Wyrok z 16 września 2025, sygn. I ACa 3429/23
Pokaż pozostałe podstawy prawne (16)
Sygn. akt I ACa 3429/23
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 16 września 2025 r.
Sąd Apelacyjny w Krakowie – I Wydział Cywilny
w składzie:
Przewodniczący: SSA Grzegorz Krężołek
Protokolant: Katarzyna Mitan
po rozpoznaniu w dniu 16 września 2025 r. w Krakowie na rozprawie
sprawy z powództwa M. Z. i J. Z.
przeciwko Bankowi (...) S.A. w W.
o zapłatę
na skutek apelacji strony pozwanej
od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie
z dnia 22 maja 2023 r. sygn. akt I C 3096/20
I. oddala apelację ,
II. zasądza od strony pozwanej Banku (...) S.A. z siedzibą w W. na rzecz powodów M. Z. i J. Z. łącznie kwotę 8100 zł / osiem tysięcy sto złotych / z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia którym je zasądzono do dnia zapłaty , tytułem kosztów postępowania apelacyjnego.
Sygn. akt : I ACa 3429/23
UZASADNIENIE
Na wstępie należy wskazać , iż zgodnie z treścią art. 327 1 § 2 kpc w zw. z art. 391 §1kpc., pisemne motywy rozstrzygnięcia mają zachowywać zwięzłość.
Odwołując się do tej reguły, Sąd Apelacyjny uzasadniając wydany wyrok, przedstawi tylko kluczowe elementy faktyczne oraz dotyczące oceny prawnej roszczenia pieniężnego powodów o zwrot dotąd spełnionych świadczeń, poddanych pod osąd Sądów obu instancji, które zdecydowały o jej treści.
Uwzględniając niemal w całości , zgłoszone przez powodów M. i J. małżonków Z. , w pozwie skierowanym przeciwko Bankowi (...) S.A. z siedzibą w W. roszczenie o zapłatę [ w ostatecznym jego wymiarze ilościowym ] kwoty 609 029,09zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 1 grudnia 2020r do dnia zapłaty jako świadczenia nienależnie spełnionego w wykonaniu nieważnej, ich zdaniem , z powodu abuzywności części postanowień , umowy kredytowej zawartej przez nich z poprzednikiem prawnym strony przeciwnej Bankiem (...) SA z siedzibą w K. w dniu 15 lipca 2005r oraz
obciążenia przeciwnika procesowego kosztami sporu,
w warunkach , gdy
strona przeciwna domagała się oddalenia powództwa w całości , wobec braku niedozwolonego charakteru kwestionowanych postanowień umownych oraz przedawnienia poddanego pod osąd roszczenia powodów i postulując przyznanie na swoją rzecz kosztów postępowania ,
wyrokiem z dnia 22 maja 2023r Sąd Okręgowy w Krakowie :
-zasądził od strony pozwanej Bank (...) S.A. z siedzibą w W. na rzecz powodów J. Z. i M. Z. łącznie kwotę 609.029,09 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 14 lutego 2023r. do dnia zapłaty[ pkt I],
- oddalił powództwo w pozostałej części[ pkt II] oraz
-zasądził od strony pozwanej na rzecz powodów łącznie kwotę 6.434 zł., tytułem zwrotu kosztów postępowania z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od prawomocności wyroku do dnia zapłaty[ pkt III sentencji orzeczenia ].
Sąd Okręgowy ustalił następujące fakty istotne dla rozstrzygnięcia :
Pozwany bank jest następcą prawnym Banku (...) S.A. z siedzibą w K..
Powodowie w dniu 16 czerwca 2025r złożyli do Banku (...) S.A. z siedzibą w K. wniosek o udzielenie kredytu w kwocie 324 542 zł, denominowanego w walucie CHF, z przeznaczeniem na zakup mieszkania na rynku pierwotnym. M. Z. wykonywała wówczas zawód doradcy finansowego.
Przyszli kredytobiorcy podpisali przed zawarciem umowy oświadczenie, w którym potwierdzili okoliczność przedstawienia im przez bank oferty kredytu hipotecznego w złotych polskich oraz to, że zostali poinformowani o ryzykach związanych z zaciągnięciem kredytu w walucie obcej. Potwierdzili również warunki na jakich może dojść do odstąpienia od umowy.
W dniu 15 lipca 2005r zawarli z Bankiem (...) S.A. z siedzibą w K. umowę kredytu denominowanego w walucie szwajcarskiej nr (...)- (...). Umowa została następnie aneksowana.
Kredyt został udzielony w kwocie 112.200 CHF. Był przeznaczony na pokrycie ceny budowy samodzielnego lokalu mieszkalnego wraz z balkonem i miejscem postojowym (zakup od inwestora budowlanego).
Spłata kredytu miała nastąpić do dnia 1 września 2036 roku. w 360 równych miesięcznych ratach kapitałowo-odsetkowych (§ 2 umowy). Raty kredytu oraz transze do wypłaty wyrażone były w CHF, natomiast rzeczywista walutą transakcyjną był polski złoty.
W dniu wypłaty saldo kredytu było wyrażone w walucie w której był on denominowany, według kursu kupna waluty szwajcarskiej , podanego w tabeli kursów kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez (...) S.A., ogłaszaną w siedzibie banku. Następnie saldo walutowe przeliczane było dziennie na złote polskie , według kursu sprzedaży waluty do której indeksowany jest kredyt, podanego w tabeli kursów kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez bank.
Wypłata pięciu transz złotówkowych kredytu była dokonywana przelewem na wskazany we wniosku rachunek bankowy prowadzony w banku krajowym w walucie polskiej. Każdorazowo wypłacona kwota była przeliczana na franka szwajcarskiego, według kursu kupna waluty kredytu podanego w tabeli kursów kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez Bank (...) obowiązującego w dniu dokonania wypłaty przez bank. Natomiast we franku szwajcarskim odnotowywane było saldo zadłużenia.
Rozliczenie każdej wpłaty dokonanej przez kredytobiorców następowało z datą wpływu środków do banku, według kursu sprzedaży waluty w której denominowany był kredyt, podanego w tabeli kursów kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez bank, obowiązującego w dniu wpływu środków do banku.
Z dniem 15 stycznia 2021 roku małżonkowie Z. spłacili kredyt w całości. A łącznie wpłacili bankowi kwotę 609.029,09 zł.
Powodowie pismem z dnia 9 listopada 2020 r. skierowali do strony pozwanej pisemną reklamację, wskazując na wadliwość umowy oraz wzywając go do zwrotu kwoty 269.519,74 zł. Na spełnienie świadczenia wyznaczyli termin 14 dni od otrzymania pisma. W odpowiedzi z 20 listopada 2020 r. pozwany bank , odmawiając jej uznania za zasadną , wskazał, iż nie znalazł podstaw do podzielenia argumentów kredytobiorców , w szczególności co do nieważności umowy.
Z dalszej części ustaleń faktycznych wynika , iż :
powodowie zawarli umowę w celach mieszkaniowych. Badali warunki uzyskania kredytu w trzech bankach. Ostatecznie skorzystali z usługi doradcy finansowego firmy (...), który badał ich zdolność kredytową.
Doradca znalazł dwa banki, gdzie zaproponowano małżonkom Z. jedynie kredyt we franku szwajcarskim . Umówione zostało spotkanie celem podpisania umowy. Przedstawicielka banku- poprzednika prawnego strony pozwanej - mówiła, iż frank jest walutą bezpieczną, że nie przewiduje się zmiany jej kursu. Nie zaoferowano powodom symulacji przedstawiającej zmiany wysokości kredytu w razie zmiany kursu franka. Kredytobiorcy nie negocjowali treści umowy, z jej treścią zapoznali się przed jej podpisaniem. Nie otrzymali informacji o nieograniczonym ryzyku walutowym po ich stronie.
Kredytowane mieszkanie sprzedali w 2010 roku.
Ocenę prawną roszczenia powodów , które uznał , w przeważającej części , za uzasadnione [ oddalenie powództwa obejmuje tylko część roszczenia odsetkowego ] , Sąd Okręgowy oparł na stwierdzeniach i wnioskach , które zważywszy na wskazywaną wyżej potrzebę zachowania zwięzłości wypowiedzi Sądu II instancji , można podsumować w następujący sposób :
a/ brak jest podstaw do kwestionowania, w dacie podpisania jej przez strony sporu, możliwości zawierania umów kredytowych , w których zobowiązania stron wyrażane były w walucie innej niż złoty polski. Umowy takie nie były sprzeczne z zasadą walutowości z art. 69 ustawy Prawo bankowe i zasadą swobody umów – art. 353 1 k.c.
