2014 r. C-26/13 Árpád Kásler, Hajnalka Káslerné Rábai, i z dnia 21 marca 2013 r. C-92/11 RWE Vertrieb). Założeniem ochrony konsumenta jest więc zasada jasnej, pełnej i zrozumiałej informacji handlowej. Symulacje liczbowe, mogą stanowić użyteczną informację, jeżeli są oparte na wystarczających i prawidłowych danych oraz jeśli zawierają obiektywne oceny, które są przekazywane konsumentowi w sposób jasny i zrozumiały. Tylko więc symulacje, które pozwalają zwrócić uwagę konsumenta na ryzyko potencjalnie dotyczące istotnych, negatywnych konsekwencji ekonomicznych rozpatrywanych warunków umownych, spełnia wymogi dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich. Symulacje liczbowe powinny więc pozwalać konsumentowi zrozumieć rzeczywiste znaczenie długoterminowego ryzyka związanego z możliwymi wahaniami kursów wymiany walut, a tym samym ryzyka związanego z zawarciem umowy kredytu wyrażonego w walucie obcej lub denominowanego do waluty obcej.(por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości U.E. z dnia 10 czerwca 2021 r. C-776/19 ,VB i in vs. BNP Paribas Personal Finance SA, Procureur de la République). Strona pozwana więc powinna wykazać, że informacja przedstawiona powodom dawała im jasne podstawy do uświadomienia sobie skutków znacznego osłabienia waluty polskiej względem CHF, tj takiego jakie wystąpiło w rzeczywistości lub też jakie mogło jeszcze nastąpić w przyszłości w wypadku dalszego osłabienia waluty polskiej, co w tym przypadku nie zostało wykazane. Brak jest więc podstaw do uznania, że powodowie byli rzeczywiście świadomi potencjalnych konsekwencji wystąpienia ryzyka kursowego, a przede wszystkim, że mieli świadomość, iż ryzyko kursowe ma charakter nieograniczony. Możliwość wyboru rachunku spłaty i możliwość spłat w walutach obcych nie chroni przed ryzykiem niespłacalności rat kredytu, w sytuacji gdy powodowie nie osiągają dochodów w tej walucie. Także ewentualna możliwość przewalutowania nie chroni przed ryzykiem kredytowym jeżeli nie wskazuje ona maksymalnych granic kursowych sprzedaży CHF.
Zdaniem więc Sądu Apelacyjnego obciążający przedsiębiorcę brak przejrzystości przy określeniu warunków umowy w zakresie konsekwencji istotnej zmiany kursu walut spowodował, że powodowie zawarli umowę bez rzeczywistej świadomości, że powiązany ze wzrostem kursu wzrost kwoty spłat może mieć charakter nielimitowany, co mogło mieć jeszcze bardziej negatywne skutki w przypadku jeszcze większej ( możliwej przecież) deprecjacji PLN. Ponadto skutek zmian kursów chroni w istocie jedynie interes banku. Przy stosunkowo słabej walucie krajowej bank nie jest narażony na odwrotne, analogiczne, istotne dla strony pozwanej, ruchy kursowe wynikające ze znacznego osłabienia CHF względem złotego. Na istotne ryzyko kursowe w toku wykonywania długotrwałej umowy w nieporównywalny sposób narażeni byli powodowie i to nawet gdyby strona pozwana musiała ponosić koszty obsługi takich kredytów. Postanowienie umowne jest sprzeczne z dobrymi obyczajami, jeżeli może stworzyć podstawy znaczącej nierównowagi kontraktowej na niekorzyść konsumenta w sposób jednostronny, jeżeli przedsiębiorca, który traktuje kontrahenta w sposób słuszny nie mógłby racjonalnie się spodziewać, że konsument zaakceptowałby w ramach negocjacji taką klauzulę gdyby odpowiednio poinformował konsumenta (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2018 r. III CZP 29/17 OSNC 2019/1/2 i wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z dnia 14 marca 2013 r. C-415/11 Mohamed Aziz ca Caixa d'Estalvis de Catalunya, Tarragona i Manresa Catalunyacaixa). Taka sprzeczność z dobrymi obyczajami zachodzi więc w tym przypadku.
