Wyrok z 19 lutego 2026, sygn. I ACa 762/23
W skrócie
Pokaż pozostałe podstawy prawne (12)
Sygn. akt I ACa 762/23
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 19 lutego 2026 r.
Sąd Apelacyjny w Krakowie – I Wydział Cywilny
w składzie:
Przewodniczący: SSA Grzegorz Krężołek
Protokolant: Anna Skoczeń
po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2026r w Krakowie
na rozprawie
sprawy z powództwa O. L.
przeciwko (...) S.A. z siedzibą w G.
o ustalenie i zapłatę
na skutek apelacji obu stron
od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 30 listopada 2022r.,
sygn. akt : I C 3595/21
w częściowym uwzględnieniu apelacji powódki
I. zmienia zaskarżony wyrok w ten tylko sposób, iż punktowi 2. jego sentencji, nadaje treść :
„ 2. zasądza od strony pozwanej (...) S.A. z siedzibą w G. na rzecz powódki O. L. :
a/ kwotę 67 880, 17 zł / sześćdziesiąt siedem tysięcy osiemset osiemdziesiąt złotych siedemnaście groszy z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 1 lutego 2022r. do dnia zapłaty,
b/ 30 043, 73 CHF / trzydzieści tysięcy czterdzieści trzy franki szwajcarskie siedemdziesiąt trzy centymy / z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 1 lutego 2022r do dnia zapłaty„ ;
II. oddala apelację powódki w pozostałym zakresie, a apelację strony pozwanej w całości;
III. zasądza od strony pozwanej (...) S.A. z siedzibą w G. na rzecz powódki O. L. kwotę 9 100zł / dziewięć tysięcy sto złotych / z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia którym je zasądzono do dnia zapłaty, tytułem kosztów postępowania apelacyjnego.
Sygn. akt I ACa 762/23
UZASADNIENIE
Na wstępie należy wskazać , iż zgodnie z treścią art. 327 1 § 2 kpc w zw. z art. 391 §1kpc., pisemne motywy rozstrzygnięcia mają zachowywać zwięzłość.
Odwołując się do tej reguły, Sąd Apelacyjny, uzasadniając wydany wyrok, przedstawi tylko kluczowe elementy faktyczne oraz dotyczące oceny prawnej roszczeń ustalającego i pieniężnego powódki poddanego pod osąd Sądów obu instancji, które zdecydowały o jej treści.
Uwzględniając - zgłoszone jako główne - w całości roszczenie niepieniężne , a niemal w całości roszczenie pieniężne sformułowane przez O. L., w pozwie skierowanym przeciwko (...) S.A. z siedzibą G. o ustalenie nieważności umowy kredytu hipotecznego dla osób fizycznych (...) nr (...), zawartej przez nią z poprzednikiem prawnym strony pozwanej (...) S.A. z siedzibą w G. w dniu 21 czerwca 2006r i zasądzenie kwot 67 880, 17 zł oraz 30 043, 73 CHF, z ustawowymi odsetkami od dnia następnego po dniu doręczenia stronie przeciwnej odpisu pozwu, jako świadczeń nienależnych , bo spełnionych przez powódkę w okresie pomiędzy 21 czerwca 2006r do 10 września 2021r., w wykonaniu nieważnej, z powodu abuzywności części jej postanowień , umowy oraz obciążenia przeciwnika procesowego kosztami sporu,
w warunkach , gdy
strona przeciwna domagała się oddalenia powództwa w całości , wobec braku niezgodności umowy kredytowej z przepisami prawa , braku niedozwolonego charakteru jej postanowień kwestionowanych przez powódkę , przy wypełnieniu przez bank obowiązków informacyjnych w odniesieniu do ryzyka walutowego jakim obciążona będzie kredytobiorczyni , a także przedawnienia ,poddanego pod osąd roszczenia pieniężnego , postulując przyznanie na swoją rzecz kosztów postępowania ,
Sąd Okręgowy w Krakowie , wyrokiem z dnia 30 listopada 2022r.:
- ustalił , że umowa nr (...) kredytu hipotecznego dla osób fizycznych (...), waloryzowany kursem CHF, zawarta w dniu 21 czerwca 2006 r. pomiędzy O. L. a (...) S.A. w G., którego następcą prawnym jest (...) S.A. w G. – jest nieważna[ pkt 1];
-zasądził od strony pozwanej (...) Spółka Akcyjna w G. na rzecz powódki O. L. kwoty:
a. 67.880,17 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 10 listopada 2022 r. do dnia zapłaty,
b. 30.043,73 CHF z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 10 listopada 2022 r. do dnia zapłaty[ pkt 2];
-oddalił powództwo w pozostałym zakresie[ pkt 3] ; oraz
- zasądził od strony pozwanej na rzecz powódki kwotę 11.817 zł tytułem zwrotu kosztów procesu z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty[ pkt 4 sentencji wyroku ]
Sąd I instancji ustalił następujące fakty istotne dla rozstrzygnięcia :
Za niesporne pomiędzy stronami uznał to , iż:
pozwany (...) S.A. z siedzibą w G. poprzednio działał pod firmą (...).A. z siedzibą w G..
W zakresie okoliczności spornych ustalił , że :
w dniu 21 czerwca 2006 r. O. L. zawarła z (...) S.A., umowę nr (...) kredytu hipotecznego dla osób fizycznych (...) waloryzowanego kursem franka szwajcarskiego. Zgodnie z jej postanowieniami :
celem kredytu refinansowanie kredytu mieszkaniowego udzielonego (...) z dnia 17-11-2003 w (...) S.A. (§ 1 ust. 1);
kwota kredytu wynosi 170.000 zł (§ 1 ust. 2);
walutą waloryzacji kredytu jest frank szwajcarski (§ 1 ust. 3);
kwota kredytu, wyrażona w walucie waloryzacji, na koniec 14 czerwca 2006r., według kursu kupna waluty z tabeli kursowej (...) SA, wynosi 66 546, 62 CHF. Kwota ma tylko charakter informacyjny i nie stanowi zobowiązania banku. Wartość kredytu wyrażona w walucie obcej, w dniu uruchomienia kredytu, może być różna od podanej w niniejszym punkcie (§ 1 ust. 3A);
okres kredytowania wynosi 360 miesięcy, tj. od 21 czerwca 2006r do 10 czerwca 2036r. (§ 1 ust. 4);
kredyt będzie spłacany w równych ratach kapitałowo-odsetkowych (§ 1 ust. 5);
prowizja wynosi 0,00 % kwoty kredytu. (§ 1 ust. 7);
prawne zabezpieczenie kredytu stanowi m.in.: hipoteka kaucyjna do kwoty 255.000zł, ustanowiona na nieruchomości określonej w § 2 umowy (§ 3 ust. 1);
kredytobiorca zobowiązuje się do spłaty kapitału wraz z odsetkami miesięcznie, w ratach kapitałowo – odsetkowych , określonych w §1 ust. 5 w terminach i kwotach określonych w Harmonogramie spłat. Raty kapitałowo –odsetkowe spłacane są w złotych po uprzednim ich przeliczeniu wg. kursu sprzedaży franka szwajcarskiego wskazanego w tabeli kursowej (...) S.A., obowiązującego na dzień spłaty z godziny 14:50 (§11 ust. 1 i 4)
wcześniejsza spłata całości kredytu lub raty kapitałowo-odsetkowej, a także spłata przekraczająca wysokość raty powoduje, że kwota spłaty jest przeliczana po kursie sprzedaży CHF z tabeli kursowej (...) S.A., obowiązującym na dzień i godzinę spłaty (§ 13 ust. 5);
z chwilą wystawienia bankowego tytułu egzekucyjnego/ od dnia wytoczenia powództwa o zapłatę wierzytelności banku z tytułu umowy kredytowej/, bank dokonuje przeliczenia wierzytelności na złote po kursie sprzedaży CHF z tabeli kursowej (...) S.A. z dnia wystawienia bankowego tytułu egzekucyjnego lub wytoczenia powództwa (§16 ust. 3)
kredytobiorczyni oświadczyła m. in., iż została dokładnie zapoznana z warunkami udzielania kredytu złotowego, waloryzowanego kursem waluty obcej, w tym , w zakresie zasad dotyczących spłaty kredytu i w pełni je akceptuje.
Powódka oświadczyła także, iż jest świadoma, że z kredytem waloryzowanym związane jest ryzyko kursowe, a jego konsekwencje wynikające z niekorzystnych wahań kursu złotowego wobec walut obcych , mogą mieć wpływ na wzrost kosztów obsługi klienta (§30 ust. 1).
Podobne zapisy znalazły się w Regulaminie udzielania kredytów i pożyczek hipotecznych dla osób fizycznych – w ramach (...), który stanowił integralną część umowy. (§ 24 ust. 2)
W dniu 6 sierpnia 2012 r. strony zawarły aneks do umowy , na mocy którego zapewniono kredytobiorczyni możliwość dokonywania zmiany waluty spłaty kredytu hipotecznego.