Sporna w niniejszej sprawie umowa kredytu, spełnia wymagania art. 69 ustawy Prawo bankowe (w brzmieniu obowiązującym w dacie jej zawarcia). Określone były strony umowy, kwota i waluta kredytu, cel na jaki został udzielony, zasady i termin jego spłaty, wysokość oprocentowania i zasady jego zmiany
Z przepisu art. 353 1 k.c. wynika, że strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Sam mechanizm indeksacji, a także związana z nim zasada oprocentowania, nie jest sprzeczna z naturą stosunku kredytu, a przeciwnie – zawarcie umowy kredytu denominowanego we franku szwajcarskim stanowi możliwy wariant konstrukcji ogólnej umowy kredytu bankowego.
Ryzyko zmiany kursu waluty przyjętej jako miernik wartości świadczenia z zasady może wywoływać konsekwencje dla obu stron – w przypadku podwyższenia kursu podwyższając wartość zobowiązania kredytobiorcy w stosunku do pierwotnej kwoty wyrażonej w walucie wypłaty, a w przypadku obniżenia kursu – obniżając wysokość jego zadłużenia w tej walucie, co powoduje też zmniejszenie świadczenia należnego kredytodawcy,
b/ zdaniem Sądu I instancji fakty ustalone w postępowaniu dają wystarczającą podstawę do stwierdzenia , iż zawarte w umowie podpisanej przez , mających status konsumentów w rozumieniu art. 22 1 kc małżonków Z. , z poprzednikiem prawnym strony pozwanej klauzule, na podstawie których dochodziło do przeliczenia wypłaconej w złotówkach kwoty kredytu i spłacanych w złotówkach kwot rat na CHF, są klauzulami abuzywnymi w rozumieniu art. 385 1 §1 kc.
Jak wynika z ustalonego stanu faktycznego, w umowie z 15 lipca 2005r. wskazano, że bank udzieli kredytobiorcom kredytu w kwocie 112.000 CHF, na warunkach określonych w umowie, a oni wykorzystają kredyt zgodnie z umową, zwrócą kredyt wraz z odsetkami w terminach oznaczonych w umowie oraz zapłacą bankowi prowizję, opłaty i inne należności wynikające z umowy.
W dniu wypłaty saldo kredytu było wyrażane we franku szwajcarskim , a następnie było przeliczane co dzień na złote polskie wg. kursu sprzedaży waluty, podanego w Tabeli Kursów kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez bank. Spłata kredytu wraz z odsetkami miała nastąpić w 360 równych miesięcznych ratach kapitałowo-odsetkowych na zasadach określonych w umowie.
Wypłacona kwota w złotych polskich miała zostać przeliczona na walutę wg kursu kupna waluty kredytu podanego w Tabeli Kursów kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez bank obowiązującego w dniu dokonania wypłaty przez bank. Spłata kredytu w terminie płatności, w ratach obejmujących część kredytu i odsetki miała następować w złotych polskich, miesięcznie, zgodnie z harmonogramem przesłanym kredytobiorcy po zawarciu umowy.
Kursy kupna określone zostały przy tym jako się jako średnie kursy złotego do danych walut [ franka szwajcarskiego] , ogłoszone w tabeli kursów średnich NBP minus marża kupna. Natomiast kursy sprzedaży jako średnie kursy złotego do danych walut [franka szwajcarskiego ] , ogłoszone w tabeli kursów średnich NBP minus marża kupna.
Kwestionowane przez powodów postanowienia umowy nie zostały indywidualnie uzgodnione między stronami. Sam fakt, że kredytobiorcy mogli poznać treść postanowień umowy przed jej zawarciem nie przesądza o ich indywidualnym uzgodnieniu. Kluczowe znaczenie ma natomiast to , iż postanowienia te zostały przejęte ze stosowanego u poprzednika prawnego strony pozwanej wzorca.
Co więcej, z zeznań powodów wynika, że nie mogli oni negocjować postanowień umowy.
Jej treść została im jednostronnie narzucona przez kredytodawcę a oni nie mieli na nią realnego wpływu.
Klauzule umowne zanegowane przez kredytobiorców określają główne świadczenia stron. Mechanizm denominacji świadczeń z umowy kredytu do waluty obcej wpływa na wysokość rat kredytu w złotych polskich spłacanych przez nich.
Nie można przy tym również pominąć, że zastosowanie mechanizmu denominacji kredytu w walucie obcej pozwala na ustalenie oprocentowania kredytu w odniesieniu do stawki referencyjnej adekwatnej do tej waluty. W przypadku objętej rozstrzyganym sporem umowy stawką tą jest LIBOR 3 (CHF). Kwota odsetek jest przy tym określana w walucie szwajcarskiej. Mechanizm denominacji kształtuje więc w sposób bezpośredni zasady, według których powodowie spełniać mieli swoje podstawowe obowiązki wynikające z umowy kredytu – obowiązek spłaty kredytu oraz odsetek.
Postanowienia zawarte w umowie z dnia 15 lipca 2005r i załączniku nr(...) do niej , dotyczące sposobu ustalania kursów waluty, w oparciu o który będzie ustalona wysokość zobowiązania powodów – konsumentów - nie były określone jednoznacznie.
Małżonkowie Z. podpisali co prawda oświadczenia o świadomości istnienia ryzyka związanego z zawarciem kredytu denominowanego w walucie szwajcarskiej , iż niekorzystna zmiana kursu franka do złotego spowoduje wzrost comiesięcznych rat kredytu oraz wartości całego zaciągniętego zobowiązania. Brak jest jednak sprecyzowania w jakim zakresie powodowie winni byli oczekiwać tej niekorzystnej zmiany i jak w rzeczywistości ta rata może się zmienić. Skoro tak to usprawiedliwione jest przyjęcie , iż przed mowny obowiązek informacyjny , ciążący na na Banku (...) S.A. z siedzibą w K. wobec powodów nie został przezeń spełniony,
c/ przyznanie sobie przez poprzednika prawnego strony pozwanej jednostronnej kompetencji do swobodnego ustalania kursów przyjmowanych do wykonania umowy prowadzi do wniosku, że postanowienia opisujące mechanizm przeliczeniowy były sprzeczne z dobrymi obyczajami i naruszały rażąco interesy powodów w rozumieniu art. 385 1 § 1 k.c., oceniane na datę zawarcia umowy.
Dla uznania postanowienia umownego za niedozwolone wystarczy taka jego konstrukcja, która prowadzi do obiektywnej możliwości rażącego naruszenia interesów konsumenta, przy czym bez znaczenia pozostaje sposób wykonania umowy stron w tym zakresie. Oceny, czy postanowienie umowne jest niedozwolone (art. 385 1 § 1 k.c.), dokonuje się według stanu z chwili jej zawarcia. Wobec tego nie ma znaczenia dla tej oceny wejście w życie ustawy tzw. antyspreadowej z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw, czy też zmiany postanowień umowy po dacie jej zawarcia .
Zakwestionowane w rozpoznawanej sprawie postanowienia umowy zatem miały charakter niedozwolony w rozumieniu art. 385 1 k.c., a w związku z tym nie wiążą powodów, co dotyczy w szczególności postanowień dotyczących stosowania kursów waluty szwajcarskiej wobec złotego .
Brak jest jednocześnie dla wypełnienia w ten sposób powstałej luki możliwości sięgnięcia np. do przepis art. 358 § 2 k.c., który posługuje się wartością kursu średniego ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski w przypadku możliwości spełnienia świadczenia wyrażonego w walucie obcej. Wspomniany przepis bowiem nie obowiązywał w dacie zawarcia umowy (wszedł w życie 24 stycznia 2009 r.)
Zachodzi w konsekwencji konieczność wyeliminowania z umowy całego mechanizmu waloryzacji . To musi prowadzić do uznania , że umowa kredytowa z dnia 15 lipca 2005r jest w całości nieważna, szczególnie , że w takim wypadku nie można zasadnie mówić , iż zgodnym zamiarem stron w rozumieniu art. 65 §2 kc było zawarcie umowy kredytu denominowanego w walucie szwajcarskiej bez mechanizmu przeliczeniowego z jednej i posłużeniem się wskaźnikiem referencyjnym LIBOR z drugiej strony,
d/ umowa zawarta przez małżonków Z. z poprzednikiem prawnym strony pozwanej - Bankiem (...) S.A. z siedzibą w K. jest z przyczyn wskazanych wyżej nieważna. Ma to taką konsekwencję , iż wszelkie świadczenia spełnione przez powodów na jej podstawie i w jej realizacji , należy uznać za nienależne w rozumieniu art. 410 § 2 k.c. i jako takie , podlegające zwrotowi, w oparciu o art. na mocy art. 405 w zw. z art. 410 § 1 k.c.
