Wyrok z 5 listopada 2025, sygn. I ACa 336/23

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 5 listopada 2025 r.

Sąd Apelacyjny w Krakowie – I Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący: SSA Paweł Rygiel

Protokolant: Katarzyna Kluz

po rozpoznaniu w dniu 5 listopada 2025 r. w Krakowie na rozprawie

sprawy z powództwa C. Ł. i X. B.

przeciwko (...) S.A. we A.

o zapłatę i ustalenie

na skutek apelacji strony pozwanej

od wyroku Sądu Okręgowego w Kielcach

z dnia 16 grudnia 2022 r. sygn. akt I C 1938/21

I.  uchyla zaskarżony wyrok w pkt 2 w części dotyczącej zasądzonej kwoty 94.374,59 (dziewięćdziesiąt cztery tysiące trzysta siedemdziesiąt cztery złote 59/100) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od tej kwoty za okres od dnia 8 stycznia 2025 r. do dnia zapłaty i w tym zakresie postępowanie w sprawie umarza;

II.  zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że

- pkt 2 nadaje treść:

„2. zasądza od pozwanego (...) Bank S.A. we A. łącznie na rzecz powodów C. Ł. i X. B. kwotę 17.715,40 zł (siedemnaście tysięcy siedemset piętnaście złotych 40/100) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 28 października 2022 r. do dnia zapłaty”;

- punktowi 4 nadaje oznaczenie 5 oraz dodaje pkt 4 o treści:

„4. oddala powództwo o zapłatę w pozostałej części”;

III.  oddala apelację w pozostałej części;

IV.  zasądza od strony pozwanej na rzecz powodów, tytułem kosztów postępowania apelacyjnego, kwotę 8.100 zł (osiem tysięcy sto złotych) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za okres od dnia uprawomocnienia niniejszego postanowienia w przedmiocie kosztów postępowania do dnia zapłaty.

sygn. akt I ACa 336/23

UZASADNIENIE

wyroku z dnia 5 listopada 2025 r.

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy:

- oddalił powództwo o ustalenie, że umowa kredytu hipotecznego nominowanego do CHF nr (...) zawarta dnia 4 lipca 2008 r. pomiędzy stronami jest nieważna;

- zasądził od pozwanego (...) Bank S.A. we A. łącznie na rzecz powodów C. Ł. i X. B. kwotę 112.098,99 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 28 października 2022 r. do dnia zapłaty;

- zasądził od pozwanego (...) Bank S.A. we A. na rzecz powódki X. B. kwotę 109.361,33 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 28 października 2022 r. do dnia zapłaty;

- zasądził od strony pozwanej na rzecz powodów koszty procesu.

Sąd I instancji ustalił, że w dniu 26 czerwca 2008 r. powodowie – pozostając wówczas w związku małżeńskim - złożyli wniosek o udzielenie kredytu w kwocie 94.791,67 zł łącznie z prowizjami i opłatami, z przeznaczeniem na sfinansowanie nabycia lokalu mieszkalnego w walucie kredytu CHF. Jednocześnie złożyli oświadczenia na wcześniej przygotowanym druku, dotyczące kredytów złotowych, oprocentowanych zmienną stopa procentowa oraz kredytów nominowanych do waluty obcej, oprocentowanych zmienną stopą procentowych

W dniu 4 lipca 2008 r. powodowie oraz (...) Bank SA z siedzibą we A. zawarli „Umowę kredytu hipotecznego nominowanego do CHF nr (...). Bank udzielił kredytu w kwocie 94.791,67 zł z przeznaczeniem na zakup lokalu mieszkalnego. Wypłata kredytu została zrealizowana w dniu 21 lipca 2008 r. na podstawie dyspozycji kredytobiorców.

Częścią umowy był Regulamin udzielania kredytów/pożyczek hipotecznych przez (...) Bank SA z siedzibą we A..

Zgodnie z umową oraz postanowieniami Regulaminu m.in.:

- okres kredytowania został określony na 180 miesięcy;

- Kredyt w został określony jako nominowany do CHF – umowa zawierała postanowienia o przeliczeniu kwoty kredytu udzielonego w PLN. Kredyt miał być nominowany do CHF według kursu kupna waluty CHF obowiązującego w Banku w dniu uruchomienia całości kredytu, wypłacany w PLN; zgodnie z § 3 ust. 2 umowy, kredyt wypłacany był w PLN, przy jednoczesnym przeliczeniu wysokości wypłacanej kwoty na CHF według kursu kupna CHF obowiązującego w Banku w dniu wypłaty środków;

- informacje o okresie kredytowania, kwocie kredytu w CHF, wysokości kursu kupna obowiązującego w Banku w dniu uruchomienia kredytu, wysokości oprocentowania oraz wysokości i terminach płatności rat miały zostać określone w „Harmonogramie spłat”, przekazywanym kredytobiorcy co 6 miesięcy na kolejny 6 – miesięczny okres;

- splata kredytu miała nastąpić w 180 równych ratach kapitałowo – odsetkowych w terminie do 15 dnia każdego miesiąca począwszy od miesiąca, w którym kredyt został wypłacony (§5.1); określono, że wysokość rat kapitałowo – odsetkowych zostanie ustalona po przeliczeniu kwoty wypłaconego kredytu na CHF (§ 5.3); raty kredytu zgodnie z § 5.4 wraz z należnymi odsetkami płatne były w PLN, w kwocie stanowiącej równowartość CHF, na wskazany rachunek; kwota wpłaty raty w PLN przeliczana jest na CHF według kursu sprzedaży obowiązującego w Banku w dniu wpływu środków do Banku.

Sąd ustalił, że po przeliczeniu na walutę nominacji CHF kwota kredytu wynosiła 49.551,32 CHF. Kwota w PLN została przeliczona na walutę CHF według kursu kupna waluty CHF obowiązującej w Banku w dniu uruchomienia środków, tj. w dniu 21.07.2008 roku. Kurs 1 CHF w dniu uruchomienia: 1,9130 PLN.