Z dalszej części ustaleń wynika , iż :
O. L., w dacie zawierania umowy, nie prowadziła działalności gospodarczej. Zaciągnęła kredyt jako konsumentka. Potrzebowała środków na spłatę kredytu mieszkaniowego zaciągniętego w Banku (...) S.A. w 2003 r. związanego z frankiem szwajcarskim .
Kredyt refinansowała bo (...) S.A. oferował lepsze warunki. W kredytowanym mieszkaniu cały czas mieszka. Kredytem zajmował się doradca finansowy, z którym powódka odbyła więcej niż dwa spotkania. Nie przedstawiono jej oferty kredytu w złotym. Bank nie badał jej zdolności kredytowej dla zaciągnięcia kredytu w polskiej walucie.
Powódkę zapewniano o stabilności waluty szwajcarskiej i niewielkim ryzyku wzrostu jej kursu. Nie przedstawiono kredytobiorczyni żadnych symulacji wysokości zobowiązania kredytowego, przy zmieniającym się kursie. Natomiast pracownicy kredytodawcy wskazywali , iż niezależnie od ewentualnego wzrostu kursu taki kredyt będzie i tak tańszy i lepszy od kredytu w złotym. Natomiast dzięki indeksacji do franka szwajcarskiego , będzie miała niższe zarówno oprocentowanie, jak i raty.
Nie uzyskała pełnych wyjaśnień odnośnie związanego z kredytem indeksowanym ryzyka kursowego. Nie przedstawiono jej także tabel kursowych.
Początkowo spłacała kredyt w złotówkach, a od sierpnia 2012 r. we franku szwajcarskim. Nie miała też wcześniej styczności ani doświadczenia związanego z funkcjonowaniem instytucji bankowych.
Sąd I instancji ustalił ponadto, że O. L. spłaciła na rzecz banku co najmniej 67 880, 17 zł oraz 30 043, 73 CHF.
Ocenę prawną , na podstawie której roszczenie o ustalenie oraz niemal w całości roszczenie pieniężne powódki , zostały uznane za usprawiedliwione, [ oddalenie powództwa odniosło się tylko do części roszczenia odsetkowego] ,
Sąd Okręgowy oparł na stwierdzeniach i wnioskach , które zważywszy na wskazaną wyżej konieczność zachowania zwięzłości pisemnych motywów orzeczenia Sądu Odwoławczego, można podsumować w następujący sposób :
a/ wbrew stanowisku strony pozwanej O. L. ma interes prawny w dochodzeniu ustalenia w rozumieniu art. 189 kpc. Wynika on stąd , iż , jak dotąd , nie spłaciła całości udostępnionego jej przez bank kapitału i wobec tego kredytodawca może nadal uważać ją za zobowiązaną wobec niego .
Tylko ustalenie nieważności umowy, może , w tym zakresie zaspokoić uzasadniony interes powódki. Ponadto nawet uwzględnienie roszczenia o zwrot nienależnych świadczeń umownych , przy związaniu stron jedynie sentencją takiego orzeczenia , a nie jego motywami / wskazującymi na brak podstawy do ich spełniania / nie zapewni kredytobiorczyni ostatecznego i trwałego wyjaśnienia sytuacji prawnej powstałej pomiędzy stronami, na tle realizacji umowy z dnia 21 czerwca 2006r.,
b/ umowa zawarta przez powódkę z poprzednikiem prawnym strony pozwanej – (...) S.A. była przez prawo dopuszczalna już w czasie jej podpisywania , zważywszy na ówczesne brzmienie art. 69 ust. 1 ustawy Prawo bankowe , szczególnie interpretowany przez pryzmat art. 353 1 kc, statuujący zasadę swobody umów,
c/ umowa kredytu indeksowanego walutą szwajcarską , którą powódka zawarła mając, w relacji z kredytodawcą , status konsumentki w rozumieniu art. 22 1 kc, zawiera takie postanowienia , które wypełniają wszystkie przesłanki normatywne uznania ich za abuzywne , w rozumieniu art. 385 1 §1 kc.
Niedozwolony ich charakter jest konsekwencją przyznania wyłącznie bankowi , jako stronie umowy kredytu, uprawnienia do jednostronnego kształtowania wysokości zobowiązania kredytobiorczyni (zarówno wysokości kredytu przeliczonego na franki szwajcarskie, jak i rat kredytu waloryzowanych kursem franka szwajcarskiego).
Wysokość tego zobowiązania - jak wynika z postanowień umowy z 21 czerwca 2006r. - miała być określana wedle kursu franka szwajcarskiego, ustalanego w Tabelach Kursowych strony pozwanej/ jej poprzednika prawnego/, przy czym , nie zostały określone zasady ustalania kursu tej waluty wobec złotego.
Taka ich treść, faktycznie pozostawiła bankowi dowolność w zakresie wyboru kryteriów ustalania kursu franka szwajcarskiego w stosowanych Tabelach, a przez to kształtowania wysokości zobowiązania klientki , której kredyt był indeksowany walutą szwajcarską,
c/ takie postanowienia umowy kredytu, które uprawniają bank do jednostronnego ustalenia kursów walut, są nietransparentne i naruszają równorzędność stron, albowiem pozostawiają pole do arbitralnego działania banku i obarczają kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem kursowym.
Sprzeczność z dobrymi obyczajami i naruszenie interesów konsumenta polega w tym przypadku na uzależnieniu wysokości świadczenia banku oraz wysokości świadczenia konsumenta od swobodnej decyzji przedsiębiorcy.
Zarówno przeliczenie kwoty kredytu na złotówki, w chwili jego wypłaty, jak i przeliczenie odwrotne, w chwili wymagalności poszczególnych spłacanych rat, służy bowiem określeniu wysokości świadczenia konsumenta. Takie uregulowanie umowne należy uznać za niedopuszczalne.
Postanowienia waloryzacyjne zamieszczone w umowie kredytu objętej sporem – dotycząc świadczeń głównych stron - nie odpowiadały warunkom transparentności i czytelności albowiem O. L. nie była w stanie ustalić kursu wymiany waluty stosowanego przez przedsiębiorcę dla braku wskazania , w kwestionowanych postanowieniach , jasnych kryteriów jego oznaczania,
d/ po myśli wskazanej wyżej normy kodeksowej , postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy .
Postanowienia zamieszczone w umowie nie były przedmiotem indywidualnych uzgodnień stron.
Umowa została zawarta z zastosowaniem wzorca umownego. Powódka nie miała wpływu na jego treść.
Za indywidualnie uzgodnione można uznać jedynie te postanowienia, które były przedmiotem negocjacji, bądź są wynikiem porozumienia lub świadomej zgody co do ich zastosowania, o której - w okolicznościach tej sprawy - w odniesieniu do klauzul waloryzacyjnych nie można, w sposób uzasadniony , mówić .
e/ sądowa kontrola postanowień określających główne świadczenia stron pod kątem abuzywności jest dopuszczalna, albowiem sporne postanowienia nie zostały sformułowane jednoznacznie; prostym i zrozumiałym językiem.
Zastosowanie dwóch różnych kursów waluty przy przeliczaniu świadczeń wypłacanych przez pozwany bank / jego poprzednika prawnego/ na rzecz konsumentki (kurs kupna) i świadczeń spełnianych przez nią na rzecz banku (kurs sprzedaży) , skutkowało możliwością jednostronnej zmiany wysokości jej zobowiązania wobec przedsiębiorcy . Silniejsza strona stosunku kredytowego mogła w ten właśnie sposób kształtować wysokość zobowiązania strony słabszej.
Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie - w ocenie Sądu I instancji - nie wynika, aby strona pozwana spełniła wobec kredytobiorczyni obowiązek informacyjny w sposób właściwy.
Pozwany bank nie udowodnił w postępowaniu aby informacje przekazane jej przed zawarciem umowy , były na tyle obszerne i jasne, iż na ich podstawie, mogła się zorientować o skali ryzyka związanego z możliwą zmianą kursu walut i wpływu tej zmiany na wysokość całego zobowiązania kredytowego i poszczególnych rat.
Prawidłowe wypełnienie obowiązku informacyjnego wymagało przekazania zaciągającej kredyt pełnej informacji o ryzyku zarówno w odniesieniu do wysokości raty, jak i kapitału pozostałego do spłaty, jaka była możliwa do uzyskania w dacie zawarcia umowy.
f/ skutkiem uznania za niedozwolone postanowień umownych dotyczących zasad ustalania kursów walut, jest konieczność ich pominięcia przy ustalaniu treści stosunku prawnego wiążącego konsumenta.
