Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej

Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej

Obowiązuje
Artykuły 251
Wejście w życie 01.01.2012
Ostatnia zmiana 03.06.2026
art.
Widoczne: 50 z 251 artykułów
dzial

Dział I - Przepisy ogólne

art. 1-7
Art. 1
Ustawa określa:
1) zasady i formy wspierania rodziny przeżywającej trudności w wypełnianiu
funkcji opiekuńczo-wychowawczych;
2) zasady i formy sprawowania pieczy zastępczej oraz pomocy
w usamodzielnianiu jej pełnoletnich wychowanków;
3) zadania administracji publicznej w zakresie wspierania rodziny i systemu
pieczy zastępczej;
4) zasady finansowania wspierania rodziny i systemu pieczy zastępczej;
5) zadania w zakresie postępowania adopcyjnego.
Art. 2
1. Wspieranie rodziny przeżywającej trudności w wypełnianiu funkcji opiekuńczo-wychowawczych to zespół planowych działań mających na celu przywrócenie rodzinie zdolności do wypełniania tych funkcji. 2. System pieczy zastępczej to zespół osób, instytucji i działań mających na celu zapewnienie czasowej opieki i wychowania dzieciom w przypadkach niemożności sprawowania opieki i wychowania przez rodziców. 3. Jednostkami organizacyjnymi wspierania rodziny i systemu pieczy zastępczej są jednostki organizacyjne jednostek samorządu terytorialnego wykonujące zadania w zakresie wspierania rodziny i systemu pieczy zastępczej, placówki wsparcia dziennego, organizatorzy rodzinnej pieczy zastępczej, placówki opiekuńczo-
-wychowawcze, regionalne placówki opiekuńczo-terapeutyczne, interwencyjne ośrodki preadopcyjne, ośrodki adopcyjne oraz podmioty, którym zlecono realizację zadań z zakresu wspierania rodziny i systemu pieczy zastępczej.
Art. 3
1. Obowiązek wspierania rodziny przeżywającej trudności
w wypełnianiu funkcji opiekuńczo-wychowawczych oraz organizacji pieczy
zastępczej, w zakresie ustalonym ustawą, spoczywa na jednostkach samorządu
terytorialnego oraz na organach administracji rządowej.
2. Obowiązek, o którym mowa w ust. 1, jednostki samorządu terytorialnego
oraz organy administracji rządowej realizują w szczególności we współpracy ze
środowiskiem lokalnym, sądami i ich organami pomocniczymi, Policją, instytucjami oświatowymi, podmiotami leczniczymi, a także kościołami i związkami
wyznaniowymi oraz organizacjami społecznymi.
3. Zadania z zakresu wspierania rodziny i systemu pieczy zastępczej są
realizowane zgodnie z zasadą pomocniczości, zwłaszcza gdy przepisy ustawy
przewidują możliwość zlecania realizacji tych zadań przez organy jednostek
samorządu terytorialnego.
Art. 4
Art. 5
Art. 6
Ilekroć w ustawie jest mowa o wójcie, należy przez to rozumieć także burmistrza oraz prezydenta miasta.
1) Zmiany wymienionej umowy zostały ogłoszone w Dz. Urz. UE L 187 z 12.06.2020, str. 12, Dz. Urz. UE L 225 z 14.07.2020, str. 53, Dz. Urz. UE L 443 z 30.12.2020, str. 3, Dz. Urz. UE L 43 z 24.02.2022, str. 84 oraz Dz. Urz. UE L 131 z 05.05.2022, str. 9.
Art. 7 Podmioty i osoby realizujące zadania w zakresie wspierania rodziny
dzial

Dział II - Wspieranie rodziny

art. 8-31
rozdzial

Rozdział 1 - Przepisy ogólne

art. 8-9
Art. 8
1. Rodzinie przeżywającej trudności w wypełnianiu funkcji opiekuńczo-
-wychowawczych wójt zapewnia wsparcie, które polega w szczególności na:
1) analizie sytuacji rodziny i środowiska rodzinnego oraz przyczyn kryzysu w rodzinie;
2) wzmocnieniu roli i funkcji rodziny;
3) rozwijaniu umiejętności opiekuńczo-wychowawczych rodziny;
4) podniesieniu świadomości w zakresie planowania oraz funkcjonowania rodziny;
5) pomocy w integracji rodziny;
6) przeciwdziałaniu marginalizacji i degradacji społecznej rodziny;
7) dążeniu do reintegracji rodziny. 2. Wspieranie rodziny jest prowadzone w formie:
1) pracy z rodziną;
2) pomocy w opiece i wychowaniu dziecka. 3. Wspieranie rodziny jest prowadzone za jej zgodą i aktywnym udziałem, z uwzględnieniem zasobów własnych oraz źródeł wsparcia zewnętrznego.
Art. 9
Rodzina może otrzymać wsparcie przez działania:
1) instytucji i podmiotów działających na rzecz dziecka i rodziny;
2) placówek wsparcia dziennego;
3) rodzin wspierających.