Od daty zawarcia umowy kurs CHF znacznie wzrósł, co spowodowało wzrost rat i salda zadłużenia.

Na dzień 22 lutego 2021 r. kwota do całkowitej spłaty wynosiła 8.996,59 CHF obejmująca kapitał i odsetki oraz 125 PLN tytułem naliczonych kosztów i opłat.

Sąd ustalił także, że wyrokiem z dnia 10 sierpnia 2016 roku (...) Sad Okręgowy w K. orzekł rozwiązanie przez rozwód małżeństwa powodów. Orzeczenie to stało się prawomocne z dniem 1 września 2016 roku. Umową o podział majątku wspólnego z dnia 12 października 2016 r (Rep. (...)), zawartą przed notariuszem B. I., powodowie dokonali podziału majątku wspólnego w ten sposób, ze X. B. [wówczas nosząca nazwisko Ł.] nabyła prawo własności do lokalu mieszkalnego objętego kredytem oraz z dniem zawarcia umowy o podział majątku wspólnego przejęła wszelkie prawa i obowiązki związane z nabyciem tego lokalu, zobowiązała się wobec C. Ł. do samodzielnej spłaty wierzytelności na rzecz (...) Bank SA z siedzibą we A..

Sąd wskazał, że odpis pozwu został doręczony pozwanemu w dniu 11 października 2021 r., a odpis pisma rozszerzającego powództwo został doręczony pozwanemu w dniu 9 września 2022 r.

W toku procesu powódka X. B. w dniu 22 marca 2022 r. spłaciła kredyt w całości i umowa została zamknięta. W dniu 8 marca 2022 r. powódka złożyła oświadczenie w siedzibie pozwanego, że dokonuje spłaty całości kredytu z zastrzeżeniem zwrotu, o jakim mowa art. 411 pkt. 1 k.c.

Hipoteka umowna kaucyjna zabezpieczająca spłatę kredytu nominowanego do CHF, udzielonego na nabycie lokalu mieszkalnego, odsetek kredytowych, kosztów i należności ubocznych, wpisana na rzecz (...) SA z siedzibą we A. w księdze wieczystej nabytego lokalu (...), została wykreślona w dniu 13 października 2022 roku.

W dniu 3 października 2022 r. każdy z powodów, będąc pouczonym o skutkach nieważności umowy oraz o możliwości zapobieżenia nieważności umowy poprzez wyrażenie zgody na stosowanie niedozwolonych postanowień umowy już od momentu jej zawarcia, wyraźnie oświadczyli, że chcą ustalenia nieważności umowy i rezygnują z możliwości potwierdzenia niedozwolonych postanowień.

W tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy podzielił pogląd powodów co do nieważności spornej umowy kredytu, tak co do nieważności wynikającej ze sprzeczności umowy z ustawą, jak i na skutek przyjęcia, że w umowie zawarte były klauzule niedozwolone, a ich usunięcie musi skutkować przyjęciem braku możliwości utrzymania umowy w pozostałej części.

Sąd ocenił jednak, że powodowie nie posiadają interesu prawnego w ustaleniu nieważności umowy, w rozumieniu art. 189 k.p.c., skoro umowa stron została już wykonana wobec całkowitej spłaty kredytu, zaś hipoteka na rzecz pozwanego Banku została wykreślona. Tym samym dla zaspokojenia interesu powodów wystarczające jest rozstrzygnięcie w zakresie dalej idącego roszczenia – o zapłatę.

Następnie Sąd poczynił rozważania prawne prowadzące do wniosku, iż umowa stron pozostaje w sprzeczności z ustawą (art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 69 ustawy Prawo bankowe). W szczególności wskazał, że – jego w ocenie postanowienia spornej umowy określające indeksację są nieważne jako sprzeczne z art. 353 ¹ k.c.

Niezależnie od tego Sąd uznał, iż są podstawy do oceny, że umowa kredytu zawarta przez strony jest nieważna z przyczyn określonych w art. 385 ¹ i nast. k.c. W tym zakresie – w obszernych rozważaniach - Sąd odwołał się do wykładni w/w przepisów, przepisów dyrektywy 93/13 oraz orzecznictwa TSUE w kontekście treści spornej umowy.

Sąd wskazał, że nie budzi wątpliwości status konsumencki powodów.

Dalej, brak indywidualnego uzgodnienia kwestionowanych przez stronę powodową postanowień umownych dotyczących indeksacji wynika już z samego sposobu zawarcia umowy – opartego o treść stosowanego przez bank wzorca umowy opartego na samodzielnie opracowanym regulaminie i gotowego oświadczenia o ryzyku. Sąd wskazał, że wybór waluty CHF (już na etapie składania wniosku) jako stanowiącej podstawę przeliczeń indeksacyjnych nie stanowi indywidualnego uzgodnienia umowy w zakresie klauzuli indeksacyjnej.

Ocenił, że sporne postanowienia umowne nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.

Zdaniem Sądu zasadniczą przesłanką abuzywności klauzul indeksacyjnych jest przyznanie przedsiębiorcy prawa do jednostronnego kształtowania wysokości świadczeń stron umowy, które może być wykorzystane do zawyżenia świadczeń konsumenta. Dotyczy to wysokości odsetek obliczanych w walucie indeksacji w oparciu o podwyższoną kwotę kapitału, jak i wysokości rat kapitałowo-odsetkowych wyrażonych w złotych. Spread naliczony przy wypłacie kredytu stanowi z punktu widzenia kredytobiorcy ukrytą prowizję banku, której istnienie zdecydowanie utrudnia ocenę skutków finansowych umowy. Nadto o abuzywności kwestionowanego postanowienia decyduje fakt, że uprawnienie banku do określania wysokości kursu sprzedaży CHF nie jest w żaden sposób formalnie ograniczone. Kredytobiorca zatem narażony jest w ten sposób na arbitralność decyzji banku, a równocześnie, nie przysługują mu żadne środki, które pozwoliłyby na późniejszą weryfikację prawidłowości kursu ustalonego przez bank.