Dochodzone w rozstrzyganej sprawie roszczenie pieniężne małżonków Z. wobec następcy prawnego kredytodawcy mieści się w granicach pobranych przez bank kwot i zgodnie z żądaniem powodów taka kwota powinna zostać im zwrócona przez stronę przeciwną w ramach wzajemnych rozliczeń.
Sąd I instancji zwrócił przy tym uwagę , iż strona pozwana nie zakwestionowała skutecznie wysokości dochodzonej przez powodów kwoty. Podkreślił także ,że w aktach znajduje się zaświadczenie dotyczące wysokości wpłaconych rat – sporządzone przez sam pozwany bank,
e/ odsetki ustawowe za opóźnienie od tej kwoty Sąd zasądził od dnia 14 lutego 2023r., tj. od następnego dnia po złożeniu przez powodów oświadczenia o świadomości finansowych skutków rozliczeniowych ewentualnego stwierdzenia nieważności umowy, którą zawarli,
f/ zarzut przedawnienia roszczenia pieniężnego powodów , którym bronił się z sporze z nimi pozwany bank , nie jest , zdaniem Sądu I instancji uzasadniony dlatego , iż zgodnie z uchwałą SN z dnia 16 lutego 2021 r. sygn. III CZP 11/20; termin przedawnienia roszczeń o zwrot nienależnie spełnionych świadczeń może rozpocząć bieg dopiero po podjęciu przez kredytobiorcę-konsumenta wiążącej (świadomej, wyraźnej i swobodnej) decyzji w tym względzie. Dopiero bowiem wtedy można przyjąć, że brak podstawy prawnej świadczenia stał się definitywny.
Podstawą rozstrzygnięcia o kosztach procesu była norma art. 98 §1 i 3 kpc i wynikająca z niej zasada odpowiedzialności za wynik sprawy. Sąd I instancji szczegółowo wyjaśnił jakie elementy składowe złożyły się na kwotę , którą z tego tytułu , na rzecz powodów łącznie, został obciążony przerywający spór bank.
Bank (...) S.A. z siedzibą w W. , zakresem wniesionej apelacji, objął punkty I i III jego sentencji , w których Sąd Okręgowy uwzględnił w części roszczenie powodów oraz orzekł o kosztach procesu , domagając się w jej wniosku , w pierwszej kolejności, zmiany kwestionowanego orzeczenia i oddalenia powództwa w całości oraz obciążenia kredytobiorców kosztami procesu i postępowania apelacyjnego.
Jako wniosek ewentualny sformułował żądanie uchylenia wyroku w zaskarżonych częściach i przekazania sprawy w tym zakresie Sądowi Okręgowemu w Krakowie do ponownego rozpoznania.
Apelacja została oparta na zarzutach :
- naruszenia prawa procesowego , w sposób mający dla treści kwestionowanego orzeczenia istotne znaczenie , a to :
a/ art. 233 §1 kpc , poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny zgromadzonych dowodów i zastąpienie jej przez Sąd niższej instancji oceną dowolną.
Zdaniem strony skarżącej , zarzucana wada , przekładająca się na błędy w zakresie ustaleń , miała polegać na nieuzasadnionym przyjęciu przez Sąd , że :
- bank miał swobodę w ustaleniu kursów przeliczenia złotych na franki szwajcarskie mimo , że kursy te przyjęte w Tabeli stosowanej przez bank pochodziły z danych kształtowanych na rynku międzybankowym , przy zastosowaniu, wynikającego z tych danych , kursu średniego . Informacje o danych kursowych były dostępne na stronie internetowej strony pozwanej / jej poprzednika prawnego/ i powodowie mogli się z nimi zapoznawać. Co więcej , tak ustalane kursy , są stosowane przez stronę pozwaną nie tylko przy kredytach denominowanych w walucie obcej ale także w innych rozliczeniach walutowych ,realizowanych przez stronę pozwaną,
- postanowienia umowne składające się na zastosowany w umowie z powodami mechanizm denominacji , nie były z nimi indywidualnie uzgodnione chociaż to powodowie wybrali walutę kredytu, a negowany mechanizm był następstwem tego wyboru. Podnoszony błąd Sadu miał prowadzić do nieuzasadnionego przyjęcia , iż kredytodawca wykorzystał dominującą nad powodami pozycję w relacji umownej , a także osiągnął dzięki niej , kosztem konsumentów, dodatkowe, nieograniczone wynagrodzenie za udzielenie kredytu,
b/ art. 227 kpc w zw. z art. 235 2§1 pkt 2 kpc w zw. z art. 278 §1 kpc , wobec nieuzasadnionego pominięcia , jako nieistotnego dla rozstrzygnięcia sprawy, wniosku banku o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu bankowości , finansów i rachunkowości dla potwierdzenia wniosków wskazanych w odpowiedzi na pozew,
c/ art. 278 §1 kpc w zw. z art. 233 §1 kpc , jako konsekwencji dokonania przez Sąd Okręgowy samodzielnych – nie opartych na opinii biegłego - mimo potrzeby posiadania wiadomości specjalnych - ocen w zakresie rozkładu ryzyka walutowego pomiędzy stronami umowy ,
- naruszenia prawa materialnego poprzez nieprawidłowe zastosowanie :
1/ art. 385 1 §1 kc w z zw. z art. 3 , 4 ust.2 i 6 ust. 1 Dyrektywy nr 93/13 / EWG w zw. z art. 7 ust. 1 tego aktu , a także art. 385 1 §1 i 2 kc i wyrażenie przez Sąd niższej instancji nieuzasadnionego wniosku , że postanowienia umowy składające się na mechanizm denominacji, mają charakter niedozwolony , w rozumieniu tych przepisów , kształtując obowiązki umowne powodów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszając ich interesy . Ponadto są one sformułowane w sposób niejednoznaczny, chociaż, jako wyrażone zrozumiałym językiem , powinny być , co do zasady wyłączone z takiego rodzaju oceny , której poddał je Sąd I instancji.
Zdaniem banku także , na wypadek nie podzielenia innych zarzutów dotyczących abuzywnej kwalifikacji postanowień umowy z 15 lipca 2005r , nawet gdyby przyjąć , że postanowienia te mają taki charakter , Sąd Okręgowy zupełnie nie uwzględnił tego , że tylko część klauzuli denominacyjnej- opisującej sposób przeliczenia obu walut , polskiej i szwajcarskiej, może potencjalnie mieć taki charakter , a w pozostałym zakresie , klauzula ta pozbawiona jest tej cechy i powinna nadal pomiędzy stronami , w ramach związania ich umową , obowiązywać.
2/ uznanie umowy za nieważną w całości , narusza także , zdaniem banku , art. 385 1 §1 i 2 kc w zw. z art. 358 §2 w zw. z art. 3 kc oraz art. 6 ust. 1 Dyrektywy albowiem w dacie podpisania umowy z 15 lipca 2005r zaspokajała ona interesy małżonków Z. . Wobec tego jej ocena dokonana przez Sąd Okręgowy, narusza zasady proporcjonalności i pewności obrotu.
3/ zdaniem skarżącego doszło do naruszenia art. 385 1 §2 kc przez to , że mimo , iż część postanowień została uznana za niedozwolone, umowa powinna nadal obowiązywać gdyż zawiera elementy składowe opisujące świadczenia stron . Powodowie , przy odpowiednim zastosowaniu art. 358 §2 kc [ obowiązującego od 24 stycznia 2009r ] mogą nadal realizować spłaty zobowiązania albo to w złotówkach, przy stosowaniu do przeliczeń średniego kursu franka do złotówki , publikowanego przez Narodowy Bank Polski albo bezpośrednio w walucie szwajcarskiej,
4/ art. 65 §1 i 2 kc w zw z art. 385 1§1 kc i art. 6 ust. 1 i 7 ust. 1 Dyrektywy 93/13/EWG wobec potwierdzenia nieważności umowy w całości i nie wzięcia pod uwagę , w szczególności, wspólnego zamiaru umawiających się stron , którym było zaciągnięcie zobowiązania kredytowego przez kredytobiorców we frankach szwajcarskich ,
5/ art. 69 ust. 3 ustawy Prawo bankowe poprzez przyjęcie , iż umowa mimo niedozwolonego charakteru postanowień składających się na klauzulę denominacji , nie może nadal funkcjonować, a równocześnie, iż kwota świadczenia umownego nie była właściwie oznaczona chociaż została określona w walucie szwajcarskiej ,
6/ art. 385 1 §2 kc w zw. z art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 Dyrektywy 93/13/ EWG i w zw. 358§2 kc wobec niepełnego poinformowania powodów przez Sąd orzekający o skutkach rozliczeniowych wynikających z uznania umowy za nieważną,
7/ art. 24 ustawy o Narodowym Banku Polskim albo też art. 41 Prawa wekslowego, poprzez ich niezastosowanie dla ustalenia sposobu określenia kursu walutowego franka do złotego w sytuacji uznania , iż część postanowień umownych jest abuzywna,
8 / art. 405 kc w zw. z art. 410 §1 i 2 kc , wobec nietrafnego przyjęcia , że spełnione przez powodów świadczenia zwrotne mają charakter nienależnych,
9/ art. 409 kc , jako następstwa nie wzięcia przez Sąd Okręgowy pod uwagę , że skarżący bank świadczenia te już zużył i nie jest nimi , w chwili orzekania , wzbogacony,
10/ art. 411 pkt 1, 2 i 4 kc wobec tego , że Sąd I instancji nie uwzględnił , iż kredytobiorcy świadomie i dobrowolnie spełniali, w wykonaniu umowy , świadczenia zwrotne , co czyniło zadość zasadom współżycia społecznego , a ponadto czynili to z zamiarem spłaty zadłużenia. Zatem były kredytodawcy należne na innej podstawie prawnej – w sytuacji uznania umowy z 15 lipca 2005r za nieważną,
11/ art. 118 kc w zw. z art. 120 kc i w konsekwencji nie podzielenia zasadnie podniesionego przez bank zarzutu przedawnienia zgłoszonego przez powodów roszczenia pieniężnego mimo , że ich świadczenia zwrotne miały okresowy charakter.
