Wyrok SN z 17 marca 2015, sygn. I UK 249/14
Data orzeczenia
17 marca 2015
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych, Wydział I
Przewodniczący
SSN Krzysztof Staryk
Tagi
Podstawa prawna
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 17 marca 2015 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Krzysztof Staryk (przewodniczący)
SSN Zbigniew Myszka (sprawozdawca)
SSN Jolanta Frańczak
w sprawie z odwołania I. M.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych
z udziałem zainteresowanego Zespołu Szkół […] o wysokość podstawy wymiaru
składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń
Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 17 marca 2015 r.,
skargi kasacyjnej ubezpieczonej oraz zainteresowanego Zespołu Szkół […] od
wyroku Sądu Apelacyjnego w […]
z dnia 11 lutego 2014 r.,
oddala skargę kasacyjną.
UZASADNIENIE
2
Sąd Apelacyjny III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z
dnia 11 lutego 2014 r. oddalił apelację wnioskodawczyni I. M. i zainteresowanego
Zespołu Szkół od wyroku Sądu Okręgowego w K. Wydziału VI Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych z dnia 28 marca 2013 r., oddalającego odwołanie wnioskodawczyni
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 marca 2013 r. ustalającej
podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne
wnioskodawczyni, jako pracownika zainteresowanego, za okres od lutego 2010 r.
do listopada 2011 r.
W sprawie tej ustalono, że wnioskodawczyni pozostaje w nauczycielskim
zatrudnieniu od 1 września 1999 r. na podstawie umowy o pracę na czas
nieokreślony w Zespole Szkół prowadzonego przez Społeczne Towarzystwo
Oświatowe (zwanego dalej STO). Wcześniej wykonywała tam obowiązki
nauczyciela w oparciu o dwie umowy o pracę zawarte na czas określony kolejno 1
września 1996 r. i 1 września 1997 r., z tym że od dnia 1 września 1997 r. pełniła
również funkcję wicedyrektora I Społecznej Szkoły Podstawowej. Następnie 1
września 1998 r. wnioskodawczyni zawarła umowę o pracę na stanowisku
nauczyciela na czas nieokreślony wraz z powierzeniem funkcji wicedyrektora I
Społecznej Szkoły Podstawowej do 31 sierpnia 1999 r. Umową o pracę z 1
września 1999 r. powierzono jej także funkcję wicedyrektora Zespołu Szkół STO na
czas nieokreślony. Wynagrodzenie zasadnicze było modyfikowane kolejnymi
aneksami do tej umowy, a wszelkie dodatkowe składniki pensji były wypłacane
zgodnie z kolejnymi regulaminami Zespołu Szkół STO. Wynagrodzenia nauczycieli
placówki jest finansowane z subwencji oświatowej.
Uchwałą zarządu STO z dnia 12 sierpnia 2009 r., wnioskodawczyni została
powołana na stanowisko dyrektora Zespołu Szkół [….] (zwanego dalej ZSS) na
pięcioletnią kadencję do dnia 31 sierpnia 2014 r. z wynagrodzeniem określonym w
załączniku do uchwały. Oświadczeniem z dnia 29 sierpnia 2009 r. wnioskodawczyni
wyraziła zgodę na objęcie powierzonej funkcji. W związku z tym w dniu 1 września
2009 r. udzielono jej pełnomocnictwa ogólnego do reprezentowania w sprawach
finansowych i organizacyjno-dydaktycznych ZSS, tj. szkół prowadzonych przez
STO. W dniu 1 września 1999 r. strony zawarły również aneks do umowy o pracę z
dnia 1 września 1999 r., modyfikując ją w zakresie rodzaju umówionej pracy, tj.
3
przez zmianę stanowiska z wicedyrektora na nauczyciela oraz w zakresie
wysokości i składników wynagrodzenia za pracę.
Statut Zespołu Szkół STO, w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1
września 2009 r., stanowił w § 2 ust. 1, że stosunek pracy z dyrektorem Zespołu
nawiązuje zarząd STO. Bezpośrednio przed tą datą wnioskodawczyni zajmowała
stanowisko wicedyrektora, otrzymując dodatek funkcyjny wliczany do
wynagrodzenia uzyskiwanego z tytułu zatrudnienia w placówce i uwzględniany przy
ustalaniu podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie
zdrowotne. W § 2 ust. 1 aktualnego statutu ZSS, tj. w wersji obowiązującej od dnia
1 września 2009 r. przewidziano, że dyrektorów wchodzących w skład zarządu
szkoły powołuje i odwołuje zarząd STO, a § 11 ust. 2 statutu stanowi, że
dyrektorów wchodzących w skład zarządu szkoły powołuje i odwołuje organ
prowadzący, dotyczy to także dyrektora administracyjno-finansowego (§ 14 ust. 1).
