Wyrok z 2 października 2025, sygn. I ACa 138/23
Pokaż pozostałe podstawy prawne (15)
Sygn. akt I ACa 138/23
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 2 października 2025 r.
Sąd Apelacyjny w Krakowie, I Wydział Cywilny w składzie:
Przewodniczący: SSA Jerzy Bess
Protokolant: Edyta Sieja
po rozpoznaniu w dniu 2 października 2025 r. w Krakowie na rozprawie
sprawy z powództwa W. L. i J. L.
przeciwko (...) Bank (...) z siedzibą w W., wykonującemu w Polsce działalność gospodarczą w ramach oddziału: (...) Bank (...) (Spółka Akcyjna ) Oddział w Polsce
z siedzibą w W.
o zapłatę i ustalenie
na skutek apelacji obu stron
od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 27 lipca 2022 r.,
sygn. akt I C 419/21
1. oddala apelację powodów;
2. oddala apelację strony pozwanej;
3. zasądza od strony pozwanej łącznie na rzecz powodów kwotę 4 050 zł (cztery tysiące pięćdziesiąt złotych), tytułem kosztów postępowania apelacyjnego, z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty.
Sygn. akt I ACa 138/23
UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy w Krakowie, zaskarżonym wyrokiem z dnia 27 lipca 2022 r., sygn. akt I C 419/21;
I. zasądził od strony pozwanej (...) Bank (...) z siedzibą w W., wykonującemu w Polsce działalność gospodarczą w ramach oddziału: (...) Bank (...) (Spółka Akcyjna ) Oddział w Polsce z siedzibą w W. na rzecz powodów W. L., J. L. łącznie (do ich niepodzielnej ręki) kwotę 471.882,74 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 2 czerwca 2022 r. do dnia zapłaty;
II. ustalił, że pomiędzy stronami nie istnieje stosunek prawny wynikający z umowy kredytu hipotecznego nr (...) sporządzonej w dniu 6 grudnia 2007 r., zaś podpisanej 7 grudnia 2007 r.;
III. w pozostałej części oddalił powództwo;
IV. zasądził od strony pozwanej na rzecz powodów kwoty po 5.917 zł tytułem zwrotu kosztów procesu wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego liczonymi od dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku do dnia zapłaty.
Sąd okręgowy ustalił że powodowie zawarli z pozwanym umowę o pożyczkę hipoteczną w kwocie 500 000 zł waloryzowaną kursem CHF. Sąd Okręgowy uznał, że zawarte w umowie klauzule tworzące mechanizm indeksacji są abuzywne. Usunięcie ich z zawartej umowy oznacza, że umowa ta jest nieważna, zaś wykreowany przez nią stosunek zobowiązaniowy nie istnieje. Świadczenia spełnione przez stronę powodową w wykonaniu tej umowy mają charakter świadczeń nienależnych i podlegają zwrotowi.
Odnośnie daty wymagalności roszczenia, Sąd Okręgowy uznał, że:
Odsetki ustawowe za opóźnienie od zasądzonej na rzecz powodów kwoty Sąd zasądził od dnia 2 czerwca 2022 r. tj. od następnego dnia po dniu złożeniu przez powodów oświadczenia, po otrzymaniu stosownego pouczenia, że nie wyrażają zgody na związanie niedozwolonymi postanowieniami umownymi. Oświadczenie takie zostało złożone na rozprawie w dniu 1 czerwca 2022 r. i z tym dniem ustała bezskuteczność zawieszona umowy łączącej strony. Jak wskazał Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 7 maja 2021 r. sygn. III CZP 6/21 do chwili, w której należycie poinformowany konsument wyrazi zgodę na związanie niedozwolonym postanowieniem umownym albo zgody tej odmówi (ew. upłynie rozsądny czas do jej wyrażenia), umowa kredytu, która bez tego postanowienia nie może wiązać, znajduje się w stanie bezskuteczności zawieszonej, tj. nie wywołuje skutków prawnych, choć skutki te może nadal wywołać w razie wyrażenia zgody na postanowienie albo - jeżeli są spełnione stosowne przesłanki - w razie jego zastąpienia regulacją zastępczą. Jest jasne, że tak długo jak trwa stan zawieszenia, kredytodawca nie może domagać się spełnienia uzgodnionych w tej umowie świadczeń. Jednakże zgodnie z dotychczasowym orzecznictwem dotyczącym stanu bezskuteczności zawieszonej (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 7 października 2010 r., IV CSK 95/10 i z dnia 3 lutego 2017 r., II CSK 159/16, niepubl.; por. też wyroki Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 1995 r., I CRN 48/95 i z dnia 7 listopada 1997 r., II CKN 431/97, OSNC 1998 Nr 6, poz. 94) nie może również żądać zwrotu spełnionego świadczenia nienależnego, ponieważ decyzja co do związania postanowieniem i umową