Dalej, konsekwencją usunięcia z umowy tego rodzaju postanowień niemożliwe jest określenie kursu wymiany, a tym samym wykonanie przedmiotowej umowy, a zatem - skuteczne zakwestionowanie kursów wymiany walut jest równoznaczne z usunięciem postanowień o indeksacji w całości. Tym samym w świetle przepisów prawa krajowego utrzymanie umowy bez zawartych w niej warunków nie jest możliwe, co musi prowadzić do jej nieważności. To w sytuacji, gdy sporne postanowienia umowne określają główny przedmiot umowy. Sąd wskazał, że nie jest dopuszczalne uzupełnienie abuzywnych postanowień umowy przez sąd poprzez zmianę treści tych postanowień.

Zdaniem Sądu Okręgowego klauzula indeksacyjna skutkuje również asymetrycznym rozkładem ryzyka związanego z zawarciem umowy – w szczególności ryzyka kursowego.

Sąd wskazał, że powodowie złożyli oświadczenie, z którego wynika, iż świadomie żądanie uznania spornej umowy za nieważną.

W konsekwencji oceny, że zawarta przez strony umowa kredytu jest nieważna, jest zasadność ich roszczenia o zapłatę, jako znajdującego oparcie w treści art. 410 § 2 k.c. Sąd wskazał, że wysokość zasądzonych kwot nie była kwestionowana przez pozwanego. Stosownie do ustaleń pomiędzy byłymi małżonkami Ł., sąd zasadził kwotę 112.098,99 zł na rzecz obojga małżonków oraz kwotę 109.361,33 zł na rzecz X. B..

O odsetkach Sąd orzekł na podstawie art. 481 § 1 i 2 k.c. oraz art. 455 k.c. Sąd uznał przy tym, że dochodzone w pozwie kwoty stały się wymagalne z chwilą doręczenia oświadczeń każdego z powodów żądających stwierdzenia nieważności umowy oraz zawierających rezygnację z możliwości potwierdzenia niedozwolonych postanowień, tj. z dniem 28 października 2022 r. - a zatem od tej daty należą się powodom odsetki ustawowe za opóźnienie.

Sąd uznał za bezzasadny zarzut strony pozwanej przedawnienia roszczenia powodów - termin przedawnienia bowiem należy liczyć od momentu złożenia przez powoda – konsumenta oświadczenia o skorzystaniu ze swych uprawnień konsumenckich, co w sprawie niniejszej nastąpiło w pozwie. (art. 118 k.c).

Dalej, za bezskuteczny Sąd uznał zgłoszony przez stronę pozwaną zarzut potrącenia.

O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 k.p.c.

Od powyższego orzeczenia apelację wniosła strona pozwana, zaskarżając wyrok w części uwzględniającej powództwo.

Apelujący Bank zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego, a to:

- art. 233 § 1 k.p.c. poprzez dokonanie dowolnej a nie swobodnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i pominięcie okoliczności, że Powodowie otrzymali na adresy ich zamieszkania wskazane w pozwie wtóropisy Odpowiedzi na pozew oraz Odpowiedzi na modyfikację powództwa, a zatem Sąd błędnie przyjął, że oświadczenie o potrąceniu zostało złożone wyłącznie pełnomocnikowi Powodów, a nie samym Powodom;

- art. 230 k.p.c., poprzez brak ustalenia w opisie stanu faktycznego okoliczności, że Pozwany złożył materialnoprawne oświadczenie o potrąceniu i podpisane dwa wtóropisy Odpowiedzi na modyfikację powództwa przesłał bezpośrednio do samych Powodów, w sytuacji gdy Pozwany wyraźnie oświadczył, że składa takie oświadczenie i wtóropisy tegoż pisma nada;

- art. 235 ² § 1 pkt 2 k.p.c. w zw. z art. 271 ¹ k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. poprzez pominięcie wniosku dowodowego z opinii biegłego sądowego zgłoszonego przez Pozwanego i uznanie, że dla rozstrzygnięcia sprawy nie było konieczności szacowania wartości usługi odpłatnego udostępnienia kapitału,, podczas gdy Pozwanemu należne jest wynagrodzenie za korzystanie z kapitału,;

- art. 233 § 1 k.p.c. poprzez dokonanie dowolnej a nie swobodnej, sprzecznej z zasadami logiki oceny dowodów z przesłuchania strony powodowej, świadka i dokumentów kredytowych, a w konsekwencji ustalenie przez Sąd I instancji, że Powodowie nie zostali szczegółowo poinformowani o ryzyku walutowym;

- art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 228 § 1 k.p.c. poprzez brak wzięcia pod uwagę faktu, że w dacie zawarcia Umowy kredytu we frankach szwajcarskich (2008 r.) funkcjonowały na rynku już od kilku lat, podczas których następowały wahania kursu PLN/CHF - i nie istniało w społeczeństwie (ani w szczególności wśród osób poszukujących kredytu) przekonanie o stabilności tego kursu;

- art. 100 zd. 1 k.p.c. w zw. z art. art. 98 § 1 k.p.c. poprzez zasądzenie od Pozwanego na rzecz Powodów zwrotu kosztów postępowania w całości, w sytuacji gdy Powodowie żądali ustalenia nieważności umowy na podstawie art. 189 k.p.c. i zapłaty, zaś na skutek podniesionego przez Pozwanego zarzutu błędnego określenia wartości przedmiotu sporu, Sąd I instancji ustalił prawidłowo WPS opiewającą wyłącznie na żądanie zapłaty.

