Postanowienie z 27 stycznia 2026, sygn. III Ca 753/25

POSTANOWIENIE

Dnia 27 stycznia 2026 r.

Sąd Okręgowy w Gliwicach III Wydział Cywilny Odwoławczy w następującym składzie:

Przewodniczący-Sędzia Sądu Okręgowego Magdalena Balion-Hajduk

po rozpoznaniu w dniu 27 stycznia 2026 r. w E. na posiedzeniu niejawnym sprawy

z wniosku M. U.

z udziałem (...) Spółki Akcyjnej w C.

o ustanowienie służebności przesyłu

na skutek apelacji uczestniczki postępowania

od postanowienia Sądu Rejonowego w Gliwicach

z dnia 7 kwietnia 2025 r., sygn. akt II Ns 633/19

postanawia:

1.  oddalić apelację;

2.  zasądzić od uczestniczki postępowania na rzecz wnioskodawcy 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania odwoławczego z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od prawomocności postanowienia o kosztach.

SSO Magdalena Balion - Hajduk

Sygn. akt III Ca 753/25

UZASADNIENIE

Sąd Rejonowy w Gliwicach postanowieniem z 7 kwietnia 2025 roku ustanowił na rzecz uczestniczki (...) S.A. w C. na nieruchomości położonej w Ł., gminie A., powiecie (...), stanowiącej działkę ewidencyjną o (...), dla której Sąd Rejonowy w Gliwicach prowadzi księgę wieczystą o (...), nieograniczoną w czasie służebność przesyłu o powierzchni 0,0445 ha dla urządzeń przesyłowych w postaci sieci wodociągowej „woB500” o długości około 4,33 m oraz sieci wodociągowej „wo300” o długości 122,89 m, polegającą na prawie korzystania z nieruchomości celem pozostawienia urządzeń w obecnym miejscu i korzystania z nich celem przesyłu, prawie dostępu do urządzeń, dokonywania konserwacji, remontów, przeglądów, modernizacji urządzeń oraz instalacji wraz z prawem wejścia – zgodnie z mapą dla celów prawnych sporządzoną przez biegłego sądowego U. I., znajdującą się na karcie 224 akt, którą uczynić integralną częścią postanowienia. Sąd zasądził od uczestniczki (...) S.A. w C. na rzecz wnioskodawcy M. U. 44 764,66 zł tytułem jednorazowego wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu, nakazał pobrać od uczestniczki na rzecz Skarbu Państwa-Sądu Rejonowego w Gliwicach kwotę 7 668,91 zł tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych, zaś od wnioskodawcy nakazał ściągnąć7 068,90 zł. Sąd Rejonowy ustalił, że w pozostałym zakresie uczestnicy ponoszą koszty związane ze swoim udziałem w sprawie.

Sąd Rejonowy ustalił, że M. U. jest właścicielem wyżej opisanej nieruchomości gruntowej. Gospodarstwo przejął gospodarstwo po ojcu w 1995 roku i od tego czasu uprawia tam pole.

Przez działkę nr (...) przebiega podziemna sieć wodociągowa „woB500”
o długości około 4,33 m oraz sieć wodociągowa „wo300” o długości 122,89 m. Wodociąg został wybudowany w latach 1976-1978 na potrzeby zaopatrywania KWK (...) w wodę do celów technologicznych. Gdy w 1995 r. wnioskodawca przejął gospodarstwo po ojcu, ojciec powiedział mu o istnieniu rurociągu, jednakże o przebiegu wodociągu dowiedział się
w 2015 r.

Sąd Rejonowy przyjął pas służebności przesyłu o szerokości 3,50 m wzdłuż osi przewodu wodociągowego (po 1,75 m od osi w obie strony). Powierzchnia tak wyznaczonej służebności przesyłu jest równa 0,0445 ha, co stanowi około 1,1% powierzchni ewidencyjnej działki nr (...). Przez służebność przesyłu wyznaczoną na działce nr (...) nie przebiegają przewody podziemne innych sieci. Przebieg służebności przesyłu na działce o nr (...) uwidoczniono na mapie sporządzonej przez biegłego sądowego z zakresu geodezji i kartografii U. I. (wariant 2 – k. 224).

