Wyrok z 10 grudnia 2025, sygn. I ACa 43/23

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 10 grudnia 2025 r.

Sąd Apelacyjny w Krakowie – I Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący: SSA Paweł Rygiel

Protokolant: Katarzyna Kluz

po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2025 r. w Krakowie na rozprawie

sprawy z powództwa R. J. i V. J.

przeciwko (...) S.A. w C.

o zapłatę

na skutek apelacji obu stron

od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie

z dnia 13 lipca 2022 r. sygn. akt I C 54/20

1.  zmienia zaskarżony wyrok w punkcie III w ten sposób, że wymienioną w punkcie I i II początkową datę świadczenia odsetkowego 26 maja 2022 roku zastępuje datą 14 grudnia 2019 roku;

2.  oddala apelację strony pozwanej;

3.  zasądza od strony pozwanej na rzecz powodów, tytułem kosztów postępowania apelacyjnego, kwotę 4 050 zł (cztery tysiące pięćdziesiąt złotych), wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia niniejszego postanowienia w przedmiocie kosztów postępowania do dnia zapłaty.

sygn. akt I ACa 43/23

UZASADNIENIE

wyroku z dnia 10 grudnia 2025 r.

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy:

- zasądził od strony pozwanej na rzecz powodów łącznie kwotę 60.316,15 zł
z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 26 maja 2022 r. do dnia zapłaty;

- zasądził od strony pozwanej na rzecz powodów łącznie kwotę 31.619,67 CHF
z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 26 maja 2022 r. do dnia zapłaty;

- oddalił powództwo w pozostałej części;

- zasądził os strony pozwanej na rzecz powodów koszty procesu.

Sąd I instancji ustalił, że powodowie V. J. i R. J. starali się o kredyt na zakup domu; potrzebowali na ten cel około 300.000 zł. Poszukując finansowania skorzystali z usług doradcy kredytowego, który ocenił, że powodowie nie mają zdolności do zaciągnięcia kredytu w walucie PLN i zaproponował im kredyt indeksowany kursem CHF. Kredyt został przedstawiony powodom jako bardzo korzystny ze względu na niższą ratę, jako bezpieczny, a sama waluta CHF jako stabilna. Nie poinformowano powodów o ryzyku kursowym, możliwych nieograniczonych wahaniach kursu CHF. Powodom nie pokazano symulacji związanych ze wzrostem kursu CHF i jak taki wzrost może wpłynąć na wysokość raty kredytu i całego zadłużenia. Nie pokazano im jak kształtował się kurs CHF w przeszłości. Nie wyjaśniono też jak bank przelicza raty z zastosowaniem tabel kursowych. Doradca powiedział powodom, że ryzyko związane z umową jest niewielkie, a kredyt będzie się spłacało łatwo i bezproblemowo.

Powodom przedstawiono gotową umowę do podpisu i dopiero w trakcie podpisywania zapoznali się z jej treścią.

W dniu 23 czerwca 2008 r. powodowie złożyli wniosek kredytowy, w którym wnieśli o udzielenie kredytu hipotecznego w kwocie 313.835,29 zł waloryzowanego do waluty CHF na zakup lokalu mieszkalnego na rynku wtórnym. We wniosku wskazali m.in., że osiągają dochód w walucie złoty polski. Przy składaniu wniosku kredytowego podpisali oświadczenie, że przedstawiono im ofertę kredytu hipotecznego w złotych polskich, oraz że wybierają kredyt w walucie obcej będąc uprzednio poinformowanym o ryzykach związanych z zaciągnięciem kredytu hipotecznego w walucie obcej. Ponadto złożyli oświadczenie, że poinformowano ich o ryzyku stopy procentowej w przypadku kredytów o zmiennej stopie procentowej.

W dniu 8 sierpnia 2008r. powodowie zawarli z poprzednikiem prawnym pozwanej (...) Bank S.A. umowę kredytu nr (...). W umowie strony postanowiły m.in., że:

- Bank udziela kredytobiorcy kredytu w kwocie 327.709,04 zł indeksowanego kursem CHF; w dniu wypłaty saldo jest wyrażane w walucie, do której indeksowany jest kredyt według kursu kupna waluty, do której indeksowany jest kredyt, podanego
w Tabeli kursów kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych (...) Bank S.A., następnie saldo walutowe przeliczane jest dziennie na złote polskie według kursu sprzedaży waluty, do której indeksowany jest kredyt, podanego w Tabeli kursów kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych (...) S.A. (§ 1 ust. 1);

- kredyt przeznaczony jest na pokrycie kosztów zakupu nieruchomości mieszkalnej
w kwocie 282.000 zł oraz pokrycie kosztów remontu w kwocie 13.000 zł oraz refinansowanie poniesionych kosztów w kwocie 5.000 zł (§ 1 ust. 2);

- spłata kredytu nastąpi w 360 miesięcznych równych ratach kapitałowo – odsetkowych (§ 1 ust. 5);

- wskazano na oprocentowanie kredytu (§ 2 ust. 1 i 2);

- oznaczono finansowaną z kredytu nieruchomość;

- określono formy zabezpieczenia kredytu (wskazując, że jest to m.in. hipoteka kaucyjna w złotych polskich - § 3 ust. 2 lit. a);

- całkowity koszt kredytu na dzień sporządzenia umowy kredytu strony wynosi 245.098,68 zł (bez uwzględnienia ryzyka kursowego), a rzeczywista roczna stopa oprocentowania wynosi 4,54 % (§ 6 ust. 1);

