Wyrok z 6 września 2016, sygn. I ACa 899/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 6 września 2016r.

Sąd Apelacyjny w Poznaniu I Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący: SSA Karol Ratajczak

Sędziowie: SA Mariola Głowacka (spr.)

SA Jerzy Geisler

Protokolant: starszy sekretarz sądowy Sylwia Woźniak

po rozpoznaniu w dniu 31 sierpnia 2016 r. w Poznaniu

na rozprawie

sprawy z powództwa A. F. (1) i A. F. (2)

przeciwko (...) Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w P.

o zapłatę

na skutek apelacji pozwanego      

od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu

z dnia 30 kwietnia 2015 r. sygn. akt I C 829/13

I.  zmienia zaskarżony wyrok w punktach 1 i 3 w ten sposób, że:

1)zasądza od pozwanego na rzecz powodów kwotę 74.663,89 zł (siedemdziesiąt cztery tysiące sześćset sześćdziesiąt trzy złote 89/100) oraz odsetki ustawowe od kwoty 66.508,82 zł od dnia 28 czerwca 2014 roku do dnia zapłaty i od kwoty 8.155,07 zł od dnia 17 października 2014 roku do dnia zapłaty;

2) oddala powództwo co do kwoty 2.192 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 28 czerwca 2014 roku;

3) koszty procesu stosunkowo rozdziela między stronami i z tego tytułu:

a) zasądza od pozwanego na rzecz powodów kwotę 4.911 zł;

b) nakazuje ściągnąć od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa (Sąd Okręgowy w Poznaniu) kwotę 1.915,39 zł tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych;

II. w pozostałym zakresie apelację oddala;

III.zasądza od pozwanego na rzecz powodów kwotę 2.700 zł tytułem zwrotu kosztów

zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym;

IV.nakazuje ściągnąć od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa (Sąd Apelacyjny w Poznaniu) kwotę 16,28 zł tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych w postępowaniu

odwoławczym.

SSA Mariola Głowacka SSA Karol Ratajczak SSA Jerzy Geisler

Sygn. akt IACa 899/15

UZASADNIENIE

Powodowie A. F. (1) i A. F. (2) wnieśli o zasądzenie od pozwanego (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w P. na ich rzecz solidarnie kwoty 88.400 zł tytułem częściowego odszkodowania za zmniejszenie wartości nieruchomości wraz z odsetkami ustawowymi liczonymi od dnia wniesienia powództwa do dnia zapłaty oraz kwoty 30.000 zł tytułem częściowego odszkodowania za nakłady konieczne do zapewnienia odpowiedniego klimatu akustycznego wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia wniesienia powództwa do dnia zapłaty oraz kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

Pozwany (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w P. w odpowiedzi na pozew z dnia 13 kwietnia 2013r. wniósł o oddalenie powództwa oraz zasądzenie solidarnie od powodów na swoją rzecz kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych w podwójnej stawce.

Sąd Okręgowy w Poznaniu wyrokiem z dnia 30 kwietnia 2015r. zasądził od pozwanego na rzecz powodów kwotę 76.855,89 zł oraz odsetki ustawowe od kwoty 68.700,82 zł od dnia 28 czerwca 2014r. do dnia zapłaty i od kwoty 8.155,07 zł od dnia 17 października 2014r. do dnia zapłaty. Sąd w pozostałym zakresie powództwo oddalił, kosztami postępowania obciążył powodów w 35%, a pozwanego w 65% i z tego tytułu zasądził od pozwanego na rzecz powodów kwotę 6.212,71 zł i nakazał ściągnąć od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa (Sąd Okręgowy w Poznaniu) kwotę 1.915,39 zł tytułem wydatków tymczasowo wyłożonych przez Skarb Państwa.

Sąd pierwszej instancji ustalił, że L. P.-Ł. powstało w 1913r. jako pruskie lotnisko (...) w Ł. pod P.. Przed I Wojną Światową, a także w , czasie jej trwania, na lotnisku funkcjonowała szkoła pilotów, obserwatorów i mechaników, poza tym naprawiano samoloty i składowano sprzęt lotniczy. W latach 1931-1938 nastąpiła rozbudowa cywilnej części lotniska, (...) w Ł. stał się drugim po W.-O. lotniskiem w kraju. W 1987r. powstało Przedsiębiorstwo Państwowe (...), które przejęło zarządzanie lotniskiem w Ł.. W 1993r. przystąpiono do budowy nowego terminalu pasażerskiego, uruchomiono pierwsze połączenie zagraniczne do D.. W 1996r. rozpoczęto rozbudowę i modernizację terminalu (przeprojektowanie całego obiektu, zmiana funkcjonalności pomieszczeń, połączenie hal przylotów i odlotów) oraz podpisano porozumienia w sprawie utworzenia Spółki (...). W dniu 11 lipca 1997r. utworzono Spółkę (...), której udziałowcami są Przedsiębiorstwo Państwowe (...), Miasto P. oraz Skarb Państwa. W 2000r. rozpoczęto prace przy budowie terminalu pasażerskiego, przystąpiono do modernizacji i rozbudowy płyty postojowej samolotów, uruchomiono połączenia do B. i zawarto porozumienia o współpracy z F. A.. W 2001r. oddano do użytku dwa nowoczesne terminale: pasażerski i cargo oraz nową płytę postojową. W 2002r. uruchomiono połączenia do W. i F.. W 2003r. uruchomiono połączenia do K./B., W., M., L., oddano do użytkowania zmodernizowany terminal (...) W 2004r. uruchomiono połączenia do B. i M.. W latach 2005-2007 uruchomiono kolejne połączenia do L. L., L. S., D., L., S., B.-G., B., D., (...), L. G., E., P.-B., R.-C., K.. W 2008r. przystąpiono do rozbudowy terminalu pasażerskiego i dostosowano infrastrukturę do obsługi ruchu w strefie S..

Sąd pierwszej instancji ustalił, że w dniu 28 lutego 2011r. (...) Dyrektor Ochrony Środowiska w P. wydał decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach dla przedsięwzięcia „Rozbudowa i modernizacja (...)". W kwietniu 201 lr. rozpoczęto rozbudowę terminalu pasażerskiego-projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko. W czerwcu 2011r. rozpoczęto rozbudowę płaszczyzn lotniskowych-projekt współfinansowany przez Unię Europejską ze środków Funduszu Spójności w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko. W maju 2012r. odbyły się uroczyste inauguracje rozbudowanych płaszczyzn lotniskowych - nowej równoległej drogi kołowania oraz rozbudowanej płyty postojowej oraz otwarcie rozbudowanego terminalu pasażerskiego-strefa przylotów i przyszła hala odpraw. W lipcu 2012r. rozpoczęto kontynuację rozbudowy terminalu pasażerskiego-początek prac przy budowie nowej sortowni bagażu oraz rozbudowie strefy odlotów. W 2000r. z (...) skorzystało 227.847 pasażerów, przy liczbie 13.225 operacji lotniczych. W 2008r. z (...) skorzystało już 1.274.679 pasażerów, a operacji lotniczych odnotowano w liczbie 23.609. W 2012r. z (...) skorzystało 1.595.221 pasażerów i odbyło się 25.261 operacji lotniczych. Lotnisko cywilne P.-Ł. jest własnością pozwanej Spółki (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w P..

Sąd pierwszej instancji ustalił, że w dniu 30 stycznia 2012r. Sejmik Województwa (...) podjął uchwałę nr (...) w sprawie utworzenia obszaru ograniczonego użytkowania dla lotniska P.-Ł. w P.. Uchwała utworzyła obszar ograniczonego użytkowania dla lotniska P.-Ł. w P., którego zarządcą jest (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością. Uchwała wyznaczyła zewnętrzną granicę obszaru ograniczonego użytkowania na podstawie:

1)  izolinii równoważnego poziomu dźwięku A dla pory dnia LAeqD = 55

dB, pochodzącego od startów, lądowań i przelotów statków

powietrznych;

2)  izolinii równoważnego poziomu dźwięku A dla pory nocy LAeqN = 45

dB, pochodzącego od startów, lądowań i przelotów statków

powietrznych;

3)  izolinii równoważnego poziomu dźwięku A dla pory dnia LAeqD = 50

dB, pochodzącego od pozostałych źródeł hałasu związanych z

działalnością lotniska;

4)  izolinii równoważnego poziomu dźwięku A dla pory nocy LAeqN = 40

dB, pochodzącego od pozostałych źródeł hałasu związanych z

działalnością lotniska.

W obszarze ograniczonego użytkowania wyodrębniono dwie strefy:

1)  zewnętrzną, której obszar od zewnątrz wyznacza linia będąca granicą obszaru ograniczonego użytkowania, a od wewnątrz linia będąca obwiednią izolinii równoważnego poziomu dźwięku A dla pory dnia LAeqD = 60 dB oraz dla nocy LAeqN = 50 dB, pochodzącego od startów, lądowań i przelotów statków powietrznych oraz izolinii równoważnego poziomu dźwięku A dla pory dnia LAeqD = 55 dB oraz dla nocy LAeqN = 45 dB, pochodzącego od pozostałych źródeł hałasu związanych z działalnością lotniska;

2)  wewnętrzną, której obszar od zewnątrz wyznacza linia będąca obwiednią, o której mowa w pkt 1, a od wewnątrz linia biegnąca wzdłuż granicy lotniska.

W uchwale wprowadzono wymagania techniczne dotyczące budynków położonych w strefie wewnętrznej obszaru ograniczonego użytkowania w postaci obowiązku zapewnienia właściwego klimatu akustycznego w budynkach z pomieszczeniami wymagającymi ochrony akustycznej poprzez stosowanie przegród budowlanych o odpowiedniej izolacyjności akustycznej. W uchwale wskazano, że przez odpowiednią izolacyjność akustyczną przegród budowlanych należy rozumieć izolacyjność akustyczną określoną zgodnie z Polskimi Normami w dziedzinie akustyki budowlanej z uwzględnieniem poziomu hałasu powodowanego przez starty, lądowania, przeloty statków powietrznych, operacje naziemne i inne źródła hałasu związane z funkcjonowaniem lotniska, przy zapewnieniu wymaganej wymiany powietrza w pomieszczeniu, a także wymaganej izolacyjności cieplnej. Wskazano również, że przez właściwy klimat akustyczny w budynkach rozumie się poziom dźwięku zgodny z obowiązującymi Polskimi Normami w dziedzinie akustyki budowlanej. Powyższa uchwała weszła w życie w dniu 28 lutego 2012r.

Sąd pierwszej instancji ustalił, że powodowie A. F. (1) i A. F. (2) na prawach wspólności majątkowej małżeńskiej są właścicielami nieruchomości położonej w P. przy ul. (...), stanowiącej działkę nr (...) o nr Kw (...) o powierzchni 641 m ^{( 2)} zabudowanej jednorodzinnym budynkiem mieszkalnym, którą nabyli w listopadzie 2012r. w drodze przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności. Zgodnie z załącznikiem 7b do uchwały Sejmiku Województwa (...) nr (...) nieruchomość powodów znajduje się w strefie wewnętrznej obszaru ograniczonego użytkowania lotniska P.-Ł. w P.. Na dzień wejścia w życie w/w uchwały przedmiotowa działka zabudowana była wolnostojącym budynkiem mieszkalnym jednorodzinnym o powierzchni całkowitej 206,4 m ^{( 2)} (wg projektu), który został wybudowany na przełomie 2002/2003. Jest to budynek jednokondygnacyjny, z użytkowym poddaszem, niepodpiwniczony, murowany, wzniesiony w technologii tradycyjnej murowanej, z dachem dwuspadowym. Budynek został wyposażony w sieci miejskie tj. sieć wodną, energetyczną i kanalizacyjną. Ogólny stan techniczny budynku jest dobry. Działka posiada umocniony podjazd, ogrodzenie, urządzony ogród. Posiada również drogę dojazdową utwardzoną kostką brukową, brak chodników. Nieruchomość posiada dostęp do wszystkich sieci uzbrojenia technicznego. Kształt działki jest regularny, ukształtowanie terenu płaskie, zaś bezpośrednie sąsiedztwo stanowi zabudowa mieszkaniowa jednorodzinna. Dla powyższego obszaru na którym znajduje się nieruchomość uchwalono miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego terenów zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej w P. - Osiedle (...) - część A, uchwałą nr (...) Rady Gminy T. z dnia 27 czerwca 2000r. Teren przedmiotowej działki oznaczony jest symbolem(...) M. i stanowi tereny zabudowy mieszkaniowej.