Rażące naruszenie interesów konsumenta oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków wynikających z umowy na jego niekorzyść, skutkującą niekorzystnym ukształtowaniem sytuacji ekonomicznej konsumenta oraz jego nierzetelnym traktowaniem (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 3 lutego 2006 r., I CK 297/05, nie publ., z dnia 15 stycznia 2016 r., I CSK 125/15, OSNC - ZD 2017). Zgodnie z art. 3 ust. 3 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, uznaje się za nieuczciwe te warunki umowy, które nie były indywidualnie negocjowane, jeśli stojąc w sprzeczności z wymogami dobrej wiary, powodują znaczącą nierównowagę wynikających z umowy praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta (por. także wyrok Trybunału Sprawiedliwości U.E. z dnia 10 czerwca 2021 r. C-609/19 BNP Paribas Personal Finance SA przeciwko VE). Taka nierównowaga i niekorzystne ukształtowanie sytuacji ekonomicznej powoda nastąpiła.
Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił postanowienia umowy dotyczące możliwości swobodnego kształtowania przez bank kursów przeliczania świadczeń. Ponadto na ocenę abuzywności wpływ miała też okoliczność, że te zakwestionowane postanowienia wpływające na charakter umowy wiązały się z obciążeniem powoda skutkami nieograniczonego ryzyka wahań kursów bez odpowiedniej realizacji przez bank obowiązku informacyjnego. Ewentualna możliwość spłat w walucie obcej częściowo likwidująca skutki spreadu nie zapewnia równowagi kontraktowej a tym bardziej nie mogła przywrócić tej równowagi kontaktowej z mocą wsteczną. Kwestia spreadu nie miała charakteru decydującego dla abuzywności jednak zwiększała ocenę rażącego naruszenia interesów konsumenta. Świadczenie banku było bowiem przeliczane po kursie kupna waluty CHF z dnia zlecenia płatniczego. Spłata zaś była przeliczane według kursu sprzedaży. W orzecznictwie wskazywano, iż tego typu uregulowanie umożliwia uzyskiwanie przez instytucję kredytową dodatkowego dochodu bez świadczenia w zamian za „spread” żadnej rzeczywistej usługi (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z dnia 30 kwietnia 2014 r. w sprawie C-26/13, Kásler przeciwko Jelzálogbank, pkt 5–58). Nawet jeżeli bank ponosił koszty obsługi tego typu kredytu, to faktycznie do uruchomienia kredytu nie musiał sprzedawać waluty obcej. Powodowie zaś w istocie nie kupowali waluty. Fakt, że spread był powszechnie stosowany przy operacjach walutowych nie uchyla oceny, że banki nadużywały swej pozycji, czego wyrazem było wprowadzenie ustawy tzw. „antyspreadowej”. Ponadto stosowanie różnych kursów w zależności od rodzaju transakcji ze swej istoty jest niekorzystne ekonomicznie dla konsumenta. Dokonanie wypłaty świadczenia w złotych i to według nieokreślonego w umowie kursu narusza interes ekonomiczny konsumenta. Tej oceny nie uchyla okoliczność, że kurs w dacie wypłaty mógł być nawet korzystniejszy niż w dacie zawarcia umowy. Oceny tej bowiem dokonuje się na chwile zawarcia umowy. Dotyczy to także przeliczenia wartości świadczenia kredytobiorcy. Jest to jednak jedynie dodatkowy argument świadczący o abuzywności postanowień umowy.
Niewątpliwie zawarcie umowy kredytu bankowego, w którym wartość zobowiązania była wyrażona w walucie obcej a wysokość świadczeń była przeliczana do tej waluty ( tj. tzw. kredytu denominowanego), było na gruncie w art. 353 1 k.c. co do zasady dopuszczalne. Przepis art. 69 ust. 2 pkt 4a i ust. 3 prawa bankowego w aktualnym brzmieniu w powiązaniu z art. 4 i 5 ustawy dnia 29 lipca 2011r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw Dz.U.2011.165.984 wskazują , że konstrukcja umowy kredytu denominowanego czy indeksowanego nie była sprzeczna z prawem także w chwili zawarcia umowy, tym bardziej, że z przepisu art. 353 1 k.c. wynika, że strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Sama idea denominacji nie jest sprzeczna z naturą stosunku. Do nieważności może prowadzić jednak wprowadzenie do umowy postanowień niedozwolonych i brak potwierdzenia przez konsumenta abuzywnych postanowień umownych.