Art. 9a. Jeżeli obowiązujące przepisy uzależniają prawo do świadczeń i dodatków od dochodu dziecka, do dochodu dziecka nie wlicza się renty, o której mowa w art. 446 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2024 r. poz. 1061 i 1237), oraz miesięcznego świadczenia na zapewnienie środków utrzymania, o którym mowa w art. 7533 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 1568). Rozdział 2 Praca z rodziną
rozdzial

Rozdział 2 - Praca z rodziną

art. 10-17
Art. 10
1. Pracę z rodziną organizuje gmina lub podmiot, któremu gmina
zleciła realizację tego zadania na podstawie art. 190.
2. W przypadku gdy wyznaczonym na podstawie ust. 1 podmiotem jest
ośrodek pomocy społecznej albo centrum usług społecznych, w ośrodku albo
w centrum można utworzyć zespół do spraw asysty rodzinnej.
3. Praca z rodziną jest prowadzona w szczególności w formie:
1) konsultacji i poradnictwa specjalistycznego;
2) terapii i mediacji;
3) usług dla rodzin z dziećmi, w tym usług opiekuńczych i specjalistycznych;
4) pomocy prawnej, szczególnie w zakresie prawa rodzinnego;
5) organizowania dla rodzin spotkań, mających na celu wymianę ich
doświadczeń oraz zapobieganie izolacji, zwanych dalej „grupami wsparcia”
lub „grupami samopomocowymi”.
4. Praca z rodziną jest prowadzona także w przypadku czasowego
umieszczenia dziecka poza rodziną.
Art. 11
Art. 12
Art. 13
1. W przypadku wszczęcia przeciwko asystentowi rodziny
postępowania karnego o umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego,
zawiesza się go w pełnieniu obowiązków do czasu prawomocnego zakończenia
postępowania.
2. W okresie zawieszenia, o którym mowa w ust. 1, asystent rodziny
otrzymuje połowę przysługującego mu wynagrodzenia.
3. W przypadku umorzenia postępowania karnego albo wydania wyroku
uniewinniającego asystentowi rodziny wypłaca się pozostałą część wynagrodzenia;
nie dotyczy to warunkowego umorzenia postępowania karnego.
4. Asystentowi rodziny zatrudnionemu na podstawie umowy o pracę,
w przypadku umorzenia postępowania karnego albo wydania wyroku
uniewinniającego, okres zawieszenia wlicza się do okresu zatrudnienia, od którego
zależą uprawnienia pracownicze; nie dotyczy to warunkowego umorzenia
postępowania karnego.
Art. 14
Asystent rodziny prowadzi pracę z rodziną w miejscu jej
zamieszkania lub w miejscu wskazanym przez rodzinę.
Art. 15 Zadania asystenta rodziny
Art. 16
Art. 17
1. Asystenta rodziny zatrudnia kierownik jednostki organizacyjnej gminy, która organizuje pracę z rodziną, lub podmiot, któremu gmina na podstawie art. 190 zleciła organizację pracy z rodziną. 2. Praca asystenta rodziny jest wykonywana w ramach stosunku pracy w systemie zadaniowego czasu pracy albo umowy o świadczenie usług, do której, zgodnie z ustawą z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, stosuje się przepisy dotyczące zlecenia. 3. Praca asystenta rodziny nie może być łączona z wykonywaniem obowiązków pracownika socjalnego na terenie gminy, w której praca ta jest prowadzona. 4. Asystent rodziny nie może prowadzić postępowań z zakresu świadczeń realizowanych przez gminę. 5. Podmiot, o którym mowa w ust. 1, na wezwanie sądu, o którym mowa w art. 76a § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego, przekazuje niezwłocznie listę asystentów rodziny wraz z danymi kontaktowymi. Rozdział 3 Pomoc w opiece i wychowaniu dziecka
rozdzial