Statut reguluje również uprawnienia i obowiązki dyrektora i dyrektora
administracyjno-finansowego, z tym że wynagrodzenie dyrektorów jest wypłacane z
konta szkoły ze środków pochodzących z czesnego.
Zaskarżoną decyzją organ rentowy ustalił za okres od lutego 2010 r. do
listopada 2011 r. podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i
ubezpieczenie zdrowotne wnioskodawczyni jako pracownika zainteresowanego od
sumy wynagrodzeń pobieranych (przychodu) z tytułu zatrudnienia.
W odwołaniu wnioskodawczyni twierdziła, że stosunek prawny, jaki łączy ją z
ZSS w zakresie sprawowania funkcji dyrektora szkoły nie ma charakteru
pracowniczego, a zatem pobierane z tego tytułu wynagrodzenie nie podlega
wliczeniu do podstawy wymiaru składek.
Sąd Okręgowy oddalił odwołanie. Ze względu na zmianę statutu polegającą
na odstąpieniu od wymogu nawiązywania stosunku pracy z dyrektorem Zespołu
Szkół na rzecz „powołania” na to stanowisko, Sąd ten uznał, że wnioskodawczyni
nie wykonywała obowiązków dyrektora ZSS w reżimie pracowniczym (art. 22 k.p.).
Wskazał, że przepis kompetencyjny (uregulowanie statutowe) przewidujący
powierzenie określonego stanowiska (funkcji) stanowi powołanie pozorne
(organizacyjne) i określa sposób powierzenia stanowiska (funkcji), a nie powołanie
właściwe, o którym mowa w art. 68 k.p., wywołujące skutek w postaci nawiązania
4
stosunku pracy na tej podstawie. Skoro z żadnego przepisu ustawy z dnia 26
stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz.U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674 ze zm.), ani z
ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz.U. z 2004 r. Nr 256, poz.
2572 ze zm.) nie wynika obowiązek zatrudnienia dyrektora szkoły niepublicznej na
podstawie umowy o pracę, to wykonywanie tego typu obowiązków może odbywać
na różnych podstawach. W szczególności, nie ma przeszkód do przyjęcia, że
wnioskodawczyni od dnia 1 września 2009 r. świadczyła pracę dyrektora na
podstawie stosunku cywilnoprawnego, tj. umowy o świadczenie usług, do której
stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu (art. 750 k.c.). Równocześnie
ustawodawca na potrzeby ubezpieczeń społecznych w art. 8 ust. 2a ustawy z dnia
13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U.
z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm., zwanej dalej ustawą systemową) rozszerzył
pojęcie „pracownika” również na osoby wykonujące pracę na podstawie umowy
agencyjnej, umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której
zgodnie z kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, albo umowy
o dzieło, jeżeli umowę taką zawarła z pracodawcą, z którym pozostaje w stosunku
pracy, lub jeżeli w ramach takiej umowy wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z
którym pozostaje w stosunku pracy. W konsekwencji organ rentowy prawidłowo
ustalił, że wynagrodzenie wypłacane wnioskodawczyni w okresie od lutego 2010 r.
do listopada 2011 r. wraz ze składnikiem należnym z tytułu pełnienia przez nią
funkcji dyrektora Zespołu Szkół, choć wypłacane z konta szkoły i ze środków
pochodzących z czesnego, stanowi w całości podstawę wymiaru składek na
pracownicze ubezpieczenie społeczne i zdrowotne odwołującej się. Dlatego też w
odniesieniu do pracowników w rozumieniu art. 8 ust. 2a ustawy systemowej Zespół
Szkół jest płatnikiem składek na ubezpieczenia społeczne, wobec czego jest
zobowiązany do naliczenia i odprowadzenia z tego tytułu stosownych składek (art.
17 ust. 1 w związku z art. 18 ust. 1a tej ustawy).
Sąd Apelacyjny oddalił apelacje wnioskodawczyni i zainteresowanego.