leży co do zasady w rękach konsumenta. Skoro zaś kredytodawca nie może wystąpić z takim żądaniem i w ten sposób postawić swych roszczeń restytucyjnych w stan wymagalności zgodnie z art. 455 k.c. (co do zastosowania art. 455 k.c. do roszczeń z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 17 grudnia 1976 r., III CRN 289/76, niepubl., z dnia 16 lipca 2003 r., V CK 24/02, OSNC 2004, Nr 10, poz. 157, z dnia 28 kwietnia 2004 r., V CK 461/03, IC 2004, nr 11, s. 43, z dnia 18 stycznia 2017 r., V CSK 198/16, niepubl. oraz uchwały Sądu Najwyższego z dnia 6 marca 1991 r., III CZP 2/91, OSNCP 1991, Nr 7, poz. 93, z dnia 26 listopada 2009 r., III CZP 102/09, OSNC 2010, Nr 5, poz. 75, z dnia 2 czerwca 2010 r., III CZP 37/10, OSNC 2011, Nr 1, poz. 2 i z dnia 16 lutego 2021 r., III CZP 11/20), rozpoczęcie biegu ich przedawnienia nie wchodzi w rachubę. Sytuacja ulega zmianie dopiero w razie potwierdzenia klauzuli abuzywnej przez konsumenta, kiedy to klauzula oraz umowa stają się skuteczne z mocą wsteczną, albo odmowy jej potwierdzenia (upływu rozsądnego czasu do potwierdzenia), kiedy to dochodzi do utrzymania umowy z regulacją zastępczą (jeżeli są spełnione stosowne przesłanki) albo do całkowitej i trwałej bezskuteczności (nieważności) umowy. Owa trwała bezskuteczność (nieważność) jest równoznaczna ze stanem, w którym "czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia" w rozumieniu art. 410 § 2 in fine k.c. (condictio sine causa) oraz "nieważnością czynności prawnej" w rozumieniu art. 411 pkt 1 k.c.
Mając na uwadze powyższe Sąd oddalił roszczenie powodów w zakresie obejmującym żądanie zasądzenia odsetek za opóźnienie od zasądzonego roszczenia za okres od dnia 24 października 2020 r. do dnia 1 czerwca 2022 r. (pkt III wyroku).
Apelację od wyroku sądu okręgowego wniosły obie strony.
Powodowie zaskarżyli wyrok sądu pierwszej instancji w punkcie III – oddalającym powództwo w odniesieniu do roszczenia odsetkowego za okres od 24 czerwca 2020 r. do 2 grudnia 2022 r. Skarżący wnieśli o zmianę wyroku w zaskarżonej części i zasądzenie odsetek ustawowych od zasądzonej przez sąd I instancji kwoty od 24 czerwca 2020 r. do dnia zapłaty. W apelacji podniesione zostały zarzuty naruszenia art. 481 k.c., art. 455 k.c. oraz art. 233 § 1 k.p.c.
Strona pozwana zaskarżyła wydany wyrok w części uwzględniającej powództwo. Skarżący wniósł o zmianę wyroku w zaskarżonej części i oddalenie w tym zakresie powództwa. W apelacji zawarte zostały zarzuty naruszenia prawa procesowego ( art. 233 § 1 k.p.c., art. 235 2 § 1 pkt 2 k.p.c., art. 227 k.p.c., a także art. 98 § 1 i 3 k.p.c.) oraz prawa materialnego (art. 189 k.p.c., art. 385 1 § 1 k.c. w związku z art. 4 ust. 2 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz.Urz.UE.L 1993 Nr 95 - dalej "Dyrektywa 93/13, art. 65 k.c. i art. 69 Prawa bankowego, art. 385 1 § 1 zd. 2 k.c.
art. 385 1 § 1 k.c. w zw. z art. 58 § 1 k.c., art. 3851 § 1 k.c. i art. 385 2 k.c. w związku z art. 4 ust. 2 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz.Urz.UE.L 1993 Nr 95, str. 29), art. 56 k.c. w zw. z art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 358 § 2 k.c. w zw. z art. 69 ust. 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe w zw. z art. 6 ust. 1 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r., art. 385 1 § 2 k.c. w związku z art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13 oraz w związku z motywem dwudziestym pierwszym Dyrektywy 93/13, art. 4 ustawy z dnia 29 lipca 2011 r., o zmianie ustawy - prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw w zw. z art. 69 ust. 3 prawa bankowego i art. 75b prawa bankowego, art. 405 k.c. w zw. z art. 410 § 1 i 2 k.c. art. 411 pkt 2 i 4 k.c.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty, pozwany wniósł o zmianę wyroku w zaskarżonej części poprzez oddalenie powództwa także w zaskarżonej części oraz zasądzenie od strony powodowej na rzecz pozwanego kosztów procesu za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Każda ze stron wniosła o oddalenie apelacji strony przeciwnej i zasądzenie od strony przeciwnej na swoja rzecz zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego , w tym kosztów zastępstwa według norm prawem przewidzianych.