Niedozwolone postanowienie umowne (art. 385 ( 1) § 1 KC.) są od początku, z mocy samego prawa, dotknięte bezskutecznością na korzyść konsumenta, który może udzielić następczo świadomej i wolnej zgody na to postanowienie i w ten sposób przywrócić mu skuteczność z mocą wsteczną (por. Wyroki Sądu Najwyższego z dnia 27 lipca 2021 r. V CSKP 49/21 LEX nr 3207798 i z dnia 2 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21). Powodowie nie przywrócili tej skuteczności. Powodowie świadomi, że przedmiotowe postanowienia umowne nie wiążą ich, jak i świadomi, że przedmiotowe postanowienia umowne odnoszą się do istotnych elementów umowy nie potwierdzili postanowień, stąd w konsekwencji umowa kredytu nie może z przyczyn wyżej podanych wiązać.
Konsekwencją stwierdzenia abuzywności klauzuli umownej spełniającej wymagania art. 385 ( 1)§ 1 k.c. jest działająca ex lege sankcja bezskuteczności niedozwolonego postanowienia, połączona z przewidzianą w art. 385 ( 1) § 2 k.c. zasadą związania stron umową w pozostałym zakresie (por. także wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 października 2018 r. II CSK 632/17). Ta zasada jednak nie ma charakteru bezwzględnego. W wyroku TSUE z 8 września 2022r. C-81/21, dotyczącym Deutsche Bank Polska i Bank Millennium wskazano, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, iż stoją one na przeszkodzie orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym sąd krajowy może stwierdzić nieuczciwy charakter nie całości warunku umowy zawartej między konsumentem a przedsiębiorcą, lecz jedynie elementów tego warunku, które nadają mu nieuczciwy charakter. Nie można więc dzielić takiego warunku. Nie ma w tym przypadku możliwości wypełnienia luki co do określenia przeliczenia wartości zobowiązania ani też sposobu spełnienia świadczenia przez obie strony. Sąd nie jest uprawniony do uzupełniania umowy kredytu wyrażonego w odniesieniu do zobowiązania w walucie obcej treścią nieuzgodnioną przez strony, choćby zmierzała do wyrównania ich pozycji na gruncie łączącego je stosunku prawnego. Nie jest też uprawniony do tego, by umowę tę przekształcić w inny rodzaj umowy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 maja 2022r. II CSKP 943/22). Zarzuty więc odwołujące się do zasad wykładni umów nie mogły zostać uwzględnione.
Nie ma podstaw do odwołania do tabeli kursów sprzedaży NBP. W chwili zawierania umowy nie obowiązywał jeszcze art. 358§2 k.c., a ponadto przepis ten nie odnosi się do klauzul waloryzacyjnych (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 maja 2022 r II CSKP 797/22 ). Ponadto nowelizacja z dnia 23 października 2008 r. (Dz.U.2008.228.1506), która określa sposób przeliczania świadczenia dłużnika nie wiązała się ze skutkami wstecznymi. Tut. Sąd w wyroku z dnia 22 czerwca 2020 r. I ACa 1684/17 uznał, że art. 24 ustawy o NBP to norma, która w połączeniu z art. 32 ustawy o NBP, oraz art. 356 § 2 k.c., daje podstawy do wypełnienia luki dotyczącej sposobu przeliczenia spłat na walutę obcą i przyjęcia, że miarodajny jest w tym przypadku kurs średni waluty ustalany przez NBP. Wsparciem dla tej koncepcji była także treść art. 137 a Prawa bankowego, jednakże w aspekcie treści wykładni art. 6 ust. 1 Dyrektywy Rady 93/13/EWG w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, prezentowanej w orzecznictwie TSUE, nie można przyjąć, że są to normy dyspozytywne, które mają na celu wypełnienia luki w sytuacji nieuczciwych postanowień umowy zawartej z konsumentem. W tym przypadku umowa nie wskazywała zresztą kwestii związanej z zasadami ustalania kursów przez NBP ani też takich wyjaśnień nie przekazano powodom . Dodatkowo w tym przypadku nie wskazywano miejsca publikacji kursów NBP. W orzecznictwie TSUE wskazywano zaś , że w braku takich informacji przedsiębiorca powinien bezpośrednio przedstawić pełną definicję tego wskaźnika, jak również wszelkie istotne informacje, w szczególności dotyczące ewentualnego ostrzeżenia ze strony organu, który ustalił ten wskaźnik, odnoszącego się do jego szczególnych cech i konsekwencji, które można uznać za istotne dla konsumenta w celu dokonania prawidłowej oceny skutków gospodarczych zawarcia zaproponowanej mu umowy kredytu hipotecznego (por wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 12 grudnia 2024 r. C-300/23 NB przeciwko Kutxabank SA, przy udziale:Ministerio Fiscal,(...)).