- wypłata kredytu nastąpi jednorazowo w terminie nie dłuższym niż 5 dni roboczych po spełnieniu warunków określonych w § 4 umowy i otrzymaniu przez Bank wniosku
o wypłatę, sporządzonego prawidłowo przez Kredytobiorcę na formularzu (§ 7 ust. 1);

- wypłata wskazanej we Wniosku o Wypłatę kwoty kredytu będzie dokonana przelewem na wskazane w tym wniosku rachunki bankowe prowadzone w banku krajowym. Każdorazowo wypłacana kwota złotych polskich, zostanie przeliczona na walutę do której indeksowany jest kredyt według kupna waluty kredytu podanego
w Tabeli kursów kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez (...) Bank S.A., obowiązującego w dniu dokonania wypłaty przez Bank (§ 7 ust. 2);

- rozliczenie każdej wpłaty dokonanej przez Kredytobiorcę, będzie następować z datą wpływu środków do Banku według kursu sprzedaży waluty do której jest indeksowany kredyt, podanego w Tabeli kursów/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez (...) Bank S.A., obowiązującego w dni wpływu środków do Banku (§ 10 ust. 8);

- Kredytobiorca oświadcza, że postanowienia umowy zostały z nim indywidualnie uzgodnione (§ 11 ust. 3);

- do rozliczania transakcji wypłat i spłat kredytów stosowane są odpowiednio kursy kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez (...) Bank S.A. walut zawartych w ofercie Banku obowiązujące w dniu dokonania transakcji (§ 17 ust. 1);

- kursy kupna określa się jako średnie kursy złotego do danych walut ogłoszone
w tabeli kursów średnich NBP minus marża kupna (§ 17 ust. 2);

- kursy sprzedaży określa się jako średnie kursy złotego do danych walut ogłoszone
w tabeli kursów średnich NBP plus marża sprzedaży (§ 17 ust. 3);

- do wyliczenia kursów kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez (...) Bank S.A. stosuje się kursy złotego do danych walut ogłoszone w tabeli kursów średnich NBP w danym dniu roboczym skorygowane o marże kupna sprzedaży (...) Banku S.A. (§ 17 ust. 4);

- obowiązujące w danym dniu roboczym kursy kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez (...) Bank S.A. walut zawartych w ofercie Banku określanych przez Bank po godzinie 15 poprzedniego dnia roboczego
i wywieszane są w siedzibie Banku oraz publikowane na stronie internetowej (...) Banku S.A. (§ 17 ust. 5).

Bank wypłacił powodom kwotę kredytu w walucie złoty polski. W okresie od
20 stycznia 2010 r. do 20 lutego 2015 r. powodowie wpłacili na rzecz banku kwotę 127.668,26 zł. Natomiast od 20 marca 2015r. powodowie spłacali kredyt bezpośrednio w walucie CHF i za okres od 20 marca 2015r. do 21 października 2019r. powodowie wpłacili na rzecz pozwanej kwotę 31.619,67 CHF.

Pismem z dnia 25 listopada 2019 r. powodowie złożyli pozwanej reklamację,
w której podnieśli, że umowa kredytu jest nieważna z uwagi na zawarcie w niej postanowień abuzywnych i wezwali pozwaną do zapłaty. W odpowiedzi strona pozwana odmówiła zapłaty żądanych kwot podnosząc, że umowa kredytu jest ważna.

W tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy uznał zgłoszone roszczenie za uzasadnione w przeważającej części.

W pierwszej kolejności Sąd ocenił, że zawarta przez strony umowa stanowi specyficzny podtyp umowy kredytu – umowę kredytu indeksowanego do waluty obcej. Wskazał, że tak kwalifikowana umowa spełnia wymagania art. 69 ustawy – Prawo bankowe (w brzmieniu obowiązującym w dacie jej zawarcia), a co za tym idzie – brak jest podstaw do jej oceny jako nieważnej z mocy art. 58 § 1 k.c.

Sąd I instancji uznał jednocześnie, powołując w tym zakresie obszerną argumentację, że sporna umowa jest nieważna w świetle przepisów art. 385 ¹ i nas. k.c. Ocenił bowiem, że klauzule umowne zawarte w § 1 ust. 1, § 7 ust. 2, § 10 ust. 8 oraz
§ 17 ust. 1-5 umowy kredytu mają charakter abuzywny, a po ich wyeliminowaniu umowa nie może być utrzymana.

Prezentując argumentacją Sąd w pierwszej kolejności wskazał, że powodom przysługuje status konsumentów w rozumieniu art. 22 ¹ k.c.

Dalej ocenił, że kwestionowane postanowienia umowy nie zostały indywidualnie uzgodnione między stronami. Podkreślił, że postanowienia te zostały przejęte ze stosowanego u strony pozwanej wzoru umowy, który - co do zasady - nie podlega negocjacji lub podlega negocjacjom jedynie w niewielkim zakresie. Z zeznań powodów wynika natomaist, że zapisy umowy nie podlegały negocjacjom.
W konsekwencji treść postanowień umowy została jednostronnie narzucona powodom przez Bank.

Sąd wskazał, że kwestionowane przez powodów klauzule umowne określają główne świadczenia stron.

W oceni Sądu, abuzywność spornych postanowień wynika z tego, że zawierają one klauzulę indeksacyjną, rozumianą jako sposób ustalania kursu waluty obcej, po którym przeliczane są zobowiązania z tytułu umowy oraz klauzulę ryzyka kursowego, rozumianą jako sam mechanizm przeliczania świadczeń z tytułu umowy według kursu waluty obcej. Takie ukształtowanie tych klauzul naruszało w sposób rażący interesy powodów jako konsumentów oraz pozostawało w sprzeczności z dobrymi obyczajami. Nadto powodowie nie zostali należycie poinformowani o obciążającym ich ryzyku kursowym związanym z zawarciem umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej.