Zarzucany błąd Sądu miał polegać także na tym , iż nie określił w jakiej dacie powodowie podjęli świadomą decyzję co do nie sanowania , z mocą wsteczną, postanowień uznanych przez Sąd I instancji [ niezasadnie ] za mające charakter niedozwolony,
12/ art. 455 kc w zw. z art. 481 kc wobec uznania przez Sąd , iż początkowy termin płatności odsetek od zasądzonego w kwestionowanym wyroku świadczenia pieniężnego należy określić w sposób wskazany w motywach zaskarżonego orzeczenia.
Zdaniem banku ten początkowy termin można ewentualnie utożsamić z datą prawomocności wyroku stwierdzającego nieważność umowy kredytowej, a ewentualnie oświadczenia powodów , po pouczeniu przez Sąd , iż nie są zainteresowani w dalszym utrzymaniu umowy jako wiążącej strony .
Skarżący bank , odwołując się do art. 380 kpc wniósł aby dowód z opinii biegłego z zakresu bankowości i finansów / rachunkowości / został przeprowadzony na etapie postępowania odwoławczego.
W rozbudowanej ponad rzeczywistą potrzebę części argumentacyjnej środka odwoławczego , która z przyczyn teleologicznych nie będzie przez Sąd II instancji relacjonowana , strona pozwana w istocie powtórzyła dotąd prezentowane w sprawie stanowisko.
Powodowie w odpowiedzi na apelację domagali się jej oddalenia jako pozbawionej uzasadnionych podstaw oraz obciążenia przeciwnika procesowego kosztami postępowania apelacyjnego. Sprzeciwili się także przeprowadzeniu dowodu z opinii biegłego na odwoławczym etapie postępowania.
Strona pozwana, w piśmie procesowym z dnia 12 stycznia 2024r, złożyła zarzut zatrzymania świadczenia powodów do kwoty 318 340, 68 zł , odpowiadającej sumie udzielonego im kredytu. / por. k. 400-411 akt/.
Apelacja strony pozwanej nie jest uzasadniona i podlega oddaleniu w całości.
Nie można bowiem podzielić , jako zasadnego, żadnego z zarzutów apelacyjnych na które powołuje się bank
Rozpoczynając ich ocenę od tych , które mają charakter procesowy , na wstępie należy wskazać , że zarzut tego rodzaju jest uzasadniony jedynie wówczas , gdy spełnione zostaną równocześnie dwa warunki.
Strona odwołująca się do niego wykaże , że rzeczywiście sposób postępowania Sądu naruszał indywidualnie oznaczoną normę [ normy ] formalne. Jednocześnie nieprawidłowości te prowadziły do następstw , które miały istotny wpływ na treść wydanego orzeczenia. Nieco inaczej kwestię tę ujmując , zarzut procesowy jest usprawiedliwiony jedynie wówczas, jeżeli zostanie dowiedzione , że gdyby nie potwierdzone błędy proceduralne Sądu niższej instancji , orzeczenie kończące spór stron miałoby inną treść.
Uwzględniając to generalium , odeprzeć należy narzut naruszenia art. 233§1 kpc.
Skuteczne postawienie tego zarzutu- poza wskazanymi wyżej podstawami - wymaga od strony wykazania na czym , w odniesieniu do zindywidualizowanych dowodów , polegała nieprawidłowość postępowania Sądu, w zakresie ich oceny i poczynionych na jej podstawie ustaleń.
W szczególności strona ma wykazać dlaczego obdarzenie jednych dowodów wiarygodnością czy uznanie, w odróżnieniu od innych, szczególnego ich znaczenia dla dokonanych ustaleń , nie da się pogodzić z regułami doświadczenia życiowego i [lub ] zasadami logicznego rozumowania , czy też przewidzianymi przez procedurę regułami dowodzenia.
Nie dochowanie tych wymagań , wyklucza uznanie go za usprawiedliwiony, pozostając dowolną , nie doniosłą z tego punktu widzenia, polemiką oceną i ustaleniami Sądu niższej instancji.
/ por. w tej materii , wyrażające podobne stanowisko , powołane tylko przykładowo, orzeczenia Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2001, sygn. IV CKN 970/00 i z 6 lipca 2005, sygn. III CK 3/05 , obydwa powołane za zbiorem Lex/
Ponadto nie można tracić z pola widzenia również , że swobodna ocena dowodów stanowi jeden z podstawowych elementów składających się na jurysdykcyjną kompetencję Sądu , który dowody bezpośrednio przeprowadza.
Ma to m. in. i takie następstwo , że nawet w sytuacji, w której z treści dowodów można , w zakresie ustaleń , wyprowadzić równie logiczne , chociaż przeciwne do przyjętych przez Sąd I instancji wnioski , to zarzut naruszenia normy art. 233 §1 kpc , / a w konsekwencji także , wywodzone z tej wady zarzuty faktycznej pomimo to , nie zostaną uznane za usprawiedliwione.
Dopóty , dopóki ocena przeprowadzona przez Sąd ocena mieści się w granicach wyznaczonych przez tę normę procesową i nie doznały naruszenia wskazane tam jej kryteria , Sąd Odwoławczy obowiązany jest ocenę tę , a co za tym idzie także wnioski z niej wynikające dla ustalań faktycznych , aprobować .
To, w jaki sposób strona pozwana motywuje realizację tak tego zarzutu procesowego jak i funkcjonalnie z nim związanych zarzutów faktycznych , wyklucza uznanie ich za uzasadnione.
W miejsce rzeczowej, opartej na wskazanych wyżej kryteriach , odniesionej do indywidualnie oznaczonych dowodów [ i opartych na wnioskach z tej oceny ustaleń faktycznych , które przez to miałyby być wytykanymi nieprawidłowościami ] polemiki ze sposobem postępowania Sądu Okręgowego , skarżący ogranicza się do przeciwstawienia jej własnej ich wersji , jego zdaniem poprawnej.
Nieprawidłowość Sądu na której oparty jest ten oraz zarzuty faktyczne - zgodnie z argumentacją apelanta - sprawdza się ją się do tego ,że nie przyjął on wersji oceny dowodów i faktów , które (...) S.A. uznaje za odpowiadające rzeczywistemu stanowi rzeczy, mającego miejsce w relacjach pomiędzy stronami sporu , ukształtowanymi na tle i w związku z zawarciem umowy z 15 lipca 2005r.
A według przebiegu zdarzeń afirmowanego przez bank , M. Z. i J. Z. zostali w sposób dostateczny dla oceny jego skali , poinformowani, przy podpisywaniu umowy, o ryzyku walutowym wynikającym z umowy kredytu denominowanego w walucie szwajcarskiej , a rzeczywisty rozmiar ich zobowiązania kredytowego był oznaczony od samego początku w sposób prawidłowy i dla klientów banku czytelny , nie budzący ich wątpliwości .
Ponadto strona pozwana nie mogła tego obowiązku swoich klientów kształtować jednostronnie w sposób dowolny , będąc związana wysokością kursów waluty szwajcarskiej, określanej przez obiektywne siły panujące na rynku wymiany walut.
Postanowienia umowy były dla kredytobiorców czytelne i jasne , mogli negocjować ich treść , a formą realizacji tego uprawnienia było to , że sami zdecydowali o rodzaju kredytu jaki zaciągają a także o tym w jaki sposób będą go spłacać.
Już stwierdzenie takiego sposobu motywowania stawianych zarzutów wystarcza dla odparcia ich obu.