Sąd pierwszej instancji ustalił, że w okresie 2012-2013 pozwany wprowadził zmiany i działania o charakterze operacyjnym i organizacyjnym zmierzające do ograniczenia hałasu spowodowanego startem oraz lądowaniem statków powietrznych m. in. poprzez ograniczenie operacji nocnych jedynie do dwunastu, bezdźwiękowe uruchamianie samolotów, posadowienie statków powietrznych bezpośrednio przy budynku portu lotniczego, wprowadzenie procedury cichego podejścia do lądowania i samego lądowania w ten sposób, aby podchodzenie do lądowania odbywało się w sposób „szybowcowy" przy wyłączonych silnikach, stosowanie przez pilotów statków powietrznych procedur antyhałasowych wskazanych przez producentów statków powietrznych, zabudowanie portu lotniczego od strony ul. (...) tak, aby infrastruktura stanowiła naturalną barierę akustyczną, wyeliminowanie samolotu pocztowego na rzecz samolotu odrzutowego oraz ustalenie dla helikopterów na środku lotniska miejsca na start i lądowanie. Ponadto pozwany od lipca 2013r. wprowadził koordynatora operacji lotniczych do przestrzegania operacji lotniczych do dwunastu w porze nocnej, a także na bieżąco prowadzi monitoring akustyczny pozwalający na podejmowanie odpowiednich działań celem zmniejszenia generowanego hałasu przez istniejące lotnisko.

Sąd pierwszej instancji ustalił, że wartość nieruchomości powodów według stanu na dzień 28 lutego 2012r. wynosi 592.467 zł. W związku funkcjonowaniem lotniska i wprowadzeniem uchwałą Sejmiku Województwa (...) nr (...) obszaru ograniczonego użytkowania dla lotniska P.-Ł. w P. wartość nieruchomości powodów uległa zmniejszeniu o kwotę 59.661 zł. W związku ze zwiększonym hałasem wywołanym ruchem pojazdów lotniczych zwiększonym przez wprowadzenie strefy, budynek mieszkalny położony na nieruchomości powodów wymaga adaptacji, aby spełnić wymagania dźwiękoszczelności przewidziane dla strefy wewnętrznej. Wobec powyższego konieczna jest wymiana okien na okna o wskaźniku minimalnym 33 dB, czego koszt wynosi 5.649 zł oraz zakupienie i zamontowanie nawiewników okiennych higrosterowanych dla 9 okien, czego koszt wynosi 2.722 zł, łącznie 8.370 zł netto plus podatek VAT 8%, co daje łączną kwotę 9.039,82 zł brutto. W opinii uzupełniającej biegły sądowy J. W. ostatecznie sprecyzował, że wartość nakładów koniecznych w celu adaptacji budynku mieszkalnego powodów, aby spełnić wymagania dźwiękoszczelności przewidziane dla strefy wewnętrznej wyniesie łącznie kwotę 17.194,89 zł brutto, która stanowi sumę kwot, a mianowicie kwoty 2.722 zł tytułem zakupienia i zamontowania nawiewników okiennych higrosterowanych dla 9 okien czego koszt wynosi 2.722 zł, wymiana okien na okno o wskaźniku min. 30 dB czego koszt wynosi 5.442 zł oraz o wskaźniku min. 34 dB czego koszt wynosi 7.757 zł, łącznie 15.921 zł netto plus podatek VAT 8%, co daje łączną kwotę 17.194,89 zł brutto.

Sąd pierwszej instancji ustalił, że Sejmik Województwa (...) uchwałą z dniem 30 stycznia 2012r. wprowadził strefę ograniczonego użytkowania wokół lotniska P.-Ł. przede wszystkim z uwagi na spodziewany poziom hałasu. Na poziom cen rynkowych wpływa m. in. tzw. świadomy nabywca. Planowany w przyszłości wzrost intensywności lotów nie daje możliwości poznania faktycznym właścicielom i potencjalnym nabywcom skali przyszłych utrudnień i ograniczeń z tego tytułu. Sam fakt wprowadzenia strefy ograniczonego użytkowania ze względu na spodziewany poziom hałasu lotniczego powoduje, że właściciele nieruchomości położonych w jej granicach, w tym potencjalni ich nabywcy, muszą liczyć się z odpowiednimi niedogodnościami tak w sposobie zagospodarowania, jak i w sposobie ich użytkowania. Świadomość uczestników rynku o potencjalnym podwyższonym ryzyku zamieszkiwania w okolicach lotniska, a w szczególności w obrębie utworzonego wokół niego specjalnego obszaru ograniczonego użytkowania, powoduje utratę wartości nieruchomości. Ograniczenia i niedogodności w wykorzystywaniu nieruchomości powodów zgodnie z przeznaczeniem są związane m.in. z hałasem lotniczym, którego wartość przekracza granice hałasu wyrażonego wskaźnikiem równoważnego poziomu dźwięku A dla pory dnia LAeqD = 60 dB oraz dla nocy LAeqN = 50 dB, pochodzącego od startów, lądowań i przelotów statków powietrznych, ustalonego we wskazanej wyżej uchwale. W miejscu położenia nieruchomości powodów równoważny poziom dźwięku A wynosi w dzień 60 dB, a w nocy 50 dB. Pismem z dnia 29 stycznia 2013r. powodowie wezwali pozwanego do zapłaty łącznej kwoty 164.448 zł, która stanowiła sumę kwot 124.488 zł tytułem obniżenia wartości nieruchomości oraz 40.000 zł tytułem koniecznych nakładów dla zapewnienia odpowiedniego klimatu akustycznego. Pozwany w piśmie z dnia 22 lutego 2013r. odmówił zapłaty.