Skoro zatem postanowienia § 1 ust. 1, § 7 ust. 2, § 10 ust. 8 oraz § 17 ust. 1-5 umowy kredytu są niedozwolonymi postanowienia umownymi w rozumieniu art.
385 ¹ k.c. to należy uznać, że nie wiążą one powodów z mocy samego prawa od dnia zawarcia spornej umowy. W ocenie Sądu, nie jest możliwym pozostawienie w mocy postanowień umownych w części, w jakiej wskazują, iż kursy kupna/sprzedaży określa się jako średnie kursy złotego do walut ogłoszonych w tabeli kursów NBP, a
w konsekwencji nie jest możliwe pozostawienie w mocy umowy w pozostałej części. W rezultacie spełnione zostały przesłanki do uznania spornej umowy kredytu za nieważną.

Sąd podkreślił przy tym, że powodowie, po otrzymaniu stosownego pouczenia o potencjalnych skutkach i konsekwencjach prawnych uznania umowy za nieważną, domagali się takiego przesłankowego stwierdzenia. Brak jest zatem podstaw do przyjęcia, iż upadek umowy spowodowałby dla powodów negatywne skutki, których nie są świadomi, - co w świetle orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wykluczałoby możliwość stwierdzenia nieważności umowy.

Skoro umowa kredytu jest nieważna, to wszelkie świadczenia spełnione przez powodów na mocy tej umowy uznać należy za świadczenia nienależne w rozumieniu art. 410 § 2 k.c., podlegające zwrotowi na mocy art. 405 w zw. z art. 410 § 1 k.c. Należało zatem zasądzić na ich rzecz dochodzone kwoty 60.316,15 zł oraz
31.619,67 CHF.

Odsetki ustawowe za opóźnienie od w/w kwot Sąd zasądził od dnia 26 maja 2022 r. tj. od dnia następnego po złożeniu przez powodów, po otrzymaniu stosownego pouczenia, oświadczenia, że nie wyrażają zgody na związanie niedozwolonymi postanowieniami umownymi. Z tym dniem bowiem ustała bezskuteczność zawieszona umowy łączącej strony i od tej pory można więc mówić o wymagalności roszczenia.

Sąd oddalił zatem powództwo w części dotyczącej dalszego żądania odsetkowego.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 100 k.p.c.

Od powyższego orzeczenia apelację wniosły obie strony.

Powodowie, zaskarżając wyrok w części oddalającej powództwo, zarzucili naruszenie przepisów prawa materialnego, a to:

art. 65 § 1 k.c., przez jego wadliwe zastosowanie i dokonanie błędnej wykładni oświadczenia woli strony powodowej zawartego w przedsądowym wezwaniu do zapłaty z dnia 25 listopada 2019 r., poprzez przyjęcie, że strona powodowa podjęła decyzję co do odmowy sanowania niedozwolonej klauzuli i co do zaakceptowania konsekwencji całkowitej nieważności Umowy oraz sprzeciwienia się udzieleniu jej ochrony przed tymi konsekwencjami przez wprowadzenie regulacji zastępczej dopiero po pouczeniu strony powodowej przez Sąd na rozprawie w dniu 25 maja 2022 r., na której to strona powodowa złożyła stosowne oświadczenie, podczas gdy już w ww. przedsądowym wezwaniu do zapłaty strona powodowa wyraźnie,
w sposób świadomy zakomunikowała bankowi tą decyzję, podkreśliła, że nie zamierza realizować kontraktu (Umowy), wskazując przy tym jego liczne wady, jednoznacznie podważając Umowę oraz odwołując się do przepisów o ochronie konsumenckiej,

- art. 455 k.c. w zw. z art. 481 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 i 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków
w umowach konsumenckich (Dz.U. 1993, L 95, s. 29), poprzez niewłaściwe ich zastosowanie i uznanie, że wymagalność roszczenia strony powodowej nastąpiła dopiero w dniu 25 maja 2022 r., kiedy to, po pouczeniu przez Sąd, strona powodowa złożyła oświadczenie, w którym to podjęła decyzję co do odmowy sanowania niedozwolonej klauzuli i co do zaakceptowania konsekwencji całkowitej nieważności Umowy oraz sprzeciwienia się udzieleniu jej ochrony przed tymi konsekwencjami przez wprowadzenie regulacji zastępczej, podczas gdy roszczenie strony powodowej stało się wymagalne po upływie terminu do zapłaty wyznaczonego w przedsądowym wezwaniu do zapłaty z dnia 25 listopada 2019 r., skierowanym do strony pozwanej, tj. w dniu 13 grudnia 2019 r., stąd odsetki ustawowe za opóźnienie winny zostać zasądzone zgodnie z żądaniem pozwu, tj. od dnia 14 grudnia 2019 r..