Uznając za własne ustalenia faktyczne oraz rozważania prawne Sądu pierwszej
instancji, wskazał, że pojęcie „pracownika” w rozumieniu art. 8 ust. 2a ustawy
systemowej obejmuje: 1/ osoby wykonujące pracę na podstawie umowy
cywilnoprawnej zawartej z pracodawcą, z którym pozostają w stosunku pracy lub 2/
5
osoby, które w ramach umowy cywilnoprawnej wykonują pracę na rzecz swojego
pracodawcy, choćby umowa cywilnoprawna została zawarta z osobą trzecią. W
sprawie zachodzi pierwsza sytuacja objęta tym przepisem, skoro nauczyciel
zatrudniony w Zespole Szkół pełni na rzecz swojego pracodawcy funkcję dyrektora
tej placówki. Powołanie wnioskodawczyni na tę funkcję „doprowadziło do
stworzenia między pracownikiem a pracodawcą obok stosunku pracy drugiej relacji
polegającej na zobowiązaniu się pracownika do świadczenia usług w ramach
stosunku cywilnoprawnego, do którego stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu
(art. 750 k.c.)”, gdyż Zespół Szkół, w którym wnioskodawczyni była zatrudniona
jako nauczyciel, „był odbiorca typowych czynności wykonywanych przez nią jako
dyrektor”. Na tym stanowisku świadczyła pracę na rzecz swojego pracodawcy w
sensie przedmiotowym, tj. wyodrębnionej jednostki organizacyjnej, a „odbiorcą jej
czynności wykonywanych z tytułu powierzonej funkcji był ZSS, a nie Społeczne
Towarzystwo Oświatowe, które powołało ją na stanowisko dyrektora”. Celem
regulacji art. 8 ust. 2a ustawy systemowej było zapobieganie praktykom „powielania
umów o zatrudnienie w celu obejścia przepisów o ubezpieczeniu społecznym”.
Pracownik, który zawiera z pracodawcą określoną umowę cywilnoprawną lub
wykonuje w ramach takiej umowy pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje
w stosunku pracy, uważany jest za pracownika, co oznacza, że - bez względu na
charakter lub rodzaj tej dodatkowej umowy - podlega ubezpieczeniu społecznemu
na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 1 tej ustawy. W konsekwencji, w przypadku
pracowników, o jakich mowa w art. 8 ust. 2a ustawy systemowej, podstawę
wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne stanowi łączny przychód w
rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany z
tytułu zatrudnienia w ramach stosunku pracy oraz umów cywilnoprawnych, a
pracodawca ustalając podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne z
tytułu stosunku pracy, powinien zsumować wynagrodzenie z umowy
cywilnoprawnej z wynagrodzeniem ze stosunku pracy.
W skardze kasacyjnej wnioskodawczyni i zainteresowany zarzucili
naruszenie: 1/ art. 8 ust. 2a ustawy systemowej przez jego niewłaściwe
zastosowanie i uznanie, że wynagrodzenie pobierane przez wnioskodawczynię z
tytułu wykonywania funkcji dyrektora winno podlegać uwzględnieniu w podstawie
6
wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za sporny
okres, 2/ art. 60 k.c. i art. 65 § 2 k.c. przez ich niewłaściwe zastosowanie i uznanie,
iż „na mocy wykonywania przez wnioskodawczynię za wynagrodzeniem pracy
dyrektora na rzecz zainteresowanego doszło między stronami do zawarcia umowy
o świadczenie usług rozumieniu art. 750 k.c., podczas gdy nie zostały złożone
zgodne oświadczenia woli stron zaś wykonywanie przez ubezpieczoną funkcji
dyrektora wynikało ze statutowych zasad funkcjonowania zainteresowanego
określonych przez jego organ prowadzący będący stowarzyszeniem”, 3/ art. 12
Konstytucji oraz art. 1 ust. 1 i 2 oraz art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. -
Prawo o stowarzyszeniach (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.,
dalej jako Prawo o stowarzyszeniach) przez błędną wykładnię i „nieuznanie, że
organ prowadzący zainteresowanego będący stowarzyszeniem –Stowarzyszenie
Oświatowe, posiadał prawo do ustalenia w jego uchwałach szczególnych zasad
wykonywania przez wnioskodawczynię funkcji dyrektora i wynagrodzenia za
wykonywanie tej funkcji, które wykluczały zawarcie umowy cywilnoprawnej”.