Sąd pierwszej instancji powyższy stan faktyczny ustalił na podstawie dowodów z odpisów i kserokopii dokumentów, których prawdziwość oraz wiarygodność nie była kwestionowana, a nadto na podstawie zeznań świadka T. J., którego zeznania uznał za wiarygodne i podlegające pozytywnej weryfikacji. Między stronami bezsporne było, że nieruchomość powodów położona jest w strefie wewnętrznej ograniczonego obszaru użytkowania lotniska cywilnego P.-Ł.. Spór w niniejszej sprawie dotyczył ustalenia, czy na skutek działalności lotniska P.-Ł. i ustanowienia obszaru ograniczonego użytkowania doszło do spadku wartości nieruchomości powodów. Powyższe Sąd ustalił w szczególności na podstawie opinii i operatu szacunkowego biegłego sądowego rzeczoznawcy majątkowego J. W., jego opinii uzupełniającej i zeznań biegłego. W przedmiotowej opinii biegły J. W. poddał analizie porównawczej transakcje sprzedaży nieruchomości podobnych do będących przedmiotem opinii położonych poza strefą ograniczonego użytkowania. Biegły opierał się na sprawdzonych badaniach z których wynika jednoznacznie, że ze względu na bliskość lotniska, a także położenie w obszarze ograniczonego użytkowania, nieruchomości, które bezpośrednio sąsiadują z lotniskiem, są mniej atrakcyjne niż nieruchomości o podobnym standardzie i lokalizacji w innych częściach aglomeracji (...). Przyjęta przez biegłego metodyka badań jest zgodna ze standardami i znajduje oparcie w treści art. 26 ust. 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz.U. Nr 207, poz. 2109) zgodnie z którym przy określaniu wartości nieruchomości, które ze względu na ich szczególne cechy i rodzaj nie są przedmiotem obrotu na lokalnym rynku nieruchomości, można przyjmować ceny transakcyjne uzyskiwane za nieruchomości podobne na regionalnym albo krajowym rynku nieruchomości. W przypadku braku cen transakcyjnych za nieruchomości podobne uzyskiwanych na krajowym rynku nieruchomości, przy określaniu wartości nieruchomości, o których mowa w ust. 1, można przyjmować ceny transakcyjne uzyskiwane za nieruchomości podobne na zagranicznych rynkach nieruchomości (ust. 2). Rodzaj rynku, jego obszar i okres badania określa rzeczoznawca majątkowy uwzględniając w szczególności przedmiot, zakres, cel i sposób wyceny oraz dostępność danych (ust.3), Zdaniem Sądu sposób przeprowadzonych przez biegłego badań, który nie tylko poddał analizie transakcje krajowe, ale także podparł swoje wnioski doświadczeniami z innych krajów, świadczą o rzetelności opinii i wszechstronnym rozważeniu okoliczności niezbędnych do jej wydania. Biegły wyjaśnił, że z uwagi na fakt, że obszar ograniczonego użytkowania dla L. P.-Ł. istnieje przez relatywnie krótki okres nie dysponuje odpowiednią ilością danych dotyczących transakcji nieruchomościami zabudowanymi o parametrach i położeniu podobnym do nieruchomości powodów. W związku z tym biegły na potrzeby przeprowadzonych badań uwzględnił transakcje dotyczące nieruchomości o zbliżonych parametrach położonych w obrębie aglomeracji (...), a nadto posiłkował się badaniami dotyczącymi wpływu sąsiedztwa lotniska(...) P.-K. na spadek wartości sąsiadujących z nim nieruchomości położonymi w strefie ograniczonego użytkowania. W ocenie Sądu biegły w przekonujący sposób wyjaśnił, że zarówno w odniesieniu do lotniska w K., jak również lotniska Ł., głównymi czynnikami wpływającymi na spadek wartości nieruchomości są poziom hałasu odczuwalny w miejscu położenia nieruchomości oraz ograniczenia w zakresie wykonywania prawa własności wprowadzone właściwymi aktami prawa miejscowego ustanawiającymi obszary ograniczonego użytkowania. Zdaniem Sądu nie zasługiwały na uwzględnienie zarzuty pozwanego co do prawidłowości doboru nieruchomości stanowiących podstawę do badań porównawczych oraz prawidłowość określenia parametrów nieruchomości powodów. Biegły odpowiadając na te zarzuty w sposób przejrzysty i wyczerpujący odniósł się do zgłaszanych zastrzeżeń. Biegły w opinii uzupełniającej dokonując stosownej korekty danych przyjętych za podstawę opinii dokonał korekty szacowania wartości nakładów koniecznych na nieruchomości powodów, które ostatecznie ustalił na kwotę 17.194,89 zł brutto. Z raportu o oddziaływaniu na środowisko „Rozbudowa i modernizacja (...) Spółka z o.o. im. H. W." wynika, że pozwany zakłada stopniowy rozwój działalności lotniska, co ma miejsce od 2000r. i planuje zwiększenie iiczby operacji lotniczych aż do 2034r. Prognozowana w w/w raporcie liczba operacji lotniczych w 2014r. wynosiła dla pory dnia 84, a dla nocy 12, natomiast prognozy dla 2034r. wynoszą odpowiednio 120 operacji w dzień i 12 w nocy. Od 2000r. nastąpił znaczny wzrost operacji lotniczych i liczby pasażerów. W związku z tym i z uwagi na planowany wzrost natężenia ruchu lotniczego na 2034r. nie ma możliwości aktualnie oceny skali przyszłych utrudnień i ograniczeń w związku z funkcjonowaniem lotniska. Rzeczywiste pomiary poziomu hałasu w miejscu lokalizacji nieruchomości powodów byłyby zatem obarczone ryzykiem niedoszacowania wpływu funkcjonowania lotniska i wprowadzenia obszaru ograniczonego użytkowania na wartość nieruchomości powodów. Zatem ocena wpływu lotniska musi opierać się na założeniach wynikających z w/w Raportu. W zakresie zarzucanych nieprawidłowości dotyczących wyliczenia spadku wartości nieruchomości w związku z wprowadzeniem stref Sąd Okręgowy oceniając metodologię badań przyjętą przez biegłego miał na uwadze trudność w uzyskaniu wzoru pozwalającego obliczyć ułamkowy (procentowy) uszczerbek w prawie własności powodów mający bezpośrednie przełożenie na spadek wartości nieruchomości. Trudności te zauważał również biegły wskazując wprost, że obecnie jest jeszcze za wcześnie by wyciągać jednoznaczne wnioski co do realnych spadków wartości nieruchomości. W ocenie Sądu nie oznacza to jednak, że nie ma żadnej możliwości, by w sposób realny ten spadek obliczyć i należałoby - jak chciałby pozwany - oczekiwać na widoczne zmiany na rynku nieruchomości. W oczekiwaniu na owe zmiany roszczenie powodów mogłoby ulec przedawnieniu lub choćby w dłuższej perspektywie czasowej w nieuzasadniony sposób pozostać niezrealizowane, zatem założenie takie z gruntu pozbawione jest logicznego sensu. Biegły zatem stosując analizę regresją wieloraką, otrzymując funkcję wielu zmiennych doszedł do matematycznie wyliczalnych i racjonalnych wniosków o obniżeniu średniej transakcyjnej nieruchomości w strefie zewnętrznej w stosunku do nieruchomości poza strefą na poziomie 5,43 %, oraz o obniżeniu średniej transakcyjnej nieruchomości w strefie wewnętrznej w stosunku do nieruchomości poza strefą na poziomie 10,88 %. Taki ujednolicony podział nie byłby oczywiście dostateczny, bowiem nie uzależniałby spadku wartości od rzeczywistych immisji na konkretną nieruchomość. W takiej sytuacji biegły przeprowadził analizę regresji liniowej z wykorzystaniem dostępnych danych ustalając zmianę obniżenia wartości nieruchomości w stosunku do natężenia istniejącego i planowanego hałasu, ostatecznie ustalając obniżenie wartości nieruchomości na 0,7 % na każdy 1 dB ponad ogólnie dopuszczalny poziom hałasu (poza strefą). Biegły na podstawie analizy danych z punktów pomiarowych stworzył model interpolacji dzięki któremu ustalił poziom hałasu występujący w określonym miejscu położenia nieruchomości. Biegły w ustalaniu poziomu hałasu wywoływanego przez lotnisko kierował się danymi uzyskanymi z urządzeń pomiarowych zainstalowanych przez pozwanego. Sąd za słuszne uznał stwierdzenie, że nie było możliwości dokonania własnych długoterminowych badań z uwagi na koszty jakie wiązać by się z tym musiały, a które w sposób wielokrotny przekroczyłyby wartość przedmiotu sporu w niniejszej sprawie. Wyniki pomiarowe uzyskane z punktów pozwanego są oczywiście obarczone jednostkowymi błędami, ale globalna analiza uzyskanych wyników odzwierciedla hałas wywoływany właśnie przez samoloty, nie zaś jednostkowe zwiększenie hałasu wywołanego innymi okolicznościami. Zdaniem Sądu biegły J. W. w sposób rzeczowy, konsekwentny i profesjonalny przeprowadził wywód na okoliczności wskazane w tezie dowodowej. Wydane opinie Sąd uznał za spójne, logiczne i znajdujące odzwierciedlenie w materiale zgromadzonym w aktach sprawy. Biegły potrafił w sposób wyczerpujący i rzetelny odpowiedzieć na szereg kierowanych do niego pytań, w sposób należyty wyczerpując tezę dowodową. Biegły J. W. jako specjalista z danej dziedziny zawodowo trudniący się opiniowaniem ubytków wartości w związku z rozszerzeniem strefy, opierając się na własnej bazie danych, doświadczeniu i wiedzy w sposób wyczerpujący wyjaśnił także podstawę dochodzenia do zawartych w opiniach wniosków. Biegły J. W. posiada znaczne doświadczenie, gdyż sporządzał opinie w sprawach skierowanych przeciwko Skarbowi Państwa w związku z utworzeniem stref ograniczonego użytkowania wokół lotniska w K., które to opinie były podstawą wydawania orzeczeń sądowych. Sąd nie miał wątpliwości, że biegły szczegółowo zapoznał się z całym materiałem dowodowym sprawy i potrafił przeprowadzić należytą i zgodną z zasadami sztuki jego wykładnię, co pozwoliło na poczynienie stosownych ustaleń.

Sąd pierwszej instancji nie podzielił stanowiska pozwanego dotyczącego konieczności zbadania wartości nieruchomości na dzień po wprowadzeniu strefy. Badania swoje biegły odnosił do dopuszczalnego przez obszar ograniczonego użytkowania poziomu hałasu po wprowadzeniu stref mając na względzie przewidywane zwiększenie intensywności działalności aż do 2032r, Obniżenie wartości obejmuje zatem nie tylko wpływ obecnie wykonywanej działalności, ale także przewidywanej działalności w kolejnych kilkunastu latach, aż do zwiększenia intensywności działania w kierunku maksymalnych poziomów przewidzianych w powoływanych wcześniej regulacjach. Sąd z tego też względu oddalił wniosek o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego w tym przedmiocie. W sprawach dotyczących lotniska w K. były zgłaszane podobnej treści wnioski przez pełnomocnika Skarbu Państwa. Sąd uznał, że zgłaszane przez pozwanego wnioski dowodowe zmierzały jedynie do przedłużenia postępowania sądowego, a ewentualne przeprowadzenie tych dowodów niczego istotnego nie wniosłoby do sprawy. Obecnie obowiązująca procedura cywilna wprowadza istotne ograniczenia w możliwości składania nowych twierdzeń i wniosków dowodowych. W niniejszym postępowaniu strony były reprezentowane przez fachowych pełnomocników, a zatem były zobowiązane do przedstawienia już w początkowej fazie postępowania wszelkich twierdzeń, zarzutów oraz wniosków dowodowych. To właśnie koncentracji materiału dowodowego służyło wydanie przez Przewodniczącego zarządzeń zobowiązujących strony do złożenia stosownych pism procesowych. Natomiast w toku postępowania Sąd uznając, iż strony mają prawo do przytaczania argumentów na poparcie swojego stanowiska, w szczególności w odniesieniu do opinii biegłego, także zezwolił pełnomocnikom stron na złożenie stosownych pism. Odnosząc się do wniosku strony pozwanej o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego akustyka Sąd uznał, iż przy uwzględnieniu treści wyjaśnień biegłego J. W. dotyczących zagadnień akustycznych, które były w pełni logiczne i jasne, brak jest podstaw do uwzględnienia tego wniosku. Wniosek ten jest również spóźniony, gdyż pozwany nie wyjaśnił dlaczego dopiero w piśmie z dnia 16 marca 2015r. wniosek powyższy został zgłoszony. Zdaniem Sądu nic nie stało na przeszkodzie, aby wniosek powyższy przedstawić wcześniej, gdyż z uzasadnienia do wniosku wynika, iż strona pozwana odwołuje się do dokumentów, którymi dysponowała znacznie wcześniej i były jej znane wszelkie argumenty powodów na uzasadnienie stanowisko w sprawie.

Sąd pierwszej instancji nie uznał również za zasadne zarzuty dotyczące braku konieczności prowadzenia rewitalizacji akustycznej. Biegły J. W. wnikliwie opisał podstawy prawne izolacyjności akustycznej z których wynika prawidłowy oraz dopuszczalny poziom hałasu w budynkach mieszkalnych. Uwzględniono przy tym, że zachowanie odpowiedniej izolacyjności akustycznej budynku w trakcie operacji lotniczych powoduje utrudnienie wymiany powietrza w pomieszczeniach ze względu na brak możliwości rozszczelnienia okien. Oceniając stan budynków powodów biegły ustalił, że w dniu wprowadzenia w życie rozporządzenia przegrody domów zapewniały właściwą ochronę pomieszczeń dla dopuszczalnych norm hałasu w środowisku określonych przepisami prawa, ale w odniesieniu do dopuszczalnych przez prawo naruszeń. Nie miały znaczenia dla sprawy argumenty pozwanego, że badać należy poziom hałasu występujący wcześniej. Jeśli bowiem uprzednio pozwany także przekraczał dopuszczalne normy, ale nie miał do tego legitymacji prawnej, to jego działania traktować należy jako naruszające dobra powodów i stanowiące niedozwolone immisje. W takiej sytuacji punktem odniesienia musiały być normy obowiązujące uprzednio, nie zaś rzeczywiście występujący uprzednio hałas. Na podstawie wartości tych samych przegród budynku, w odniesieniu do wielkości hałasu wynikającego z rozporządzenia wojewody, biegły dokonał wyliczenia z którego wynika, że obecnie przegrody te nie zapewniają właściwej ochrony pomieszczeń dia dopuszczalnych norm hałasu. Wnioski te odniesiono do szczegółowych wyliczeń nakładów koniecznych w budynku powodów celem zapewnienia prawidłowych parametrów akustycznych i wentylacyjnych. Na podstawie przedstawionego kosztorysu biegły precyzyjnie wymienił potrzebne działania i wyliczył ich wartość dla budynku powodów. W opinii uzupełniającej z dnia 2 października 2014r. biegły dokonał rozliczenia wymagalności uzupełnienia doizoiowania akustycznego wg norm z końcówką(...) gdzie izolacyjność okien przyjęto na poziomie (...) (...). Wnioski płynące z opinii Sąd uznał za prawidłowe szczególnie, że biegły w sposób wyczerpujący wyjaśnił przyjęty sposób wyliczenia nakładów koniecznych celem zapewnienia odpowiedniego klimatu akustycznego dla budynku powodów, należycie uzasadniając przyjętą metodykę pracy.