Apelujący zakwestionował ocenę prawną prowadzącą do uznania, iż umowa zawarta przez strony jest nieważna, odwołując się do naruszenia przepisów: art. 353 ¹ k.c. w zw. z art. 58 § 1 k.c.; art. 65 § 1 i § 2 k.c. w zw. z art. 56 k.c.; art. 385 ¹ § 1 k.c. w zw. z art. 385 ² k.c.; art. 65 § 1 i § 2 k.c. w zw. z art. 358 § 1 k.c. w zw. z art. 56 k.c.; art. 58 § 2 k.c. w z w. z art. 385 ¹ § 1 k.c.

Wreszcie Bank zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 65 § 1 i § 2 k.c. w.zw z art. 498 § 1 k.c. w zw. z art. 455 k.c. poprzez błędną wykładnię materialnoprawnego oświadczenia o potrąceniu i niesłuszne przyjęcie, że przedstawione do potrącenia wierzytelności nie były wymagalne, bowiem oświadczenie o potrąceniu zostało złożone w Odpowiedzi na pozew, tj. przed datą pouczenia Powodów o skutkach stwierdzenia nieważności Umowy przez Sąd i zaakceptowania ich przez stronę powodową, a nadto że Pozwany nie złożył stanowczo oświadczenia o potrąceniu.

Biorąc powyższe pod uwagę pozwany wniósł o zmianę wyroku w zaskarżonej części i oddalenie powództwa oraz o zasądzenie kosztów postępowania za obie instancje.

Powodowie wnieśli o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego.

W toku postępowania apelacyjnego powodowie złożyli oświadczenie, że cofają pozew w części tj. dotyczącej zapłaty kwoty 94.374,59 zł z pkt 2 pozwu wraz z odsetkami za okres od dnia 8 stycznia 2025 r. do dnia zapłaty, za zrzeczeniem się roszczenia. W związku z tym domagają się zasądzenia pozostałej kwoty z pkt 2 pozwu tj.:

- 17.724,40 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 28 października 2022 r. oraz

- odsetek ustawowych za opóźnienie za okres od dnia 28 października 2022 r. do dnia 7 stycznia 2025 r. od kwoty 94.374,59 zł.

Nadal także podtrzymują żądanie zasądzenia kwoty 109.361,33 zł.

Powodowie wskazali, ze w dniu 27 grudnia 2024 r. złożyli wobec strony pozwanej oświadczenie materialnoprawne o potrąceniu, a to w odpowiedzi na wezwanie strony pozwanej z dnia 16 grudnia 2024 r. skierowane do powodów o zapłatę m.in. kwoty 91.000 zł z tytułu wypłaconego kapitału, oraz kwot 1.952 zł i 1.421,88 zł z tytułu skredytowanej składki ubezpieczenia.

W piśmie z 27 grudnia 2024 r. powodowie oświadczyli, że potrącają wierzytelność przysłuchującą powódce w kwocie 165.410,83 zł oraz przysługującą powodowi w kwocie 56.049,49 zł z kwotą 94.374,59 zł z tytułu wypłaconego kapitału oraz skredytowanej składki ubezpieczenia.

Pozwany Bank przedłożył dokument z dnia 23 lipca 2025 r. tj. pismo skierowane do powodów, zawierające wezwanie do zapłaty kwot: 94.791,67 zł tytułem wypłaconego kapitału kredytu oraz 11.207,58 zł tytułem różnicy pomiędzy kwotą nominalnego kapitału kredytu a zwaloryzowanym kapitałem kredytu.

W związku z tym pozwany złożył oświadczenie o potrąceniu z wierzytelnością dochodzoną przez powodów w wysokości 273.324,24 zł wierzytelności w kwotach 94.791,67 zł i 10.475,55 zł.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.

Co do zasady, apelacja strony pozwanej jest bezzasadna.

Ustalenia faktyczne dokonane w sprawie są prawidłowe i Sąd Apelacyjny przyjmuje je za własne.

Przede wszystkim należy zauważyć, że ustalenia Sądu I instancji są szczegółowe i w pełni znajdują oparcie w treści zgromadzonego materiału dowodowego. Sama treść umowy nie budzi wątpliwości, a przytoczone w tym zakresie ustalenia wprost wynikają z przedłożonych dokumentów. Także zakres udzielonych pouczeń wynika w części z zalegającej w aktach dokumentacji. Brak natomiast było podstaw do odmowy wiarygodności zeznaniom kredytobiorów co do motywacji zawarcia umowy, zakresu informacji udzielonych przez pracowników Banku oraz świadomości co do treści klauzul indeksacyjnych i ryzyka walutowego. Zważyć należy, że umowa kredytu jest umową rozbudowaną, zawierającą szereg szczegółowych informacji i w swej treści skomplikowaną. To w sytuacji, gdy powodowie byli zainteresowani uzyskaniem środków pieniężnych w złotych polskich, zaś zaoferowany im produkt bankowy zawierający mechanizm indeksacji do waluty obcej stanowił instrument mający – w dacie zawarcia umowy – stworzyć dla nich korzystną ofertę. W tym stanie rzeczy zasady doświadczenia życiowego wskazują, iż kredytobiorcy dostrzegają korzyści wynikające z wysokości miesięcznych obciążeń w krótkim terminie, a w mniejszym stopniu interesują się przewidywaną sytuacją w przedziale kilkunastu bądź kilkudziesięciu lat. Ogólne informacje o ryzyku walutowym, przy udzieleniu informacji o wahaniach kursowych z krótkiego okresu w oczywisty sposób nie umożliwiają przyjęcia, iż powodowie zostali prawidłowo pouczeni o istniejącym ryzyku, jak też mieli pełną jego świadomość. Jest oczywiste, iż kredytobiorcy byli świadomi, że zmiany kursowe wpłyną na wysokość rat. Nie zostało jednak wykazane, by byli świadomi ryzyka związanego z nadzwyczajną deprecjacją waluty krajowej i wynikających stąd konsekwencji.