W sytuacji awarii urządzeń zachodzi konieczność remontów, ale również dokonywania konserwacji i modernizacji sieci, wymiany urządzeń przesyłowych, co wiąże się z potrzebą wejścia lub wjazd odpowiednim sprzętem na grunt. Gdy dochodziło do awarii rurociągu mechanicy pytali się M. U. o możliwość wejścia na działkę nr (...) w celu dokonania niezbędnych napraw. W 2015 r. doszło do poważnej awarii rurociągu. Wnioskodawca wskazywał kopalni, iż należy podjąć czynności w związku z awariami, jednakże kopalnia informowała go, iż poszukują firmy, która się tym może zająć. Zwrócił się o zabezpieczenie rurociągu, gdyż chciał na tym terenie posadowić farmę fotowoltaiczną.

Od 2015 r. wnioskodawca podejmował z kopalnią ugodowe próby formalnego załatwienia sprawy dotyczącej rurociągu, które kończyły się zwodzeniem go.
W 2015 r. wystąpił do Sądu Rejonowego Katowice-Wschód z wnioskiem o zawezwanie do próby ugodowej. Sprawę zarejestrowano pod sygn. akt I Co 203/15. Sprawa nie doprowadziła do porozumienia stron.

Sąd Rejonowy ustalił także, że działka nr (...) w 2017 r. nie była objęta planem miejscowym, a w studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy E. wskazano, że stanowi teren rozwoju funkcji związanych z tworzeniem miejsc pracy – teren aktywizacji gospodarczej, inwestycji produkcyjnych i usługowych na zasadzie ustalonej przez Radę Gminy w planie miejscowym, a w niewielkiej części tereny otwarte przeznaczone są na uprawy polowe. W 2021 r. Rada Gminy E. uchwaliła miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego dla obszaru sołectwa Ł., w którym (...) zakwalifikowała do kategorii (...) o przeznaczeniu podstawowym na zabudowę usługowo-handlową, produkcji nieuciążliwej i wytwarzania energii elektrycznej i cieplnej.

Wysokość jednorazowego wynagrodzenia za ustanowienie nieograniczonej w czasie służebności przesyłu o powierzchni 0,0445 ha dla urządzeń przesyłowych w postaci sieci wodociągowej „woB500” o długości około 4,33 m oraz sieci wodociągowej „wo300”
o długości 122,89 m, polegającej na prawie korzystania z nieruchomości celem pozostawienia urządzeń w obecnym miejscu i korzystania z nich celem przesyłu, prawie dostępu
do urządzeń, dokonywania konserwacji, remontów, przeglądów, modernizacji urządzeń oraz instalacji wraz z prawem wejścia, objętych księgą wieczystą nr (...), według stanu i cen bieżących wynosi łącznie 44.764,66 zł.

Sąd Rejonowy swoje postanowienie wydał na podstawie art. 305 ¹ k.c. i art. 305 ² § 2 k.c. w zw. z art. 49 § 1 k.c. W dacie złożenia wniosku rurociąg był już wybudowany, a w dacie wydania orzeczenia był eksploatowany przez uczestniczkę postępowania (...) S.A. z siedzibą w C. na potrzeby dostarczenia wody do celów technologicznych dla KWK I., a próby porozumienia się nie dały rezultatu, zatem spełniona została przesłanka ustanowienia służebności przesyłu przewidziana w art. 305 ² § 2 k.c. a to niemożność ustanowienia służebności w drodze umowy.

W ocenie uczestnika postępowania doszło do zasiedzenia służebności z uwagi na upływ terminu wskazanego w art. 172 § 2 k.c. oraz fakt, iż przebieg rurociągu był naniesiony na mapach, a dokonywane modernizacje ujawniły jego przebieg w wykopie.