W zakresie zarzutów dotyczących konieczności uwzględnienia przez biegłego normy PN-B- (...) (...) (...).02, Sąd wskazał, że w uzasadnieniu do uchwały (...)Sejmiku Województwa (...) z dnia 30 stycznia 2012r. w sprawie utworzenia obszaru ograniczonego użytkowania dla lotniska P.- Ł. w P., w punkcie III pkt 4 wyraźnie podano, że w zakresie wymagań technicznych dotyczących budynków w strefie wewnętrznej ograniczenia dotyczą zapewnienia odpowiedniego klimatu akustycznego wewnątrz pomieszczeń wymagających komfortu, stosuje się wartości określone w Polskiej Normie (...) (...) (...) Akustyka budowlana Ochrona przed hałasem pomieszczeń w budynkach. Interpretacja zamierzeń organu uchwałodawczego nie może pozostać bez znaczenia dla ustaleń jaką normę należy stosować przy ustalania izolacyjności akustycznych budynku. Skoro Sejmik Województwa wskazał wyraźnie, że za miarodajną uznawał normę PN-87/B- (...).02, to już z samego takiego założenia wynika, że nie ma podstaw by stosować inną normę. Nadto biegły w sposób rzeczowy wyjaśnił też, że nie ma możliwości uwzględnienia obu norm, gdyż w toku analiz raportów monitorujących nie udało się ustalić trzech najniekorzystniejszych miesięcy w roku, aby średnia liczba operacji lotniczych w rejonie danego punktu przekraczała wartość min. 8. Wyjaśniono przy tym, że najbardziej wymagającym warunkiem obu norm jest ten wynikający z normy (...) (...) (...) i Sąd uznał za słuszne stosowanie najbardziej rygorystycznych standardów, skoro rewitalizacja budynku ma zapewnić komfort akustyczny nawet w skrajnej sytuacji w której pozwany korzystać będzie z przysługujących mu uprawnień przekraczania norm hałasu.

Sąd pierwszej instancji podkreślił, że biegły J. W. na rozprawie wyjaśnił zmianę wartości uzyskanych w opinii uzupełniającej w stosunku do opinii głównej, W odpowiedzi na zarzuty pozwanego wyjaśniono też, że poziom hałasu półgodzinny nocny nie może być tożsamy hałasowi ekspozycyjnemu. Biegły dokładnie wskazał sposób liczenia hałasu dla konkretnej nieruchomości wyjaśniając, że z uwagi na rozłożenie punktów pomiarowych nie istnieje możliwość korzystania z konkretnych wyników, lecz oparł się na danych uzyskanych od pozwanego. Punkty pomiarowe rozmieszcza pozwany i biegły musiał dokonać samodzielnego obliczenia siatki. Biegły w opinii uzupełniającej przyjął (...) dla okien w wysokości 29 decybeli, zaś w zależności od producenta wskaźniki były różne, lecz okna przedmiotowe były zbliżone do 29 dB. Zatem biegły sądowy dokonał autokorekty swych wyliczeń. Z powyższego wyprowadził wniosek, że skoro zmienił się standard izolacyjny okien, to automatycznie wpływa to na obniżenie standardu akustycznego całej przegrody w skład której okno wchodzi. W konsekwencji Sąd uznał główną opinię biegłego i opinie uzupełniające za przydatne do rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Opinie zostały sporządzone przez biegłego dysponującego wiedzą i doświadczeniem w sporządzaniu opinii w analogicznych sprawach związanych z wprowadzeniem obszaru ograniczonego użytkowania i są zgodne z zasadami logiki. Dodatkowo biegły w sposób wyczerpujący i stanowczy ustosunkował się do zarzutów stron tak na piśmie jak i zeznając przed Sądem.

Sąd pierwszej instancji uznał, że załączane przez strony w szczególności przez pozwanego opinie, operaty oraz referaty nie dawały dostatecznych podstaw do podważenia wniosków płynących z opinii biegłego. Miały one jedynie charakter dokumentu prywatnego, a nadto nie dyskredytowały zarówno profesjonalizmu jak i efektów pracy J. W., reprezentowały jedynie odmienne zapatrywanie na zmianę wartości nieruchomości, poziom hałasu oraz konieczność rewitalizacji akustycznej budynku. Sąd podkreślił, że pozwany przez cały czas w sposób ścisły współpracuje z przedsiębiorstwem (...) sp. z o.o. do którego zadań należy kontrola i ocena wyników uzyskanych z punktów pomiarowych. Nie było przeszkód, by do akt złożyć wyniki przeprowadzonych przez to przedsiębiorstwo badań i opinii jeszcze przed wydaniem przez biegłego opinii, aby ten przystępując do wykonywania pracy mógł korzystać lub odnieść się do nich w opinii głównej. Sąd oddalił wnioski dowodowe o przeprowadzenie dowodów z opinii biegłego akustyka, z zakresu nieruchomości i budownictwa oraz spadku wartości nieruchomości uznając, że dotychczas wydane opinie oraz ich późniejsze uzupełnienie wraz z zeznaniami biegłego w sposób dostateczny rozstrzygają istotne dla sprawy kwestie (art. 217 § 3 k.p.c.). Potrzeba powołania nowego biegłego na tożsamą okoliczność powinna wynikać z okoliczności sprawy, a nie z samego niezadowolenia strony pozwanej z dotychczas złożonej opinii lub z konieczności dodatkowego poparcia swoich postulatów. Stąd też o dopuszczeniu dowodu z opinii innego biegłego na tożsame okoliczności nie może decydować wyłącznie wniosek strony, lecz zawarte w tym wniosku konkretne uwagi i argumenty podważające miarodajność dotychczasowej opinii lub co najmniej miarodajność tę poddające w wątpliwość. W przeciwnym wypadku wniosek taki musi być uznany za zmierzający wyłącznie do nieuzasadnionej zwłoki w postępowaniu, co powinno skutkować jego pominięciem w świetle art. 217 § 3 k.p.c. (wyrok Sądu Najwyższego z 4 sierpnia 1999r. I PKN 20/99, OSNP 2000, Nr 22, poz. 807; wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 5 czerwca 2002r. III AUA 811/02, OSA 2003, Nr 9, poz. 35). W sprawie niniejszej strona pozwana w swoich wnioskach oraz przy zgłaszaniu zastrzeżeń do protokołu nie przywołała argumentów dyskredytujących dotychczasowe opinie. Ponadto nie potrafiła też podczas przesłuchania biegłego naprowadzić takich kierowanych do niego pytań, które podważałyby jego profesjonalizm lub czyniły wnioski błędnymi.

W tak ustalonym stanie faktycznym i po dokonanej ocenie dowodów Sąd pierwszej instancji uznał, że powództwo w części zasługiwało na uwzględnienie.

Sąd pierwszej instancji podkreślił, że w niniejszej sprawie powodowie domagali się odszkodowania za spadek wartości nieruchomości wskazując, że z uwagi na fakt wprowadzenia obszaru ograniczonego użytkowania dla lotniska P.-Ł. w P. uchwałą nr (...)Sejmiku Województwa (...) z dnia 30 października 2012r. należąca do powodów nieruchomość znalazła się w strefie wewnętrznej w/w obszaru. Powodowie podnosili, że w związku z funkcjonowaniem lotniska i wprowadzeniem obszaru ograniczonego użytkowania doszło do spadku wartości rynkowej ich nieruchomości. Stosownie do art.129 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001r. Prawo ochrony środowiska (dalej p.o.ś.) jeżeli w związku z ograniczeniem sposobu korzystania z nieruchomości korzystanie z niej lub z jej części w dotychczasowy sposób lub zgodny z dotychczasowym przeznaczeniem stało się niemożliwe lub istotnie ograniczone, właściciel nieruchomości może żądać wykupienia nieruchomości lub jej części. Zgodnie z ustępem 2 w/w artykułu w związku z ograniczeniem sposobu korzystania z nieruchomości jej właściciel może żądać odszkodowania za poniesioną szkodę; szkoda obejmuje również zmniejszenie wartości nieruchomości. Przewidziana w art. 129 p.o.ś. odpowiedzialność odszkodowawcza obejmuje także te szkody, które wynikają z przekroczenia standardów jakości środowiska w zakresie emitowanego hałasu. Artykuł 135 ust. 1 p.o.ś., przewidujący możliwość ustanowienia obszaru ograniczonego użytkowania, jest wyjątkiem od zasady wyrażonej w art. 144 ust. 1 p.o.ś. zgodnie z którą eksploatacja instalacji w rozumieniu art. 3 pkt 6 p.o.ś. nie powinna powodować przekroczenia standardów jakości środowiska. Wyjątek ten polega na tym, że na terenie obszaru ograniczonego użytkowania eksploatacja instalacji może powodować przekroczenie standardów jakości środowiska. W art. 129 - 136 p.o.ś. ustawodawca uregulował samodzielne podstawy odpowiedzialności odszkodowawczej związanej z ograniczeniem sposobu korzystania z nieruchomości oraz z utworzeniem obszaru ograniczonego użytkowania opierając się na założeniu, że ryzyko szkód związanych z działalnością uciążliwą dla otoczenia powinien ponosić podmiot, który tę działalność podejmuje dla własnej korzyści. Przesłankami tej odpowiedzialności są: wejście w życie rozporządzenia lub aktu prawa miejscowego powodującego ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości, szkoda poniesiona przez właściciela nieruchomości, jej użytkownika wieczystego lub osobę, której przysługuje prawo rzeczowe do nieruchomości i związek przyczynowy między wprowadzonym ograniczeniem sposobu korzystania z nieruchomości a szkodą. Z art. 129 ust. 2 p.o.ś. wynika, iż szkodą jest także zmniejszenie wartości nieruchomości, co koresponduje z pojęciem straty w rozumieniu art. 361 § 2 k.c. przez którą rozumie się m.in. zmniejszenie aktywów. Obniżenie wartości nieruchomości stanowi przy tym wymierną stratę niezależnie od tego czy właściciel ją zbył, czy też nie zamierza podjąć w tym kierunku żadnych działań, nieruchomość jest bowiem dobrem o charakterze inwestycyjnym. Według art. 129 ust. 2 p.o.ś. ograniczeniem sposobu korzystania z nieruchomości jest także ustanowienie obszaru ograniczonego użytkowania. W związku z ustanowieniem obszaru ograniczonego użytkowania pozostaje nie tylko obniżenie wartości nieruchomości będące następstwem ograniczeń przewidzianych bezpośrednio w treści rozporządzenia o utworzeniu obszaru, lecz także obniżenie wartości nieruchomości wynikające z tego, że wskutek wejścia w życie rozporządzenia dochodzi do zawężenia granic własności (art. 140 k.c. w zw. z art. 144 k.c.) i tym samym ścieśnienia wyłącznego władztwa właściciela względem nieruchomości położonej na obszarze ograniczonego użytkowania. O ile bowiem właściciel przed wejściem w życie rozporządzenia mógł żądać zaniechania immisji (hałasu) przekraczającej standard ochrony środowiska, o tyle w wyniku ustanowienia obszaru ograniczonego użytkowania możliwości takiej został pozbawiony. Inaczej mówiąc szkodą podlegającą naprawieniu na podstawie art 129 ust. 2 p.o.ś. jest także obniżenie wartości nieruchomości wynikające z faktu, iż właściciel nieruchomości będzie musiał znosić dopuszczalne na tym obszarze immisje np. hałas (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 lutego 2010r. III CZP 128/09, LEX nr 578138).

Sąd pierwszej instancji uznał, że w niniejszej sprawie istnieje związek przyczynowy pomiędzy utworzeniem obszaru ograniczonego użytkowania i ograniczeniami powodów w korzystaniu ze swojej nieruchomości (i w związku z korzystaniem z niej ze środowiska), wynikający z hałasu związanego z funkcjonowaniem lotniska Ł., a szkodą powodów w postaci zmniejszenia wartości nieruchomości. Obszar ograniczonego użytkowania dla terenów wokół lotniska Ł. wprowadzono, bo nie można było dotrzymać standardów emisji hałasu dla środowiska. Hałas natomiast ogranicza sposób korzystania z nieruchomości powodów, bo w związku z utworzeniem obszaru zobowiązani są oni znosić przekroczenia norm hałasu na swojej nieruchomości. Z opinii biegłego J. W. wynika, że nabywcy nieruchomości wiążą położenie nieruchomości w obszarze ograniczonego użytkowania przede wszystkim z hałasem. Dla nich strefa obszaru ograniczonego użytkowania wiąże się z uciążliwością zwiększonej emisji hałasu, a to wpływa na decyzje o kupnie nieruchomości położonej w strefie za niższą cenę w porównaniu z nieruchomościami położonymi na terenach podobnych, a położonych poza strefą. Zdaniem Sądu w związku z tym jest oczywiste, że zmniejszenie wartości nieruchomości powodów wyliczone przez biegłego jest związane z wprowadzeniem obszaru ograniczonego użytkowania, a konkretnie z ograniczeniem w korzystaniu z nieruchomości związanym z korzystaniem ze środowiska polegającym na obowiązku znoszenia przekroczeń norm hałasu lotniczego.