Ani art. 358§2, jak też art. 41 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. prawo wekslowe nie stanowią norm dyspozytywnych dla określenia obiektywnych mechanizmów indeksacji wprowadzonej na wypadek braku związania stron mechanizmem określonym w umowie. Także strony nie przewidziały w umowie klauzul salwacyjnych. W sytuacji więc wyeliminowania w oparciu o art. 385 ( 1)§1k.c. skutku związania powodów wskazanymi postanowieniami abuzywnymi dotyczącymi klauzul przeliczeniowych, brak jest umownego określenia mechanizmu przeliczania wysokości wypłaty świadczenia jak i określenia świadczenia powoda. Trudno zaś przyjąć by wolą stron było zawarcie kredytu bez takiego mechanizmu szczególnie, że oprocentowanie kredytu powiązano ze zmienną stopy referencyjnej Libor (§6 umowy). Wyeliminowanie ryzyka kursowego, charakterystycznego dla umowy kredytu denominowanego do waluty obcej i uzasadniającego powiązanie stawki oprocentowania ze stawką LIBOR, jest równoznaczne z tak daleko idącym przekształceniem umowy, że należy ją uznać za umowę o odmiennej istocie i charakterze, choćby nadal chodziło tu tylko o inny podtyp czy wariant umowy kredytu. Powyższe oznacza z kolei, że po wyeliminowaniu tego rodzaju klauzul utrzymanie umowy o charakterze zamierzonym przez strony nie jest możliwe, co przemawia za jej całkowitą nieważnością (por. wyrok Sądu Najwyższego z 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22 i postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 listopada 2022r. I CSK 3200/22). W uchwale pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 2024r. I CZP 25/22 Sąd Najwyższy również potwierdził, że w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce niewiążącego, abuzywnego postanowienia mowy kredytu indeksowanego lub denominowanego, odnoszącego się do sposobu określania kursu waluty obcej, zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.
Prawidłowo więc oceniono skutki abuzywności prowadzące do stwierdzenia nieważności umowy z zastrzeżeniem, że nie chodzi o nieważność o jakiej mowa w art. 58§1 k.c. lecz o brak możliwości uznania, że tak okrojona umowa, która nie odpowiada rzeczywistej woli stron spełnia wymogi z art. 353 1§1 k.c. Nie był także wykluczone uznanie, że umowa zawarta w okolicznościach wskazanych powyżej była sprzeczna z zasadami współżycia społecznego, jednak to ww. regulacja szczególna dotycząca skutków baraku możliwości potwierdzenia klauzul niedozwolonych, bez których umowa nie może być utrzymania, ma zastosowanie w sprawie.
Mając powyższe na uwadze Sąd Apelacyjny oddalił na podstawie art. 385 k.p.c. apelację jako niezasadną.
O kosztach postepowania apelacyjnego orzeczono na podstawie art. 98§1,§1 1 i§3 k.p.c. w zw. z art. 391§1 k.p.c., przy zastosowaniu §2 pkt 6 i §10 ust.1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U.2023.1964 t.j.). Koszty procesu należne powodom jako współuczestnikom materialnym podlegały zasądzeniu na ich rzecz w częściach równych. W tym przypadku współuczestnicy nie wnieśli o inny podział zasądzonych kosztów (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 16 listopada 2023 r. III CZP 54/23).