Rodzi to takie następstwo , iż utrzymanie umowy o charakterze zamierzonym przez strony nie jest możliwe, co przemawia za uznaniem jej za nieważną w całości,
g/ w warunkach nieważności umowy , to co O. L. świadczyła na rzecz strony pozwanej , a wcześniej jej poprzednika prawnego w jej wykonaniu , ma charakter nienależny i jako takie, świadczenia te podlegają zwrotowi na jej rzecz , na podstawie art. art. 410 §1 i 2 kc w zw. z art. 405 kc - w graniach ilościowych określonego przez nią roszczenia zwrotnego.
Jak wynika z ustaleń faktycznych dokonanych w postępowaniu, zapłaciła , spłacając zobowiązanie kredytowe , co najmniej kwoty : złotówkową i w walucie szwajcarskiej, dochodzone w rozstrzyganej sprawie. Ich wysokości zostały potwierdzone w zaświadczeniu wystawionym przez pozwany (...) S.A.
Dlatego , zdaniem Sądu I instancji , sformułowane przez powódkę żądanie zwrotne jest usprawiedliwione co do kwot głównych roszczeń pieniężnych w całości,
h/ nie został podzielony przez Sąd niższej instancji , podnoszony przez bank, zarzut przedawnienia roszczeń pieniężnych sformułowanych przez O. L. . Sąd Okręgowy uznał , że o upływie sześcioletniego terminu przedawnienia nie można w stosunku do nich zasadnie mówić, skoro wymagalność roszczeń zwrotnych byłej kredytobiorczyni można potwierdzić dopiero w dacie, w której stanowczo oświadczyła , iż nie jest zainteresowana w dalszym utrzymaniu umowy kredytowej jako wiążącej strony,
i/ Sąd I instancji oddalił powództwo w części dotyczącej pewnego zakresu żądania odsetkowego.
W odniesieniu do tej części żądania powódki stanął na stanowisku, iż , o opóźnieniu po stronie pozwanego banku w spełnieniu wskazanych świadczeń zwrotnych, można w sposób uzasadniony mówić dopiero, kiedy prawidłowo pouczona przez Sąd o wzajemnych konsekwencjach rozliczeniowych ewentualnego potwierdzenia nieważności umowy z 21 czerwca 2006r., powódka , nie była zainteresowana w dalszym utrzymaniu umowy jako wiążącej obydwie strony.
Stąd odsetki za opóźnienie zostały zasądzone , zarówno od kwoty złotówkowej jak i wyrażonej we frankach szwajcarskich , od dnia następnego po dniu złożenia przez nią takiego oświadczenia czyli od dnia 10 listopada 2022r.
Podstawą orzeczenia o kosztach procesu była norma art. 100 zd.2 kpc.
Przy uwzględnieniu ,iż O. L. przegrała spór w bardzo nieznacznej części, bank został obciążony ich całością , na rzecz byłej kredytobiorczyni, wraz z odsetkami o których Sąd I instancji orzekł z urzędu.
Apelacje od tego orzeczenia złożyły obydwie strony.
Powódka zakwestionowała je w zakresie, w którym została oddalona część zgłoszonego przez nią roszczenia odsetkowego.
We wniosku środka odwoławczego domagała się w pierwszej kolejności wydania przez Sąd II instancji rozstrzygnięcia reformatoryjnego , którym odsetki ustawowe za opóźnienie, od zasądzonych kwot świadczeń zwrotnych , wyrażonych tak w złotówkach jak i w walucie szwajcarskiej , zostaną przyznane , zgodnie z jej żądaniem, począwszy od dnia doręczenia stronie przeciwnej odpisu pozwu.
Jako wniosek ewentualny O. L. sformułowała żądanie uchylenia orzeczenia Sądu I instancji w zaskarżanej części i przekazania sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania.
Środek odwoławczy został oparty na zarzutach materialnych pod postaciami nieprawidłowego zastosowania :
a/ art. 481 §1 kc , jako następstwa zasądzenia odsetek ustawowych w sposób wskazany w wyroku zamiast od dnia następnego po dacie doręczenia bankowi odpisu pozwu, dniu wymagalności wierzytelności , które były podstawami dla dochodzonych przez skarżącą świadczeń zwrotnych zarówno w pieniądzu polskim jak i szwajcarskim,
b/ art. 189 kpc jako konsekwencji wyrażenia przez Sąd I instancji nieprawidłowej oceny zgodnie z którą wyrok objęty apelacjami stron ma charakter konstruktywny a nie taki , który potwierdził stan już uprzednio istniejący, oraz
nieprawidłowej wykładni art. 455 kc w zw. z art. 481 §1 kc i w następstwie tego błędu przyjęcie niewłaściwej daty od której bank pozostawał w opóźnieniu w spełnieniu świadczeń zwrotnych na rzecz apelującej powódki.
Skarżąca domagała się także przyznania od banku kosztów postępowania apelacyjnego.
Odpowiadając na apelację O. L. , strona pozwana domagała się jej oddalenia jako pozbawionej uzasadnionych podstaw oraz obciążenia przeciwniczki procesowej kosztami postępowania apelacyjnego.
Bank objął apelacją punkty 1, 2 i 4 sentencji wyroku z dnia 30 listopada 2022r., i we wniosku środka odwoławczego domagał się wydania przez Sąd Apelacyjny orzeczenia reformatoryjnego , którym powództwo zostanie oddalone w całości , a powódka obciążona kosztami procesu i postępowania apelacyjnego.
Jako wniosek ewentualny strona pozwana sformułowała żądanie uchylenia tego orzeczenia w zaskarżonej części i przekazania sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania.
Apelacja została oparta na zarzutach :
- naruszenia prawa procesowego , w sposób mający dla treści rozstrzygnięcia istotne znaczenie , a to :
a/ art. 233 §1 kpc w zw. z art. 227 kpc , poprzez nieprawidłową ocenę złożonych na piśmie zeznań świadka A. B. , którego relacja potwierdzała , iż wymagania proceduralne , w tym zakresie informacji o ryzyku kursowym zawieraniu umów waloryzowanych walutą obcą , stosowane w wobec klientów banku , zawierających takie umowy , zostały, także wobec powódki , zachowane.
b/ błąd oceny dowodów miał polegać również na tym, iż :
Sąd nietrafnie uznał , że bank mógł dowolnie ustać kursy przeliczenia złotówki do franka szwajcarskiego na potrzeby realizacji umowy z powódką mimo , że ich poziom był kształtowany przez rynek wymiany walut oraz nie pouczył jej o ryzyku walutowym związanym z rodzajem zawieranej umowy kredytowej mimo , iż takie pouczenie miało miejsce , wynikając m. in. oświadczeń podpisanych przez kredytobiorczynię.
Zarzucany błąd oceny Sądu miał też to następstwo , iż niezasadnie przyjął ,że ryzyko kursowe obciąża tylko O. L. mimo , iż rozkładało się ono równomiernie na obydwie strony umowy,
c/ art. 299 kpc w zw. z art. 233 kpc , poprzez oparcie ustaleń faktycznych na relacji powódki przesłuchanej w charakterze strony mimo , iż były one sprzeczne z treścią dokumentacji kredytowej , szczególnie w zakresie informacji o ryzykach związanych z zawieraniem umowy kredytu waloryzowanego walutą obcą , której wiarygodność nie została w postępowaniu skutecznie podważona,
- naruszenia prawa materialnego poprzez nieprawidłowe zastosowanie :
1/ art. 189 kpc wobec nieusprawiedliwionej faktami oceny Sądu , zgodnie z którą powódka ma interes prawny w żądanym ustaleniu ,
2/ art. 385 1§1 i 2 w zw. z art. 65 §1 i 2 kc i 58 §3 kc, wobec nieuzasadnionego przyjęcia, iż postanowienia te mają charakter niedozwolony, i dlatego nieważna jest cała umowa jako rażąco niezgodna z uzasadnionymi interesami powódki ,
3 / art. 385 1 kc w zw z art. 4 ust. 2 Dyrektywy 93/13/ EWG wobec poddania wszystkich postanowień umowy z 21 czerwca 2006r zakwestionowanych przez powódkę ocenie z punktu widzenia ich niedozwolonego charakteru mimo , iż klauzula spreadowa nie odnosi się do głównych świadczeń stron ,będąc z tej oceny , z tej przyczyny, wyłączoną , jako następstwa nieprawidłowego zastosowania tych przepisów i dokonanie wykładni postanowień umowy tylko na podstawie ich literalnego brzmienia, bez odwołania się do rzeczywistego zamiaru stron , zwyczajów i zasad współżycia społecznego.