Sąd pierwszej instancji nie podzielił zarzutu pozwanego, że powodowie nabywając nieruchomość zdawali sobie sprawę z uciążliwości sąsiedztwa lotniska. W tym okresie immisje emitowane przez lotnisko miały znacznie mniejsze natężenie, co wynika wprost ze statystyki lotów ruchu lotniczego przedłożonej przez pozwanego do odpowiedzi na pozew. W 2000r, z (...) skorzystało 227.847 pasażerów przy 13.225 operacjach lotniczych. W 2008r. liczba pasażerów wyniosła już 1.274.679 przy 23.609 operacji lotniczych, natomiast w 2012r. liczby te odpowiednio wynosiły 1.595.221 i 25.261. Zatem wzrost natężenia ruchu od 2000r. jest znaczny. Natomiast do 2034r. Port przewiduje jeszcze zwiększenie operacji lotniczych. Zmniejszenie wartości nieruchomości powodów nastąpiło dlatego, że poziom natężenia hałasu na tym lotnisku zwiększył się znacząco w związku z jego rozbudową, a tego zdarzenia w dacie nabycia nieruchomości powodowie nie mogli przewidzieć. Trudno było także ówcześnie przewidzieć, że dojdzie do wprowadzenia obszaru ograniczonego użytkowania, który niejako usankcjonuje ponadnormatywny hałas emitowany przez lotnisko, pozbawiając tym samym właścicieli nieruchomości prawa do żądania zaniechania uciążliwych emisji, które są związane immanentnie z własnością nieruchomości (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 kwietnia 2010r. II CSK 685/09, Legalis).

Zdaniem Sądu nie zasługiwał na uwzględnienie wniosek pozwanego dotyczący konieczności zbadania wartości nieruchomości powodów na dzień po wprowadzeniu strefy. Badania swoje biegły odnosił do dopuszczalnego przez obszar ograniczonego użytkowania poziomu hałasu po wprowadzeniu stref mając na względzie przewidywane zwiększenie intensywności działalności aż do 2032r. Obniżenie wartości obejmuje zatem nie tylko wpływ obecnie wykonywanej działalności, ale także przewidywanej działalności w kolejnych kilkunastu latach, aż do zwiększenia intensywności działania w kierunku maksymalnych poziomów przewidzianych w powoływanych wcześniej regulacjach. Zadaniem Sądu było w sposób kompleksowy rozważyć spadek wartości nieruchomości w związku z wprowadzonymi strefami w oparciu o możliwie najbardziej niekorzystne działanie lotniska przewidziane rozporządzeniem. Roszczenie powodów jest ściśle związane z wprowadzoną strefą ograniczonego użytkowania, nie było zatem okolicznością determinującą zasadność pozwu czy pozwany obecnie wykorzystuje w pełni możliwości przewidziane w rozporządzeniu, lecz jak samo uprawnienie do realizacji działań naruszających dobra powodów wpływa na obniżenie tejże wartości. Roszczenie powodów ograniczone jest trzyletnim terminem prekluzyjnym, a zatem właściciele nieruchomości w obszarze ograniczonego użytkowania wystąpić muszą z żądaniem zapłaty przed upływem tego okresu. Przyjęcie argumentacji pozwanego prowadziłoby do konstatacji, że w przypadku gdyby pozwany nie wykorzystywał w tym okresie (oraz późniejszego terminu przedawnienia) możliwości wprowadzonych strefą i nie dochodziłoby do immisji z jego strony, to powodom żadne roszczenie by nie przysługiwało. Sąd takiej tezy nie zaakceptował. Samo wprowadzenie stref, a zatem zalegalizowanie jurydycznie bezprawnych działań pozwanego, niezależnie od wcześniejszych czy późniejszych faktycznych emisji, wpływa na prawa powodów. Udzielone pozwanemu przez prawodawcę zezwolenie na działanie naruszające dobra powodów - niezależnie od jego rzeczywistego wykonywania - już z samej istoty narusza wszak własność powodów. Wprowadzenie stref nastąpiło z jednej strony po to, by umożliwić pozwanemu rozbudowę infrastruktury oraz rozwój przedsiębiorstwa, z drugiej zaś aby dokonać ewentualnej - przewidywanej przez prawodawcę - legalizacji dotychczasowych działań lotniska. Nie są zatem zasadne argumenty, że przed wprowadzeniem stref hałas wywoływany przez lotnisko był tożsamy z tym, który występuje obecnie. O ile bowiem uprzednio w razie przekroczenia obowiązujących wówczas norm hałasu powodom przysługiwało szereg roszczeń związanych z ochroną własności w tym roszczenie o zaniechanie immisji, to obecnie - po legalizacji działań pozwanego - uprawnienia takie zostało im odebrane. Przeciwko osobie, która narusza własność w inny sposób aniżeli przez pozbawienie właściciela faktycznego władztwa nad rzeczą, przysługuje właścicielowi roszczenie o przywrócenie stanu zgodnego z prawem i o zaniechanie naruszeń (art. 222 § 2 k.c.). Nadto ochrona własności przewidziana została w art. 21 i 64 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, zaś zgodnie z treścią art. 64 ust. 3 Konstytucji własność może być ograniczona tylko w drodze ustawy i tylko w zakresie w jakim nie narusza ona istoty prawa własności. W realiach niniejszej sprawy prawo własności powodów ograniczone zostało m.in. przez art. 135 i 174 ust. 3 p.o.ś. i wydane w następstwie tej ustawy rozporządzenie wojewody ustanawiające strefę ograniczonego użytkowania. Nie tyle zatem bezpośrednio hałas wywołany przez lotnisko narusza prawa powodów, jak obowiązek znoszenia tego hałasu, a ściślej obowiązek znoszenia wszelkich działań lotniska przewidzianych zarówno przez przepisy prawa ochrony środowiska oraz w/w rozporządzenie. Kwintesencją obniżenia wartości nieruchomości powodów jest zatem umniejszenie uprawnień właścicielskich wyrażonych w szczególności poprzez znoszenie działań lotniska, zarówno występujących obecnie jak i wszelkich działań, które według ustawy prawo ochrony środowiska oraz rozporządzenia są dopuszczalne w przyszłości. Odszkodowanie zasądzone w wyroku obejmuje rekompensatę zmniejszenia wartości nieruchomości powodów w wyniku wprowadzenia zmian w ograniczeniach i progach dopuszczalnego hałasu w stosunku do obowiązujących wcześniej. Określenie zakresu szkody nastąpiło przy kompleksowym uwzględnieniu wszystkich negatywnych skutków, które wynikają z nadmiernego poziomu hałasu. Nie jest to więc odszkodowanie „za hałas", lecz za jego ekonomicznie wymierne skutki dla wartości nieruchomości. Sąd zarzuty pozwanego wskazujące na tożsame wykonywanie działań przed i po 28 lutego 2012r. uznał za całkowicie chybione. Pozwany zdaje się tym samym albo przyznawać podejmowanie bezprawnych działań przed wprowadzeniem obszaru ograniczonego użytkowania sugerując powodom istnienie po ich stronie dodatkowego roszczenia odszkodowawczego (art. 435 k.c.), albo też pomija przyznane mu obecnie uprawnienie do przekraczania norm hałasu. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 21 sierpnia 2013r. (II CSK 578/12, OSNC 2014/4/47, Biul. SN 2013/12/18) wskazał, że argumentacja pozwanego oparta na twierdzeniu, że hałas wokół lotniska występował już wcześniej i powodowie powinni to uwzględniać dokonując kupna, nie podważa zatem uprawnienia do odszkodowania z tytułu utworzenia obszaru ograniczonego użytkowania, bez jego wprowadzenia powodowie mogliby się domagać zaniechania nadmiernych immisji dźwiękowych, natomiast po jego wprowadzeniu muszą je tolerować, konieczność znoszenia hałasu stanowi więc normalny skutek wprowadzenia obszaru. Także Sąd Apelacyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 13 stycznia 2011r.w sprawie I ACa 1028/10 wyraził pogląd, iż szkodą podlegająca naprawieniu na podstawie art. 129 ust. 2 p.o.ś. jest obniżenie wartości nieruchomości wynikające z faktu, iż właściciel nieruchomości będzie musiał znosić dopuszczalne na tym obszarze immisje ( np. hałas). Brak jest podstaw do wąskiego ujmowania odpowiedzialności odszkodowawczej z art. 129 ust. 2 p.o.ś. Sąd Apelacyjny powołał się w cyt. wyżej uzasadnieniu na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 lutego 2010r. w sprawie III CZP 1128/09 w którym stwierdzono, że w związku przyczynowym z ustanowieniem obszaru ograniczonego użytkowania pozostaje nie tylko obniżenie wartości nieruchomości będące następstwem ograniczeń przewidzianych bezpośrednio w treści rozporządzenia o utworzeniu obszaru, lecz także obniżenie wartości nieruchomości wynikające z tego, że wskutek wejścia w życie rozporządzenia dochodzi do zawężenia granic własności ( art. 140 k.c. w zw. z art. 144 k.c. ) i tym samym ścieśnienia wyłącznego władztwa właściciela względem nieruchomości położonej na obszarze ograniczonego użytkowania. O ile bowiem właściciel przed wejściem w życie rozporządzenia mógł żądać zaniechania immisji hałasu przekraczającej standard ochrony środowiska, o tyle w wyniku ustanowienia obszaru ograniczonego użytkowania możliwości takiej został pozbawiony. A zatem szkodą podlegająca naprawieniu na podstawie art. 129 ust. 2 p.o.ś. jest także obniżenie wartości nieruchomości wynikające z faktu, że właściciel nieruchomości będzie musiał znosić dopuszczalne na tym obszarze immisje.