Zdaniem skarżących w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne,
wymagające wyjaśnienia, czy „art. 8 ust. 2a ustawy systemowej znajduje
zastosowanie już w momencie wykonywania przez ubezpieczonego na rzecz
pracodawcy pracy za wynagrodzeniem, której to pracy specyfika odpowiada
charakterowi prawnemu umowy o świadczeniu usług w rozumieniu art. 750 k.c., czy
też przepis ten znajduje zastosowanie tylko i wyłączenie wówczas, gdy pomiędzy
pracodawcą a pracownikiem dochodzi do zawarcia takiej umowy, a więc zostaną
złożone zgodne oświadczenia woli stron w rozumieniu art. 60 k.c. i art. 65 § 2 k.c.”.
Skarżący wskazali, że w nowym statucie władze Stowarzyszenia „wyraziły
czytelną preferencję co do tego, że z dyrektorem szkoły nie zawiera się żadnej
umowy, zaś jego prawa i obowiązki określała uchwała stowarzyszenia powołująca
dyrektora oraz wewnętrzne statutowe regulacje dotyczące funkcjonowania Zespołu
Szkół. Zarówno dla STO, jak i dla wnioskodawczyni czytelnym było, że powołanie
jej na funkcję dyrektora nie będzie wiązało się z wykreowaniem dodatkowego
stosunku zobowiązaniowego i obie strony akceptowały ten stan rzeczy”. Oznaczało
to, że między stronami nie istniała wola zawarcia umowy regulującej zasady
współpracy w ramach wykonywanej funkcji dyrektora. Wobec jasnej treści
7
uregulowań statutowych, woli takiej nie można domniemywać. Tymczasem w
świetle niespornego materiału dowodowego fundamentalną kwestią jest to, że woli
takiej nigdy nie było. W sprawie nie zaistniało zatem podstawowe zdarzenie
prawne, które w świetle art. 65 § 2 k.c. uprawniałoby do stwierdzenia zawarcia
między stronami jakiejkolwiek umowy, „nie zostały złożone zgodne oświadczenia
woli stron, ani w solennej formie pisemnej, ani też w sposób nieformalny -
konkludentny”. Skoro zgodnych oświadczeń woli nie było, to błędne było w ogóle
rozważanie zastosowania art. 8 ust. 2a ustawy systemowej.
W konsekwencji skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku i zmianę
wyroku Sądu pierwszej instancji przez uwzględnienie odwołania w całości i
zasądzenie od organu rentowego na rzecz skarżących kosztów procesu według
norm przepisanych, a także o zasądzenie od organu rentowego na rzecz
skarżących kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zawierała usprawiedliwionych podstaw.
Bezpodstawne, bezzasadne i chybione było stanowisko skarżących, że przepisy
Prawa o stowarzyszeniach pozwalają na wykreowanie możliwości powierzania
funkcji dyrektora szkoły, prowadzonej przez zainteresowane stowarzyszenie, bez
jakiejkolwiek, w tym pracowniczej lub cywilnoprawnej podstawy prawnej, bo za
wynagrodzeniem płatnym „z konta szkoły ze środków pochodzących z czesnego”.
Tymczasem obywatele polscy realizują prawo zrzeszania się w stowarzyszeniach
tylko w zgodzie z przepisami Konstytucji oraz porządkiem prawnym określonym w
ustawach (art. 1 ust. 1 Prawa o stowarzyszeniach), co oznacza, że konstytucyjne
prawo zrzeszania się w stowarzyszeniach (art. 12 Konstytucji RP) może podlegać
ograniczeniom przewidzianym przez ustawy w zakresie niezbędnym dla ochrony
praw i wolności innych osób (art. 1 ust. 2 in fine tego Prawa), w tym do ochrony
wynikającej z imperatywnych przepisów prawa ubezpieczeń społecznych. Już
samo powierzenie oraz sprawowanie stanowiska dyrektora szkoły za
wynagrodzeniem wypłacanym „z konta szkoły ze środków pochodzących z
czesnego” stanowiło ewidentny ekwiwalent za wykonywanie obowiązków dyrektora
8
szkoły, co potwierdzało zobowiązaniową (pracowniczą) naturę powierzenia
ubezpieczonej stanowiska dyrektora szkoły. Oznaczało to, że skarżąca
(ubezpieczona) nie sprawowała funkcji dyrektora szkoły prowadzonej przez
skarżące stowarzyszenie społecznie bez żadnej (jakiejkolwiek) podstawy prawnej
oraz nieodpłatnie w ramach „korporacyjno-wewnątrzorganizacyjnego” stosunku
powierzenia obowiązków dyrektora szkoły na podstawie postanowień statutu szkoły
niepublicznej. Przeciwnie, skoro ubezpieczona wykonywała statutowo określone