4/ art. 385 1 §1 kc w zw z art. 4 ust. 2 Dyrektywy wobec uznania , że postanowienia umowne , stanowiące przedmiot zarzutów O. L. , zostały sformułowane w sposób niejasny i niezrozumiały,
5/ art. 56 kc w zw. z art. 69 ust. 3 ustawy Prawo bankowe i art. 6 ust. 1 Dyrektywy wobec nie wypełnienia przez Sąd Okręgowy luk powstałych w umowie stron , wobec uznania części postanowień za niedozwolone i nie wiążące powódki , treścią wynikającą w szczególności z art. 69 ust. 3 ustawy Prawo bankowe , po to, aby umowa stron nadal obowiązywała ,
6/ art. 4 ustawy z dnia 29 lipca 2021r O zmianie ustawy Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw w zw. z art. 69 ust. 3 i art. 75 b ustawy Prawo bankowe , jako następstwa pominięcia przez Sąd I instancji przy ocenie roszczeń powódki tego, iż strony sporu zawarły aneks do umowy pozwalający jej spłacać kredyt w walucie indeksacji , z której to możliwości skorzystała.
Odpowiadając na apelację banku powódka domagała się jej oddalenia oraz obciążenia byłego kredytodawcy kosztami postępowania apelacyjnego.
Rozpoznając apelacje stron , Sąd Apelacyjny rozważył :
Rozpoczynając od oceny środka odwoławczego pozwanego banku należy uznać go za nieuzasadniony albowiem żaden z zarzutów na których oparta została jego konstrukcja , nie może zostać podzielony.
Zaczynając ich odwoławczą weryfikację od tych , które mają charakter procesowy wskazać należy , iż zarzut tego rodzaju jest uzasadniony jedynie wówczas , gdy spełnione zostaną równocześnie dwa warunki.
Strona odwołująca się do niego wykaże , że rzeczywiście sposób postępowania Sądu naruszał indywidualnie oznaczoną normę [ normy ] formalne. Jednocześnie nieprawidłowości te prowadziły do następstw , które miały istotny wpływ na treść wydanego orzeczenia. Nieco inaczej kwestię tę ujmując , zarzut procesowy jest usprawiedliwiony jedynie wówczas, jeżeli zostanie dowiedzione , że gdyby nie potwierdzone błędy proceduralne Sądu niższej instancji , orzeczenie kończące spór stron miałoby inną treść.
Biorąc pod rozwagę to generalium , za chybiony należy uznać ten , za pomocą którego pozwany bank neguje poprawność oceny złożonych , w innej sprawie , zeznań świadka A. B.. Świadek ten nie brał bezpośredniego udziału w czynnościach związanych z zawieraniem umowy kredytowej z powódką, a jego relacja opisywała procedurę udzielania tego rodzaju kredytów jaki zaciągnęła O. L.. Stąd jego wypowiedź miała jedynie charakter generalny i nie mogła być doniosła dla ustalenia okoliczności relewantnych z punktu widzenia oceny roszczeń poddanych pod osąd, w tej traktowanej indywidualnie, sprawie.
A już tylko dla porządku należy dodać , że wniosek o uzupełnienie materiału procesowego o relację świadka A. B. , w postępowaniu
apelacyjnym nie został w środku odwoławczym złożony.
Jako niezasadny należy uznać także zarzut naruszenia art. 233 §1 kpc i funkcjonalnie z nim powiązane zarzuty faktyczne.
Uznanie ich za usprawiedliwione [ poza wskazanymi wyżej przesłankami uznania zarzutu procesowego za uzasadniony ] ,wymaga dodatkowo od strony wykazania na czym, w odniesieniu do zindywidualizowanych dowodów, polegała nieprawidłowość postępowania Sądu, w zakresie ich oceny i poczynionych na jej podstawie ustaleń.
W szczególności strona ma wykazać dlaczego obdarzenie jednych dowodów wiarygodnością czy uznanie, w odróżnieniu od innych, szczególnego ich znaczenia dla dokonanych ustaleń , nie da się pogodzić z regułami doświadczenia życiowego i [lub ] zasadami logicznego rozumowania , czy też przewidzianymi przez procedurę regułami dowodzenia.
Nie oparcie stawianego zarzutu na tych zasadach , wyklucza uznanie ich za trafne , pozostając dowolną , nie doniosłą z tego punktu widzenia , polemiką oceną i ustaleniami Sądu niższej instancji.
/ por. w tej materii , wyrażające podobne stanowisko , powołane tylko przykładowo, orzeczenia Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2001, sygn. IV CKN 970/00 i z 6 lipca 2005, sygn. III CK 3/05 , obydwa powołane za zbiorem Lex/
Dopóty , dopóki ocena przeprowadzona przez Sąd ocena mieści się w granicach wyznaczonych przez tę normę procesową i nie doznały naruszenia wskazane tam jej kryteria , Sąd Odwoławczy obowiązany jest ocenę tę , a co za tym idzie także wnioski z niej wynikające dla ustaleń faktycznych , aprobować .
Uwzględniając powyższe uwagi , zważywszy na to, w czym bank upatrywał błędów oceny i ustaleń Sądu niższej instancji , zarzuty te nie mogą być uznane za zasadne .
W miejsce rzeczowej, opartej na wskazanych wyżej kryteriach , odniesionej do indywidualnie oznaczonych dowodów [ i opartych na wnioskach z tej oceny wynikających ustaleń faktycznych , które przez to miałyby być dotknięte podnoszonymi nieprawidłowościami ] , polemiki ze sposobem postępowania Sądu Okręgowego skarżący kredytodawca ogranicza się do przeciwstawienia jego stanowisku własnej wersji tak oceny dowodów jak i faktów doniosłych dla rozstrzygnięcia , zdaniem banku, poprawnej.
Nieprawidłowość Sądu na której zarzuty te zostały oparte , zgodnie z argumentacją tego apelanta, sprawdza się do tego ,że nie przyjął on wersji zdarzeń towarzyszących zawarciu umowy kredytowej z 21 czerwca 2006r i interpretacji jej postanowień , którą skarżący uznaje za prawidłową.
A według przebiegu zdarzeń afirmowanego przez bank ,powódka została w sposób dostateczny dla oceny jego skali , poinformowana , przy podpisywaniu umowy, o ryzyku walutowym wynikającym z umowy kredytowej indeksowanej do waluty obcej , a rzeczywisty rozmiar zobowiązania kredytowego był oznaczony od samego początku. Ponadto strona pozwana/ a wcześniej jej poprzednik (...) S.A. / nie mogła tego obowiązku swojej klientki kształtować jednostronnie w sposób dowolny , będąc związana wysokością kursów waluty szwajcarskiej określanej przez obiektywne siły panujące na rynku wymiany walut.
Już stwierdzenie takiego sposobu motywowania stawianych zarzutów wystarcza dla odparcia ich obu.
Dlatego jedynie na marginesie dostrzegając , że w istocie argumenty powołane dla wsparcia weryfikowanych zarzutów przez stronę pozwaną , nie dotyczą wprost oceny dowodów i okoliczności faktycznych ale prawnej weryfikacji okoliczności towarzyszących zawarciu umowy oraz kształtowania danych w Tabeli Kursów walut , które dla dokonywanych przeliczeń /stosowania klauzul przeliczeniowej - spreadau walutowego- i kursowej / stosował pozwany bank , z punktu widzenia przesłanek oceny postanowień umowy stron jako mających / bądź nie / cechy niedozwolonych.
Sąd II instancji dodaje jeszcze , iż podziela , wbrew argumentacji strony pozwanej, stanowisko Sądu Okręgowego zgodnie z którym informacja przekazana O. L. przy podpisywaniu umowy o ryzyku walutowym była z punktu widzenia jej interesów- możliwości racjonalnej oceny swojej sytuacji finansowej w warunkach wzrostu kursu waluty szwajcarskiej , w czasie obowiązywania umowy , która została zawarta na trzydzieści lat , niedostateczna i nietransparentna.
Uznaje także za trafną tę jego część , w której wskazywał , że skoro doniosła dla oceny ważności umowy jest chwila jej podpisania, to niezależnie od tego jakie dane kursowe zamieszczał bank w obowiązującej u siebie Tabeli , istotne było to , że ta część postanowień umownych , która dotyczyła indeksacji kredytu kursem franka szwajcarskiego , nawet potencjalnie dawała możliwość silniejszej stronie stosunku zobowiązaniowego - przedsiębiorcy- dowolnego / nieograniczonego / ustalania kursu przeliczenia złotówek na franka i odwrotnie , a nie to, czy bank stosował kusy przeliczeniowe wynikające z danych rynkowych.
Stąd bez znaczenia było też to , jak kwestia ta była regulowana w oparciu o zmianę postanowień umowy w trakcie jej obowiązywania, w tym , że powódka po podpisaniu aneksu do niej , spełniała swoje świadczenie zwrotne w walucie indeksacji , a także jak kształtowałoby się jej zobowiązanie , gdyby w miejsce danych kursowych z Tabeli Kursów (...) S.A., a wcześniej (...) S.A. stosować np. kurs średni NBP.