W ocenie Sądu bez znaczenia dia rozstrzygnięcia niniejszej sprawy były podnoszone przez pozwanego zarzuty, że pozwany podejmuje środki mające na celu zminimalizowanie uciążliwości związanych z działalnością lotniska dla sąsiednich nieruchomości mieszkalnych. Działania te, jak wynika z opinii biegłego, nie doprowadziły do zmniejszenia poziomu hałasu do takiego poziomu, który odpowiadałby normom wskazanym w w/w rozporządzeniu i tym samym umożliwiłyby zlikwidowanie obszaru ograniczonego użytkowania utworzonego dia lotniska P. - Ł.. Z opinii biegłego J. W. wynika, że w związku z wejściem w życie uchwały Sejmiku Województwa (...) nr(...)z dnia 30 stycznia 2012r. nastąpił spadek wartości nieruchomości powodów znajdującej się w strefie wewnętrznej obszaru ograniczonego użytkowania lotniska Ł.. Spadek ten stanowi różnicę między wartością nieruchomości według stanu na dzień 28 lutego 2012r. według aktualnego przeznaczenia, a wartością nieruchomości według stanu z dnia 28 lutego 2012r. traktowanego jako teren nie obciążony ponadnormatywnym hałasem i związanymi z nim ograniczeniami. Z wyliczeń biegłego wynika, że spadek wartości rynkowej nieruchomości powodów wyraża się w kwocie 59.661 zł. W ocenie Sądu powołana wyżej suma stanowi szkodę powodów w związku z usytuowaniem przedmiotowej nieruchomości w strefie wewnętrznej obszaru ograniczonego użytkowania lotniska P. “ Ł. w P., która pozostaje w adekwatnym związku z istniejącymi na tym terenie przekroczeniami norm hałasu i wynikającymi z tego ograniczeniami w prawie własności powodów. Obowiązek znoszenia tych przekroczeń wynika zaś z wprowadzenia obszaru ograniczonego użytkowania w/w uchwałą nr (...) Powodowie nie mogą korzystać ze swojej nieruchomości wolnej od hałasu lotniczego, przekraczającego nadto dopuszczalne przez obowiązujące prawo poziomy emisyjne. Sąd uznał, że utrata wartości nieruchomości powodów nie jest szkodą jedynie hipotetyczną, aktualizującą się dopiero w chwili rozporządzenia prawem. Własność nieruchomości stanowi dobro o charakterze inwestycyjnym, jest lokatą kapitału. Sąd podzielił stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w uchwale z 12 października 2001r. III CZP 57/01 (OSNC 2002, nr 5, poz. 57), że anachronizmem jest przyjmowanie różnych sposobów określenia wartości takich samych rzeczy w zależności od tego, czy są przeznaczone do normalnego używania i korzystania przez właściciela, czy też są przeznaczone do zbycia. W warunkach gospodarki rynkowej każda rzecz mająca wartość majątkową może być w każdym czasie przeznaczona na sprzedaż. Zbycie rzeczy jest takim samym uprawnieniem właściciela jak korzystanie z niej, wobec czego traci także znaczenie odróżnienie wartości użytkowej rzeczy od jej wartości handlowej. Miernikiem wartości majątkowej rzeczy jest pieniądz, a jej weryfikatorem rynek. Rzecz zawsze ma taką wartość majątkową, jaką może osiągnąć na rynku. Obniżenie wartości nieruchomości stanowi przy tym wymierną stratę, niezależnie od tego czy właściciel ją zbył, czy też nie zamierza podjąć w tym kierunku żadnych działań, nieruchomość jest bowiem dobrem o charakterze inwestycyjnym (wyroki Sądu A pelacyjnego w P. z dnia 13 stycznia 2011r. I ACa 1028/10, LEX nr 898628, z 14 lipca 2010r. I ACa 864/09, z 30 września 2010r. I ACa 210/10, z 25 sierpnia 2010r. I ACa 626/09 i z dnia 17 czerwca 2010r. I ACa 772/09).

Sąd pierwszej instancji uznał, że niezależnie od powyższego uwzględnieniu co do zasady podlegało roszczenie powodów związane z koniecznością przeprowadzenia rewitalizacji akustycznej domu. W uchwale Sejmiku Województwa (...) z dnia 30 stycznia 2012r. nr(...) w sprawie utworzenia obszaru ograniczonego użytkowania dla lotniska P. - Ł. w P. wprowadzono wymagania techniczne dotyczące budynków położonych w strefie wewnętrznej obszaru ograniczonego użytkowania w postaci obowiązku zapewnienia właściwego klimatu akustycznego w budynkach z pomieszczeniami wymagającymi ochrony akustycznej poprzez stosowanie przegród budowlanych o odpowiedniej izolacyjności akustycznej. W uchwale wskazano, że przez odpowiednią izolacyjność akustyczną przegród budowlanych należy rozumieć izolacyjność akustyczną określoną zgodnie z Polskimi Normami w dziedzinie akustyki budowlanej z uwzględnieniem poziomu hałasu powodowanego przez starty, lądowania, przeloty statków powietrznych, operacje naziemne i inne źródła hałasu związane z funkcjonowaniem lotniska, przy zapewnieniu wymaganej wymiany powietrza w pomieszczeniu, a także wymaganej izolacyjności cieplnej. Wskazano również, że przez właściwy klimat akustyczny w budynkach rozumie się poziom dźwięku zgodny z obowiązującymi Polskimi Normami w dziedzinie akustyki budowlanej. Bezpośrednim uszczerbkiem powodów związanym z ustanowieniem strefy ograniczonego użytkowania są również koszty związane z zapewnieniem w ich budynku mieszkalnym właściwego klimatu akustycznego. Zgodnie bowiem z art. 136 ust. 3 p.o.ś. w razie określenia na obszarze ograniczonego użytkowania wymagań technicznych dotyczących budynków szkodą, o której mowa w art. 129 ust. 2, są także koszty poniesione w celu wypełnienia tych wymagań przez istniejące budynki, nawet w przypadku braku obowiązku podjęcia działań w tym zakresie. Sąd uznał, że nie stoi na przeszkodzie zasądzenie na rzecz powodów kosztów rewitalizacji akustycznej budynków okoliczność, iż powodowie takich kosztów jeszcze nie ponieśli. Sama wykładnia językowa art. 136 ust. 3 p.o.ś. nie prowadzi do wniosku, że tylko w przypadku poniesienia przedmiotowych nakładów można żądać ich zwrotu. Ustawodawca użył określenia „także koszty poniesione", co mogłoby wskazywać na koszty już wydatkowane w celu wypełnienia wymagań technicznych. Jednak odwołanie do art. 129 ust. 2 oraz słowo „także" wskazują, że jest to tylko jedna ze szkód, które podlegają naprawieniu na podstawie art. 129 ust. 2. Przy dokonaniu wykładni wskazanego przepisu Sąd zwrócił uwagę, że celem uregulowań art. 129 i 136 p.o.ś. jest ułatwienie osobom poszkodowanym w wyniku wprowadzenia obszaru ograniczonego użytkowania dochodzenia roszczeń odszkodowawczych. Stąd Sąd przyjął, że wskazanie na koszty poniesione w celu spełnienia wymagań technicznych przez istniejące budynki miało wyeliminować spory co do objęcia tych kosztów obowiązkiem naprawienia szkody. Ustęp 3 art. 136 p.o.ś. został wprowadzony z dniem 28 lipca 2005r., a więc już w czasie, kiedy obowiązywało rozporządzenie o wprowadzeniu strefy ograniczonego użytkowania. Jako element szkody uznano „także szkody poniesione", a nie „wyłącznie koszty już poniesione", stąd też przepisu art. 136 ust. 3 p.o.ś . nie można traktować jako zawężającego zakres odszkodowania wskazany w art. 129 ust. 2 tejże ustawy. Wysokość szkody powodów - nakładów koniecznych na zapewnienie właściwego klimatu akustycznego - została wykazana poprzez opinie biegłego sądowego J. W.. Z wyliczeń biegłego wynika, że koszty adaptacji, aby spełnić wymagania dźwiękoszczelności przewidziane dla strefy wewnętrznej obszaru ograniczonego użytkowania nieruchomości stanowią kwotę 17.194,89 zł. Sąd mając powyższe na uwadze zasądził od pozwanego na rzecz powodów łącznie kwotę 76.855,89 zł w tym 59.661 zł tytułem odszkodowania za spadek wartości nieruchomości oraz 17.194,89 zł tytułem odszkodowania za konieczność dokonania adaptacji akustycznej, oddalając powództwo w pozostałym zakresie.

Sąd pierwszej instancji o roszczeniu odsetkowym orzekł w trybie art. 481 § 1 k.c. w zw. z art. 455 k.c. uznając, że data doręczenia pozwanemu opinii biegłego wyliczającego wartość nieruchomości, kwot rewitalizacji akustycznej i spadku wartości nieruchomości winna być miarodajna dla ustalenia terminu od którego pozwany ma świadomość rzeczywistej wartości kierowanych przeciwko niemu roszczeń przez powodów. Na wcześniejszym etapie postępowania powodowie nie mogli określić precyzyjnie wysokości żądania, zaś pozwany nie mógłby jej zweryfikować. W związku z tym, że opinia biegłego sądowego co do kwoty spadku wartości nieruchomości w wysokości 59.661 zł została doręczona pozwanemu w dniu 27 czerwca 2014r., odsetki ustawowe winny się należeć od dnia 28 czerwca 2014r. Ponadto w tym samym dniu została doręczona pozwanemu opinia biegłego sądowego odnośnie wartości koniecznych nakładów rewitalizacyjnych celem zapewnienia budynkowi powodów właściwego klimatu akustycznego w kwocie 9.039,82 zł, a zatem odsetki ustawowe również przysługują od dnia 28 czerwca 2014r. Stąd od łącznej kwoty 68.700,82 zł stanowiącej sumę w/w kwot należą się odsetki ustawowe od dnia 28 czerwca 2014r. do dnia zapłaty. Jednakże biegły sądowy w opinii uzupełniającej z dnia 2 października 2014r. dokonał ostatecznego sprecyzowania wartości koniecznych nakładów rewitalizacyjnych na budynek powodów podwyższając je do kwoty 17.194,89 zł, co stanowiło między pierwotnym a ostatecznym określeniem niezbędnych nakładów akustycznych różnicę w kwocie 8.155,07 zł (17.194,89 - 9.039,82 zł = 8.155,07 zł). Uzupełniająca opinia biegłego została doręczona pozwanemu w dniu 16 października 2014r., a zatem odsetki ustawowe od w/w kwoty należą się od dnia 17 października 2014r. do dnia zapłaty. W pozostałym zakresie roszczenie odsetkowe podlegało oddaleniu.

Sąd pierwszej instancji o kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 100 k.p.c. mając na uwadze wynik sprawy. Powodowie wnieśli o zapłatę 118.400 zł, zaś powództwo uwzględniono do łącznej kwoty 76.855,89 zł, powodowie wygrali zatem proces w 65%. Na koszty niniejszego postępowania złożyła się opłata sądowa od pozwu w wysokości 5.920 zł, zaliczka na poczet opinii biegłego w wysokości 3.000 zł oraz wydatek tymczasowo poniesiony ze strony Skarbu Państwa w kwocie 1.915,39 zł. Powodowie ponieśli koszty sądowe w kwocie 8.920 zł (5.920 zł + 3.000), a łączne koszty postępowania wyniosły 10.835,39 zł (opłaty 5.920 zł, zaś wydatki 4.915,39 zł - 3.000 zł + 1.915,39 zł). Powodowie przegrali sprawę w 35%, w związku z czym na powodów przypada do poniesienia kwota

3.792.39  zł (10.835,39 zł x 35%), a zatem należy się im od pozwanego kwota 5.127,61 zł, która stanowi różnicę między kosztami sądowymi poniesionymi przez powodów, a kwotą przegraną (8.920 zł - 3.792,39 zł = 5.127,61 zł). Natomiast wynagrodzenie pełnomocnika w wysokości 3.600 zł ustalono zgodnie z § 6 pkt 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, a opłatę skarbową ustalono w kwocie 17 zł, łącznie 3.617 zł. Z tej kwoty powodom należała się kwota 2.351,05 zł, zaś pozwanemu 1.265,95 zł, stąd po rozliczeniu powodom należy się kwota 1.085,10 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego Łącznie koszty postępowania zasądzone od pozwanego na rzecz powodów wyniosły 6.212,71 zł w tym 1.085,10 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Dodatkowo w trybie art. 113 u.k.s.c. Sąd nakazał ściągnąć od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Poznaniu kwotę 1.915,39 zł tytułem wydatków tymczasowo wyłożonych przez Skarb Państwa na poczet wynagrodzenia biegłego.