Dlatego jedynie na marginesie dostrzegając , że w istocie argumenty powołane dla wsparcia weryfikowanych zarzutów [ w rozbudowanej ponad rzeczywistą potrzebę formie redakcyjnej ] , nie dotyczą wprost oceny dowodów i okoliczności faktycznych ale prawnej weryfikacji okoliczności towarzyszących zawarciu umowy oraz kształtowania danych w Tabeli Kursów walut , które dla dokonywanych przeliczeń /stosowania klauzul przeliczeniowej - spreadau walutowego- i kursowej / , stosował najpierw jego poprzednik prawny, a później pozwany bank , z punktu widzenia przesłanek oceny postanowień umowy stron jako mających / bądź nie / cechy niedozwolonych.
Sąd II instancji dodaje jeszcze , iż podziela , wbrew argumentacji strony pozwanej, stanowisko Sądu Okręgowego zgodnie z którym informacja przekazana małżonkom Z. przy podpisywaniu umowy o ryzyku walutowym była, z punktu widzenia ich interesów- możliwości racjonalnej oceny swojej sytuacji finansowej , w warunkach wzrostu kursu waluty szwajcarskiej , w czasie obowiązywania umowy przez wiele lat , niedostateczna i nietransparentna.
W tym kontekście dodać jeszcze należy , że to pracownicy banku zapewniali powodów o stabilności waluty szwajcarskiej i[ tylko ] korzyściach jakie powodom przyniesie zaciągnięcie kredytu we franku.
Stąd nieuzasadnionym jest stanowisko banku , który wady ustaleń upatruje w przyjęciu ,że powodowie mieli wpływ na postanowienia umowy , skoro wybrali rodzaj kredytu. Wybór był następstwem wskazanej oceny i sugestii personelu poprzednika prawnego strony skarżącej kierowanych wobec potencjalnych, naówczas jeszcze , kredytobiorców.
Przy tym poza sporem było , że bank stosował wzorzec umowny kredytu denominowanego w takiej walucie i nie było realnej możliwości negocjowania poszczególnych jego postanowień, a w każdym razie bank - przedsiębiorca - takiej rzeczywistej możliwości po stronie powodów - w postępowaniu rozpoznawczym nie dowiódł .
Sąd Odwoławczy uznaje także za trafną , tę część faktycznego stanowiska Sądu niższej instancji / podważanego w ramach zarzutów faktycznych strony skarżącej / , w której wskazywał , że skoro doniosła dla oceny ważności umowy jest chwila jej podpisania, to niezależnie od tego jakie dane kursowe zamieszczał bank / jego poprzednik prawny/ w obowiązującej u siebie Tabeli Kursów , istotne było to , że ta część postanowień umownych , /w tym tych , które znalazły w załączniku nr (...) do niej / , która dotyczyła waloryzacji kredytu kursem CHF , nawet potencjalnie , dawała możliwość silniejszej stronie stosunku zobowiązaniowego - przedsiębiorcy- dowolnego / nieograniczonego / ustalania kursu przeliczenia złotówek na franka i odwrotnie , a nie to, czy bank stosował kusy przeliczeniowe wynikające z danych rynkowych.
Stąd pozbawione znaczenia było też to , jak kwestia ta była regulowana później, a także jak kształtowałoby się zobowiązanie powodów , gdyby w miejsce danych kursowych z Tabeli Kursów , stosować średni kurs NBP, a mierniki decydujące o oprocentowaniu kredytu byłyby charakterystyczne i stosowane przez stronę pozwaną, przy udzielaniu innych kredytów. Zupełnie bez znaczenia jest także , iż dane z Tabeli Kursów bank stosował i stosuje także do innych prowadzonych przez siebie operacji finansowych z udziałem innych walut niż złoty.
Odeprzeć należy, jako nietrafny, zarzut naruszenia art. 227 kpc w zw. z art. 235 2 §1 pkt 2 w zw. z art. 278 §1 kpc oraz ściśle z nim powiązany zarzut naruszenia art. 278 §1 kpc w zw. z art. 233 §1 kpc , wobec nie uwzględnienia przez Sąd I instancji wniosku o przeprowadzenie w postępowaniu dowodu z opinii biegłego z zakresu bankowości i finansów oraz samodzielnego ustalenia przez Sąd Okręgowy iż powodowie zostali obciążeni nieograniczonym , gdy chodzi o jego skalę , ryzykiem kursowym.
Przy przyjętej- zdaniem Sądu Odwoławczego niewadliwej- koncepcji prawnej oceny roszczenia pieniężnego powodów dla weryfikacji którego przesłanką było ustalenie, iż umowa kredytowa jest nieważna od samego początku , którą Sąd Odwoławczy podziela , prowadzenie dowodu z opinii biegłego dla potwierdzenia wniosków banku wskazanych w jego tezach określonych w odpowiedzi na pozew , jest zbędne , nie prowadząc do ustaleń doniosłych dla rozstrzygnięcia.
Natomiast to , że przy takiej , jak przyjęta w umowie stron konstrukcji klauzuli denominacyjnej , obciążenie powodów , [w skali nie dającej się oznaczyć w chwili podpisywania umowy , ryzykiem walutowym] /zmiany kursu złotówki do franka szwajcarskiego w czasie / jest oczywiste. Nota bene o takim ryzyku powodowie , nawet według twierdzeń skarżącego banku mieli być informowani/ jego zdaniem w sposób dostateczny /
Dlatego też Sąd II instancji pominął ponowiony w apelacji banku dowód z opinii biegłego , wskazanych wyżej specjalności, uznając go nie tylko za nie prowadzący do poczynienia doniosłych ustaleń ale także / w konsekwencji oceny decyzji procesowej Sądu I instancji w jego zakresie / za spóźniony w rozumieniu art.381 kpc.
Z podanych powodów, oceniając , iż zarzuty procesowe , w tym w szczególności zarzut przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów i wynikających stąd błędów ustaleń , nie są zasadne , fakty uczynione przez Sąd I instancji podstawą kontrolowanego instancyjnie orzeczenia , jako poprawne i kompletne , Sąd Apelacyjny przyjmuje za własne.
W świetle tych ustaleń nie można uznać za usprawiedliwiony żadnego z zarzutów materialnych postawionych w apelacji strony pozwanej.
Nietrafnie (...) S.A. podnosi zarzut naruszenia art. 385 ( 1) §1i 2 kc w związku z art. 358 §2 kc , oraz zarzuty zbudowane na odwołaniu się do normy art. 385 ( 1) §1 kc w powiązaniu z innymi przepisami kc oraz wskazanymi przez skarżącego normami ustawy prawo bankowe a także art. 6 ust. 1 i 7 ust. 1 Dyrektywy nr 93/13 / EWG
Zarzuty ten sprowadzają się do stwierdzenia , iż Sąd niezasadnie uznał umowę zawartą przez powodów z Bankiem (...)S,A. z siedzibą w K. za nieważną w całości z powodu abuzywności postanowień regulujących klauzulę denominacyjną [w istocie składająca się z klauzuli przeliczeniowej [ spreadu walutowego] i klauzuli kursowej – [ §2 ust.1 umowy oraz stanowiącego jej integralną część załącznik nr (...) - w szczególności treść jego ust. 2 pkt 2 i 4 ] , w warunkach , gdy brak było do tego podstaw albowiem :
a/ postanowienia te nie kształtują praw i obowiązków kredytobiorców w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, nie naruszając w sposób rażący interesów M. i J. Z. jako klientów banku – konsumentów [ nota bene w środku odwoławczym bank nie neguje już tego ich statusu , co czynił na etapie postępowania rozpoznawczego przed Sądem I instancji - uwaga redakcyjna S.A. ].,
b/ Sąd I instancji nie uwzględnił , że nawet gdyby przyjąć niedozwolony charakter tych postanowień, to odnosiły się one nie do całości klauzul, przeliczeniowej i kursowej , a jedynie do elementów ustanowionego w umowie mechanizmu przeliczenia, nie obejmując pozostałych ich fragmentów.
W takim przypadku Sąd powinien był rozważyć zastąpienie tego mechanizmu, średnim kursem franka szwajcarskiego do waluty polskiej , publikowanym przez NBP /stąd m.in. skarżący powołał zarzuty niezastosowania norm art. 24 ustawy O Narodowym Banku Polskim oraz art. 41 Prawa wekslowego , które posługują się tym kryterium kursowym , a także zarzut nie uwzględnienia treści art. 358 §2 kc , który powinien był być przez Sąd I instancji zastosowany , a umowa uznana za nadal wiążącą strony /
W bardzo zbliżony sposób pozwany bank motywował zarzut naruszenia art. 65§1 i 2 kc twierdząc ,iż Sąd I instancji interpretując treść umowy stron, odwołał się jedynie do literalnego brzmienia jej postanowień , pomijając inne kryteria wykładnicze. A ich zastosowanie , w szczególności kryterium zgodnego zamiaru stron, doprowadziłoby do innych wniosków w zakresie treści oświadczeni woli kontrahentów. Zgodnie z nią , zamiarem zarówno banku jak i powodów było zawarcie umowy w której kapitał był wyrażony we franku szwajcarskim. Zatem wbrew takiej , poprawnej, wykładni postanowień umownych , zgodnej przy tym także z zasadami współżycia społecznego , Sąd niezasadnie ocenił umowę z dnia 15 lipca 2005r. jako , ab initio, nieważną.