Rozpoznając sprawę w granicach zaskarżenia Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.
1. Niezasadna jest apelacja pozwanego.
2. Niezasadne są zarzuty pozwanego zmierzające do zakwestionowania podstawy faktycznej wydanego rozstrzygnięcia. W istocie okoliczności faktyczne sprawy nie były pomiędzy stronami sporne i wynikają w pierwszej kolejności z treści dokumentów załączonych do akt sprawy.
3. Podnoszone w ramach art. 233 § 1 k.p.c. zarzuty odnoszą się nie do faktów stanowiących podstawę wydanego rozstrzygnięcia, a do oceny prawnej tych faktów (zarzut wadliwej wykładni umowy i zawartych w niej klauzul przeliczeniowych, zarzut wadliwej oceny tych klauzul jako abuzywnych, zarzut błędnej oceny, że podane powodom przed zawarciem umowy informacje stanowiły należyte wypełnienie przez bank obowiązku informacyjnego).
4. Bezzasadnie pozwany kwestionuje decyzje dowodowe sądu pierwszej instancji co do pominięcia dowodów z zeznań świadka. Zgodnie z tezami dowodowymi wskazanymi przez pozwanego świadek ten miał zeznawać na fakty wprost wynikające z dokumentów złożonych w tej sprawie (w szczególności dokumentu umowy) i ustalone zgodnie z twierdzeniami wnioskodawcy. Dotyczy to zarówno zakresu pouczeń udzielonych powodom, jak i samych procedur udzielenia kredytu, czy też możliwości negocjowania przez powodów warunków zawartej umowy.
5. Wbrew wywodom skarżącego sama teoretyczna możliwość negocjowania przez konsumenta postanowień zawartej umowy nie oznacza, że postanowienia te były przedmiotem indywidualnych negocjacji i tym samym wyłączona jest możliwość badania ich abuzywności. Zgodnie z art. 385 1 k.c. za indywidualnie negocjowane należy uznać tylko takie postanowienia umowy, które zostały zaproponowane przez konsumenta albo były przedmiotem rzeczywistych negocjacji, choćby negocjacje te nie doprowadziły do zmiany postanowienia zaproponowanego przez przedsiębiorcę. Zasadnie sąd okręgowy uznał, że sytuacja taka nie miała miejsca w tej sprawie. Również pozwany nie twierdzi, że umowa była faktycznie negocjowana. Jego twierdzeniu i złożone wnioski dowodowe, w tym wniosek o przesłuchanie świadka, zmierzają do wykazania jedynie, że powodowie mieli możliwość negocjowania niektórych klauzul zawartych w umowie.
6. O braku indywidualnego uzgodnienia zawartych w umowie klauzul indeksacyjnych świadczy przede wszystkim sam sposób zawarcia umowy, której treść oparta była o stosowany przez poprzednika prawnego pozwanego wzorzec. W istocie taki sposób zawierania umowy w zasadniczy sposób ogranicza możliwość indywidualnego wpływania przez konsumenta na treść powstałego stosunku prawnego. Ponownie wskazać należy że w świetle art. 385 1 k.c. sama możliwość prowadzenia negocjacji co do określonych klauzul, nie oznacza, że klauzule te zostały indywidualnie uzgodnione.
7. Zważywszy, że strona pozwana nie podważyła skutecznie ustaleń sądu pierwszej instancji oraz uznając te ustalenia za prawidłowe, sąd apelacyjny opiera na nich swoje dalsze wywody w tej sprawie.
9. Zawarte w art. 385 ( 1) k.c. zastrzeżenie, aby postanowienia umowy określające główne świadczenia stron sformułowane zostały w sposób jednoznaczny, ma swoje źródło w art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13, który nakazuje, aby postanowienia umowne „zostały wyrażone prostym i zrozumiałym językiem” oraz w art. 5 dyrektywy 93/13, który ten sam warunek nakłada na postanowienia umowne przedstawione konsumentowi na piśmie. Wymóg przejrzystości postanowień umowy należy rozumieć w ten sposób, że umowa powinna przedstawiać w sposób jasny konkretne działanie mechanizmu, do którego odnoszą się dane postanowienia, a także związek między tym mechanizmem a mechanizmem przewidzianym w innych postanowieniach umowy, tak by konsument był w stanie oszacować, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla niego z tej umowy konsekwencje ekonomiczne (wyrok TSUE z 20 września 2017 r., C-186/16 Andriciuc p. Banca Românească, pkt 45). Tak rozumiana transparentność postanowień tworzących mechanizm indeksacji nie została w tej sprawie zachowana. Sam brak określenia w umowie jasnych reguł odnoszących się do przeliczenia kwoty pożyczki i rat kapitałowo - odsetkowych w stosunku do kursu franka szwajcarskiego nie spełnia warunków jednoznaczności i kompletności. Proste odesłanie w tym zakresie do tabel kursowych banku niczego w tym zakresie nie wyjaśnia, ani nie precyzuje.