Z tych przyczyn bezzasadne są także zarzuty kwestionujące nie uwzględnienie dowodu z zeznań świadka zaoferowanego przez Bank. Podkreślenia przy tym wymaga, iż zasady logiki i doświadczenia życiowego nie pozwalają na przyjęcie, iż pracownik Banku udzielał informacji i porad ponadstandardowych, związanych z treścią stosowanego w Banku wzoru umowy.

W tej sytuacji stwierdzenie, czy udzielone informacje były prawidłowe i wystarczające nie należy do sfery faktów, lecz oceny prawnej.

W świetle dokonanej oceny prawnej, w tym dalszych ocen Sądu Apelacyjnego, bezprzedmiotowe było prowadzenie dowodu z opinii biegłego dla szacowania wartości usługi odpłatnego udostępnienia kapitału.

Sąd Apelacyjny podziela pogląd prowadzący do konkluzji o nieważności spornego stosunku prawnego.

Nie podziela jednak poglądu, że przepisy Prawa bankowego wykluczają możliwość konstrukcji umowy o kredyt z uwzględnieniem klauzul indeksacyjnych tj. klauzul przeliczeniowych wzajemnych świadczeń należnych w walucie krajowej, z odwołaniem do kursu waluty obcej. Istotą takiego kredytu jest to, że kredytobiorca zwraca bankowi sumę nominalną udzielonego kredytu (kapitału walutowego) w walucie krajowej w wysokości zależnej od bieżącego kursu wymiany walut, wraz z odsetkami oraz ewentualnymi innymi opłatami i prowizjami. Zważyć zatem należy, że świadczeniami głównymi umowy było – z jednej strony – udzielenie kredytu w oznaczonej kwocie (świadczenie Banku), a z drugiej – zwrot kapitału kredytowego oraz odsetek i prowizji (świadczenie kredytobiorców). Zasada swobody umów nie wyklucza natomiast ustalenia wysokości wzajemnych świadczeń z odwołaniem do klauzuli indeksacyjnej odnoszącej się do kursu waluty obcej. W orzecznictwie sądowym nie budzi wątpliwości, że umowa kredytu wiążąca wysokość udzielonego kredytu oraz wysokość jego spłaty z kursem waluty obcej nie jest sprzeczna z ogólną konstrukcją umowy kredytu przewidzianą art. 69 ust.1 Prawa bankowego (tak Sąd Najwyższy m.in. w wyroku z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18; w wyroku z 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14; wyroku z 19 marca 2015 r., IV CSK 362/14; w wyroku z 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14; w wyroku z 1 marca 2017 r., IV CSK 285/16).

W okolicznościach sprawy brak jest także podstaw do kwalifikacji spornej umowy kredytowej jako sprzecznej z zasadami współżycia społecznego (art. 58 § 2 k.c.). Podkreślenia wymaga, że sam fakt nierównomiernego rozłożenia w umowie ryzyka osiągnięcia korzyści i nie ekwiwalentności świadczeń stron, nie oznacza w sposób automatyczny, że doszło do naruszenia zasady słuszności kontraktowej oraz uczciwego obrotu, powodującego nieważność umowy. Kwalifikacja umowy jako nieważnej z uwagi na jej sprzeczność z zasadami współżycia społecznego wymaga istnienia dalej idących przesłanek, jak choćby wykazania okoliczności, że ukształtowanie stosunku umownego w sposób widocznie krzywdzący dla jednej strony wynika ze świadomego lub spowodowanego niedbalstwem wykorzystania przez drugą stronę silniejszej pozycji. Z tego punktu widzenia istotne jest, przykładowo, czy kontrahent Banku działał pod presją faktycznej jego przewagi, czy też, czy Bank dochował staranności zawodowej w rozumieniu art. 355 § 2 k.c.

Podzielić należy natomiast ocenę Sądów I instancji odwołującą się do przepisów prawa konsumenckiego.

Nie budzi wątpliwości ocena, że sporne postanowienia umowne, uzupełnione zapisami zawartymi w Regulaminie, mają charakter abuzywny.

W ocenie Sądu Apelacyjnego abuzywność przedmiotowych postanowień umownych wynika z ich niejasności, pozostawienia Bankowi swobody w ustalaniu zasad kreowania ostatecznej wysokości wzajemnych świadczeń, jak też przewidzenia mechanizmu odmiennego kursu walutowego dla ustalenia świadczenia banku i kredytobiorcy. Ze spornych postanowień wynika zatem, że z naruszeniem zasady równości stron Bank, jako podmiot silniejszy w stosunku do konsumenta, uzyskał możliwość samodzielnego kreowania wysokości wzajemnych świadczeń, przy przewidzeniu mechanizmu polegającego na stosowaniu odmiennego, niekorzystnego dla kontrahenta Banku kursu, w zależności od tego, czy dotyczy to wyliczenia świadczenia Banku czy kredytobiorcy, a dodatkowo przy takiej konstrukcji, która – z uwagi na brak jasności – nie pozwalała przewidzieć wysokości tych świadczeń.

Wskazać także należy, że sporne postanowienia umowne mieściły w sobie klauzulę walutowości – przewidywały bowiem, że jakkolwiek świadczenia stron miały być płacone w walucie krajowej, to waluta obca będzie walutą rozliczeniową. W związku z tym wskazać należy, że Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, w wyroku z dnia 10 czerwca 2021 r. (sprawa C-776/19) stwierdził m.in., iż „wykładni art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy dokonywać w ten sposób, że warunki umowy kredytu, przewidujące, iż waluta obca jest walutą rozliczeniową (…) i powodujące skutek w postaci ponoszenia ryzyka kursowego przez kredytobiorcę, są objęte zakresem tego przepisu, w wypadku gdy warunki te określają istotny element charakteryzujący wspomnianą umowę”, jak też, że wykładni art. 3 ust.1 powołanej wyżej dyrektywy należy dokonywać w ten sposób, że „warunki umowy kredytu, przewidujące, iż waluta obca jest walutą rozliczeniową (…) i powodujące skutek w postaci ponoszenia nieograniczonego ryzyka kursowego przez kredytobiorcę, mogą doprowadzić do powstania znaczącej nierównowagi wynikających z tej umowy kredytu praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta, jeśli przedsiębiorca nie mógł racjonalnie oczekiwać, przestrzegając wymogu przejrzystości w stosunku do konsumenta, iż ten konsument zaakceptowałby, w następstwie indywidualnych negocjacji, nieproporcjonalne ryzyko kursowe, które wynika z takich warunków”.