Rozpoczynając weryfikację tych zarzutów należy wskazać , że od samego początku postępowania powodowie stanowczo dali wyraz stanowisku, że z pewnością ich zamiarem nie było to aby kurs przeliczenia walut polskiej i szwajcarskiej zastąpić średnim kursem NBP. Przeciwnie , uważali ,iż postanowienia o których była mowa wyżej, są ukształtowane sprzecznie z ich usprawiedliwionymi interesami , naruszając je w sposób rażący.
Stąd twierdzenia banku , iż należało je wyłożyć tak aby, honorując rzeczywisty zamiar stron , utrzymać ją nadal jako obowiązującą / przy zastosowaniu średniego kursu CHF do złotówki publikowanego przez Narodowy Bank Polski / są zupełnie dowolne , wykluczając podzielenie stanowiska apelującego banku opartego na tym założeniu.
Wbrew rozbudowanej argumentacji strony pozwanej , której nadmiar powoduje zatarcie się jasności tejże , Sąd I instancji nie popełnił zarzucanych mu błędów zastosowania art. 385
1 §1 i 2 kc , w powiazaniu z innymi normami kodeksowymi , ustawy Prawo bankowe oraz Dyrektywy nr 93/13/ EWG , trafnie przyjmując abuzywność postanowień umowy stron, w szczególności tych , określających sposób waloryzacji /przeliczenia / waluty szwajcarskiej na polską i odwrotnie, według Tabeli Kursów , obowiązujących u strony pozwanej./ jej poprzednika prawnego/.
To ten właśnie mechanizm , na zastosowanie którego powodowie jako klienci – konsumenci - nie mieli żadnego realnego wpływu , ten bowiem był wprowadzony jednostronnie przez kredytodawcę na podstawie wzorca umownego , ostatecznie decydował o tym ile pieniędzy zostało ówcześnie M. i J. Z. / w złotówkach / udostępnione przez bank oraz w jaki sposób, poszczególne raty kapitałowo – kredytowe, wpływały na rzeczywiste zmniejszenie ich zobowiązania kredytowego.
Taki ich charakter prowadzi do nieważności umowy jako całości albowiem nie może ona nadal funkcjonować , w warunkach uznania tych klauzul , za nie wiążące powodów.
Dodać jeszcze należy , iż jak wynika z ustaleń poczynionych w postępowaniu, żadne postanowienie umowne spośród tych , które składały się na mechanizm służący opisanym wyżej przeliczeniom , nie zostało z kredytobiorcami uzgodnione indywidualnie.
W szczególności bank nie dowiódł- mimo , że to na nim spoczywał obowiązek w tym zakresie- faktów pozwalających na wniosek przeciwny. Kredytobiorcy dokonali jedynie wyboru gotowego produktu przygotowanego przez przedsiębiorcę i to w sytuacji , gdy pracownicy (...) S.A. przy ich zapewnieniach tylko o korzyściach wynikających z zaciągnięcia zobowiązania kredytowego, którego wysokość kształtuje właśnie - stabilna kursowo - waluta szwajcarska.
Dla zrealizowania przesłanki rzeczywistego wpływu konsumenta na treść postanowień umownych nie wystarczy wykazanie, że dowiedział się o treści postanowień których niedozwolony charakter podnosi, w odpowiednim czasie, a strony prowadziły w tym przedmiocie negocjacje.
Konieczne jest udowodnienie wspólnego ustalenia ostatecznej ich treści , w wyniku rzetelnych negocjacji, w ramach których konsument miał realny wpływ na treść określonego postanowienia umownego, chyba że zostało ono sformułowane przez niego i włączone do umowy na jego żądanie.
/ por. w tej materii także judykat Sądu Najwyższego z dnia 10 grudnia 2019r , sygn.IV CSK 443/18 , powołany za zbiorem Legalis /.
Takich indywidualnych uzgodnień przed podpisaniem umowy z 15 lipca 2005r nie było, w tym w szczególności w odniesieniu do postanowień określających sposób, w jaki kwota kredytu i sumy rat kapitałowo odsetkowych , będą przeliczane z waluty szwajcarskiej na polską i odwrotnie.
W ocenie Sądu II instancji , kwestionowane przez powodów postanowienia umowne dotyczyły świadczenia głównego stron.
W mogącym być obecnie uznane za ukształtowane stanowisku orzecznictwa sądowego, w szczególności Sądu Najwyższego, zostało przyjęte zapatrywanie o takim charakterze mechanizmu przeliczeniowego w kredytach denominowanych w walucie obcej .
/ por. powołane jedynie przykładowo wyroki Sądu Najwyższego: z 4 kwietnia 2019 r., sygn. III CSK 159/17, z 9 maja 2019 r., sygn. I CSK 242/18 i z 11 grudnia 2019 r., sygn. V CSK 382/18., powołane za zbiorem Legalis /.
Obowiązek zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu w oznaczonych terminach spłaty , stanowi główne świadczenie kredytobiorcy. Natomiast klauzula według której dochodzi do przeliczenia dokonywanych przez niego wpłat rat na walutę obcą [ w tym przypadku na franka szwajcarskiego ] , wpływa na wysokość tego świadczenia. To z zastosowania tego mechanizmu wynika to , w jakiej wysokości świadczenie główne ma być spełnione, co tym bardziej upewnia poprawność takiej jej kwalifikacji.
Wobec powyższego poddanie tych postanowień umownych kontroli pod kątem abuzywności jest możliwe tylko pod warunkiem, że nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny , a zatem jeżeli nie zostały wyrażone prostym i zrozumiałym językiem , nie spełniając tym samym wymogu przejrzystości materialnej wynikającej z art. 4 ust. 2 oraz art. 5 dyrektywy nr 93/13/ EWG.
Jak wyjaśnił TSUE w wyroku z dnia 20 września 2017 r. w sprawie o sygnaturze C - 186/16, wymóg wyrażenia warunku umownego prostym i zrozumiałym językiem oznacza, że warunek ten musi zostać zrozumiany przez konsumenta zarówno w aspekcie formalnym i gramatycznym, jak i w odniesieniu do jego konkretnego zakresu, tak aby właściwie poinformowany , a przy tym jako osoba dostatecznie uważna i rozsądna , mógł nie tylko dowiedzieć się o możliwości wzrostu lub spadku wartości waluty obcej, ale również miał realną możliwość oszacowania konsekwencji ekonomicznych takiego potencjalnego następstwa dla swoich zobowiązań finansowych.
Zdaniem Sądu II instancji, ustalenia faktyczne poczynione w postępowaniu nie dają dostatecznych podstaw do uzasadnionego przyjęcia, iż w momencie zawierania umowy, powodowie mieli możliwość uzyskania pełnego rozeznania co do wysokości świadczenia, które będą mieli obowiązek spełnić oraz - i w szczególności- co do ryzyka zmiany kursu waluty w przyszłości i wpływu tej zmiany na rzeczywiste saldo zobowiązania , przekładające się wprost na ich sytuację ekonomiczną w dającym się przewidzieć realnie okresie , zważywszy , iż mieli związać się z bankiem węzłem obligacyjnym na okres ponad trzydziestu lat.
W szczególności brak było , w dniu zawierania umowy , możliwości ustalenia wysokości zobowiązania ratalnego wobec banku , / rat kapitałowo - odsetkowych / albowiem wysokość ta zależna była od danych zamieszczonych w nieokreślonej w umowie Tabeli Kursów, stosowanej przez stronę pozwaną/ jej poprzednika prawnego /. Przy tym sposób zamieszczania w niej tych danych także był pozostawiony wyłącznej decyzji banku. Klienci – konsumenci - nie mieli możliwości ich sprawdzenia ani, tym bardziej, jakiegokolwiek wpływu na ich rzeczywistą wysokość. Tym samym warunek jednoznaczności klauzuli denominacyjnej / przeliczeniowej i kursowej/ , nie został w umowie stron spełniony.
/ por. w tej materii także stanowisko SN zawarte w judykacie z 19 kwietnia 2021r., sygn. III CSK 159/17- powołanym za zbiorem Lex /.