Rozdział 3 - Pomoc w opiece i wychowaniu dziecka

art. 18-31
Art. 18
Art. 19
1. Wójt albo starosta wydaje zezwolenie na prowadzenie placówki
wsparcia dziennego na wniosek, jeżeli podmiot występujący o zezwolenie
przedstawi:
1) dokumenty potwierdzające tytuł prawny do nieruchomości, na terenie której
placówka wsparcia dziennego ma prowadzić działalność;
2) odpis z właściwego rejestru;
3) oświadczenie o numerze identyfikacyjnym REGON oraz numerze
identyfikacji podatkowej NIP;
4) (uchylony)
5) statut placówki wsparcia dziennego lub jego projekt;
6) regulamin organizacyjny placówki wsparcia dziennego lub jego projekt;
7) informację o sposobie finansowania placówki wsparcia dziennego oraz
o niezaleganiu w regulowaniu zobowiązań podatkowych i składek na
ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz
Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.
2. Przepisów ust. 1 pkt 1 nie stosuje się do placówki wsparcia dziennego
prowadzonej w formie pracy podwórkowej realizowanej przez wychowawcę.
Art. 20
Zezwolenie na prowadzenie placówki wsparcia dziennego wydaje się
na czas nieokreślony.
Art. 21
Wójt albo starosta odmawia wydania zezwolenia, w przypadku gdy:
1) podmiot nie spełnia warunków określonych w ustawie;
2) wydano prawomocne orzeczenie zakazujące podmiotowi wykonywania
działalności objętej zezwoleniem.
Art. 22
1. Jeżeli podmiot, któremu wydano zezwolenie na prowadzenie
placówki wsparcia dziennego:
1) przestał spełniać warunki określone w ustawie,
2) nie przedstawi na żądanie wójta albo starosty, w wyznaczonym terminie,
aktualnych dokumentów, o których mowa w art. 19
– wójt albo starosta wyznacza dodatkowy termin na spełnienie tych warunków albo
na dostarczenie wymaganych dokumentów lub informacji.
2. Po bezskutecznym upływie dodatkowego terminu, o którym mowa
w ust. 1, wójt albo starosta cofa zezwolenie na prowadzenie placówki wsparcia
dziennego.
Art. 23
1. Placówka wsparcia dziennego współpracuje z rodzicami lub
opiekunami dziecka, a także z placówkami oświatowymi i podmiotami
leczniczymi.
2. Pobyt dziecka w placówce wsparcia dziennego jest nieodpłatny.
3. Pobyt dziecka w placówce wsparcia dziennego jest dobrowolny, chyba że
do placówki skieruje sąd.
Art. 24
1. Placówka wsparcia dziennego może być prowadzona w formie:
1) opiekuńczej, w tym kół zainteresowań, świetlic, klubów i ognisk
wychowawczych;
2) specjalistycznej;
3) pracy podwórkowej realizowanej przez wychowawcę.
2. Placówka wsparcia dziennego prowadzona w formie opiekuńczej zapewnia
dziecku:
1) opiekę i wychowanie;
2) pomoc w nauce;
3) organizację czasu wolnego, zabawę i zajęcia sportowe oraz rozwój
zainteresowań.
3. Placówka wsparcia dziennego prowadzona w formie specjalistycznej
w szczególności:
1) organizuje zajęcia socjoterapeutyczne, terapeutyczne, korekcyjne,
kompensacyjne oraz logopedyczne;
2) realizuje indywidualny program korekcyjny, program psychokorekcyjny lub
psychoprofilaktyczny, w szczególności terapię pedagogiczną, psychologiczną
i socjoterapię.
4. Placówka wsparcia dziennego prowadzona w formie pracy podwórkowej
realizuje działania animacyjne i socjoterapeutyczne.
5. Placówka wsparcia dziennego może być prowadzona w połączonych
formach, o których mowa w ust. 1.
Art. 25
Art. 26
Art. 27
1. Osobą zatrudnioną w placówce wsparcia dziennego, niebędącą kierownikiem lub osobą, o której mowa w art. 26 ust. 1, może być osoba, która:
1) nie była skazana prawomocnym wyrokiem za umyślne przestępstwo lub umyślne przestępstwo skarbowe;
2) nie figuruje w bazie danych Rejestru Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym z dostępem ograniczonym. 2. W przypadku wszczęcia przeciwko osobie, o której mowa w ust. 1, postępowania karnego o umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego przepisy art. 13 stosuje się odpowiednio.
Art. 28
Art. 29
1. W celu wspierania rodziny przeżywającej trudności
w wypełnianiu funkcji opiekuńczo-wychowawczych rodzina może zostać objęta
pomocą rodziny wspierającej.
2. Rodzina wspierająca, przy współpracy asystenta rodziny, pomaga rodzinie
przeżywającej trudności w:
1) opiece i wychowaniu dziecka;
2) prowadzeniu gospodarstwa domowego;
3) kształtowaniu i wypełnianiu podstawowych ról społecznych.
Art. 30
1. Pełnienie funkcji rodziny wspierającej może być powierzone osobom z bezpośredniego otoczenia dziecka, które:
1) nie były skazane prawomocnym wyrokiem za umyślne przestępstwo;
2) nie figurują w bazie danych Rejestru Sprawców Przestępstw na Tle Seksualnym z dostępem ograniczonym. 2. Rodzinę wspierającą ustanawia wójt właściwy ze względu na miejsce zamieszkania rodziny wspieranej po uzyskaniu pozytywnej opinii kierownika ośrodka pomocy społecznej albo dyrektora centrum usług społecznych, wydanej na podstawie przeprowadzonego rodzinnego wywiadu środowiskowego.
Art. 31
1. Z rodziną wspierającą wójt właściwy ze względu na miejsce zamieszkania rodziny wspieranej zawiera umowę, która określa zasady zwrotu kosztów związanych z udzielaniem pomocy, o której mowa w art. 29 ust. 2. 2. Wójt może upoważnić kierownika ośrodka pomocy społecznej albo dyrektora centrum usług społecznych do ustanawiania rodziny wspierającej lub zawierania i rozwiązywania umów, o których mowa w ust. 1. DZIAŁ III Piecza zastępcza Rozdział 1 Przepisy ogólne
dzial