prawa i obowiązki organu (dyrektora) Zespołu Szkół Społecznych na rzecz tej
szkoły i za wynagrodzeniem z tytułu sprawowania wymienionej funkcji kierownika
szkoły, przeto skarżący nie mogą zasadnie ani racjonalnie twierdzić, że
powierzenie i sprawowanie stanowiska dyrektora szkoły i to przez ubezpieczoną,
która równocześnie była nauczycielem zainteresowanej szkoły, odbywało się „bez
żadnej umowy” oraz z wyłączeniem tytułu podlegania obowiązkowym
ubezpieczeniom społecznym w związku z odpłatnym wykonywaniem obowiązków
dyrektora zatrudniającej jej szkoły. Odpłatne wykonywanie obowiązków dyrektora
skarżącego Zespołu Szkół Społecznych, prowadzonego przez stowarzyszenie,
potwierdzało ewidentnie zobowiązaniową i pracowniczą podstawę i charakter
prawny stosunku zatrudnienia nauczyciela na kierowniczym stanowisku pracy w
szkole nie tylko w rozumieniu art. 60 i 65 k.c., ale już na podstawie art. 22 § 1, 11
i
12
k.p. (w związku z art. 91c ust. 1 Karty Nauczyciela), które - co do zasady -
wykluczają „nienazwane” zatrudnienie nauczyciela na stanowisku dyrektora szkoły
„bez jakiejkolwiek podstawy prawnej”. Dyrektor szkoły jest jej pracownikiem
zatrudnionym na kierowniczym stanowisku pracy. Zatrudnienie dyrektora szkoły z
reguły ma charakter pracowniczy i podlega pracowniczemu tytułowi podlegania
obowiązkowym ubezpieczeniom społecznych, o którym mowa już w art. 6 ust. 1 pkt
1 w związku z art. 18 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Do takiej
prawidłowej konkluzji doszedł także Sąd Apelacyjny, który następnie niepotrzebnie
nawiązał do treści art. 8 ust. 2a tej ustawy w zakresie poszerzonej definicji
pracownika dla celów ubezpieczenia społecznego w sytuacji, gdy pracownik
(nauczyciel) sprawuje funkcję dyrektora szkoły na podstawie umowy prawa
cywilnego, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące
9
zlecenia, jeżeli w ramach takiej umowy wykonuje kierownicze zatrudnienie na rzecz
szkoły, z którą pozostaje w nauczycielskim stosunku pracy.
Takiej kwalifikacji prawnej nie podważało poddawanie opodatkowaniu źródła
przychodu z tytułu sprawowania funkcji dyrektora szkoły w ramach działalności
wykonywanej przez ubezpieczoną osobiście w rozumieniu art. 10 ust. 1 pkt 2
ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ani to, że ustawodawca
odróżnia źródła przychodów ze stosunku pracy (art. 10 ust. 1 pkt 1) od przychodu z
działalności wykonywanej osobiście, którą strony skarżące zamierzały „wyłączyć”
spod reżimu prawa pracy. Sądy ubezpieczeń społecznych nie były związane
wskazaną klasyfikacją źródła opodatkowania, która była oczywiście kontrowersyjna,
ponieważ wykonywanie działalności osobistej, polegającej na odpłatnym
sprawowaniu funkcji dyrektora szkoły przez nauczyciela zatrudnionego na
podstawie umowy o pracę, powinno być opodatkowane z tytułu wykonywania
kierowniczego zatrudnienia na rzecz pracodawcy (szkoły). W konsekwencji
ubezpieczona podlegała obowiązkowi ubezpieczeń społecznych z pracowniczego
tytułu pełnienia obowiązków dyrektora szkoły. W tym zakresie Sądy obu instancji
miały na uwadze, że nauczyciel szkoły prowadzonej przez stowarzyszenie
wykonywał zobowiązaniowe czynności dyrektora szkoły za wynagrodzeniem, ale
skoro wykonywał wymienione kierownicze zatrudnienie w imieniu i na rzecz
swojego pracodawcy (szkoły) w ramach stosunku pracy, to z takiego stosunku i
tytułu prawnego podlegał ubezpieczeniom społecznym. Dla prawidłowości takiej
oceny bez znaczenia prawnego był potencjalnie zgodny zamiar stron wyłączenia
„dodatkowego” wynagrodzenia za wykonywanie przez nauczyciela obowiązków
dyrektora szkoły spod reżimów prawa pracy i prawa cywilnego, który zmierzał
ewidentnie do obejścia imperatywnych regulacji prawa ubezpieczeń społecznych, w
tym bezpodstawnego i bezzasadnego wyłączenia ubezpieczonej z obligatoryjnego
tytułu podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu i od
przychodu uzyskanego z odpłatnego wykonywania obowiązków dyrektora szkoły na
rzecz zatrudniającej go szkoły.