Sąd I instancji podkreślił, że zgodnie z art. 305 ⁴ k.c. do służebności przesyłu stosuje się odpowiednio przepisy o służebnościach gruntowych. W myśl art. 292 k.c. służebność gruntowa może być nabyta przez zasiedzenie tylko w wypadku, gdy polega na korzystaniu z trwałego i widocznego urządzenia. Przepisy o nabyciu własności nieruchomości przez zasiedzenie stosuje się odpowiednio. W niniejszej sprawie nie doszło do zasiedzenia służebności przesyłu. Rurociąg został wybudowany w latach 1976-1978. Wnioskodawca stał się właścicielem nieruchomości w 1995 r., kiedy to otrzymał ją od swojego ojca. Ojciec poinformował go o fakcie, iż przez nieruchomość przebiega podziemny rurociąg. O faktycznym przebiegu rurociągu wnioskodawca dowiedział się w 2015 r., kiedy doszło do poważnej awarii rurociągu i konieczne było dokonanie naprawy, co wiązało się z ujawnieniem jego położenia. W tym samym roku wnioskodawca podejmował próby polubownego rozwiązania sporu i wystąpił do Sądu Rejonowego Katowice-Wschód o zawezwanie do próby ugodowej.

Ustając szerokość pasa służebności wyznaczającego tzw. strefę ochronną przy wodociągu o średnicy (...) i długości 127,4m przebiegającego przez działkę nr (...), Sąd Rejonowy oparł się na opinii sporządzonej przez biegłego sądowego K. I.. Biegły zastosował wytyczne zgodne z „Warunkami technicznymi wykonania i odbioru siedzi wodociągowych – zalecane do stosowania przez Ministerstwo Infrastruktury” – wymagania techniczne (...) – zeszyt 3. Zgodnie z tym dokumentem odległość skrajni przewodu wodociągowego o średnicy (...) wynosi 3,0 m, a o średnicy (...) – 1,5 m.

Sąd Rejonowy przyjął, że do korzystania z pasa eksploatacyjnego dla przewodu wodociągowego wystarczający będzie pas o łącznej szerokości 3,5 m. Zaproponowana przez uczestnika postępowania szerokość pasa 1 m (po 0,5m od osi rurociągu) nie byłaby wystarczająca, aby można było na tym obszarze w sposób bezpieczny wykonać prace eksploatacyjne, dokonać odkrywki terenu i składować ziemię wyciągniętą z wykopów w celu dostania się do rurociągu czy poruszać się i parkować pojazdami, w tym ciężkim sprzętem na wskazanym obszarze. Przyjęcie 1 metrowego pasa eksploatacyjnego byłoby sprzeczne z życiowym doświadczeniem, zdrowym rozsądkiem i zasadami BHP oraz spowodowuje, że uczestnik nie będzie mógł efektywnie wykonywać żadnych prac eksploatacyjnych. Sąd ustalił szerokość pasa służebności na 3,5 metra – zgodnie z mapą dla celów prawnych sporządzoną przez biegłego sądowego U. I., znajdującą się na karcie 224 akt sprawy.

Sąd Rejonowy podkreślił, że zgodnie z opiniami biegłych K. I. i U. I. (opinia z 2 lutego 2024 r.), uwzględnienie łącznej szerokości strefy ochronnej na poziomie 3,5 metrów (po 1,75 m od osi wodociągu) będzie słuszne, albowiem z jednej strony zapewni uczestnikowi większą swobodę co do możliwości poruszania się w obrębie wodociągu przy konieczności przeprowadzenia jego konserwacji czy naprawy, w tym umożliwi dokonanie wykopów oraz poruszanie się ciężkim sprzętem po tym obszarze, a z drugiej strony – uchroni wnioskodawcę przed bezprawnym przekroczeniem granicy strefy ochronnej przez uczestnika (co mogłoby mieć miejsce w przypadku uwzględnienia pasa węższego zaproponowanego przez uczestnika postępowania).