Okoliczności ustalone w sprawie nie pozwalają na potwierdzenie , iż powodowie zostali, przed podpisaniem umowy, w sposób jasny , możliwie pełny i zrozumiały poinformowani o ryzyku walutowym, związanym z możliwością niekorzystnych zmian kursu franka szwajcarskiego wobec złotego w czasie.
Przy tym nie można uznać, że obowiązek ten został spełniony poprzez bank, który poprzestał na ogólnym pouczeniu o możliwości wzrostu kursu podczas trwania umowy i wynikającym stąd wpływie na wzrost zakresu obowiązku finansowego powodów. Taki jedynie ogólny charakter pouczenia o ryzyku kursowym wynika z treści ust. 1 załącznika nr (...) do umowy objętej sporem.
Dodać do tego należy , iż dla potwierdzenia wypełnienia przez bank obowiązków informacyjnych dotyczących ryzyka kursowego nie jest wystarczające odebranie od konsumenta standardowego oświadczenia, że o takim ryzyku został poinformowany.
/ por. w tej materii także wyrok SN z 27 listopada 2019r., sygn. II CSK 483/18 powołany za zbiorem Lex /.
Zgodnie z aktualnie obowiązującą w judykaturze wykładnią art. 385 1 §1 k.c. nie budzi wątpliwości, iż postanowienia umowy, które określają zasady przeliczenia kwoty udzielonego kredytu na złotówki przy wypłacie kredytu, a także spłacanych rat na walutę obcą, pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej, mają charakter niedozwolonych postanowień umownych.
/ por. wskazane tylko ilustracyjnie orzeczenia SN z 27 lutego 2019 r. sygn. II CSK 19/18 i z 29 października 2019 r. sygn. V CSK 382/18 , powołane za zbiorem Legalis /
Klauzule takie mają charakter abuzywny, gdyż kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają jego interesy. Przy czym sprzeczność z dobrymi obyczajami i naruszenie tych interesów polega w tym wypadku na uzależnieniu wysokości świadczenia banku i konsumenta od swobodnej decyzji silniejszej strony stosunku zobowiązaniowego / przedsiębiorcy/.
/ por. tylko ilustracyjnie wyroki SN z 13 grudnia 2018 r., sygn. V CSK 559/17 i z 11 grudnia 2019 r., sygn. akt V CSK 382/18 powołany za zbiorem Legalis /.
W ocenie Sądu Apelacyjnego postanowienia łączącej strony umowy z 15 lipca 2005r. w zakresie ryzyka walutowego oraz określające wskazany wyżej sposób dokonywania przeliczeń walut polskiej i szwajcarskiej , w odwołaniu się do danych kursowych kształtowanych jednostronnie przez bank, przybierających postać przygotowanych przezeń i obowiązujących w banku (...), uznać należy, za niedozwolone.
Nie ma znaczenia dla tej oceny to, w jaki sposób umowa w rzeczywistości była wykonywana i jak , po jej podpisaniu, zmieniała się jej treść.
Ocena, czy postanowienie umowne jest niedozwolone dokonywana jest bowiem według stanu z chwili zawarcia umowy.
/ por. także uchwalę[ 7] Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2018 r., sygn. III CZP 29/17 powołaną za zbiorem Lex /.
Przechodząc do oceny skutków niedozwolonego charakteru zakwestionowanych przez powodów postanowień , wskazać na wstępie należy , iż zgodnie z treścią uchwały SN z dnia 7 maja 2021 sygn. III CZP 6/21 , powołanej za zbiorem Lex /, której stanowisko Sąd II instancji, w składzie rozpoznającym sprawę podziela, niedozwolone postanowienie umowne jest od początku, z mocy samego prawa, dotknięte bezskutecznością na korzyść konsumenta, który ewentualnie może udzielić następczo świadomej i wolnej zgody na to postanowienie i w ten sposób przywrócić mu skuteczność z mocą wsteczną.
W rozpoznawanej sprawie , o czym była już uprzednio mowa , stanowisko powodów było jednoznaczne co do tego, iż nie są zainteresowani , w warunkach abuzywności części postanowień, w utrzymaniu w dalszym ciągu umowy jako obowiązującej pomiędzy stronami.
Eliminacja tych postanowień z umowy powoduje brak możliwości określenia mechanizmu oznaczenia wysokości świadczenia, które kredytobiorcy mają otrzymać od drugiej strony- / z ustaleń wynika , że kwota kapitału wskazana w umowie miała, jakkolwiek wyrażona we frankach , właściwie - z punktu widzenia klientów banku - tylko informacyjny charakter, skoro małżonkowie M. i J. Z. otrzymali od banku złotówki, po ich przeliczeniu według kursu / ceny / kupna waluty szwajcarskiej, oraz byli zobowiązani spełniać świadczenie zwrotne na rzecz banku ,także w złotym , odwołaniu się do kursu sprzedaży franka szwajcarskiego.
Dopiero wynik tego przeliczenia / dokonywanego jednostronnie przez bank /, decydował o tym jak taka wpłata rzeczywiście wpłynie na ograniczenie ich długu wobec strony pozwanej / jej poprzednika prawnego /.
Zgodnie ze stanowiskiem TSUE wyrażonym w motywach wyroku z dnia 3 października 2019r sygn. C – 260/18 , postanowienie art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13/ EWG , należy wykładać w ten sposób [a jest to wykładania, którą Sądy krajowe muszą honorować przy rozstrzyganiu indywidualnych spraw, są bowiem tą wykładnią związane ], iż stoi ono na przeszkodzie wypełnianiu luk w umowach spowodowanych eliminacją klauzul uznawanych za niedozwolone , wyłącznie na podstawie przepisów krajowych o charakterze ogólnym, nie będących przepisami dyspozytywnymi lub takimi , które będą mieć zastosowanie dlatego , że strony umowy wyrażą na to wolną i uświadomioną zgodę.
Takiej regulacji ,[ jak dotąd] w polskim porządku prawnym brak.
Nie można też w sposób usprawiedliwiony przyjmować , że wolą stron w 2005 roku było zawarcie umowy kredytu denominowanego w walucie obcej , bez mechanizmu waloryzacji wzajemnych świadczeń na podstawie kursów waluty polskiej i szwajcarskiej, przy równoczesnym pozostawieniu wskaźnika referencyjnego LIBOR stosowanego tylko w kredytach walutowych oraz m. in. denominowanych w takim zagranicznym pieniądzu.
Analiza treści pozostałych postanowień umownych w tym w szczególności tych , które określały sposób wypłaty kwoty kredytu i warunki jej spłaty, takiemu zamiarowi w sposób nie budzący wątpliwości zaprzecza by przypomnieć tylko sposób określenia wysokości należności odsetkowej i sposobu jej wyrażenia.
Skoro tak , to uzasadnionym jest wniosek ,iż tego rodzaju zabiegi , jakie postuluje bank motywując także kolejne zarzuty materialne , wywodzone ze wskazywanych przezeń przepisów kodeksu cywilnego , przepisów ustawy Prawo bankowe , ustawy o Narodowym Banku Polskim czy prawa wekslowego , mające polegać na utrzymaniu umowy w mocy- a wyeliminowaniu jedynie postanowień składających na mechanizm przeliczenia , według danych dotyczących wzajemnych relacji kursowych i zastąpienia ich średnim kursem franka szwajcarskiego do złotego , publikowanym przez NBP są - szczególnie przy stanowczym, zrelacjonowanym wyżej stanowisku procesowym powodów - niedopuszczalne.
Prowadziłoby to do tak znacznego przekształcenia umowy , iż wywołałoby skutek nie dający się pogodzić z charakterem stosunku prawnego nawiązanego przez strony.
Nie dałoby się takiego przekształcenia stosunku umownego pogodzić także z celem w jakim zobowiązanie kredytowe było przez kredytobiorców w dniu 15 lipca 2005r zaciągane. Chcieli otrzymać od banku nie walutę obcą ale kwotę wyrażoną w złotych polskich z przeznaczeniem na własne cele inwestycyjne. / nabycie lokalu mieszkalnego z miejscem postojowym /. Ich wolą wówczas było także to aby spłacać kredyt w złotówkach.
Trzeba także podkreślić , iż eliminacja postanowień niedozwolonych , o ile nie miałyby prowadzić do nieważności umowy jako całości , musi zapewniać to , że prawa i obowiązki stron są nadal ściśle oznaczone i w tym zakresie nie zachodzi skutek deformacji regulacji umownej, [także z punktu widzenia celu jaki strony chciały osiągnąć, wyrażając wzajemny konsens poprzez zawarcie umowy kredytowej określonego rodzaju, na oznaczonych naówczas warunkach].
W rozpoznawanej sprawie tego rodzaju deformacja, zwłaszcza zaważywszy na charakterystyczne elementy kredytu denominowanego w walucie obcej , miałaby, przy jej potencjalnym utrzymaniu , miejsce.