Dział III - Piecza zastępcza

art. 32-139
rozdzial

Rozdział 1 - Przepisy ogólne

art. 32-38
Art. 32
1. Piecza zastępcza jest sprawowana w przypadku niemożności
zapewnienia dziecku opieki i wychowania przez rodziców.
2. Pieczę zastępczą organizuje powiat.
Art. 33
Piecza zastępcza zapewnia:
1) pracę z rodziną umożliwiającą powrót dziecka do rodziny lub gdy jest to
niemożliwe – dążenie do przysposobienia dziecka, a w przypadku braku
możliwości przysposobienia dziecka – opiekę i wychowanie w środowisku zastępczym;
2) przygotowanie dziecka do:
a) godnego, samodzielnego i odpowiedzialnego życia,
b) pokonywania trudności życiowych zgodnie z zasadami etyki,
c) nawiązywania i podtrzymywania bliskich, osobistych i społecznie
akceptowanych kontaktów z rodziną i rówieśnikami, w celu łagodzenia skutków doświadczania straty i separacji oraz zdobywania umiejętności społecznych;
3) zaspokojenie potrzeb emocjonalnych dzieci, ze szczególnym uwzględnieniem
potrzeb bytowych, zdrowotnych, edukacyjnych i kulturalno-rekreacyjnych.
Art. 34
Piecza zastępcza jest sprawowana w formie:
1) rodzinnej;
2) instytucjonalnej.
Art. 35 Umieszczenie dziecka w pieczy zastępczej następuje
Art. 36
Umieszczenie dziecka w rodzinie zastępczej albo rodzinnym domu
dziecka następuje po uzyskaniu zgody, odpowiednio rodziców zastępczych albo
prowadzącego rodzinny dom dziecka.
Art. 37
Art. 38
rozdzial