Sąd Rejonowy ustalił wysokość jednorazowego wynagrodzenia, podzielając ustalenia biegłego rzeczoznawcy majątkowego A. I., który przy ustalaniu wartości wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu na przedmiotowe działce uwzględnił, iż w 2021 r. teren, na którym znajduje się rurociąg na (...) został objęty miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego, w którym to planie wskazano na jego przeznaczenie usługowo-handlowe. Do czynników wartościowych uwzględnianych przy określeniu wynagrodzenia za ustanowienie służebności nieruchomości należy tez zaliczyć obniżenie wartości nieruchomości, konieczność ponoszenia kosztów stałych przez wnioskodawcę (np. podatków), wartość zysków z działalności wykonywanej w ramach służebności przesyłu. Biegły wyliczył, iż wartość wynagrodzenia z tytułu ustanowienia służebności przesyłu wynosi 44.764,66 zł.

Uczestniczka postępowania zaskarżyła postanowienie w całości zarzuciła:

- naruszenie art. 305 ⁴ k.c. w związku z art. 172 k.c. w związku z art. 292 k.c. przez niepełne, wybiórcze zbadanie przesłanek dotyczących podniesionego zarzutu zasiedzenia służebności przesyłu oraz przyjęcie za przesłanki do zasiedzenia czynników nieistotnych takich jak kwestia podjęcia polubownego rozwiązania sporu, niezbadanie okoliczności dotyczących posiadania urządzenia przesyłowego przez uczestniczkę i błędną interpretację dotyczącą pojęcia posiadania trwałego widocznego urządzenia przesyłowego

- naruszenie przepisów postępowania to jest art. 235 ² § 1 pkt 2 i pkt 5 k.p.c. w związku z art. 278 § 1 k.p.c. i 286 k.p.c. w związku z art. 227 k.p.c. przez pominięcie dowodu z opinii innego biegłego rzeczoznawcy celem ustalenia wartości opłat z tytułu ustanowienia służebności, w sytuacji, gdy opinia A. I. była opinię nierzetelną i winna zostać zastąpiona opinią innego biegłego,

- naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. przez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i błędną ocenę dowodu z wysłuchania wnioskodawcy i okoliczności sprawy skutkującą niezasadnym przyjęciem, że wnioskodawca nie posiadał wiedzy o istnieniu urządzenia przesyłowego, podczas gdy wnioskodawca mógł tę wiedzę posiadać zarówno od swojego poprzednika jaki z uwagi na wybudowanie urządzenia już za życia wnioskodawcy

- niewyjaśnienie podstawy faktycznej z przytoczeniem przepisów prawa, która pozwalałaby na przyjęcie, że w sprawie nie doszło do zasiedzenia służebności, pominięcie argumentacji uczestniczki wynikającej z dokumentów, a to dotyczącej zakresu szerokości pasa służebności i powierzchni, która powinna wynosić 1 m,

- przyjęcie za podstawę ustalenia zakresu służebności wyłącznie opinii biegłego K. I. z pominięciem ustaleń wcześniejszej opinii biegłego U. I., która w sposób prawidłowy określała szerokość pasa służebności,

- błędnym ustaleniu wysokości jednorazowego wynagrodzenia,

- a także zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia i błędne ustalenie rozmiarów powierzchni, z której faktycznie korzysta uczestniczka i ustaleniu, że wnioskodawca winien otrzymać wynagrodzenie w wariancie II, pomijając prawidłowe stanowisko uczestniczki.

Uczestniczka wniosła o zmianę postanowienia i oddalenie w całości wniosku wnioskodawcy oraz zmianę rozstrzygnięcia o kosztach i zasądzenie na swoją rzecz kosztów postępowania za obie instancje ewentualnie zmianę postanowienia przez ustanowienie na rzecz uczestniczki służebności przesyłu zgodnie z wariantem I opinii sporządzonej przez biegłego U. I. oraz zasądzenie wynagrodzenia na ustanowienie służebności wynikającego ze zmiany w treści służebności, ewentualnie o zmianę pkt 2 przez zasądzenie na rzecz wnioskodawcy kwoty nie większej niż 6566,18 zł ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Wnioskodawca wniósł o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów postępowania odwoławczego.