Apelujący zarzucili dodatkowo błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że strona powodowa podjęła wiążącą decyzję co do odmowy sanowania niedozwolonej klauzuli i co do zaakceptowania konsekwencji całkowitej nieważności Umowy oraz sprzeciwiła się udzieleniu jej ochrony przed tymi konsekwencjami przez wprowadzenie regulacji zastępczej dopiero po pouczeniu przez Sąd i złożeniu
w związku z tym stosownego oświadczenia na rozprawie w dniu 25 maja 2022 r., podczas gdy strona powodowa jasno i świadomie powiadomiła bank, o tej decyzji podkreślając, że nie zamierza kontraktu (Umowy) realizować, wykazując przy tym jej liczne wady, jednoznacznie podważając Umowę, powołując się na jej nieważność (mając świadomość jej skutków) oraz odwołując się do przepisów o ochronie konsumenckiej już w przedsądowym wezwaniu do zapłaty z dnia 25 listopada 2019 r., tak więc wezwanie to stanowiło oświadczenie, w którym strona powodowa potwierdziła nieważność Umowy ex tunc (trwałą bezskuteczność) z dniem doręczenia pozwanemu bankowi wymienionego wezwania, tj. dnia 29 listopada 2019 r., co pozwoliło stronie powodowej na postawienie jej roszczeń w stan wymagalności.

Powodowie wnieśli o zmianę wyroku w zaskarżonej części poprzez o zasądzenie odsetek ustawowych za opóźnienie od kwot 60.316,15 zł i 31.619,67 CHF także za okres od dnia 14 grudnia 2019 r. do dnia 25 maja 2022 r.. Wnieśli o zasądzenie od strony pozwanej na rzecz powodów łącznie zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego wraz z należnymi odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Strona pozwana, zaskarżając wyrok w części oddalającej powództwo zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, t.j.:

- art. 233 § 1 k.p.c. poprzez dokonanie przez Sąd I Instancji ustaleń faktycznych sprzecznych z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego w zakresie, w jakim Sąd I Instancji niezgodnie z zasadami doświadczenia życiowego i logicznego rozumowania ustalił, że: a/ Strona Pozwana nie zrealizowała względem Strony Powodowej obowiązku informacyjnego w zakresie ryzyka kursowego, b/ Kredytobiorców nie poinformowano, jak Bank przelicza raty z zastosowaniem tabel kursowych, jakie czynniki wpływają na kształtowanie się kursów sprzedaży i kupna waluty CHF w Tabeli Banku; gdzie znaleźć informacje o tych czynnikach; c/ postanowienia umowy dawały Bankowi jednostronną swobodę w zakresie ustalania kursu waluty, a w konsekwencji wysokości zobowiązań Strony Powodowej; d/ Strona Podwodowa nie miała możliwości negocjowania postanowień Umowy, w tym sposobu ustalania kursów walut, co ma wynikać z tego, że Bank zastosował wzór Umowy, a jedynie z zeznań Powodów wynika, że zapisy umowy nie podlegały negocjacjom;

- art. 233 § 1 k.p.c. w zw. art. 299 k.p.c. i art. 247 k.p.c. poprzez wadliwe oparcie ustaleń faktycznych na dowodzie z przesłuchania Strony Powodowej, a więc dowodzie mającym walor wyłącznie subsydiarny, z istoty rzeczy najmniej wiarygodny, obiektywny i najmniej wartościowy środek dowodowy w procesie cywilnym, w sposób prowadzący do obejścia zakazu przesłuchiwania stron przeciwko osnowie lub ponad osnowę dokumentu, gdyż Sąd I Instancji dysponując innymi dowodami w postaci dokumentów dokonał ustaleń faktycznych sprzecznych z treścią pisemnych oświadczeń Strony Powodowej, uznając błędnie, że Strony Powodowej nie pouczono właściwie o ryzyku walutowym związanym z zawarciem Umowy Kredytu, podczas gdy fakt pouczenia jej o tym ryzyku wynika jednoznacznie z podpisanego przez Stronę Powodową oświadczenia, w którym Strona Powodowa potwierdziła: „wybrałem kredyt w walucie obcej, będąc uprzednio poinformowany o ryzykach związanych z zaciągnięciem kredytu hipotecznego w walucie obcej ^”,

- art. 316 § 1 k.p.c. poprzez wydanie Wyroku z pomięciem stanu rzeczy istniejącego w dacie jego wydania, gdyż prawidłowa ocena możliwości dalszego obowiązywania Umowy Kredytu powinna być dokonywana z uwzględnieniem stanu faktycznego i prawnego istniejącego w momencie orzekania, co w konsekwencji przesądza o tym, że brak było podstaw do ustalenia nieważności Umowy Kredytu, gdyż na moment orzekania Umowa Kredytu może być wykonywana w oparciu o bezwzględnie obowiązujący przepis prawa, tj. art. 69 ust. 3 prawa bankowego, a ponadto istnieją przepisy dyspozytywne, które powinny zostać zastosowane do wypełnienia ewentualnej luki związanej z usunięciem z Umowy Kredytu klauzul określających kurs przeliczeń;

- art. 235 ¹ § 1 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. poprzez pominięcie odebranych od świadków zeznań - wskutek przyjęcia, że świadkowie nie posiadali informacji na temat okoliczności niniejszej sprawy, podczas gdy dowody te zostały zawnioskowane na fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, zaś ich pominięcie doprowadziło Sąd pierwszej instancji do wadliwych ustaleń faktycznych w zakresie należytego poinformowania Strony Powodowej o ryzyku kursowym, możliwości negocjowania postanowień Umowy oraz uregulowanego, nie dowolnego sposobu ustalania przez Bank kursów walut i przebiegu procedury udzielania Powodom kredytu - wadliwe ustalenia stały się natomiast podstawą błędnej oceny co do niedozwolonego charakteru spornych postanowień umownych;

- art. 327 ¹ § 1 k.p.c., poprzez sporządzenie uzasadnienia Zaskarżonego Wyroku, które jest wewnętrznie sprzeczne, a nadto nie wskazuje przyczyn, dla których Sąd odmówił wiarygodności twierdzeniom Pozwanego i mocy dowodowej dowodom wnioskowanym przez Pozwanego, w szczególności dowodom z dokumentów w postaci Oświadczenia Powodów z dnia 23 czerwca 2008 roku w sprawie ryzyka oraz Umowy Kredytu, a nadto pominął dowody z zeznań świadków.