10. W wypadku umowy, takiej jak zawarta przez powodów, a więc umowy złotowej pożyczki indeksowanej kursem CHF, rażące naruszenie interesów konsumenta polega przede wszystkim na obciążeniu konsumenta nieograniczonym ryzykiem kursowym. Zawarty w takiej umowie mechanizm indeksacji zakłada bowiem ze swej istoty istnienie nieograniczonego w istocie ryzyka zmiany kursu waluty. Ryzyko to, w przypadku deprecjacji waluty krajowej w stosunku do waluty indeksacji (waloryzacji) pożyczki, w sposób nieograniczony obciąża kredytobiorcę. Ryzyko to jest szczególnie wysokie zważywszy na wieloletni okres trwania tego typu umów. Mając przy tym na uwadze, że zawarta przez powodów umowa pożyczki indeksowanej do waluty obcej należy do umów złożonych i skomplikowanych, co w szczególności dotyczy wbudowanych w tę umowę mechanizmów indeksacji, wymóg należytego poinformowania konsumenta o prawnych konsekwencjach tej umowy i związanych z nią potencjalnych ryzyk jest szczególnie istotny.
11. Wbrew zarzutom skarżącego podzielić należy stanowisko sądu okręgowego, że bank nie wyjaśnił należycie konsumentowi funkcjonowania mechanizmu indeksacji i związanego z nim ryzyka. Konsument powinien zostać jasno poinformowany, że podpisując umowę kredytu, indeksowaną do waluty obcej, ponosi pewne ryzyko kursowe, które z ekonomicznego punktu widzenia może okazać się dla niego trudne do udźwignięcia. Przedsiębiorca musi przedstawić możliwe zmiany kursów wymiany walut i ryzyko związane z zawarciem takiej umowy uwzględniając okres, na który umowa jest zawierana. Informacje te powinny umożliwić przeciętnemu konsumentowi nie tylko zrozumienie, że w zależności od zmian kursu wymiany zmiana parytetu pomiędzy walutą rozliczeniową a walutą spłaty może pociągać za sobą niekorzystne konsekwencje dla jego zobowiązań finansowych, lecz również pozwolić zrozumieć rzeczywiste ryzyko, na które narażony jest on w trakcie całego okresu obowiązywania umowy w razie znacznej deprecjacji waluty, w której zaciągnął zobowiązanie, względem waluty rozliczeniowej. W orzecznictwie TSUE wskazano, że w wypadku umowy kredytu denominowanego w walucie obcej, narażającej konsumenta na ryzyko kursowe, nie spełnia wymogu przejrzystości przekazywanie konsumentowi informacji, nawet licznych, jeżeli opierają się one na założeniu, że relacja między walutą rozliczeniową a walutą spłaty pozostanie stabilna przez cały okres obowiązywania tej umowy. Jest tak w szczególności wówczas, gdy konsument nie został powiadomiony przez przedsiębiorcę o kontekście gospodarczym mogącym wpłynąć na zmiany kursów wymiany walut, tak że konsument nie miał możliwości konkretnego zrozumienia potencjalnie poważnych konsekwencji dla jego sytuacji finansowej, które mogą wyniknąć z zaciągnięcia kredytu denominowanego w walucie obcej (zob. m.in. wyrok TSUE z 10 czerwca 2021 r., BNP Paribas Personal Finance, sprawy połączone od C 776/19 do C 782/19). Wprowadzenie do umowy kredytowej zawieranej na wiele lat mechanizmu działania ryzyka kursowego, wymaga szczególnej staranności banku w zakresie wyraźnego wskazania zagrożeń wiążących się z oferowanym kredytem, tak by konsument miał pełne rozeznanie konsekwencji ekonomicznych zawieranej umowy. Bank wystawia bowiem konsumenta na nieograniczone i długotrwałe ryzyko kursowe. Przedkontraktowy obowiązek informacyjny w zakresie ryzyka kursowego powinien zostać wykonany w sposób jednoznaczny i zrozumiały, tak aby unaocznić konsumentowi, który z reguły posiada elementarną znajomość rynku finansowego, że zaciągnięcie tego rodzaju kredytu jest bardzo ryzykowne, a efektem może być obowiązek zwrotu kwoty wielokrotnie wyższej od pożyczonej, mimo dokonywania regularnych spłat (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18, a także: wyroki SN z 27 lutego 2019 r., II CSK 19/18 i z 29 października 2019 r., IV CSK 309/18).