Tylko wtedy, gdyby ubezpieczona społecznie lub z poczucia obywatelskiego
obowiązku wykonywała kierownicze czynności dyrektora szkoły, tj. bez tytułu
prawnego oraz nieodpłatnie (bez wynagrodzenia), to potencjalnie akceptowalne
10
byłoby stanowisko o bezumownym i społeczno-obywatelskim realizowaniu
nienazwanego stosunku współpracy na stanowisku dyrektora szkoły niepublicznej.
W ustalonych okolicznościach sprawy Sąd Najwyższy potwierdził stanowisko, że
szkoła niepubliczna, w której zatrudniony nauczyciel wykonuje za wynagrodzeniem
obowiązki dyrektora, jest pracodawcą i płatnikiem składek na ubezpieczenie
emerytalne, rentowe chorobowe i wypadkowe z tytułu tego „dodatkowego”
zatrudnienia, chociażby organ prowadzący szkołę (zarząd stowarzyszenia) oraz
nauczyciel, któremu powierzono stanowisko dyrektora szkoły „zgodnie wykluczali”
stosunek pracy lub inny odpłatny zobowiązaniowy stosunek tego kierowniczego
zatrudnienia prawnego jako podstawę sprawowania funkcji dyrektora szkoły (art. 6
ust. 1 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Tylko wtedy, gdyby
ubezpieczona wykonywała kierownicze obowiązki dyrektora szkoły społecznie lub z
poczucia obywatelskiego obowiązku, tj. bez tytułu prawnego oraz nieodpłatnie (bez
wynagrodzenia), to potencjalnie mogłoby być rozważane stanowisko o
bezumownym i społeczno-obywatelskim realizowaniu nienazwanego stosunku
współpracy na stanowisku dyrektora szkoły niepublicznej bez przychodu, który nie
uzasadniałby ustalenia podstawy i wymiaru składek za społeczne i nieodpłatne
wykonywanie funkcji dyrektora szkoły. Na gruncie ujawnionych ustaleń w sprawie
nie budzi wątpliwości stanowisko, że skoro ubezpieczona sprawowała odpłatnie
funkcję dyrektora w imieniu i na rzecz zatrudniającej ją szkoły, to ten płatnik składek
(pracodawca) został prawidłowo obarczony pracowniczym tytułem i wymiarem
składek na pracownicze ubezpieczenia społeczne od przychodu uzyskanego także
z tego „dodatkowego” odpłatnego kierowniczego zatrudnienia. Płatnikiem składek
za pracownika jest jego pracodawca (art. 4 pkt 2 lit. w związku z art. 6 ust. 1 pkt 1
ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ), niezależnie od tego, że dyspozycje
art. 8 ust. 2a tej ustawy rozszerzają pojęcie pracownika na jego dalszą odpłatną
aktywność zawodową na rzecz pracodawcy, którą dla celów i na potrzeby
ubezpieczeń społecznych kwalifikuje się jako zatrudnienie pracownicze i adekwatny
pracowniczy tytuł podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym (por.
uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 2 września 2009 r., II UZP 6/09). W
konsekwencji pracodawca płatnik składek w celu ustalenia podstawy wymiaru
składek na ubezpieczenie społeczne z tytułu stosunku pracy powinien sumować
11
wynagrodzenie z nauczycielskiego stosunku pracy oraz wynagrodzenie za odpłatne
wykonywanie przez ubezpieczoną stanowiska i obowiązków dyrektora Zespołu
Szkół […]. Wynika to z art. 18 ust. 1a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych,
który stanowi, że przychód pracownika (nauczyciela) za wykonywanie czynności na
pracowniczym i kierowniczym stanowisku dyrektora szkoły podlega uwzględnieniu
w podstawie wymiaru składek z tytułu stosunku pracy.
Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy wyrokował jak w sentencji na
podstawie art. 39814
k.p.c.