Apelujący Bank zarzucił nadto naruszenie przepisów prawa materialnego, kwestionując ocenę prawną prowadzącą do uznania spornej umowy kredytu za nieważną, a to: art. 353 ¹ k.c. w zw. z art.69 Prawa bankowego w zw. z art. 58 § 1 i 3 k.c.; art. 385 ¹ § 1 k.c.; art. 385 ¹ § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 58 § 1 i 3 k.c. w zw. z art. 358 § 1 i 2 k.c., art. 65 § 1 k.c. oraz art. 69 ust. 3 Prawa bankowego; art. 65 k.c. w związku z art. 385 ¹ § 1 k.c. w związku z § 17 Umowy Kredytu; art. 385 ¹ § 1 i § 2 k.c. w związku z art. 6 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/ EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich; art. 385 ¹ § 1 k.c. w zw. z art. 4 ust. 2 Dyrektywy.

W konsekwencji zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 410 § 1 k.c. w zw. z 405 k.c., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że w stanie faktycznym Stronie Powodowej przysługuje roszczenie z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia o zwrot rzekomych świadczeń nienależnych spełnionych przez Stronę Powodową na podstawie Umowy Kredytu.

Apelujący pozwany wniósł o zmianę wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od Strony Powodowej na rzecz Strony Pozwanej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, jak też o zasądzenie kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

Każda ze stron wniosła o oddalenie apelacji przeciwnika procesowego.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.

Apelacja strony powodowej nie zasługuje na uwzględnienie, natomiast apelacja powodów jest uzasadniona.

Bezprzedmiotowy jest zarzut naruszenia art. 327 ¹ § 1 k.p.c. Skuteczność tego zarzutu ograniczona jest do sytuacji, w której treść uzasadnienia skarżonego wyroku uniemożliwia kontrolę instancyjną wydanego w sprawie wyroku. W systemie apelacyjnym, w którym Sąd II instancji jest sądem merytorycznym a postępowanie odwoławcze jest kontynuacją postępowania przed sądem pierwszoinstancyjnym, uchybienia w formie uzasadnienia, nieprowadzące do trudności w identyfikacji motywów rozstrzygnięcia sprawy, nie mają znaczenia dla możliwości rozpoznania apelacji. W tym kontekście wskazać należy, że z treść uzasadnienia Sądu Okręgowego w oczywisty sposób wynika zakres dokonanych ustaleń oraz motywy, którymi kierował się Sąd przy dokonywaniu oceny prawnej. Natomiast sytuacja, w której skarżący podnosi brak wypowiedzi Sądu co do danej kwestii o znaczeniu procesowym bądź materialno-prawnym, może prowadzić jedynie do powołania się na naruszanie adekwatnego przepisu prawa procesowego bądź materialnego.

Ustalenia dokonane w pierwszej instancji Sąd Apelacyjny przyjmuje za własne. Dokonane zostały w oparciu o przeprowadzone dowody, których ocena mieści się w granicach wyznaczonych art. 233 § 1 k.p.c. W przeważającej mierze ustalenia te sprowadzają się do przytoczenia okoliczności niespornych, odwołujących się do treści zalegających w aktach dokumentów.

Przede wszystkim należy zauważyć, że ustalenia Sądu I instancji są szczegółowe i w pełni znajdują oparcie w treści zgromadzonego materiału dowodowego. Sama treść umowy nie budzi wątpliwości, a przytoczone w tym zakresie ustalenia wprost wynikają z przedłożonych dokumentów. Także zakres udzielonych pouczeń wynika w części z zalegającej w aktach dokumentacji. Brak natomiast było podstaw do odmowy wiarygodności zeznaniom kredytobiorów co do motywacji zawarcia umowy, zakresu informacji udzielonych przez pracowników Banku oraz świadomości co do treści klauzul indeksacyjnych i ryzyka walutowego. Zważyć należy, że umowa kredytu jest umową rozbudowaną, zawierającą szereg szczegółowych informacji i w swej treści skomplikowaną. To w sytuacji, gdy powodowie byli zainteresowani uzyskaniem środków pieniężnych w złotych polskich, zaś zaoferowany im produkt bankowy zawierający mechanizm indeksacji do waluty obcej stanowił instrument mający – w dacie zawarcia umowy – stworzyć dla nich korzystną ofertę. W tym stanie rzeczy zasady doświadczenia życiowego wskazują, iż kredytobiorcy dostrzegają korzyści wynikające z wysokości miesięcznych obciążeń w krótkim terminie, a w mniejszym stopniu interesują się przewidywaną sytuacją w przedziale kilkunastu bądź kilkudziesięciu lat. Ogólne informacje o ryzyku walutowym, przy udzieleniu informacji o wahaniach kursowych z krótkiego okresu w oczywisty sposób nie umożliwiają przyjęcia, iż powodowie zostali prawidłowo pouczeni o istniejącym ryzyku, jak też mieli pełną jego świadomość. Jest oczywiste, iż kredytobiorcy byli świadomi, że zmiany kursowe wpłyną na wysokość rat. Nie zostało jednak wykazane, by byli świadomi ryzyka związanego z nadzwyczajną deprecjacją waluty krajowej i wynikających stąd konsekwencji.