Jest oczywiste, że sporne klauzule indeksacyjne określały istotny element charakteryzujący zawartą przez strony umowę. W rzeczywistości bowiem dotyczyły głównych postanowień umownych, wpływających na wysokość głównych świadczeń stron. Stanowiły jej istotę, wyróżnik, tworząc charakterystykę umowy.

Nie budzi także wątpliwości, że ryzyko zmian kursowych waluty rozliczeniowej w całości zostało przerzucone na konsumenta. Oczywiście zmiany te, w zależności od kierunku zmian kursowych, mogły być korzystna bądź niekorzystne dla kontrahenta Banku. Jednak - to co istotne - ryzyko zmian niekorzystnych było nieograniczone. Tym samym, w świetle treści umowy, konsekwencje nadzwyczajnej deprecjacji waluty krajowej obciążały wyłącznie i w całości kredytobiorcę. W szczególności w umowie brak jest zastrzeżenia, że w razie istotnej, w oznaczonych w umowie granicach, deprecjacji waluty krajowej, dalsze konsekwencje tych niekorzystnych zmian będą obciążały obie strony. W rezultacie kredytobiorcy – konsumenci zostali w sposób nieograniczony obciążeni nieproporcjonalnym ryzykiem kursowym, w tym także takim, który nie mieścił się w przewidywalnych w dacie zawarcia umowy granicach.

W tym stanie rzeczy ciężar wykazania, iż konsument został prawidłowo pouczony o istocie wskazanego ryzyka oraz, że przy pełnej świadomości tego ryzyka konsument zaakceptowałby przewidziane w umowie rozwiązanie, spoczywał na Banku. Takich okoliczności strona pozwana nie wykazała. Nie wykazała zatem, by sporne postanowienia zostały uzgodnione w następstwie indywidualnych negocjacji, w rozumieniu art. 385 ¹ § 1 k.c.

Sporne klauzule nie spełniały także warunku sformułowania w sposób jednoznaczny i zrozumiały (art. 358 § 2 k.c.). Zważyć należy, że dla spełnienia tego warunku nie jest wystarczająca zrozumiałość postanowienia pod względem formalnym i gramatycznym. Niezbędne jest spełnienie wymagania, by umowa przedstawiała w sposób przejrzysty konkretne działanie mechanizmu, do którego odnosi się postanowienie, tak aby właściwie poinformowany oraz dostatecznie uważny i rozsądny przeciętny konsument był w stanie oszacować, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla niego z tej umowy konsekwencje ekonomiczne (tak; TSUE w wyroku z 26 lutego 2015 r., C-143/13).

Stosownie do treści art. 385 ¹ § 1 i 2 k.c., postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy, a w takim przypadku strony są związane umową w pozostałym zakresie. Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.

Na tle stosowania przedmiotowego przepisu Sąd Najwyższy przyjmuje jednolicie, że brak związania konsumenta niedozwolonym postanowieniem umownym oznacza, iż nie wywołuje ono skutków prawnych od samego początku i z mocy samego prawa, co sąd ma obowiązek wziąć pod uwagę z urzędu (tak m.in. w uchwale z dnia 29 czerwca 2007 r., III CZP 62/07, OSNC z 2008 r., z. 7-8, poz. 87; uchwała składu 7 sędziów SN z dnia 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC z 2019 r., z.1, poz.2), chyba że konsument następczo udzieli „świadomej, wyraźnej i wolnej zgody” na to postanowienie i w ten sposób jednostronnie przywróci mu skuteczność (tak: m.in. w wyroku z dnia 14 lipca 2017 r., II CSK 803/16, w uchwale z dnia 6 kwietnia 2018 r., III CZP 114/17, OSNC z 2019 r., z.3, poz. 26).

Wyżej przedstawiony pogląd pozostaje w zgodzie z postanowieniami dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (Dz.Urz.UE.L. 1993.95.29 z dnia 21 kwietnia 1993 r.) oraz ich rozumieniem wynikającym z orzecznictwa TSUE. Zważyć bowiem należy, że zawarte w kodeksie cywilnym regulacje art. 385 ¹ -385 ⁴ stanowią wyraz implementacji do polskiego porządku prawnego wyżej powołanej dyrektywy. W konsekwencji, przy wykładni polskich przepisów regulujących prawo konsumenckie należy brać pod uwagę wskazówki wynikające z tej dyrektywy i z dotyczącego jej dorobku orzeczniczego. Zgodnie natomiast z art. 6 ust.1 dyrektywy, nieuczciwe warunki w umowach zawieranych przez sprzedawców lub dostawców z konsumentami nie będą wiążące dla konsumenta, a umowa w dalszej części będzie nadal obowiązywała strony, jeżeli jest to możliwe po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków.