Apelację od powyższego wyroku wniósł pozwany (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w P. zaskarżając przedmiotowe orzeczenie w części tj. w zakresie rozstrzygnięć zawartych w pkt 1 i 3 orzeczenia zarzucając:

1)  naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 129 ust. 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001r. Prawo ochrony środowiska w zw. art. 361 § 1 k.c. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na bezzasadnym przyjęciu, że odpowiedzialność odszkodowawcza przewidziana w tym przepisie obejmuje także spadek wartości nieruchomości spowodowany emisją hałasu związanego z eksploatacją portu lotniczego nawet w sytuacji, gdy emisja ta, w co najmniej tej samej intensywności, miała miejsce przed wprowadzeniem obszaru ograniczonego użytkowania,

2)  naruszenie przepisów postępowania tj. art. 244 k.p.c. poprzez dokonanie przez Sąd pierwszej instancji ustaleń sprzecznych z treścią dokumentu urzędowego w postaci decyzji (...) Dyrektora (...)

3)  naruszenie przepisów postępowania tj. art. 278 k.p,c. poprzez przerzucenie na biegłego obowiązku dokonania części ustaleń faktycznych i dokonania wykładni prawa (w zakresie dotyczącym spadku wartości nieruchomości) oraz na bezkrytycznym oparciu się na jego stanowisku w tym zakresie przy wydawaniu rozstrzygnięcia,

4)  naruszenie przepisów postępowania tj. art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 217 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. oraz w zw. z art. 244 k.p.c. poprzez brak wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego w celu ustalenia faktów mających znaczenie dla sprawy i w konsekwencji pominięcie mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy dowodu z dokumentu w postaci decyzji (...) Dyrektora (...) oraz dowodu z dokumentu urzędowego w postaci Raportu o ocenie oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko - Rozbudowa i (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością im. H. W. pomimo faktu, że wnioski płynące z tych dowodów są sprzeczne z wnioskami stanowiącymi podstawę dowodu z opinii biegłego na którym to dowodzie Sąd Okręgowy oparł zaskarżony wyrok.

Strona pozwana nadto zgłosiła zarzuty ewentualne zarzucając:

1)  naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 481 § 2 k.c. w zw. z art. 455 k.c. oraz art. 363 § 2 k,c. poprzez ich błędna wykładnię polegającą na przyjęciu, że dłużnik dopuszcza się opóźnienia w spełnieniu świadczenia pieniężnego nie spełniając go w terminie wskazanym w wezwaniu do zapłaty także w sytuacji, gdy stwierdzenie istnienia obowiązku spełnienia przez niego tego świadczenia oraz ustalenie jego wysokości nastąpiło dopiero w wyniku przeprowadzonego postępowania sądowego w ramach którego sporządzona została opinia biegłego,

2)  naruszenie przepisów postępowania tj. art. 227 k.p.c. w zw. z art. 217 § 2 i 3 k.p.c. oraz 286 k.p.c. poprzez nieuzasadnione oddalenie wniosku dowodowego pozwanego o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu akustyki na okoliczność ustalenia poziomu hałasu na nieruchomości powodów przy zastosowaniu metody interpolacji z uwzględnieniem zasad rozchodzenia się hałasu oraz poprzez nieuzasadnione oddalenie wniosku dowodowego o uzupełnienie opinii biegłego o spadku wartości nieruchomości,

3)  naruszenie przepisów postępowania tj. art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 217 k.p.c. oraz w zw. z art. 227 k.p.c. poprzez brak wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego w celu ustalenia faktów mających znaczenie dla sprawy tj. pominięcie i faktyczne odmówienie mocy dowodowej następującym dowodom zgromadzonym w sprawie:

–

opinii prywatnej dr P. K. na okoliczność wyliczenia prawidłowego poziomu hałasu wraz z wyjaśnieniami w postaci wydruku „Proponowana metoda interpolacji poziomu hałasu w otoczeniu (...)",

–

opinii prywatnej dr A. F. (3) na okoliczność nieprawidłowego zastosowania modelu statystycznego w opinii o spadku wartości nieruchomości,

–

opinii korygującej biegłego K. R. potwierdzającej zasadność korygowania wartości nieruchomości obciążonej sąsiedztwem lotniska przed wprowadzeniem obszaru ograniczonego użytkowania,

–

opinii dr P. K. w sprawie poprawności zastosowania metody interpolacji liniowej przez biegłego J. W. z dnia 2 marca 2015r,,

–

mapom zawierającym izoiinie określające hałas operacji lotniczych oraz hałas operacji naziemnych w porze nocnej i porze dziennej stanowiących załączniki do raportu środowiskowego nr (...) oraz nr (...)

–

mapie akustycznej dla Miasta P., mapie lokalizacji punktów pomiarowych, sprawozdaniu z badań nr(...), mapie lokalizacji 18 punktów pomiaru lotniczego, zestawieniu wartości LAeqD i LAeqN, mapce poglądowej,

–

pisma Przewodniczącego Sejmiku Województwa (...) z dnia 30 marca 2015r.,

–

zeznań świadka T. J. na okoliczność działań podejmowanych przez pozwanego w celu zmniejszenia oddziaływania pozwanego na środowisko,

–

zeznań członka Zarządu pozwanego G. B. na okoliczność sposobu wytyczenia granic obszaru ograniczonego użytkowania oraz założeń dotyczących rozwoju lotniska przyjętych przy utworzeniu obszaru,

1)  naruszenie art. 233 k.p.c. polegające na błędzie w ustaleniach faktycznych polegającym na przyjęciu za opinią biegłego, iż poziom hałasu charakterystycznego na nieruchomości powodów wynosi 64,38 dB w sytuacji, gdy z wniosku dowodowego w postaci interpolacji sporządzonej przez dr P. K. wynika, iż biegły zawyżył poziom hałasu o 8,7 dB,

2)  naruszenie prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik sprawy tj. obrazę przepisu art. 233 § 1 k.p.c. sprowadzające się do nieuzasadnionego przyjęcia, iż w zakresie ustalenia wysokości odszkodowania z tytułu rewitalizacji akustycznej wystarczające jest oparcie się wyłącznie na podstawie opinii biegłego sądowego przy całkowitym pominięciu argumentacji przedstawionej przez stronę pozwaną,

3)  naruszenie przepisu postępowania tj. art. 236 k.p.c. poprzez wydanie na rozprawie w dniu 30 kwietnia 2015r. postanowienia dowodowego o dopuszczeniu dowodów z dokumentów, które nie zawierało podstawowych i wymaganych ustawą elementów postanowienia dowodowego tj. nie określało faktów podlegających stwierdzeniu w wyniku przeprowadzenia poszczególnych dowodów z dokumentów ani nie zawierało oznaczenia środka dowodowego.

Pozwany podnosząc powyższe zarzuty wniósł o zmianę wyroku w zaskarżonej części poprzez oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powodów na jej rzecz zwrot kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych za obie instancje, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego w tym kosztach zastępstwa procesowego.

Powodowie w piśmie procesowym z dnia 17 lipca 2015r. stanowiącym odpowiedź na apelację wnieśli o oddalenie apelacji oraz o zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów solidarnie kosztów postępowania apelacyjnego w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

Pozwany w piśmie procesowym z dnia 9 listopada 2015r. wniósł o wystąpienie do Komisji Arbitrażowej (...) Federacji Stowarzyszeń (...) o ocenę prawidłowości sporządzenia przez biegłego J. W. pisemnej opinii wraz z opiniami uzupełniającymi.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.

Apelacja pozwanego w nieznacznym zakresie zasługiwała na uwzględnienie.

Skarżący w apelacji podniósł zarzuty naruszenia zarówno prawa materialnego, jak i zarzuty naruszenia prawa procesowego. Wobec okoliczności, że prawidłowość zastosowania prawa materialnego może być właściwie oceniona jedynie w oparciu o prawidłowe ustalenie stanu faktycznego w pierwszej kolejności odnieść się należy do zarzutów o charakterze procesowym, jednocześnie mając na uwadze, że ewentualne uchybienia w tym zakresie pozostają dla postępowania odwoławczego o tyle istotne, o ile miały one wpływ na wydane rozstrzygnięcie (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 1997r. II CKN 18/97, OSNC 1997/8/112).

Przed przystąpieniem do samych rozważań wskazać należy, że Sąd Apelacyjny postanowieniem wydanym na rozprawie apelacyjnej w dniu 28 stycznia 2016r. oddalił wniosek pozwanego o skierowanie, sporządzonej w toku postępowania przed Sądem pierwszej instancji, opinii biegłego sądowego J. W., do Komisji Arbitrażowej (...) Federacji Stowarzyszeń (...) w celu oceny jej prawidłowości. Powołany jako podstawa tego wniosku art. 157 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2015r. poz. 1774 ze zm. zwanej dalej „u.g.n.") dopuszcza ocenę prawidłowości sporządzenia wyłącznie operatu szacunkowego. Nie przewiduje on oceny prawidłowości opinii biegłego, nawet jeżeli w tej opinii znajdują się elementy takiego operatu. Z art. 156 u.g.n. wynika, że operatem szacunkowym jest sporządzona na piśmie opinia o wartości nieruchomości. W art. 4 pkt 6 a u.g.n. wskazano, że przez określenie wartości nieruchomości należy rozumieć określenie wartości nieruchomości jako przedmiotu prawa własności i innych praw do nieruchomości. W przedmiotowej sprawie określenie wartości nieruchomości powodów było jedynie elementem wyjściowym i przesłanką do dalszego opiniowania. Nie można więc utożsamiać opinii biegłego sądowego J. W. z operatem szacunkowym. Ten drugi sporządzany jest często na etapie postępowania przedsądowego i wówczas celowe może być sprawdzenie jego prawidłowości poprzez odpowiednie stowarzyszenie rzeczoznawców. Nie ma natomiast podstaw do zastosowania art. 157 ust.3 u.g.n. w przypadku, gdy wartość nieruchomości wynika z treści opinii biegłego sądowego wydanej na zlecenie Sądu. Ocena środka dowodowego w postaci opinii biegłego sądowego przysługuje wyłącznie Sądowi. Nie może on w tym zakresie wyręczać się innymi podmiotami. Sąd prowadzący postępowanie dowodowe weryfikuje zebrany materiał dowodowy w tym opinię biegłego i musi dokonać jego oceny z zachowaniem zasad wskazanych w treści art. 233 k.p.c. (vide: wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 13 marca 2013r. VACa 10/13, LEX nr 1321920). W razie wątpliwości co do prawidłowości obranej przez biegłego metodologii czy sformułowanych wniosków jedyną drogą, przewidzianą przepisami procesowymi, jest dopuszczenie dowodu z opinii innego biegłego sądowego, bądź też przeprowadzenie opinii uzupełniającej.