W tym kontekście zwrócić należy uwagę na oczywistą bezzasadność zarzutu apelującego Banku dowołującego się do naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. w zw. art. 299 k.p.c. i art. 247 k.p.c. Treść przedmiotowego zarzutu zdaje się sugerować, iż oparcie ustaleń na zeznaniach powodów było niedopuszczalne, skoro treść składanych przez nich oświadczeń co do obowiązków informacyjnych wynika z dokumentów. To w tym znaczeniu strona pozwana odwołuje się, iż przedmiotowy dowód osobowy przeprowadzony został przeciwko osnowie dokumentu. Przypomnieć zatem należy, że art. 247 k.p.c., o ile odwołuje się do niedopuszczalności prowadzenia dowodów osobowych przeciwko osnowie dokumentu lub ponad osnowę dokumentu dotyczy takich, które obejmują czynność prawną. Tym samym dotyczy zawartych w dokumencie oświadczeń woli stron, zaś oświadczenie konsumentów co do zakresu udzielonych nim pouczeń jest oświadczeniem wiedzy. Tym samym dopuszczalne było przesłuchanie stron na okoliczność treści i zakresu udzielonych im pouczeń, zaś treść tych zeznań, łącznie z treścią dokumentów, podlegała ocenie wedle reguł określonych art. 233 § 1 k.p.c.

Odnosząc się do twierdzenia strony pozwanej, że postanowienia umowy były indywidualnie ustalane z powodami, w sprawie nie wykazano, by doszło do jakichkolwiek negocjacji. Istotnie, jak trafnie powołuje Sąd I instancji, strony zawarły umowę według wzoru przygotowanego przez stronę pozwaną i standardu stosowanego w Banku.

Sąd Apelacyjny podziela ocenę prawną Sądu Okręgowego co do bezskuteczności umowy względem powodów z uwagi na abuzywność zawartych w niej postanowień umownych.

Przede wszystkim nie budzi wątpliwości ocena, że zawarte w zapisach umownych postanowienia umowne mają charakter abuzywny.

W ocenie Sądu Apelacyjnego abuzywność przedmiotowych postanowień umownych wynika z ich niejasności, pozostawienia Bankowi swobody w ustalaniu zasad kreowania ostatecznej wysokości wzajemnych świadczeń, jak też przewidzenia mechanizmu odmiennego kursu walutowego dla ustalenia świadczenia banku i kredytobiorcy. Ze spornych postanowień wynika zatem, że z naruszeniem zasady równości stron Bank, jako podmiot silniejszy w stosunku do konsumentów, uzyskał możliwość samodzielnego kreowania wysokości wzajemnych świadczeń, przy przewidzeniu mechanizmu polegającego na stosowaniu odmiennego, niekorzystnego dla kontrahenta Banku kursu, w zależności od tego, czy dotyczy to wyliczenia świadczenia Banku czy kredytobiorcy, a dodatkowo przy takiej konstrukcji, która – z uwagi na brak jasności – nie pozwalała przewidzieć wysokości tych świadczeń.

Ponad te rozważania, w ślad za wywodami Sądu Okręgowego, zauważenia wymaga, że sporne postanowienia umowne mieściły w sobie klauzulę walutowości – przewidywały bowiem, że jakkolwiek świadczenia stron miały być płacone w walucie krajowej, to waluta obca będzie walutą rozliczeniową. W związku z tym wskazać należy, że Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, w wyroku z dnia 10 czerwca 2021 r. (sprawa C-776/19) stwierdził m.in., że „wykładni art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy dokonywać w ten sposób, że warunki umowy kredytu, przewidujące, iż waluta obca jest walutą rozliczeniową (…) i powodujące skutek w postaci ponoszenia ryzyka kursowego przez kredytobiorcę, są objęte zakresem tego przepisu, w wypadku gdy warunki te określają istotny element charakteryzujący wspomnianą umowę”, jak też, że wykładni art. 3 ust.1 powołanej wyżej dyrektywy należy dokonywać w ten sposób, że „warunki umowy kredytu, przewidujące, iż waluta obca jest walutą rozliczeniową (…) i powodujące skutek w postaci ponoszenia nieograniczonego ryzyka kursowego przez kredytobiorcę, mogą doprowadzić do powstania znaczącej nierównowagi wynikających z tej umowy kredytu praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta, jeśli przedsiębiorca nie mógł racjonalnie oczekiwać, przestrzegając wymogu przejrzystości w stosunku do konsumenta, iż ten konsument zaakceptowałby, w następstwie indywidualnych negocjacji, nieproporcjonalne ryzyko kursowe, które wynika z takich warunków”.

Jest oczywiste, że sporne klauzule indeksacyjne określały istotny element charakteryzujący zawartą przez strony umowę. W rzeczywistości bowiem dotyczyły głównych postanowień umownych, wpływających na wysokość głównych świadczeń stron. Stanowiły jej istotę, wyróżnik, tworząc charakterystykę umowy.