W świetle treści w/w przepisów oraz orzecznictwa TSUE i Sądu Najwyższego, nie budzi więc wątpliwości, że – co do zasady - sąd ma obowiązek zbadania czy klauzula ma charakter abuzywny i wyciągnięcia z tego konsekwencji, a konsekwencją tą jest przede wszystkim ciążący na sądzie obowiązek zaniechania stosowania klauzuli abuzywnej – jednak bez zmiany jej treści. Z tego punktu widzenia istotne znaczenie ma ocena, czy wyeliminowanie postanowienia niedozwolonego wpływa na pozostałą część umowy, czy też bez klauzuli abuzywnej umowa może obowiązywać. W szczególności – z oczywistych względów - umowa nie może dalej obowiązywać, o ile niedozwolone postanowienia umowne dotyczą głównego przedmiotu umowy. Jakkolwiek – stosowanie do treści art. 4 ust.2 dyrektywy Rady 93/13/EWG jak i art. 485 ¹ § 1 k.c. – ocena nieuczciwego charakteru warunków nie dotyczy postanowień określających główne świadczenia stron, ale wyłączenie to nie znajduje zastosowania jeżeli postanowienia te nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Jak już wyżej wskazano, sporne klauzule indeksacyjne nie spełniają tego ostatniego warunku.

Przypomnieć zatem należy, że – zgodnie z poglądem wyrażonym przez TSUE – za postanowienia odnoszące się do głównego przedmiotu umowy należy uważać te, które określają podstawowe świadczenia w ramach danej umowy i które z tego względu charakteryzują tę umowę, a więc definiują samą istotę konkretnego stosunku umownego (tak TSUE w: wyroku z dnia 30 kwietnia 2014 r., C-26/13, wyroku z dnia 26 lutego 2015 r., C-143/13, wyroku z dnia 23 kwietnia 2015 r., C-96/14). Podobnie, w orzecznictwie sądów polskich pojęcie postanowień określających główne świadczenia stron wiązane jest ze świadczeniami charakteryzującymi daną umowę, określającymi jej istotę, czyli tzw. essentialia negotii, rozumiane jako cechy, według których dokonuje się kwalifikacji konkretnej czynności prawnej do ustawowo wyróżnionych typów czynności.

Stwierdzić zatem należy, że kryteria kwalifikacji przesłanki głównych świadczeń stron odnoszą się do elementów przedmiotowo istotnych, przy uwzględnieniu podziału na świadczenia główne (w tym świadczenia o zasadniczym znaczeniu dla danego stosunku prawnego) i uboczne. Nadto odnoszą się do tego, czy dane postanowienie jest charakterystyczne dla danego stosunku prawnego oraz, czy reguluje typowe dla danego stosunku prawnego świadczenia.

Z tych względów aktualnie dominuje ocena, że zastrzeżone w umowie kredytu złotowego indeksowanego do waluty obcej klauzule kształtujące mechanizm indeksacji określają główne świadczenie kredytobiorcy (tak Sąd Najwyższy m.in.: w wyroku z dnia 30 września 2020 r., I CSK 556/18, lex nr 3126114; w wyrok z dnia 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17, OSP 2019, z. 12, poz. 115; w wyroku z dnia 9 maja 2019 r., I CSK 242/18, lex nr 2690299). W ostatnim z cyt. powołanych orzeczeń Sąd Najwyższy podkreślił, że „Obowiązek zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu w oznaczonych terminach spłaty stanowi główne świadczenie kredytobiorców. Klauzula waloryzacyjna wpływa na wysokość tego świadczenia”. Przy ocenie zatem, że przedmiotowe klauzule, które są sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają interes konsumentów, zostały sformułowane w sposób niejednoznaczny, nie poddający się weryfikacji, to wypełniona jest przesłanka abuzywności postanowień określających główne świadczenia stron.

Takimi są kwestionowane postanowienia zawierające klauzule indeksacyjne. Określają bowiem świadczenia główne stron poprzez wskazanie podstaw do ich ustalenia, w sytuacji, gdy klauzule indeksacyjne nie odwoływały się do ustalonego w sposób obiektywny kursu waluty, do obiektywnych wskaźników, na które żadna ze stron nie miała wpływu, lecz poprzez nietransparentny mechanizm wymiany waluty pozwalały kształtować ten kurs w sposób dowolny. Nadto powodowie w sposób nieograniczony zostali obciążeni nieproporcjonalnym ryzykiem kursowym, a brak pouczenia ich o konsekwencjach przedmiotowej regulacji nie pozwala na przyjęcie, iż świadomie przyjęli na siebie takie ryzyko.

Jak już wskazano, wyeliminowanie z łączącej strony umowy niedozwolonych postanowień umownych wymaga oceny, czy umowa w pozostałym zakresie jest możliwa do utrzymania. W świetle powyższych rozważań oczywista jest konkluzja, że eliminacja postanowienia umownego zawierającego klauzulę indeksacyjną prowadzić będzie do upadku umowy w całości. Na podstawie pozostałych postanowień umowy nie jest możliwe określenie praw i obowiązków stron.

Klauzula niedozwolona nie wywołuje skutków prawnych od samego początku i z mocy samego prawa, przy czym jeżeli umowa kredytu nie może bez klauzuli abuzywnej wiązać stron, dzieli ona los klauzuli.

Z istoty prawa konsumenckiego wynika jednak, że konsument może następczo udzielić „świadomej, wyraźniej i wolnej zgody” na niedozwolone postanowienie i w ten sposób jednostronnie przywrócić mu skuteczność. W niniejszej sprawie oświadczenia składane przez powódkę prowadzą do wniosku, iż w sposób jednoznaczny domaga się ona upadku całej umowy i nie dąży do jej utrzymania.

Podkreślenia wymaga, że w sprawie nie ma także możliwości utrzymania umowy poprzez wprowadzenie, w miejsce postanowienia niedozwolonego, regulacji zastępczej.

W rezultacie spełnione zostały warunki do uznania zawartej przez strony umowy kredytowej za nieważną, co uzasadnia ocenę, że po stronie kredytobiorców i kredytodawcy powstały roszczenia o zwrot wzajemnie spełnionych w wykonaniu tej umowy świadczeń – stosownie do treści art. 410 § 2 k.c. W sprawie poza sporem pozostawała wysokość tych świadczeń.