12. Tak rozumiany przedkontraktowy obowiązek informacyjny nie został przez bank zrealizowany. Wprowadzenie do umowy pożyczki hipotecznej złożonego i ryzykowanego mechanizmu indeksacji, bez należytego wyjaśnienia przed zawarciem umowy istoty tego mechanizmu i związanych z nim ryzyk przesądza o działaniu banku wbrew dobrym obyczajom i skutkuje rażącym naruszeniem interesów konsumenta. Przesądza tym samym o abuzywności klauzul umownych tworzących ten mechanizm. Konsument zawierając taką umowę ponosi nieograniczone ryzyko wahań kursowych związanych z deprecjacją złotego lub wzrostem wartości waluty obcej. Zważywszy przy tym na okres, na który zawarta została umowa w niniejszej sprawie, ryzyko to ma charakter długotrwały i rozłożony w czasie.
13. Wbrew zarzutom pozwanego nie można uznać, że bank należycie wypełnił obowiązek informacyjny ogólnie jedynie informując powodów o ryzyku kursowym, zgodnie z treścią pouczeń zawartych w dokumentach złożonych w tej sprawy.
14. Zawarte w umowie klauzule indeksacyjne są sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają interes konsumenta również z tego powodu, że ich treść kreuje po stronie banku uprawnienie do jednostronnego ustalania wysokości kursów przeliczeniowych, a tym samym umożliwia bankowi jednostronne ustalanie wysokości świadczenia pożyczkobiorców. Takie ujęcie abuzywności jest obecnie szeroko akceptowane w orzecznictwie. (zob. spośród wielu wyroki Sądu Najwyższego z 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14, z 1 marca 2017 r., IV CSK 285/16, z 19 września 2018 r., I CNP 39/17, z 24 października 2018 r., II CSK 632/17, z 13 grudnia 2018 r., V CSK 559/17, z 27 lutego 2019 r., II CSK 19/18, z 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17, z 9 maja 2019 r., I CSK 242/18).
15. Z powyższych względów zawarte w apelacji pozwanego zarzuty kwestionujące abuzywność klauzul tworzących mechanizm indeksacji są niezasadne.
16. Uznając abuzywność zawartych w umowie klauzul indeksacyjnych podzielić należy stanowisko sądu okręgowego, że ich usunięcie z umowy skutkuje upadkiem całej umowy.
17. Nie można podzielić koncepcji odmiennych zawierających propozycje zastąpienia abuzywnych klauzul przeliczeniowych jakimś innym mechanizmem odwołującym się do kursu rynkowego, czy średniego kursu NBP. Wskazać należy, że na stworzenie takiego mechanizmu nie zdecydował się ustawodawca polski, zaś tworzenie takiego mechanizmu w drodze stosowania ogólnych zasad prawa lub stosowania pewnych przepisów przez analogię uznać należy za niedopuszczalne w świetle reguł ochrony konsumenta wynikających z orzecznictwa TSUE. Wśród wielu wypowiedzi TSUE w tym zakresie wystarczy wskazać na wywody zawarte w wyroku z 16 marca 2023 r. w sprawie C- 6/22. Niezależnie od tego podnieść należy, że substytuowanie przeliczeniowych klauzul abuzywnych nie zapewnia realizacji zamierzonego w tej sprawie celu ochrony konsumenta, którym jest wyeliminowanie nałożonego na konsumenta nieograniczonego ryzyka kursowego.
18. Nie można również podzielić koncepcji proponujących proste usunięcie klauzul przeliczeniowych i dalsze rozliczanie umowy z pominięciem całego mechanizmu indeksacji – bądź jako kredytu złotowego, bądź kredytu walutowego. Zastosowanie tych koncepcji skutkowałoby wykreowaniem całkowicie nowego stosunku prawnego o odmiennej istocie i innym charakterze. Pozostaje to w sprzeczności z modelem ochrony konsumenta wynikającym z prawa unijnego, a w konsekwencji prawa polskiego.
19. Uznanie upadku całej umowy, jako konsekwencji abuzywności postanowień indeksacyjnych nie narusza zasady proporcjonalności. Zasada proporcjonalności zawiera trzy dyrektywy składowe – dyrektywę przydatności, nakazującą zastosowanie spośród możliwych środków najbardziej przydatnego, dyrektywę konieczności, zgodnie z którą spośród kilku równorzędnych środków służących realizacji zakładanego celu należy wybrać środek najmniej dolegliwy oraz dyrektywę proporcjonalności sensu stricte. Zważywszy na cel przyznanej w tej sprawie ochrony zmierzający do wyeliminowania nałożonego na konsumenta nieograniczonego ryzyka kursowego, skutek w postaci upadku całej umowy stanowi środek przydatny, konieczny i proporcjonalny. Zamierzonego celu ochrony nie spełnia natomiast rozwiązanie zmierzające do zastąpienia abuzywnych klauzul indeksacyjnych postanowieniami przewidującymi dokonanie przeliczenia wartości franka szwajcarskiego według średniego kursu rynkowego.