Nie budzi także wątpliwości, że ryzyko zmian kursowych waluty rozliczeniowej w całości zostało przerzucone na konsumentów. Oczywiście zmiany te, w zależności od kierunku zmian kursowych, mogły być korzystne bądź niekorzystne dla kontrahenta Banku. Jednak - to co istotne - ryzyko zmian niekorzystnych było nieograniczone. Tym samym, w świetle treści umowy, konsekwencje nadzwyczajnej deprecjacji waluty krajowej obciążały wyłącznie i w całości kredytobiorcę. W szczególności w umowie brak jest zastrzeżenia, że w razie istotnej, w oznaczonych w umowie granicach, deprecjacji waluty krajowej, dalsze konsekwencje tych niekorzystnych zmian będą obciążały obie strony. W rezultacie kredytobiorcy – konsumenci zostali w sposób nieograniczony obciążeni nieproporcjonalnym ryzykiem kursowym, w tym także takim, który nie mieścił się w przewidywalnych w dacie zawarcia umowy granicach.

W tym stanie rzeczy ciężar wykazania, iż konsument został prawidłowo pouczony o istocie wskazanego ryzyka oraz, że przy pełnej świadomości tego ryzyka konsument zaakceptowałby przewidziane w umowie rozwiązanie, spoczywał na Banku. Takich okoliczności strona pozwana nie wykazała. Nie wykazała zatem, by sporne postanowienia zostały uzgodnione w następstwie indywidualnych negocjacji, w rozumieniu art. 385 ¹ § 1 k.c.

Sporne klauzule nie spełniały także warunku sformułowania w sposób jednoznaczny i zrozumiały (art. 358 § 2 k.c.). Zważyć należy, że dla spełnienia tego warunku nie jest wystarczająca zrozumiałość postanowienia pod względem formalnym i gramatycznym. Niezbędne jest spełnienie wymagania, by umowa przedstawiała w sposób przejrzysty konkretne działanie mechanizmu, do którego odnosi się postanowienie, tak aby właściwie poinformowany oraz dostatecznie uważny i rozsądny przeciętny konsument był w stanie oszacować, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla niego z tej umowy konsekwencje ekonomiczne (tak; TSUE w wyroku z 26 lutego 2015 r., C-143/13).

Skoro nie ulega wątpliwości, że umowa zawarta pomiędzy kredytobiorcami a Bankiem zawiera klauzule o charakterze niedozwolonym, to ocenie podlega jedynie kwestia, jakie skutki niesie ze sobą występowanie w umowie postanowień niedozwolonych.

Stosownie do treści art. 385 ¹ § 1 i 2 k.c., postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy, a w takim przypadku strony są związane umową w pozostałym zakresie. Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.

Na tle stosowania przedmiotowego przepisu Sąd Najwyższy przyjmuje jednolicie, że brak związania konsumenta niedozwolonym postanowieniem umownym oznacza, iż nie wywołuje ono skutków prawnych od samego początku i z mocy samego prawa, co sąd ma obowiązek wziąć pod uwagę z urzędu (tak m.in. w uchwale z dnia 29 czerwca 2007 r., III CZP 62/07, OSNC z 2008 r., z. 7-8, poz. 87; uchwała składu 7 sędziów SN z dnia 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC z 2019 r., z.1, poz.2).

Nie ma przy tym znaczenia, że strony zgodziły się na zawarcie przedmiotowej umowy, akceptując konsekwencje z jakimi wiąże się zaciągnięcie kredytu waloryzowanego do CHF. Istotne znaczenie w przedmiotowej sprawie ma okoliczność, czy nieuczciwe postanowienia umowne były sformułowane w sposób przejrzysty i zrozumiały. Niezbędne jest spełnienie wymagania, by umowa przedstawiała w sposób jasny konkretne działanie mechanizmu, do którego odnosi się postanowienie, tak aby właściwie poinformowany oraz dostatecznie uważny
i rozsądny przeciętny konsument był w stanie oszacować, w oparciu o jednoznaczne
i zrozumiałe kryteria, wypływające dla niego z tej umowy konsekwencje ekonomiczne (tak; TSUE w wyroku z 26 lutego 2015 r., C-143/13). Warunek ten nie został dopełniony, co wynika z materiału dowodowego, a w głównej mierze z zeznań pozwanego.

Istotne znaczenie ma ocena, czy wyeliminowanie postanowienia niedozwolonego wpływa na pozostałą część umowy, czy też bez klauzuli abuzywnej umowa może obowiązywać. W szczególności – z oczywistych względów - umowa nie może dalej obowiązywać, o ile niedozwolone postanowienia umowne dotyczą głównego przedmiotu umowy. Jakkolwiek – stosowanie do treści art. 4 ust.2 dyrektywy Rady 93/13/EWG jak i art. 485 ¹ § 1 k.c. – ocena nieuczciwego charakteru warunków nie dotyczy postanowień określających główne świadczenia stron, ale wyłączenie to nie znajduje zastosowania jeżeli postanowienia te nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.

Przypomnieć zatem należy, że – zgodnie z poglądem wyrażonym przez TSUE – za postanowienia odnoszące się do głównego przedmiotu umowy należy uważać te, które określają podstawowe świadczenia w ramach danej umowy i które z tego względu charakteryzują tę umowę, a więc definiują samą istotę konkretnego stosunku umownego (tak TSUE w: wyroku z dnia 30 kwietnia 2014 r., C-26/13, wyroku z dnia 26 lutego 2015 r., C-143/13, wyroku z dnia 23 kwietnia 2015 r., C-96/14). Podobnie, w orzecznictwie sądów polskich pojęcie postanowień określających główne świadczenia stron wiązane jest ze świadczeniami charakteryzującymi daną umowę, określającymi jej istotę, czyli tzw. essentialia negotii, rozumiane jako cechy, według których dokonuje się kwalifikacji konkretnej czynności prawnej do ustawowo wyróżnionych typów czynności.