Zdaniem Sądu II instancji , wbrew argumentom strony pozwanej ,Sąd Okręgowy nie popełnił też zarzucanej mu nieprawidłowości wady oceny dowodu , uznając za wiarygodną relację powódki złożoną w charakterze strony albowiem nie wykroczył dokonując jej poza kryteria a co za tym idzie także granice oceny swobodnej tych zeznań. Ściślej mówiąc, argumentując za wnioskiem przeciwnym , bank nie zdołał tej nieprawidłowości wykazać. Nie mógł bowiem , jak to uczynił, poprzestać na wyrażeniu innej oceny depozycji faktycznych kredytobiorczyni.
Z podanych powodów, uznając , iż zarzuty procesowe , w tym w szczególności zarzut przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów i wynikających stąd błędów ustaleń , nie są zasadne , fakty uczynione przez Sąd I instancji podstawą kontrolowanego instancyjnie orzeczenia , jako poprawne i kompletne , Sąd Apelacyjny przyjmuje za własne.
Odwoławczą weryfikację zarzutów materialnych sformułowanych przez skarżący bank należy rozpocząć od wskazania , iż nie ma racji podnosząc zarzut naruszenia art. 189 kpc
Opiera się on na tezie, iż powódka nie ma interesu prawnego w żądanym ustaleniu.
Odpierając go , wystarczy wskazać , iż umowa objęta sporem z 21 czerwca 2006r została zawarta na trzydzieści lat .
Ewentualne wzajemne rozliczenie finansowe z tytułu dotąd spełnionych na jej podstawie świadczeń, nawet gdyby założyć , że będzie mogło mieć miejsce , nie usunie stanu niepewności pomiędzy stronami co do dalszego obowiązywania umowy oraz istnienia praw akcesoryjnych powstałych w związku z nią jak chociażby hipoteki , ustanowionej na nieruchomości lokalowej powódki [ por. §3 ust. 1 umowy ].
Bez uznania umowy za nieważną , ze skutkiem ex tunc, (...) S.A. mógłby potencjalnie skorzystać z tego zabezpieczenia spłaty zobowiązania kredytowego.
W orzecznictwie zgodnie przyjmuje się, że / w tym przypadku powódka / zachowuje interes prawny do wytoczenia powództwa o ustalenia nieważności umowy , mimo przysługującego powództwa o świadczenie lub mimo wytoczenia przeciwko niej takiego powództwa przez stronę przeciwną, na podstawie spornego stosunku prawnego, jeżeli z tego stosunku wynikają jeszcze inne lub dalej idące skutki, których dochodzenie w drodze takiego powództwa nie jest możliwe lub nie jest jeszcze aktualne.
W takim wypadku tylko powództwo o ustalenie nieważności umowy może definitywnie rozstrzygnąć niepewną sytuację prawną/ powódki / i zapobiec, także na przyszłość, możliwym sporom, a tym samym w pełny sposób zaspokoić / jej / interes prawny.
/ por bliżej wskazane jedynie przykładowo orzeczenia SN z dnia 30.10.1990 r. I CR 649/90, z 27.01.2004 r. II CK 387/02, z 2.07.2015 r. V CSK 640/14- wszystkie powołane za zbiorem Legalis/.
Nie ma tez racji bank podnosząc kolejne zarzuty tego rodzaju.
Na wstępie wskazać należy , iż przepisy art. 385 1 i następnych k.c. dotyczące niedozwolonych postanowień umownych mają charakter szczególny , w stosunku do tych norm kodeksowych , które mają generalne zastosowanie do kształtowania przez kontrahentów treści umowy oraz oceny ważności takiej czynności prawnej.
Stanowią one implementację w polskim prawie postanowień dyrektywy nr 93/13/EWG , w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich. Sądy krajowe, stosując prawo wewnętrzne, zobowiązane są tak dalece, jak jest to możliwe, dokonywać jego wykładni w świetle brzmienia i celu tej dyrektywy, tak aby osiągnąć przewidziany w niej rezultat, a zatem zastosować się do art. 288 akapit trzeci Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej
/por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 13 VI 2016 r., C-377/14./.
Przewidziana przez art. 385 1kc sankcja bezskuteczności wobec konsumenta niedozwolonego postanowienia umownego ma dla jego interesu i pozycji wobec drugiej – silniejszej strony kontraktu - działanie ochronne i jest dla niego obiektywnie korzystniejsza, aniżeli sankcja nieważności wynikająca z normy ogólnej 58 kc w zw z art. 353 1kc.
Bezskuteczność klauzuli umownej, w relacji konsument - bank , w stosunku do klientki strony pozwanej oznacza, że , co do zasady, ma obowiązek wykonania umowy pomimo tego, że została z niego usunięta niedozwolona klauzula.
W ten sposób konsument jest chroniony przed upadkiem całej umowy. To on może zrezygnować z przysługującej mu ochrony przed nieuczciwymi postanowieniami czynności prawnej co spowoduje , że od jego swobodnej i uświadomionej decyzji zależy to , czy uznaje , iż jego interes przemawia dostatecznie za tym , że pomimo abuzywności niektórych spośród postanowień, umowa będzie nadal obwiązywać.
Zatem normę 385 1 k.c. należy traktować jako lex specialis względem ogólnej regulacji kodeksowej , którą jest art. 58 §1 i 2 oraz 3 kc oraz art. 353 1kc.
W konsekwencji , zarzuty niedozwolonego charakteru postanowień umowy zawartej przez O. L. z poprzednikiem prawnym strony pozwanej w dniu 21 kwietnia 2006r , mogą być oceniane z punktu widzenia tylko tego przepisu, a nie ogólnych, wskazanych wyżej, norm kodeksowych.
Odeprzeć należy, jako nietrafny, należy zarzut naruszenia art. 4 ustawy z dnia 28 lipca 2011r o zmianie ustawy Prawo bankowe w związku z powołanymi przez stronę skarżącą normami , gdyż jak już była o tym mowa, decydująca dla oceny niedozwolonego charakteru postanowień umownych jest data podpisania umowy kredytowej oraz to, czy podmiot profesjonalny miał chociażby potencjalną możliwość, na ich podstawie , jednostronnego kształtowania zakresu obowiązków umownych konsumentki ,w tym poprzez mechanizm waloryzacji jej zobowiązania walutą franka szwajcarskiego.
Niezasadnie również strona pozwana podnosi zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 385 1 §1i 2 kc w związku z innymi przytoczonymi normami w tym przepisem art. 4 ust. 1 Dyrektywy 93/13/ EWG.
Zarzuty te w swojej warstwie argumentacyjnej sprowadzają się do stwierdzenia , iż Sąd I instancji niezasadnie uznał umowę kredytową objętą sporem strony za nieważną w całości z powodu abuzywności postanowień regulujących klauzulę indeksacyjną [ w istocie składająca się z klauzuli przeliczeniowej / spreadu walutowego/ i klauzuli kursowej ] ; w warunkach , gdy brak było do tego podstaw albowiem :
a/ nie kształtują one praw i obowiązków kredytobiorczyni w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, nie naruszając w sposób rażący interesów O. L. jako klientki banku – konsumentki ,
b/ postanowienia te były z nią indywidualnie negocjowane ,
c/ nawet gdyby przyjąć niedozwolony charakter tych postanowień , Sąd Okręgowy powinien był rozważyć zastąpienie przewidzianego w nich mechanizmu indeksacji , średnim kursem franka szwajcarskiego, publikowanym przez NBP.
Strona pozwana podnosiła także ,iż Sąd I instancji interpretując treść umowy stron, odwołał się jedynie do literalnego brzmienia jej postanowień , pomijając inne kryteria wykładnicze. A ich zastosowanie , w szczególności kryterium zgodnego zamiaru stron , doprowadziłoby do innych wniosków w zakresie treści oświadczeń woli kontrahentów. Zgodnie z nią , zamiarem zarówno banku jak i powódki było to aby umowa nadal pomiędzy nimi obowiązywała i potencjalnie był stosowany w ramach mechanizmu przeliczeniowego , średni kurs NBP.
Rozpoczynając weryfikacje tych zarzutów od tego , którym bank neguje potwierdzenie nieważności umowy w całości , uznając go za niezasadny, wystarczy powiedzieć , iż co najmniej od daty złożenia oświadczenia , po pouczeniu przez Sąd I instancji, o następstwach rozliczeniowych potwierdzenia nieważności umowy kredytowej, O. L. dała wyraz stanowisku, że z pewnością jej zamiarem nie było to aby kurs przeliczenia walut polskiej i szwajcarskiej zastąpić kursami wskazywanymi obecnie przez stronę pozwaną. Przeciwnie , co najmniej od tej daty przyjmując najbardziej korzystną dla banku interpretację jej zachowania / uważała ,iż postanowienia o których była mowa wyżej, są ukształtowane sprzecznie z jej usprawiedliwionym interesem , naruszając go w sposób rażący. Stąd twierdzenia banku , iż należało je wyłożyć tak iżby honorując rzeczywisty zamiar stron, utrzymać ją nadal jako obowiązującą, są zupełnie dowolne , wykluczając podzielenie tego zarzutu.