20. Z powyższych względów niezasadne są zawarte w apelacji pozwanego zarzuty kwestionujące wyprowadzony przez sąd okręgowy skutek stwierdzonej abuzywności.
21. W wyroku z 23 listopada 2023 r. (Provident Polska, C – 321/22) TSUE wskazał, że artykuł 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 stoi on na przeszkodzie przepisom krajowym, które w celu uwzględnienia wytoczonego przez konsumenta powództwa zmierzającego do stwierdzenia bezskuteczności nieuczciwego warunku w umowie zawartej z przedsiębiorcą wymagają dowodu na istnienie interesu prawnego, w sytuacji gdy uznaje się, że taki interes nie istnieje, jeżeli konsumentowi przysługuje powództwo o zwrot nienależnego świadczenia, lub gdy może on powołać się na tę bezskuteczność w ramach obrony przed powództwem wzajemnym w przedmiocie wyegzekwowania wykonania zobowiązania wytoczonym przeciwko niemu przez tego przedsiębiorcę na podstawie tego warunku. W świetle tego stanowisko badanie istnienia interesu prawnego w kontekście podniesionych przez skarżącego zarzutów jest niezasadne i w istocie bezprzedmiotowe. Zarzut naruszenia art. 189 k.p.c. jest więc niezasadny.
22. Uznanie upadku całej umowy skutkuje uznaniem świadczeń spełnionych przez powoda za świadczenia nienależne i obowiązkiem ich zwrotu, zgodnie z art. 410 k.c. Wskazać należy, że w świetle art. 410 § 1 k.c. samo spełnienie świadczenia nienależnego wypełnia przesłankę zubożenia po stronie solvensa, a uzyskanie tego świadczenia przez accipiensa - przesłankę jego wzbogacenia (zob. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z 16 lutego 2021 r., III CZP 11/20 oraz uchwały 7 sędziów Sądu Najwyższego z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21 i wskazane tam dalsze orzecznictwo). Nie można podzielić zarzutu skarżącego opartego na treści art. 409 k.c. Proponując konsumentowi zawarcie umowy zawierającej postanowienia abuzywne przedsiębiorca - bank od początku powinien liczyć się z obowiązkiem zwrotu świadczeń uzyskanych od konsumenta na podstawie tej wadliwej umowy. Stosowanie tego przepisu w okolicznościach niniejszej sprawy nie znajduje więc żadnego uzasadnienia.
W toku postępowania apelacyjnego pozwany pismem z dnia 24 09.2025 r. poinformowała, że pismem z dnia 16 lipca 2024 r. strona powodowa złożyła pozwanemu oświadczenie o potrąceniu wierzytelności, wynikającej ze świadczeń spełnionych na podstawie umowy nr (...), której to wierzytelności strona powodowa dochodzi w niniejszym postępowaniu, mimo powołania się przez stronę powodową na jej potrącenie. Na zasadzie art. 205 12 § 2 k.p.c. w zw. z art. 391 k.p.c., art. 381 k.p.c. i art. 382 k.p.c. wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentów w postaci odpowiedzi na pozew z dnia 6 lutego 2025 r. złożonej w sprawie z powództwa Banku przeciwko stronie powodowej (w niniejszym postępowaniu) oraz załączonego do niej oświadczenia o potrąceniu z dnia 16 lipca 2024 r., celem wykazania faktu złożenia przez stronę powodową oświadczenia o potrąceniu, powołania się przez stronę powodową na potrącenie dochodzonych wierzytelności, powołania się przez stronę powodową na umorzenie dochodzonych wierzytelności. Powyższe stanowi dowód z dokumentu, którego przeprowadzenie nie spowoduje zwłoki w rozpoznaniu sprawy. Jednocześnie na tej podstawie, o ile Sąd rozpoznający sprawę uzna potrącenie za dopuszczalne i skuteczne - podnoszę zarzut umorzenia roszczenia strony powodowej objętego niniejszym postępowaniem, co skutkować winno oddaleniem powództwa na koszt strony powodowej, która mimo powołania się na potrącenie wzajemnych wierzytelności, nadal domaga się ich zasądzenia, co prowadzi w istocie do dwukrotnego domagania się tożsamych kwot.