Dodać stanowczo trzeba , iż wskazany wyżej brak regulacji w polskim prawie wewnętrznym , która zgodnie z powołanym wyżej orzeczeniem TSUE z 3 października 2019, sygn. C- 260/18, na warunkach wskazanych w tym orzeczeniu , pozwalałaby zastąpić niedozwolone postanowienia treścią elementów tej regulacji , na podstawie orzeczenia Sądu rozpoznającego tę indywidualną sprawę powoduje , iż bezzasadne są także kolejne zarzuty materialne banku , podnoszące niezastosowanie przez Sąd Okręgowy przepisów art. 69 ust.3 ustawy Prawo bankowe ,art. 24 i 32 ustawy o Narodowym Banku Polskim oraz art. 41 Prawa wekslowego., których powołanie , w zamiarze strony skarżącej, zmierzało właśnie do zastosowania tego mechanizmu zastąpienia .
Zasadne uznanie przez Sąd niższej instancji , jako przesłanki rozstrzygnięcia , iż umowa kredytowa z dnia 15 lipca 2005r jest nieważna, wymaga odniesienia się, w ramach kontroli instancyjnej wyroku z dnia 22 maja 2023r do pozostałych zarzutów materialnych sformułowanych przez apelujący bank, a dotyczących podstawy na jakiej może dojść do uwzględnienia roszczenia pieniężnego powodów w jego ostatecznym kształcie ilościowym.
Nie ma racji strona pozwana , stawiając zarzut naruszenia art. 405 kc w zw. z art. 410 §2 kc i widząc jego realizację w tym , iż Sąd niższej instancji bezpodstawnie przyjął , iż świadczenia dochodzone pozwem mają charakter świadczeń nienależnych.
Strona skarżąca nie dostrzega , że to, co M. i J. Z. objęli tym żądaniem stanowi świadczenie pieniężne , które spełnili na rzecz (...) S.A. / jego poprzednika prawnego/ ,w wykonaniu umowy kredytowej . Uwzględnione zaskarżonym wyrokiem roszczenie zwrotne jest wynikiem uznania , iż podstawa świadczeń wzajemnych stron od samego początku nie istniała, wobec nieważności umowy , która była dla nich źródłem i racją prawną./ condictio sine causa /.
Nieusprawiedliwiony jest zarzut naruszenia art. 409 kc w sposób opisany w jego motywach, skoro (...) S. A. nie podjął w postępowaniu rozpoznawczym żadnej inicjatywy dowodowej dla wykazania okoliczności , iż rzeczywiście korzyść uzyskaną od powodów zużył bezproduktywnie . Już tylko dla porządku Sąd Odwoławczy wskazuje , iż jak wynika z ustaleń , kredytobiorcy spłacili już całość udzielonego im kapitału, a środki stąd pochodzące bank lokował w sposób przez siebie swobodnie wybrany.
Niezasadnie strona pozwana podnosi zarzut naruszenia art. 411 pkt 1 kc . Norma ta nie może mieć dla oceny roszczenia pieniężnego powodów zastosowania skoro bank nawet nie starał się w sporze dowodzić faktów potwierdzających to , iż kredytobiorcy świadcząc obecnie dochodzone zwrotnie kwoty , wiedzieli , że nie są do zwrotu udostępnionego im kapitału , obowiązani.
Odeprzeć należy zarzut naruszenia art. 411 pkt 2 kc dlatego , iż norma ta dotyczy przypadków wyłączenia obowiązku zwrotu świadczenia nienależnego w zupełnie odmiennej , niż ustalona w rozstrzyganej sprawie sytuacji, kiedy tylko i wyłącznie wzgląd na szczególne wartości o charakterze moralnym usprawiedliwia wyłączenie takiego zwrotu po stronie podmiotu znajdującego się wyjątkowej sytuacji. Taka po stronie (...) S.A. w sposób oczywisty nie ma miejsca.
Bezzasadnie skarżący bank odwołuje się także do zarzutu naruszenia art. 411 pkt 4 kc . Zważywszy na treść tej normy , motywacja mająca wskazywać na jego realizację jest nieuzasadniona już chociażby z tej przyczyny ,iż nie sposób odczytać rzeczywistej intencji skarżącego w tym zakresie. Przepis ten dotyczy tylko spełnienia świadczenia , które następuje wcześniej niż data wymagalności wierzytelności , która jest jego podstawą.
Nie ma racji strona pozwana także , kwestionując nie podzielenie przez Sąd I instancji, podnoszonego przez nią zarzutu przedawnienia roszczenia pieniężnego dochodzonego w sprawie przez powodów.
W tym zakresie wystarczy wskazać , że roszczenia pieniężne małżonków Z. z tytułu zwrotu świadczenia nienależnego nie mają charakteru okresowego , nie mogą stać się wymagalnymi wcześniej aniżeli z data skutecznego wezwania o ich realizację ze strony wierzyciela.
Należy też zauważyć , iż bank nie jest konsekwentny, negując zasadność określenia przez Sąd niższej instancji początkowego terminu naliczenia odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego uznanego za zasadnie dochodzone przez powodów w postępowaniu.
Byli kredytobiorcy nie składali apelacji , które to zaniechanie wykluczyło możliwość ewentualnego określenia tego terminu nawet wcześniej niż oznaczony w zaskarżonym przez bank wyroku.
Dostrzec należy , iż strona skarżąca odwołuje się w swojej argumentacji do tej samej uchwały SN , która znalazła się u podstaw stanowiska prawnego Sądu I instancji w zakresie początku terminu płatności odsetek za opóźnienie w spełnieniu tego świadczenia.
Zdaniem Sądu II instancji , zgodnie z najnowszym orzecznictwem TSUE w tej materii, służącym wykładni art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13/ EWG , ten początkowy termin należy utożsamić z datą skutecznego wezwania przedsiębiorcy , stosującego niedozwolone postanowienia w umowach z konsumentami , do zwrotu nienależnie uzyskanego w ten sposób świadczenia .
Tym nie mniej, w warunkach niezaskarżenia wyroku z 22 maja 2023r przez kredytobiorców , Sąd Apelacyjny – odpierając omawiany zarzut banku jako chybiony- obowiązany jest aprobować stanowisko , które w rozważanej materii zajął Sąd Okręgowy.
Sąd Apelacyjny za niezasadny uznał , podniesiony przez bank na apelacyjnym etapie sporu stron , zarzut zatrzymania do kwoty udzielonego powodom kapitału.
Powołując się na mogące być uznane za ukształtowane, najbardziej aktualne orzecznictwo SN wynikające z wypowiedzi orzeczniczych TSUE co do merytorycznej zasadności takiego zarzutu w tzw. „ sprawach frankowych „ / por. spośród kilku , stanowisko SN zawarte w judykacie z dnia 24 października 2024r , sygn. I CSK 2443/24 – powołanym za zbiorem Lex / , które Sąd Apelacyjny, w składzie rozpoznającym sprawę podziela ; przyjąć należy , iż w sytuacji gdy strona sporu , szczególnie bank – przedsiębiorca w relacji z konsumentem - może skutecznie powołać zarzut potrącenia wierzytelności wzajemnej , wobec pretensji finansowej drugiej strony , nie jest uprawniona do korzystania z zarzutu zatrzymania w powołaniu się , jako na jego źródło , na taką wierzytelność własną.
Z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w rozstrzyganym sporze , a , jak dotąd bank z możliwości potrącenia nie zdecydował się skorzystać .
Z podanych powodów , w uznaniu apelacji Banku (...) S.A. w W. za nieuzasadnioną , Sąd II instancji orzekł o jej oddaleniu , na podstawie art. 385 kpc. /pkt I sentencji uzasadnianego wyroku /.
Podstawą rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego była norma art. 98 §1 i 3 kpc w zw. z art. 391 §1 kpc i wynikająca z niej, dla wzajemnego rozliczenia stron z tego tytułu, zasada odpowiedzialności za wynik sprawy.
Kwota należna wygrywającym także ten etap sporu powodom od przerywającego banku, odpowiada wynagrodzeniu zastępującego ich zawodowego pełnomocnika – adwokata, ustalonego , jako pochodna wartości przedmiotu zaskarżenia wskazanego w apelacji strony pozwanej , na podstawie §2 pkt 7 w zw. z §10 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia MS w sprawie opłat za czynności adwokackie z dnia 22 października 2015 [ DzU z 2015 poz. 1800 ].
Kwota należna małżonkom Z. została zasądzona im łącznie , wraz z odsetkami o których , po myśli art. 98§1 1kpc w zw. z art. 391 §1 kpc , Sąd Odwoławczy był obowiązany orzec z urzędu. / pkt II sentencji motywowanego wyroku/.