Wbrew rozbudowanej ponad rzeczywistą potrzebę , argumentacji strony pozwanej , Sąd I instancji nie popełnił zarzucanych mu błędów zastosowania art. 385 1 §1 i 2 kc , trafnie przyjmując abuzywność postanowień umowy stron, w szczególności tych , określających sposób waloryzacji /przeliczenia / waluty szwajcarskiej na polską i odwrotnie, według Tabeli Kursów obowiązujących u poprzednika prawnego strony pozwanej. To ten właśnie mechanizm , na zastosowanie którego powódka jako klientka – konsumentka - nie miała żadnego wpływu , ten bowiem był wprowadzony jednostronnie przez kredytodawcę na podstawie wzorca umownego , ostatecznie decydował o tym ile pieniędzy zostało ówcześnie O. L. udostępnione przez bank oraz w jaki sposób poszczególne raty kapitałowo – kredytowe wpływały na rzeczywiste zmniejszenie jej zobowiązania kredytowego.
Taki ich charakter prowadził do nieważności umowy jako całości albowiem nie mogła ona nadal funkcjonować, w warunkach uznania tych klauzul za nie wiążące powódki .
Dodać jeszcze należy , iż jak wynika z ustaleń poczynionych w postępowaniu, żadne postanowienie umowne spośród tych , które składały się na mechanizm służący opisanym wyżej przeliczeniom , nie zostało z kredytobiorczynią indywidualnie uzgodnione.
W szczególności bank nie dowiódł- mimo , że to na nim spoczywał obowiązek w tym zakresie- faktów pozwalających na wniosek przeciwny. Powódka dokonała jedynie wyboru gotowego produktu przygotowanego przez przedsiębiorcę, obejmując porozumieniem tylko niedoniosłe z rozważanego punktu widzenia szczegóły, jak data uruchomienia kredytu czy warunki zabezpieczenia jego spłaty.
Dla zrealizowania przesłanki rzeczywistego wpływu konsumenta na treść postanowień umownych nie wystarczy wykazanie, że dowiedział się o treści postanowień których niedozwolony charakter podnosi, w odpowiednim czasie, a strony prowadziły w tym przedmiocie negocjacje.
Konieczne jest udowodnienie wspólnego ustalenia ostatecznej ich treści , w wyniku rzetelnych negocjacji, w ramach których konsument miał realny wpływ na treść określonego postanowienia umownego, chyba że zostało ono sformułowane przez niego i włączone do umowy na jego żądanie.
/ por. w tej materii także judykat Sądu Najwyższego z dnia 10 grudnia 2019r , sygn.IV CSK 443/18 , powołany za zbiorem Legalis /.
Takich indywidualnych uzgodnień przed podpisaniem umowy z 21 czerwca 2006r nie było, w tym w szczególności w odniesieniu do postanowień określających sposób, w jaki kwota kredytu i sumy rat kapitałowo odsetkowych będą przeliczane z waluty szwajcarskiej na polską i odwrotnie.
W ocenie Sądu II instancji , kwestionowane przez powódkę postanowienia umowne dotyczyły świadczeń głównych stron.
Po wahaniach w orzecznictwie sądowym ostatecznie zostało przyjęte zapatrywanie o takim charakterze mechanizmu przeliczeniowego, w kredytach denominowanych i indeksowanych do waluty obcej [ waloryzowanych walutą obcą ]
/ por. powołane jedynie przykładowo wyroki Sądu Najwyższego: z 4 kwietnia 2019 r., sygn. III CSK 159/17, z 9 maja 2019 r., sygn. I CSK 242/18 i z 11 grudnia 2019 r., sygn. V CSK 382/18., wskazane za zbiorem Legalis /.
Obowiązek zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu w oznaczonych terminach spłaty , stanowi główne świadczenie kredytobiorcy. Natomiast klauzula według której dochodzi do przeliczenia dokonywanych przez niego wpłat rat na walutę obcą [ w tym przypadku na franka szwajcarskiego ], wpływa na wysokość tego świadczenia. To z zastosowania tego mechanizmu wynika , w jakiej wysokości świadczenie główne ma być spełnione, co tym bardziej upewnia poprawność takiej jej kwalifikacji.
Wobec powyższego poddanie tych postanowień umownych kontroli pod kątem abuzywności jest możliwe tylko pod warunkiem, że nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny ( art. 385 1 § 1 zd. drugie k.c.) a zatem jeżeli nie zostały wyrażone prostym i zrozumiałym językiem , nie spełniając tym samym wymogu przejrzystości materialnej wynikającej z art. 4 ust. 2 oraz art. 5 dyrektywy nr 93/13.
Jak wyjaśnił TSUE w wyroku z dnia 20 września 2017 r. w sprawie o sygnaturze C - 186/16, wymóg wyrażenia warunku umownego prostym i zrozumiałym językiem oznacza, że warunek ten musi zostać zrozumiany przez konsumenta zarówno w aspekcie formalnym i gramatycznym, jak i w odniesieniu do jego konkretnego zakresu, tak aby właściwie poinformowany , a przy tym jako osoba dostatecznie uważna i rozsądna , mógł nie tylko dowiedzieć się o możliwości wzrostu lub spadku wartości waluty obcej, ale również miał realną możliwość oszacowania konsekwencji ekonomicznych takiego potencjalnego następstwa dla swoich zobowiązań finansowych.
Zdaniem Sądu II instancji, ustalenia faktyczne poczynione w postępowaniu nie dają dostatecznych podstaw do uzasadnionego przyjęcia, iż w momencie zawierania umowy kredytobiorczyni miała możliwość uzyskania pełnego rozeznania co do wysokości świadczenia, które będzie miała obowiązek spełnić oraz i w szczególności, co do ryzyka zmiany kursu waluty w przyszłości i wpływu tej zmiany na rzeczywiste saldo jej zobowiązania , przekładające się wprost na jej sytuację ekonomiczną , w dającym się przewidzieć realnie okresie , zważywszy , iż wiązała się umownie z bankiem na okres trzydziestu lat .
W szczególności brak było , w dniu zawierania umowy , możliwości ustalenia wysokości zobowiązania ratalnego O. L. wobec banku , / rat kapitałowo - odsetkowych / albowiem wysokość ta zależna była od danych zamieszczonych w nieokreślonej w umowie Tabeli Kursów, stosowanej przez bank . Przy tym sposób zamieszczania w niej tych danych także był pozostawiony wyłącznej jego decyzji . Klienci – konsumenci - nie mieli możliwości ich sprawdzenia ani tym bardziej jakiegokolwiek wpływu na ich rzeczywistą wysokość. Tym samym warunek jednoznaczności klauzuli waloryzacyjnej / przeliczeniowej i kursowej/ , nie został w umowie stron spełniony.
/ por. w tej materii także stanowisko SN zawarte w judykacie z 19 kwietnia 2021r., sygn. III CSK 159/17- powołanym za zbiorem Lex /.
Okoliczności ustalone w sprawie nie pozwalają na potwierdzenie , iż kredytobiorczyni została przed podpisaniem umowy w sposób jasny , możliwie pełny i zrozumiały poinformowana o ryzyku walutowym, związanym z możliwością niekorzystnych zmian kursu franka szwajcarskiego w czasie. Przy tym nie można uznać, że obowiązek ten został spełniony przez bank, który poprzestał na ogólnym pouczeniu o możliwości wzrostu kursu w czasie trwania umowy i wynikającym stąd wpływie na wzrost zakresu obowiązku finansowego kredytobiorcy. Dodać do tego należy , iż dla potwierdzenia wypełnienia przez bank obowiązków informacyjnych dotyczących ryzyka kursowego, nie jest wystarczające odebranie od konsumenta standardowego oświadczenia, że o takim ryzyku został poinformowany.
/ por. w tej materii także wyrok SN z 27 listopada 2019r., sygn. II CSK 483/18 powołany za zbiorem Lex /.
Zgodnie z aktualnie obowiązującą w judykaturze wykładnią art. 385 1 §1 k.c., nie budzi wątpliwości, iż postanowienia umowy, które określają zasady przeliczenia kwoty udzielonego kredytu na złotówki przy wypłacie kredytu, a także spłacanych rat na walutę obcą, pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej, mają charakter niedozwolonych postanowień umownych.