W realiach niniejszej sprawy, brak jest też podstaw do jego uwzględnienia tego zarzutu z uwagi na pogląd wyrażony przez Sądu Apelacyjnego w G.w sprawie do sygn.(...), który Sąd Apelacyjny w Krakowie w niniejszym składzie podziela, gdzie wskazano, że:
„(...) Złożone przez pozwanego dowody w postępowaniu apelacyjnym na okoliczność potrącenia przez powodów zasądzonych przedmiotowym wyrokiem wierzytelności z wierzytelnościami pozwanego nie mają znaczenia w przedmiotowej sprawie. Oświadczenie o potrąceniu zostało złożone w innym postępowaniu toczącym się pomiędzy stronami i tam będzie przedmiotem oceny Sądu".
Tak więc skuteczność tego zarzutu będzie przedmiotem oceny przez Sąd Okręgowy wK. w sprawie do sygn. (...).
Dodatkowo, w realiach niniejszej sprawy, brak jest też podstaw do jego uwzględnienia tego zarzutu z uwagi na pogląd wyrażony przez Sądu Apelacyjnego w W. w wyroku z dnia 13 marca 2024 r. (...), który w analogicznej sprawie jak ta wskazał co następuje: (...) Powołanie się przez stronę pozwaną na poza procesowe oświadczenie powodów o potrąceniu nie może wywołać skutków. Oświadczenie to dotarło do banku w dniu 5 grudnia 2023 r, co wprosi wynika z pisma z dnia 28 lutego 2024 r, zaś pozwany powołał się na nie w tym właśnie piśmie, a więc po terminie przewidzianym art. 203 ( 1) § 2 k.p.c. Stosując wykładnię celowościową należy przyjąć, że wskazana norma ma zastosowanie nie tylko do zarzutu potrącenia sensu stricto, ale i do zarzutu wygaśnięcia zobowiązania w wyroku złożenia pozaprocesowego oświadczenia o potrąceniu. Argument „równości broni” przemawia na rzecz tezy, że w każdym przypadku podjęcia obrony przez powołanie się na potrącenie, niezależnie od tego, która strona procesu to czyni i przed czym się broni, należy stosować te same ograniczenia przedmiotowe i czasowe (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 30 czerwca 2023 r, V ACa 1060/22). Analogia taka nie jest wykluczona z uwagi na konieczność zachowania symetrii uprawnień procesowych (por. P. Grzegorczyk w: O czasowych granicach zarzutu potrącenia w konsekwencjach ich naruszenia (art. 2031 § 2 i art. 840 § 1 pkt 2 in fine k.p.c., PPC 3/2020) ”.
W realiach niniejszej sprawy oświadczenie powodów o potrąceniu zawarte w piśmie z dnia 16.07.2024 r., doręczono pozwanemu Bankowi w tamtym okresie czasu, nie może wywołać skutków w sprawie do sygn. I ACa 138/23, na które pozwany Bank powołał się w swoim piśmie procesowym z dnia 30.09.2025 r., wniesionym do Sądu Apelacyjnego w Krakowie w tym samym dniu, a więc po terminie przewidzianym art. 203 1 § 2 k.p.c.
Na rozprawie apelacyjnej w dniu 2.10.2025 r. pozwany odwołał się nadto na orzeczenie TSUE sygn. akt C – 395/24 z dnia 19.06.2025 r., wskazując na zasadność orzekania w tzw. sprawach frankowych na podstawie salda, a nie na podstawie dwóch kondykcji.
W ocenie Sądu Apelacyjnego brak jest podstaw od przyjęcia poglądu prawnego, że wyrok TSUE z dnia 19.06.2025 r., sygn. C-396/24 jest dowodem na prezentowanie przez TSUE poglądu o zasadności teorii salda w ramach rozliczeń w tzw. sprawach frankowych, w miejsca teorii dwóch kondykcji, w sytuacji kiedy z roszczeniem występuje konsument.
Po pierwsze nie wynika to wprost z tezy cyt. wyżej wyroku, który został wydany w konkretnej sprawie na pytanie Sądu Krajowego, w której powodem był Bank udzielający kredytu.
Przede wszystkim należy wskazać, że zasadzie w każdym orzeczeniu TSUE, również w tym ostatnim, z dnia 19.06.2025 r., sygn. C-396/24, odnoszącym się do Umowy kredytu frankowego: zgodności teorii dwóch kondykcji z dyrektywą 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, zawarte jest zastrzeżenie, że Sąd musi mieć na uwadze, czy są spełniane cele tej dyrektywy 93/13, tj., a cel ten jest spełniony, jeśli zachowany jest skutek zakazu stosowania nieuczciwych warunków umownych.
Udzielając odpowiedzi na pytanie Sądu Krajowego TSUE orzekł, że:
1) Artykuł 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich
należy interpretować w ten sposób, że:
stoi on na przeszkodzie orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym w przypadku gdy warunek umowy kredytu uznany za nieuczciwy prowadzi do nieważności tej umowy, przedsiębiorca ma prawo żądać od konsumenta zwrotu całej nominalnej kwoty udzielonego kredytu, niezależnie od kwoty spłat dokonanych przez konsumenta w wykonaniu tej umowy i niezależnie od pozostałej do spłaty kwoty.