W tym miejscu wskazać należy na bezzasadność twierdzeń pozwanego Banku, że na skutek oceny, że sporna umowa nie jest ważna przysługuje mu w stosunku do kredytobiorców roszczenie o zapłatę świadczeń ponad wypłacony kredytobiorcom kapitał, tj. także z tytułu wynagrodzenia za korzystanie z kredytu. Wystarczy w tym zakresie wskazać, że - jak wskazał m.in. TSUE - art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że „stoją one na przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą instytucja kredytowa ma prawo żądać od konsumenta rekompensaty wykraczającej poza zwrot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy oraz poza zapłatę ustawowych odsetek za zwłokę od dnia wezwania do zapłaty. (tak w wyroku z dnia 15 czerwca 2023 r., C-520/21).

W toku postępowania apelacyjnego powodowie złożyli oświadczenie o cofnięciu powództwa w części dotyczącej zapłaty kwoty 94.374,59 zł z pkt 2 pozwu wraz z odsetkami za okres od dnia 8 stycznia 2025 r. do dnia zapłaty, za zrzeczeniem się roszczenia. Oświadczenie to wynikało z faktu, iż - w odpowiedzi na wezwanie strony pozwanej z dnia 16 grudnia 2024 r. skierowane do powodów o zapłatę m.in. kwoty 91.000 zł z tytułu wypłaconego kapitału, oraz kwot 1.952 zł i 1.421,88 zł z tytułu skredytowanej składki ubezpieczenia - powodowie złożyli wobec Banku oświadczenie, że potrącają wierzytelność przysłuchującą powódce w kwocie 165.410,83 zł oraz przysługującą powodowi w kwocie 56.049,49 zł z kwotą 94.374,59 zł z tytułu wypłaconego kapitału oraz skredytowanej składki ubezpieczenia.

Wobec skutecznego cofnięci powództwa w tym zakresie Sąd orzekł jak w pkt I wyroku.

Powodowie, w związku z cofnięciem powództwa wskazali, iż nadal domagają się zapłaty pozostałej dochodzonej kwoty tj. 17.724,40 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 28 października 2022 r. oraz odsetek ustawowych za opóźnienie za okres od dnia 28 października 2022 r. do dnia 7 stycznia 2025 r. od kwoty 94.374,59 zł, jak też nadal podtrzymują żądanie zasądzenia kwoty 109.361,33 zł.

W związku z powyższym wskazać należy, że zgodnie z art. 498 § 1 k.p.c. dla skuteczności potrącenia niezbędne jest, by obie wierzytelności były wymagalne i mogły być dochodzone przed sądem. Zważyć zatem należy, że obie będące przedmiotem oświadczenia wierzytelności są wymagalne. W rezultacie Sąd Apelacyjny uznał, że przedmiotowe oświadczenie o potrąceniu odniosło skutek.

Weryfikując skuteczność składanych w niniejszej sprawie przez strony oświadczeń o potrąceniu podkreślenia wymaga, iż aktualnie nie jest w sprawie kwestionowana data wymagalności wierzytelności powodów – 28 października 2022 r.

Złożone już w odpowiedzi na pozew oświadczenie strony pozwanej o potrąceniu nie odniosło skutku, skoro wierzytelność powodów nie była jeszcze wymagalna. Niezależnie od tego wskazać należy, iż wierzytelność Banku stanowi świadczenie pieniężne nieterminowe. Tym samym aby wierzytelność pozwanego Banku stała się wymagalna winna być uprzednio przedmiotem wezwania do zapłaty skierowanego do powodów. W niniejszej sprawie z treści odpowiedzi na pozew nie wynika, by przed złożeniem spornego oświadczania Bank takie wezwanie do powodów kierował. Tym niemniej złożone przez stronę pozwaną w odpowiedzi na pozew oświadczenie (o potrąceniu wraz ze sprecyzowaniem oznaczonej wierzytelności) należało potraktować jako wezwanie powoda do zapłaty (tak Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 5 listopada 2014 r., III CZP 76/14, OSNC z 2015 r., z.7-8, poz. 86).

W rezultacie, zgodnie z treścią art. 498 k.p.c., złożone na etapie postępowania apelacyjnego oświadczenie powodów o potrąceniu, odniosło skutek na dzień 28 października 2022 r. Przed tą datą wymagalna była wierzytelność Banku o zwrot kapitału, a z dniem 22 października 2022 r. – wymagana była wierzytelność powodów.

W konsekwencji, skoro w tj. dacie doszło do wzajemnego umorzenia wierzytelności do wysokości wierzytelności niższej, to bezzasadne okazało się roszczenie powodów o zasądzenie odsetek ustawowych za opóźnienie za okres od dnia 28 października 2022 r. do dnia 7 stycznia 2025 r. od kwoty 94.374,59. W tej części zatem musiało dojść do zmiany zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa w w/w zakresie.

W pozostałej części apelacja strony pozwanej była bezzasadna.

Nie mógł odnieść skutku zarzut naruszenia art. 100 zd. 1 k.p.c. w zw. z art. art. 98 § 1 k.p.c. poprzez zasądzenie od Pozwanego na rzecz Powodów zwrotu kosztów postępowania w całości, w sytuacji gdy Powodowie żądali ustalenia nieważności umowy na podstawie art. 189 k.p.c. i zapłaty. Zważyć należy, że – co do zasady – roszczenie powodów było uzasadnione także co do ustalenia nieważności umowy, a do oddalenia powództwa w tej części doszło jedynie z tej przyczyny, iż w toku postępowania powódka w całości wykonała nieważną umowę.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Apelacyjny, na podstawie art. 386 § 3 k.p.c., art. 386 § 1 k.p.c. i art. 385 k.p.c., orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd orzekł zgodnie z art. 100 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., uznając, iż powodowie ulegli jedynie w nieznacznej części i istnieją podstawy do obciążenia tymi kosztami stronę powodową w całości.