Rozdział 2 - Rodzinna piecza zastępcza

art. 39-92
Art. 39
1. Formami rodzinnej pieczy zastępczej są:
1) rodzina zastępcza:
a) spokrewniona,
b) niezawodowa,
c) zawodowa, w tym zawodowa pełniąca funkcję pogotowia rodzinnego
i zawodowa specjalistyczna;
2) rodzinny dom dziecka.
2. Rodziny zastępcze oraz rodzinne domy dziecka, na ich wniosek, mogą być
wspierane przez rodziny pomocowe, na zasadach określonych w art. 73–75.
Art. 40
1. Rodzina zastępcza oraz rodzinny dom dziecka zapewniają dziecku
całodobową opiekę i wychowanie, w szczególności:
1) traktują dziecko w sposób sprzyjający poczuciu godności i wartości
osobowej;
2) zapewniają dostęp do przysługujących świadczeń zdrowotnych;
3) zapewniają kształcenie, wyrównywanie braków rozwojowych i szkolnych;
4) zapewniają rozwój uzdolnień i zainteresowań;
5) zaspokajają jego potrzeby emocjonalne, bytowe, rozwojowe, społeczne oraz
religijne;
6) zapewniają ochronę przed arbitralną lub bezprawną ingerencją w życie
prywatne dziecka;
7) umożliwiają kontakt z rodzicami i innymi osobami bliskimi, chyba że sąd
postanowi inaczej.
2. Rodzina zastępcza oraz prowadzący rodzinny dom dziecka współpracują
z ośrodkiem adopcyjnym, koordynatorem rodzinnej pieczy zastępczej
i organizatorem rodzinnej pieczy zastępczej.
Art. 41
1. Rodzinę zastępczą lub rodzinny dom dziecka tworzą małżonkowie
lub osoba niepozostająca w związku małżeńskim, u których umieszczono dziecko
w celu sprawowania nad nim pieczy zastępczej, z zastrzeżeniem art. 55 i 58.
2. Rodzinę zastępczą spokrewnioną tworzą małżonkowie lub osoba, o których
mowa w ust. 1, będący wstępnymi lub rodzeństwem dziecka.
3. Rodzinę zastępczą zawodową lub rodzinę zastępczą niezawodową tworzą
małżonkowie lub osoba, o których mowa w ust. 1, niebędący wstępnymi lub
rodzeństwem dziecka.
Art. 42
Art. 43 Rodzinna piecza zastępcza
Art. 44
1. Kandydaci do pełnienia funkcji rodziny zastępczej zawodowej,
rodziny zastępczej niezawodowej lub do prowadzenia rodzinnego domu dziecka są
obowiązani posiadać świadectwo ukończenia szkolenia organizowanego przez
organizatora rodzinnej pieczy zastępczej lub prowadzonego przez ośrodek adopcyjny.
2. Program szkolenia, o którym mowa w ust. 1, zatwierdza, na okres 5 lat, na
wniosek podmiotu prowadzącego szkolenie, minister właściwy do spraw rodziny.
3. We wniosku, o którym mowa w ust. 2, przedstawia się informacje
dotyczące w szczególności programu szkolenia, liczby godzin szkolenia
i kwalifikacji osób prowadzących szkolenie, sposobu prowadzenia szkolenia oraz
materiału dydaktycznego wykorzystywanego podczas szkolenia.
4. Zatwierdzenie lub odmowa zatwierdzenia programu szkolenia, o którym
mowa w ust. 1, następuje w drodze decyzji.
5. Szkolenie kandydatów do pełnienia funkcji rodziny zastępczej
spokrewnionej można prowadzić według indywidualnego planu szkolenia,
w zależności od potrzeb rodziny i dziecka.
Art. 45
Art. 47
Art. 48
Minister właściwy do spraw rodziny określi, w drodze
rozporządzenia, wzór zaświadczenia kwalifikacyjnego zawierającego
potwierdzenie ukończenia szkolenia, spełniania warunków i posiadania
predyspozycji do sprawowania pieczy zastępczej, mając na uwadze konieczność
rzetelnej oceny predyspozycji kandydatów do pełnienia funkcji rodziny zastępczej
lub prowadzenia rodzinnego domu dziecka.
Art. 49
Obowiązek sprawowania pieczy nad dzieckiem i jego wychowania
rodzina zastępcza lub prowadzący rodzinny dom dziecka podejmuje z dniem
faktycznego umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej lub rodzinnym domu
dziecka na mocy orzeczenia sądu, umowy, o której mowa w art. 35 ust. 2, oraz
w sytuacjach określonych w art. 58 ust. 1 pkt 2 i 3.
Art. 50
1. Jeżeli przeciwko osobie pełniącej funkcję rodziny zastępczej lub
prowadzącemu rodzinny dom dziecka wszczęto postępowanie karne o umyślne
przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego, do czasu prawomocnego
zakończenia postępowania starosta może odpowiednio:
1) zapewnić dziecku pieczę w innej rodzinie zastępczej;
2) wyznaczyć inną osobę, spełniającą warunki dla prowadzącego rodzinny dom
dziecka, o których mowa w art. 42, i powierzyć jej prowadzenie rodzinnego
domu dziecka, a gdy nie jest to możliwe, zapewnić dzieciom pieczę w rodzinie
zastępczej lub innym rodzinnym domu dziecka.
2. W przypadku gdy starosta zapewnił dziecku pieczę zastępczą w innej
rodzinie zastępczej lub w rodzinnym domu dziecka albo powierzył innej osobie
prowadzenie rodzinnego domu dziecka, przepisy art. 13 stosuje się odpowiednio.
Pokazano 50 z 251 artykułów. Kolejne części aktu będą dogrywane w miarę pracy.
Brak wyników