Sąd Okręgowy zważył co następuje:

Sąd Okręgowy podziela ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji oraz podstawę prawną rozstrzygnięcia i unikając zbędnych powtórzeń przyjmuje je za własne. Sąd Rejonowy, wbrew zarzutom apelacji, rozważył całość zgromadzonego w toku postępowania materiału dowodowego i dokonując jego oceny nie przekroczył granic swobodnej oceny dowodów.

Sąd Okręgowy w całości podziela zarówno ustalenia faktyczne sądu pierwszej instancji obszernie wyżej przytoczone oraz przyjętą podstawę prawną rozstrzygnięcia i unikając zbędnych powtórzeń przyjmuje je za własne.

Odnosząc się do zarzutów apelacji podkreślić należy, iż Sąd Rejonowy w sposób szczegółowy i prawidłowy w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia ustalił stan faktyczny w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy i wywiódł na tej podstawie prawidłowe wnioski.

Zgodnie z art. 305 ¹ k.c. nieruchomość można obciążyć na rzecz przedsiębiorcy, który zamierza wybudować lub którego własność stanowią urządzenia, o których mowa w art. 49 § 1, prawem polegającym na tym, że przedsiębiorca może korzystać w oznaczonym zakresie z nieruchomości obciążonej, zgodnie z przeznaczeniem tych urządzeń (służebność przesyłu).

Art. 305 ² § 1k.c.stanowi natomiast, że jeżeli właściciel nieruchomości odmawia zawarcia umowy o ustanowienie służebności przesyłu, a jest ona konieczna dla właściwego korzystania z urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1, przedsiębiorca może żądać jej ustanowienia za odpowiednim wynagrodzeniem.