W uzasadnieniu w pkt 38 podkreślił, że:
„Niemniej jednak konsekwencje, jakie należy wyciągnąć ze stwierdzenia nieuczciwego charakteru warunku znajdującego się w umowie zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem, powinny umożliwić osiągnięcie dwóch celów. Po pierwsze, sąd powinien czuwać nad tym, aby możliwe było przywrócenie równości stron umowy, której istnienie zostało zagrożone w wyniku stosowania nieuczciwego warunku wobec konsumenta. Po drugie, należy upewnić się, że przedsiębiorca zostanie zniechęcony do wprowadzania takich warunków w umowach oferowanych konsumentom (wyrok z dnia 25 listopada 2020 r., Banca B. , C-269/19, EU:C:2020:954, pkt 38).”
Dlatego także ten zarzut okazał się bezzasadny.
Dlatego Sąd Apelacyjny orzekł jak w pkt 2 sentencji na mocy art. 385 k.p.c.
Przechodząc do oceny zasadności apelacji powodów, wskazać należy, że ewoluujące stanowisko w orzecznictwie sądów powszechnych w zakresie problematyki tzw. „spraw frankowych” sprawiło, że Sąd II instancji uwzględnił także inny aspekt prawa konsumenckiego.
Z istoty prawa konsumenckiego wynika bowiem także, że konsument może następczo udzielić „świadomej, wyraźniej i wolnej zgody” na niedozwolone postanowienie i w ten sposób jednostronnie przywrócić mu skuteczność. Istnienie możliwości następczego wyrażenia zgody na to postanowienie (jego „potwierdzenie”) i przywrócenie mu w ten sposób skuteczności z mocą wsteczną powoduje, iż tego rodzaju postanowienia abuzywne wiążą się z sankcją bezskuteczności zawieszonej. Jak wskazał Sąd najwyższy w uzasadnieniu uchwały 7 sędziów z dnia 7 maja 2021 r. (III CZP 6/21, OSNC z 2021 r., z.9, poz. 56), charakterystyka tej sankcji, przy uwzględnieniu orzecznictwa TSUE wskazuje, iż „konsument może wyrazić swą zgodę na niedozwolone postanowienie zarówno w toku sporu przed sądem, jak i pozasądowo, jednakże w obu przypadkach będzie to skuteczne tylko wtedy, gdy został wyczerpująco poinformowany o konsekwencjach prawnych, jakie może pociągnąć za sobą definitywna nieskuteczność (nieważność) tego postanowienia. Należycie poinformowany konsument może też podjąć decyzję przeciwną (odmówić zgody), co spowoduje trwałą bezskuteczność (nieważność) niedozwolonego postanowienia. Wzgląd na pewność prawa nakazuje także przyjąć, że swą zgodę konsument powinien wyrazić w rozsądnym czasie od udzielenia mu należytej informacji. Jeżeli tego nie uczyni, niedozwolone postanowienie stanie się trwale bezskuteczne (nieważne)”.
Tak więc nie chcąc powtarzać trafnego wywodu Sądu I instancji, podkreślić należy, że apelacja powodów jest bezzasadna z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskrzonego wyroku.
Dlatego brak jest podstaw do uwzględnienia apelacji powodów w istocie z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.
Dlatego Sąd Apelacyjny orzekł jak w pkt 1 sentencji na mocy art. 385 k.p.c.
O kosztach o kosztach postępowania apelacyjnego pomiędzy stronami orzeczono jak w pkt 3 sentencji według zasady odpowiedzialności za wynik postępowania określonej w art. 98 § 1 k.p.c., w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. uwzględniając, że
- wobec oddalenia apelacji pozwanego, co przy wpz – 471.883 zł, zasadnym byłoby zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów zwrotu kosztów zastępstwa, zgodnie z stawkami określonym w § 2 pkt 7 oraz § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 05.11.2015 r. poz. 1804; zm. Dz.U. z 12.10.2016 r. poz. 1667). Tj. w kwocie 8.100 zł
- wobec oddalenia apelacji powodów, co przy wpz – 50.241 zł, zasadnym byłoby zasądzenie od powodów na rzecz pozwanego zwrotu kosztów zastępstwa, zgodnie z stawkami określonym w § 2 pkt 6 oraz § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia ministra sprawiedliwości 3 października 2016 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2016 r. poz. 1668), tj. w kwocie 4.050 zł
- w efekcie po kompensacji tych należności, zasadnym jest zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów kwoty 4.050 zł.
Dlatego też orzeczono jak w pkt III sentencji.