Stwierdzić zatem należy, że kryteria kwalifikacji przesłanki głównych świadczeń stron odnoszą się do elementów przedmiotowo istotnych, przy uwzględnieniu podziału na świadczenia główne (w tym świadczenia o zasadniczym znaczeniu dla danego stosunku prawnego) i uboczne. Nadto odnoszą się do tego, czy dane postanowienie jest charakterystyczne dla danego stosunku prawnego oraz, czy reguluje typowe dla danego stosunku prawnego świadczenia.

Z tych względów aktualnie dominuje ocena, że zastrzeżone w umowie kredytu złotowego indeksowanego do waluty obcej klauzule kształtujące mechanizm indeksacji określają główne świadczenie kredytobiorcy (tak Sąd Najwyższy m.in.: w wyroku z dnia 30 września 2020 r., I CSK 556/18, lex nr 3126114; w wyrok z dnia 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17, OSP 2019, z. 12, poz. 115; w wyroku z dnia 9 maja 2019 r., I CSK 242/18, lex nr 2690299). W ostatnim z cyt. powołanych orzeczeń Sąd Najwyższy podkreślił, że „Obowiązek zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu w oznaczonych terminach spłaty stanowi główne świadczenie kredytobiorców. Klauzula waloryzacyjna wpływa na wysokość tego świadczenia”. Przy ocenie zatem, że przedmiotowe klauzule, które są sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają interes konsumentów, zostały sformułowane w sposób niejednoznaczny, nie poddający się weryfikacji, to wypełniona jest przesłanka abuzywności postanowień określających główne świadczenia stron.

W tym stanie rzeczy uznać należy, iż takimi są postanowienia zawierające klauzule indeksacyjne, które były zawarte w przedmiotowej umowie. Określają bowiem świadczenia główne stron poprzez wskazanie podstaw do ich ustalenia, w sytuacji, gdy klauzule indeksacyjne nie odwoływały się do ustalonego w sposób obiektywny kursu waluty, do obiektywnych wskaźników, na które żadna ze stron nie miała wpływu, lecz poprzez nietransparentny mechanizm wymiany waluty pozwalały kształtować ten kurs w sposób dowolny.

Jak już wskazano, wyeliminowanie z łączącej strony umowy niedozwolonych postanowień umownych wymaga oceny, czy umowa w pozostałym zakresie jest możliwa do utrzymania. W świetle powyższych rozważań oczywista jest konkluzja, że eliminacja postanowienia umownego zawierającego taką klauzulę niedozwoloną prowadzić będzie do upadku umowy w całości. Na podstawie pozostałych postanowień umowy nie jest możliwe określenie praw i obowiązków stron. Nadto należy podkreślić, że zastąpienie niedozwolonego postanowienia innym mechanizmem przeliczeniowym prowadziłoby do nadmiernej ingerencji w treść umowy, w istocie służącej ochronie interesów profesjonalnego kontrahenta, który zastosował nieuczciwą klauzulę.

Niemożliwe było także zastosowanie norm o charakterze dyspozytywnym przewidzianych zarówno w kodeksie cywilnym, jak i przepisach ustawy o Narodowym Banku Polskim, prawa bankowego czy prawa wekslowego. Zgodzić należy się z poglądami doktryny i judykatury, że nieuczciwe postanowienia indeksacyjne nie powinny być zastępowane innym mechanizmem przeliczeniowym opartym na przepisach kodeksu cywilnego. Podobnie Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej przyjmuje, że sąd krajowy co do zasady nie jest uprawniony do modyfikacji treści nieuczciwych postanowień umownych. Podkreśla się, że reakcja sądu wskutek stwierdzenia abuzywności winna mieć charakter sankcyjny, prowadzący do zniechęcenia profesjonalistów zawierających takie umowy z konsumentami. Taki efekt nie mógłby zostać osiągnięty, gdyby sąd mógł uzupełnić umowę poprzez wprowadzenie do umowy uczciwych postanowień. W takiej sytuacji kontrahent nie ponosiłby realnego ryzyka związanego ze stosowaniem postanowień abuzywnych, zakładając, że sąd zastąpi je prawidłowymi warunkami, które profesjonalista winien był zastosować od początku (tak: wyrok Sądu Najwyższego z 27 listopada 2019 r., II CSK 483/18, LEX nr 2744159).

W świetle powyższych rozważań uznać należy, że w związku z bezskutecznością umowy kredytu, roszczenia pieniężne powodów są uzasadnione, jako znajdujące oparcie w treści art. 405 i 410 k.c.

Zasadna okazała się natomiast apelacja powodów. Jakkolwiek bowiem to oświadczenie powodów o odmowie potwierdzenia klauzul abuzywnych wywołuje skutek prawny związany z ustaniem stanu zawieszenia, a zatem z tym dniem umowa kredytu przestaje wiązać stając się definitywnie bezskuteczną (nieważną), to rzeczą otwartą jest ocena, czy skutek ten został wywołany już pierwszym, przedsądowym wezwaniem do zapłaty, czy też dopiero oświadczeniem złożonym na żądanie sądu. Rozstrzygnięcie zależy od tego, które z oświadczeń jednoznacznie wskazuje, iż kredytobiorca w pełni świadomie, mając wiedzę o skutkach złożonego oświadczenia, odmawia potwierdzenia klauzul abuzywnych. W niniejszej sprawie rację mają powodowie, iż istnieją podstawy do wskazania, iż taka świadoma wola została przez nich wyrażona w wezwaniu wystosowanym do strony pozwanej w listopadzie 2019 r.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Apelacyjny, na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. i art. 385 k.p.c., orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 100 zd. 2 k.p.c.