Sąd Rejonowy, ustanawiając służebność przesyłu oraz orzekając o wynagrodzeniu rozważył wszystkie okoliczności. Odnosząc się do zarzutów zawartych w apelacji co do szerokości pasa służebności wskazać należy, iż pierwotnie biegły sądowy z zakresu geodezji i kartografii U. I. w opinii z 16 kwietnia 2021 r. wskazał, że uzasadnione jest ustalenie służebności przesyłu o szerokości 1,00 m. Biegły wskazał w opinii, iż nie ma uprawnień do wyznaczania szerokości pasa służebności. To spowodowało dopuszczenie dowodu z opinii biegłego sądowego z zakresu budownictwa K. I., które w opinii z dnia 15 lutego 2023 r. ustalił, iż do korzystania z pasa eksploatacyjnego dla przewodu wodociągowego przebiegającego przez działkę nr (...) wystarczający jest pas eksploatacyjny o szerokości po 1,5 m w każdą stronę. Sąd Rejonowy nie mógł swojego orzeczenia w zakresie określenia szerokości pasa służebności oprzeć na opinii biegłego, który przyznał że nie ma kompetencji dla takich ustaleń. To z kolei spowodowało, że Sąd Rejonowy dopuścił dowód z opinii biegłego geodety, który sporządził opinię w oparciu o ustalenie biegłego z zakresu budownictwa i ta opinia nie była już w toku postępowania kwestionowana. Należy również podkreślić, że biegły z zakresu budownictwa K. I., określając szerokość pasa służebności oparł się na Warunkach technicznych wykonania i odbioru sieci wodociągowych opracowanych przez Ministerstwo Infrastruktury. Uczestniczka postępowania sformułowała zarzuty dotyczące nieuwzględnienia zarzutu zasiedzenia. Zgodnie z art. 172 k.c. aby mogło dojść do zasiedzenia służebności przesyłu konieczne jest korzystanie z trwałego, widocznego urządzenia. Jak ustalono na podstawie zeznań wnioskodawcy do 2015 roku wnioskodawca nie wiedział dokładnie, gdzie przebiega wodociąg, a ojciec, który przekazał mu gospodarstwo w 1995 roku poinformował go tylko o tym, że taki wodociąg na nieruchomości istnieje, ale nie wskazał dokładnie miejsca położenia wodociąg. Dopiero w 2015 roku, kiedy doszło do dużej awarii i konieczności przeprowadzenia naprawy wnioskodawca powziął wiadomość o położeniu tego wodociągu. Uczestniczka postępowania w odpowiedzi na to stanowisko, prezentowane przez wnioskodawcę w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, winna była wykazać, że do 2015 roku korzystała z gruntu w zakresie posiadania służebności, dokonywała przeglądów i napraw, co potwierdzałoby jej twierdzenia, że wnioskodawca znał przebieg wodociągu przed 2015 rokiem. Należy podkreślić, że korzystanie z trwałego widocznego urządzenia dotyczy takiej sytuacji, kiedy urządzenie jest widoczne dla każdego przeciętnego użytkownika. Uczestniczka w toku postępowania nie wykazała, że korzystała w tym zakresie z nieruchomości wnioskodawcy. W aktach sprawy nie ma żadnego dokumentu, który wskazywałby na jakiekolwiek działania przed 2015 rokiem dotyczące posiadania służebności w zakresie urządzeń przesyłowych przez uczestniczkę. Dlatego też jej zarzut zasiedzenia nie mógł zostać uwzględniony. Co więcej w sprawie wnioskodawca do wniosku dołączył mapy z 2017 i 2019 roku na okoliczność braku naniesienia rurociągu na mapie zasadniczej. Jak wynika z przedłożonych map faktycznie na mapie nie naniesiono przedmiotowego rurociągu. Okoliczność, że uczestniczka nie wykazała żadnymi dokumentami, że korzystała z nieruchomości w zakresie treści służebności, wykonując przeglądy i naprawy wnioskodawca podnosił już w piśmie procesowym z 7 listopada 2019 roku. Ciężar dowodu wykazania, że uczestniczka przed 2015 rokiem korzystała w terenie z trwałego widocznego urządzenia spoczywał na uczestniczce, która zgłosiła zarzut zasiedzenia. W niniejszej sprawie nie można przyjąć, iż uczestniczka sprostała temu obowiązkowi i wykazała, że doszło do zasiedzenia służebności przesyłu, zwłaszcza że Sąd Rejonowy na rozprawie 8 stycznia 2020 roku zobowiązał pełnomocnika uczestniczki do przedłożenia wszelkiej dokumentacji, także technicznej związanej z użytkowanym wodociągiem. Zobowiązanie to pozostało bez reakcji. Także pozstale zarzuty nie zasługiwały na uwzględnienie. Sąd Rejonowy ustalił jednorazowe wynagrodzenie za ustanowienie służebności, uwzględniając wszystkie konsekwencje obciążenia nieruchomości wnioskodawcy ograniczonym prawem rzeczowym. Biegły rzeczoznawca A. I. w swojej opinii opierał się na ustaleniach biegłego geodety, co do przebiegu i położenia wodociągu. Biegły odniósł się także do zarzutów uczestniczki, ponowionych w apelacji. Biegły swoją opinię sporządził w oparciu o art. 154 ustawy o gospodarce nieruchomościami, kierując się postanowieniami planu miejscowego zagospodarowania przestrzennego i uwzględniając działalność uczestniczki postepowania. Brak było przesłanek do podważenia tej opinii.

Z przytoczonych powyżej względów apelacja podlegała oddaleniu w oparciu art. 385 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c.

Wobec sprzeczności interesów wnioskodawców i uczestników postępowania o kosztach postępowania odwoławczego, Sąd Okręgowy orzekł w oparciu o art. 520 § 2 k.p.c. w związku z art. 108 § 1 i art.13 § 2 k.p.c. Koszty te obejmowały wynagrodzenie pełnomocnika wnioskodawcy w postępowaniu odwoławczym w kwocie 240 zł.

SSO Magdalena Balion - Hajduk