/ por. wskazane tylko ilustracyjnie orzeczenia SN z 27 lutego 2019 r. sygn. II CSK 19/18 i z 29 października 2019 r. sygn. V CSK 382/18 , powołane za zbiorem Legalis /
Klauzule takie mają charakter abuzywny, gdyż kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają jego interesy. Przy czym sprzeczność z dobrymi obyczajami i naruszenie tych interesów polega w tym wypadku na uzależnieniu wysokości świadczenia banku i konsumenta od swobodnej decyzji silniejszej strony stosunku zobowiązaniowego / przedsiębiorcy/.
/ por. tylko ilustracyjnie wyroki SN z 13 grudnia 2018 r., sygn. V CSK 559/17 i z 11 grudnia 2019 r., sygn. akt V CSK 382/18 powołany za zbiorem Legalis /.
W ocenie Sądu Apelacyjnego postanowienia łączącej strony umowy z 21 czerwca 2006r., w zakresie ryzyka walutowego oraz określające wskazany wyżej sposób dokonywania przeliczeń walut polskiej i szwajcarskiej , w odwołaniu się do danych kursowych kształtowanych jednostronnie przez bank, przybierających postać przygotowanych przezeń i obowiązujących w banku (...), uznać należy, za niedozwolone.
Nie ma znaczenia dla tej oceny to, w jaki sposób umowa w rzeczywistości była wykonywana i jak , po jej podpisaniu, zmieniała się jej treść.
Ocena, czy postanowienie umowne jest niedozwolone dokonywana jest bowiem według stanu z chwili zawarcia umowy.
/ por. także uchwalę[ 7] Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2018 r., sygn. III CZP 29/17 powołaną za zbiorem Lex/
Przechodząc do oceny skutków niedozwolonego charakteru tych postanowień , wskazać na wstępie należy , iż zgodnie z treścią uchwały SN z dnia 7 maja 2021 sygn. III CZP 6/21 , powołanej za zbiorem Lex /, której stanowisko Sąd II instancji, w składzie rozpoznającym sprawę podziela, niedozwolone postanowienie umowne jest od początku, z mocy samego prawa, dotknięte bezskutecznością na korzyść konsumenta, który ewentualnie może udzielić następczo świadomej i wolnej zgody na to postanowienie i w ten sposób przywrócić mu skuteczność z mocą wsteczną.
W rozpoznawanej sprawie , o czym była już uprzednio mowa , stanowisko powódki było jednoznaczne co do tego, iż nie jest zainteresowana , w warunkach abuzywności części postanowień, w utrzymaniu w dalszym ciągu umowy jako obowiązującej pomiędzy stronami.
Potwierdziła swoje stanowisko w sposób nie budzący wątpliwości, właściwie pouczona przez Sąd I instancji w tym m. in. o skutkach rozliczeniowych pomiędzy stronami, uznania umowy za nieważną.
Eliminacja tych postanowień z umowy powoduje brak możliwości określenia mechanizmu oznaczenia wysokości świadczenia jakie konsument - kredytobiorca - ma otrzymać od drugiej strony- skoro jak w rozstrzyganej sprawie - powódka otrzymała od banku złotówki , po ich przeliczeniu według kursu / ceny / kupna waluty szwajcarskiej oraz jest zobowiązany spełniać na rzecz banku , w ramach umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej, w odwołaniu się do kursu jej sprzedaży przez pozwany bank/ jego poprzednika prawnego/ wedle którego, [ w stanie faktycznym rozstrzyganej sprawy ] przeliczana miała być/ przez okres do sierpnia 2012r / wpłata złotówkowa, mająca prowadzić do ograniczenia długu umownego O. L. .
Zgodnie ze stanowiskiem TSUE, wyrażonym w motywach wyroku z dnia 3 października 2019r sygn. C – 260/18 , postanowienie art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13 , należy wykładać w ten sposób [a jest to wykładania, którą Sądy krajowe muszą brać pod uwagę przy rozstrzyganiu indywidualnych spraw są nią bowiem bezwzględnie związane ], iż stoi ono na przeszkodzie wypełnianiu luk w umowach spowodowanych eliminacją klauzul uznawanych za niedozwolone , wyłącznie na podstawie przepisów krajowych o charakterze ogólnym, nie będących przepisami dyspozytywnymi lub takimi , które będą mieć zastosowanie dlatego , że strony umowy wyrażą na to wolną i uświadomioną zgodę.
Takiej regulacji ,[ jak dotąd] w polskim porządku prawnym brak.
Nie można też w sposób usprawiedliwiony przyjmować , że wolą stron w połowie 2006r było zawarcie umowy kredytu waloryzowanego walutą obcą ,bez mechanizmu waloryzacji wzajemnych świadczeń,na podstawie kursów waluty polskiej i szwajcarskiej, przy równoczesnym pozostawieniu wskaźnika LIBOR stosowanego tylko w kredytach walutowych , a także przy kredycie indeksowanym do takiego zagranicznego pieniądza.
Analiza treści pozostałych postanowień umownych w tym w szczególności tych , które określały sposób wypłaty kwoty kredytu i warunki jej spłaty, takiemu zamiarowi w sposób nie budzący wątpliwości zaprzecza , by przypomnieć tylko sposób określenia wysokości należności odsetkowej i sposobu jej wyrażenia.
Skoro tak , to uzasadnionym jest wniosek ,iż tego rodzaju zabiegi , jakie postuluje bank , mające polegać na utrzymaniu umowy w mocy, przy wyeliminowaniu jedynie postanowień składających na mechanizm przeliczenia według danych dotyczących wzajemnych relacji kursowych, są - szczególnie przy stanowczym- zrelacjonowanym wyżej stanowisku procesowym powódki - niedopuszczalne - skoro prowadziłoby to , do tak znacznego przekształcenia umowy, iż wywołałoby skutek nie dający się pogodzić z charakterem stosunku prawnego nawiązanego przez strony.
Nie dałoby się takiego przekształcenia stosunku umownego pogodzić także z celem w jakim zobowiązanie kredytowe było przez kredytobiorczynię w dniu 21 czerwca 2006r zaciągane. O. L. chciała otrzymać od banku nie walutę obcą ale kwotę wyrażoną w złotych polskich z przeznaczeniem na sfinansowanie / refinansowanie/ zakupu nieruchomości lokalowej , którą nadal na swoje – pozagospodarcze- potrzeby wykorzystuje.
Trzeba także podkreślić , iż eliminacja postanowień niedozwolonych o ile nie miałoby prowadzić do nieważności umowy jako całości , musi zapewniać to , że prawa i obowiązki stron są nadal ściśle oznaczone i w tym zakresie nie zachodzi skutek deformacji regulacji umownej, [także z punktu widzenia celu jaki strony chciały osiągnąć, wyrażając wzajemny konsens poprzez zawarcie umowy kredytowej określonego rodzaju, na oznaczonych naówczas warunkach].
W rozpoznawanej sprawie tego rodzaju deformacja , zwłaszcza zaważywszy na charakterystyczne elementy kredytu indeksowanego do waluty obcej , miałaby przy jej potencjalnym utrzymaniu , miejsce.
Uznając zatem , iż także żaden z podniesionych zarzutów materialnych nie może być uznany za uzasadniony , oceniając apelację strony pozwanej za nieusprawiedliwioną , Sąd Apelacyjny orzekł o jej oddaleniu , na podstawie art. 385 kpc. / pkt II sentencji motywowanego orzeczenia/.
Apelacja powódki jest uzasadniona w części.
Jak wskazano wcześniej, środek odwoławczy O. L. opiera się jedynie na zarzutach materialnych , stąd usprawiedliwionym jest wniosek , iż nie kwestionuje ona faktów , które ustalił w postępowaniu Sąd I instancji.
W ramach tych okoliczności nie było przedmiotem sporu to , iż powódka przed wniesieniem pozwu nie wzywała strony przeciwnej do spełnienia pieniężnych świadczeń zwrotnych poddanych pod osąd w rozstrzyganej sprawie.
Sąd I instancji, wydając zaskarżony wyrok stanął na stanowisku zgodnie z którym o opóźnieniu po stronie banku w tym zakresie można mówić dopiero w dniu następnym pod dniu w którym powódka w sposób kategoryczny nie wyraziła zgody na dalsze obowiązywanie umowy dla których były one podstawą.
To stanowisko - jakkolwiek mające wsparcie w poprzednich wypowiedziach orzeczniczych SN w tzw. „ sprawach frankowych „ nie jest trafne w świetle aktualnego poglądu orzeczniczego TSUE , wykładającego w sposób wiążący dla Sądów krajowych przepisy art. 6 ust. 1 i 7 ust. 1 Dyrektywy 93/13/ EWG.
Zgodnie z tym poglądem, początkowy termin płatności odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia zwrotnego , spełnionego przez kredytobiorcę – konsumenta w wykonaniu nieważnej, na skutek abuzywności części jej postanowień umowy , o których kształcie decydował jednostronnie bank – przedsiębiorca - stosujący zawierające te niedozwolone postanowienia wzorzec - należy łączyć ze stanem opóźnienia po stronie kredytodawcy, wywołanym upływem terminu ,oznaczonego w uprzednim wezwaniu kredytobiorcy do dobrowolnego spełnienia świadczenia albo też tego , który wynika z przepisu prawa krajowego[ - w rozstrzyganej sprawie art. 455 kc. - skoro świadczenie zwrotne strony pozwanej ma charakter bezterminowy- dodatek redakcyjny S.A.].
/ por. powołane jedynie przykładowo : wyrok TSUE z dnia 14 grudnia 2023r , sygn. C- 28/22 , a także wyrok SN z dnia 30 lipca 2024r , sygn. II CSKP 296/24 obydwa za zbiorem Lex /.
Zatem będąc tym stanowiskiem wykładniczym Trybunału związany, Sąd II instancji uznaje , że podniesione przez skarżącą zarzuty materialne naruszenia art. 455 kc oraz 481 §1 kc są usprawiedliwione , a ich podzielenie jest podstawą do częściowej zmiany zaskarżonego wyroku , w sposób wskazany w punkcie I reformatoryjnego orzeczenia Sądu Apelacyjnego.
W warunkach, gdy wcześniej bank nie był wzywany przez O. do dobrowolnego zrealizowania świadczeń zwrotnych , objętych żądaniem zapłaty zawartym w pozwie, uznać należy , iż samo pismo poczatkujące postępowanie w sprawie pełni funkcję takiego wezwania.
Jego odpis został doręczony bankowi w dniu 24 a stycznia 2022r./ por. k. 76 akt/.
Ale w tej sytuacji faktycznej ustalonej w rozstrzyganej sprawie, o stanie opóźnienia po stronie byłego kredytodawcy, nie można zasadnie mówić , jak uważa powódka w apelacji, już od dnia następnego po tym doręczeniu.
Skoro przed wszczęciem procesu zaniechała wezwania o którym była już mowa należy ocenić , iż bank, nawet jako podmiot profesjonalny musi mieć zagwarantowany odpowiedni czas na analizę jego treści , w tym weryfikację ewentualnych podstaw do uznania , iż żądanie wierzyciela należy dobrowolnie spełnić. Stąd uwzględniwszy zawodowe przygotowanie służb banku do takiej analizy , Sąd Odwoławczy stoi na stanowisku , iż termin w którym mogła być , w normalnym biegu czynności weryfikacyjnych i powinna była być dokonana, nie mógł być dłuższy aniżeli 7 dni od doręczenia wezwania.
Zatem począwszy od ósmego dnia po nim , bank pozostawał w opóźnieniu w wykonaniu obowiązku zwrotu świadczenia pieniężnego na rzecz powódki , w odniesieniu do ich obu tak wyrażonego w pieniądzu polskim jak i szwajcarskim.
Dlatego odsetki ustawowe za opóźnienie zostały [ w ramach zmiany części wyroku Sądu I instancji orzeczonej na podstawie art. 386 §1 kpc ] , uznane za należne O. L. począwszy od dnia 1 lutego 2022r / do dnia zapłaty/ .
W konsekwencji , skoro w pozostałym zakresie żądanie odsetkowe powódki nie było zasadne , obejmująca je apelacja byłej kredytobiorczyni została , jako niezasadna w tym zakresie , oddalona, na podstawie art. 385 kpc./ pkt I i II sentencji uzasadnianego orzeczenia /.
Rozstrzygając o kosztach postępowania apelacyjnego / pkt III sentencji uzasadnianego wyroku / , Sąd II instancji uwzględniając ostateczny wynik oceny apelacji obu stron , a w szczególności fakt , iż także środek odwoławczy powódki został uwzględniony jedynie w części , zastosował art. 100 kpc w zw z art. 391 §1 kpc.
I jakkolwiek ocenił , że O. L., z rozważnego punktu widzenia , uległa obronie banku przed jej apelacją jedynie w części , tym niemniej uznał , że nie było podstaw do tego aby w rozstrzygnięciu kosztowym tego elementu składowego[ opłaty od apelacji oraz wynagrodzenia jej pełnomocnika wnoszącego w jej imieniu środek odwoławczy ] poniesionych wzajemnie przez strony na etapie apelacyjnym sporu kosztów, nie uwzględniać , przyjmując , iż podlegają one / w tej części / zniesieniu, szczególnie , że są nawzajem, w odniesieniu do wynagrodzeń zawodowych pełnomocników reprezentujących strony porównywalne , co należałoby wykładać w ten sposób , iż są ponoszone przez nie we własnym zakresie.
Sąd II instancji stanął na stanowisku , że zakres w jaki środek odwoławczy powódki został uwzględniony , uzasadnia , w ramach wzajemnego rozdzielenia pomiędzy stronami należnych im kosztów , którego reguły bez konieczności zachowania ścisłości matematycznej wyliczenia , opierają się przede wszystkim na zasadzie słuszności
/ por. bliżej powołane jedynie przykładowo judykaty SN z 21 lutego 2002r. sygn. I PKN 932/00 oraz z 11 grudnia 2007 , sygn. I PK 157/07 - obydwa za zbiorem Lex/ ,obciążenie strony przeciwnej całością opłaty sadowej , którą powódka poniosła od apelacji [ 1000 zł ].
Natomiast ten właśnie wynik oceny apelacyjnej środka odwoławczego byłej kredytobiorczyni , wyklucza obciążenie banku wynagrodzeniem jej zawodowego pełnomocnika , należnym za postępowanie wywołane jej wniesieniem.
Już tylko na marginesie i dla porządku, Sąd II instancji dodaje , że rozstrzygając o kosztach apelacyjnego etapu sporu stron jest obowiązany orzec o nich jako całości, uwzględniając ostateczny wynik tego postępowania.
Nie jest to wynik kilku postępowań wywołanych środkami odwoławczymi stron ale jedno, w ramach którego oceniana jest jedna bądź więcej apelacji.
Stąd fakt , że , jak w rozstrzyganej sprawie , oceną były objęte środki odwoławcze obu przeciwników procesowych , nie oznaczało , iż istniała podstawa do uznania , iż rozliczenie kosztowe ma obejmować odrębnie należne wynagrodzenia zawodowego pełnomocnika powódki – za wniesienie i popieranie apelacji reprezentowanej oraz obronę przed apelacją banku.
Przy założeniu , że wynik oceny obu apelacji byłby ostatecznie inny, a w szczególności apelacja O. L. została uwzględniona w całości fakt , że przedmiotem oceny Sądu Odwoławczego były apelacje obu stron mógłby i powinien mieć znaczenie dla oznaczenia skali , w której wynagrodzenie jej profesjonalnego pełnomocnika winno obciążać przerywającą stronę pozwaną.
W tej sytuacji - przy zastosowaniu w zakresie rozliczeń kosztowych ogólnej reguły odpowiedzialności za wynik sprawy - wynagrodzenie to powinno odpowiadać skumulowanym wartościom przedmiotów zaskarżeń w obu apelacji podlegających weryfikacji odwoławczej . O ile ta kumulacja doprowadziłaby do podwyższenia stawki minimalnej wynagrodzenia należnego pełnomocnikowi wygrywającej także ten etap sporu strony byłoby to podstawą do jego znaczenia według tej , wyższej, stawki.
Taka sytuacja jednak , z przyczyn o których była mowa wcześniej, w rozstrzyganej sprawie nie ma miejsca, a wobec tego kwota , która obciąża bank w ramach rozliczenia kosztowego z powódką za postępowanie drugo instancyjne , przy zastosowaniu art. 100 kpc w zw. z art. 391 §1 kpc , zamyka się sumą 9100zł , a szersze zakresowo jej żądanie kosztowe , jako nieuzasadnione, podlegało oddaleniu.
Na te sumę złożyły się :
a/ kwota we nagrodzenia zawodowego pełnomocnika powódki - adwokata za skuteczną obronę przed apelacją strony przeciwnej w kwocie 8 100zł. Suma ta została ustalona jako pochodna wskazanej przez bank w środku odwoławczym wartości przedmiotu zaskarżenia [ 200 160 zł ] , na podstawie §2 pkt 7w zw. z § 10 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia MS w sprawie opłat za czynności adwokackie z dnia 22 października 2015[ DzU z 2015 poz. 1800]
b/ kwota 1000 zł poniesiona przez O. L. , tytułem opłaty sądowej od własnej apelacji. Łącznie należność kosztowa obciążająca stronne pozwaną z tego tytułu zamyka się w sumie 9 200zł , którą Sąd II instancji przyznał wraz z odsetkami o których był obowiązany orzec z urzędu , po myśli art. 98 §1 1 kpc w zw z art. 391 §1 kpc / pkt III uzasadnianego wyroku/