Co do zarzutu naruszenia przez Sąd pierwszej instancji zasady swobodnej oceny dowodów przewidzianej w art. 233 § 1 k.p.c. wskazać należy, że do skutecznego postawienia tego zarzutu skarżący obowiązany jest wykazać, że Sąd uchybił zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego, to bowiem jedynie może być przeciwstawione uprawnieniu Sądu do dokonywania swobodnej oceny dowodów. W celu wykazania naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. strona nie może jedynie ograniczyć się do przytoczenia treści tegoż przepisu, lecz musi wykazać jakich dowodów Sąd nie ocenił lub które z dowodów ocenił wadliwie, jakie fakty pominął lub błędnie ustalił i jaki to miało wpływ na treść rozstrzygnięcia w sprawie. Pozwany w apelacji w ogóle nie zarzucił, że Sąd pierwszej instancji uchybił zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego dokonując oceny zeznań złożonych przez świadka T. J. na rozprawie w dniu 12 grudnia 2013r. przy czym Sąd zeznania tego świadka uznał za wiarygodne (vide: str. 9 uzasadnienia - k. 472 akt). Wbrew więc zarzutowi przytoczonemu w apelacji Sąd nie pominął tego dowodu i faktycznie nie odmówił mocy dowodowej tym zeznaniom. T. J. zeznał o działaniach pozwanego zmierzających do zmniejszenia emitowanego hałasu. Zeznania świadka w tym zakresie znajdują potwierdzenie w dokumentach zgromadzonych w aktach sprawy, stąd zasadnie Sąd pierwszej instancji dał im wiarę. Okoliczność, że pozwany podejmuje działania w przedmiocie zmniejszenia emitowanego hałasu nie jest równoznaczna z tym, że działania te są na tyle skuteczne, iż poziom emitowanego hałasu nie przekracza dopuszczalnych poziomów. Zarzut więc naruszenia przepisów postępowania tj. art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 217 k.p.c. oraz w zw. z art. 227 k.p.c. nie był trafny. Pozwany nadto zarzucił, w ramach zarzutu także naruszenie przepisów postępowania tj. art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 217 k.p.c. oraz w zw. z art. 227 k.p.c., iż Sąd pominął i faktycznie odmówił mocy dowodowej zeznaniom członka Zarządu pozwanego G. B. na okoliczność sposobu wytyczenia granic obszaru ograniczonego użytkowania oraz założeń dotyczących rozwoju lotniska przyjętych przy utworzeniu obszaru. Jednakże w niniejszej sprawie G. B. nie złożył wyjaśnień. Sąd Okręgowy na rozprawie w dniu 12 grudnia 2013r. postanowił do wniosku o przesłuchanie G. B. jako członka Zarządu pozwanego ustosunkować się w terminie późniejszym (vide: k. 153 akt), jednak w dalszym toku postępowania wniosku tego nie rozpoznał i nie przesłuchał G. B.. Badając zarzuty naruszenia prawa procesowego należy mieć na uwadze, że Sąd drugiej instancji pozostawał związany treścią zarzutów zgłoszonych w tym zakresie przez pozwanego (vide: uchwała Sądu Najwyższego w składzie 7 sędziów z dnia 31 stycznia 2008r. III CZP 49/07, OSNC 2008/6/55). Pozwany w apelacji nie zarzucił, że Sąd pierwszej instancji ostatecznie nie rozpoznał wniosku o przesłuchanie G. B. w charakterze członka Zarządu pozwanego. Sąd pierwszej instancji w zaistniałej sytuacji nie mógł więc pominąć i faktycznie odmówić mocy dowodowej wyjaśnieniom G. B. jeżeli po rozprawie w dniu 12 grudnia 2013r. wniosku o przesłuchanie G. B. nie rozpoznał.

Nieuzasadniony okazał się zarzut naruszenia przez Sąd Okręgowy treści art. 278 k.p.c. Wbrew twierdzeniom skarżącego sporządzona przez biegłego sądowego J. W. opinia pisemna w swej treści nie wykraczała ęoza granice przewidziane dla przedmiotowego środka dowodowego. Środkiem właściwym do ustalenia czy wartość nieruchomości uległa obniżeniu z uwagi na ustanowienie obszaru ograniczonego użytkowania była wyłącznie opinia biegłego, ustalenie więc, że na skutek hałasu oddziałującego na nieruchomość powodów wartość tej nieruchomości spadła traktować należy jako okoliczność, na którą dowód z opinii biegłego został powołany.

Sąd Apelacyjny nie stwierdził, żeby treść opinii sporządzonej przez biegłego sądowego J. W. czy wnioski z niej płynące były w sprzeczności z decyzją (...) Dyrektora (...) oraz sporządzonym na jej potrzeby „raportem środowiskowym". Dokumenty te w ogóle nie odnosiły się do spadku wartości nieruchomości powodów, toteż nie mogły podważyć wniosków biegłego. Ponadto z decyzji (...) Dyrektora (...)z „raportu środowiskowego", jak również z faktu sporządzenia tych dokumentów wywieść należy wnioski, które potwierdzają słuszność stanowiska Sądu Okręgowego. Dokumenty te stanowią bowiem element procedury zakończonej ustanowieniem obszaru ograniczonego użytkowania. Decyzja (...) Dyrektora (...) z 28 lutego 201 lr. stwierdza konieczność utworzenia obszaru ograniczonego użytkowania w związku z przedsięwzięciem „Rozbudowa i modernizacja (...) Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością im. H. W.". Wynika więc z tego, że utworzenie obszaru ograniczonego użytkowania wiązało się nie tylko z koniecznością prawnego uregulowania stanu już istniejącego, ale przede wszystkim stanu przyszłego związanego z planami inwestycyjnymi pozwanego. Istotą wprowadzenia obszaru ograniczonego użytkowania jest zaś brak możliwości dotrzymania standardów jakości środowiska - art. 135 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001r. Prawo ochrony środowiska (zwanej dalej „p.o.ś.") ), a z tej to okoliczności powodowie wywodzą swoje roszczenia. Tym samym nie sposób było stwierdzić, aby Sąd pierwszej instancji dokonał ustaleń sprzecznych z decyzją (...) Dyrektora (...)

W Raporcie o oddziaływaniu na środowisko „Rozbudowa i modernizacja (...) Spółka z o.o. im. H. W." wskazano, że „... przeprowadzona ocena oddziaływania lotniska na środowisko w zakresie hałasu wykazała, iż na terenach wymagających ochrony akustycznej występują i występować będą przekroczenia dopuszczalnego poziomu hałasu w środowisku. W związku z tym zaplanowano działania organizacyjne i techniczne ograniczające emisję hałasu... działania te jednak nie będą całkowicie skuteczne tzn. po ich wprowadzeniu nadal będą występowały przekroczenia dopuszczalnych wartości poziomu dźwięku w środowisku..." (vide: k. 523 akt). Z dokumentu tego niezbicie więc wynika, że podejmowane przez pozwanego działania nie będą skuteczne i nadal będą występowały przekroczenia dopuszczalnych wartości poziomu dźwięku w środowisku. Zarzut więc, że wnioski płynące z tego dokumentu są sprzeczne z wnioskami sformułowanymi przez biegłego sądowego J. W. jest chybiony. Biegły J. W. wskazał konieczność zapewnienia odpowiedniego klimatu akustycznego przy czym wysokość nakładów jakie na ten cel będą musieli ponieść powodowie, wyliczona przez biegłego, skutecznie nie została zakwestionowana przez pozwanego w apelacji.

Podkreślić należy, że wymienione w apelacji opinia prywatna dr A. F. (3) z dnia 20 lutego 2015r. (vide: k. 377-379) oraz opinia dr K. S. pt. „ Uwagi do analizy rynku nieruchomości na (...) ograniczonego (...)" z 29 grudnia 2014r. (vide: k. 376 akt) zostały załączone do akt sprawy przez pełnomocnika pozwanego będącego radcą prawnym w kserokopiach niepotwierdzonych za zgodność z oryginałem. Z kolei pismo zatytułowane „Proponowana metoda interpolacji poziomu hałasu w otoczeniu (...)" (vide: k. 374 akt) nie zostało podpisana przez osobę, która miała go sporządzić tj. przez P. K., a dokument prywatny nie może istnieć bez podpisu (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 kwietnia 2008r. III CSK 299/07 LEX nr 393875). Również opinia złożona w toku postępowania apelacyjnego przy piśmie procesowym pozwanego z dnia 9 listopada 2015r. podpisanym przez pełnomocnika pozwanego będącego radcą prawnym sporządzona w dniu 3 sierpnia 2015r. przez (...) Spółkę Partnerską (...) majątkowych została załączona w kserokopii nie potwierdzonej przez pełnomocnika pozwanego za zgodność z oryginałem, a nadto jest ona nie podpisana przez osoby, które mają być jej autorami tj. przez I. F. i J. K. (vide: k. 558 akt). Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 14 lutego 2007r. II CSK 401/06 (LEX nr 453727) wskazał, że niepoświadczona kserokopia nie jest dokumentem, jeżeli zaś pismo nie może być uznane za dokument, nie może być ono też podstawą do prowadzenia dowodu w trybie art. 308 k.p.c. Przedmiotowa okoliczność jednoznacznie wyłączała więc możliwość nadania w/w materiałom waloru dokumentów prywatnych w rozumieniu art. 245 k.p.c. Konsekwencją powyższego jest uznanie, że nie mogły one stanowić materiał dowodowy w oparciu o który należałoby czynić ustalenia faktyczne w niniejszej sprawie. Jak chodzi o mapy akustyczne dla miasta P. (vide: k. 346-349 akt) to zostały one załączone jako wyciąg, wydruki z Internetu z tym, że nie obejmują one w ogóle P. w szczególności ulicy (...) na której położona jest nieruchomości powodów. Stąd jak chodzi o ustalenie poziomu hałasu na nieruchomościach powodów nie były one przydatne, gdyż dotyczą one innego terenu.

Z pisma sporządzonego przez P. K. z dnia 2 marca 2015r. wynika, że od 2010r. prowadzony jest ciągły monitoring hałasu wokół (...) (vide: k. 372-373 akt). Zdaniem Sądu nic nie stało na przeszkodzie przedstawieniu przez pozwanego wyników tego monitoringu zważywszy, że w pobliżu nieruchomości powodów znajduje się 8 punktów pomiarowych (vide: pismo (...) Spółki z o.o. bez daty - k. 350 akt) w szczególności z punktu pomiarowego przy ul. (...) czy Kukułczej. Z pisma biegłego sądowego J. W. z dnia 9 kwietnia 2015r. wynika, że punkt pomiarowy przy ul. (...) znajduje się około 200 m od nieruchomości powodów (vide: k. 407 akt). Pozwany nie złożył do akt sprawy wyników badania czy badań pomiarów hałasu z punktów pomiarowych znajdujących się w pobliżu nieruchomości powodów, nadto nie zaoferował Sądowi pierwszej instancji przeprowadzenie dowodu z zeznań P. K. na okoliczność wyliczenia przez niego poziomu hałasu na nieruchomości powodów. Nie jest wiadomym w jaki sposób P. K. dokonał obliczeń, o których mowa w piśmie z dnia 3 marca 2015r. (vide: k. 375 akt). Stąd zarzut naruszenia art. 233 k.p.c. nie zasługiwał na uwzględnienie. W konsekwencji uznać należy, że wnioski opinii biegłego sądowego J. W. nie zostały przez pozwanego zakwestionowane.

Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 28 stycznia 2016r. uwzględnił wniosek pozwanego zawarty w apelacji o przeprowadzenie dowodu z uzupełniającej opinii biegłego sądowego J. W.. Podkreślić należy, że Sąd w odniesieniu do dowodu z opinii biegłego ma obowiązek ocenić czy dowód ten ze względu na swoją treść, zakres, poziom merytoryczny, przyjętą przez biegłego metodologię, kompletność odniesienia się do zgromadzonego materiału dowodowego i zastosowane na jego podstawie założenia, jest dowodem przydatnym dla rozstrzygnięcia sprawy. Sąd pierwszej instancji ocenił opinią sporządzoną przez biegłego J. W. i ocena ta skutecznie nie została w apelacji zakwestionowana przez pozwanego, jak też skutecznie nie zakwestionowano opinii uzupełniającej sporządzonej w toku postępowania apelacyjnego przez biegłego sądowego J. W. w dniu 18 marca 2016r. oraz wyjaśnień złożonych przez tego biegłego na rozprawie apelacyjnej w dniu 31 sierpnia 2016r. Specyfika oceny dowodu z opinii biegłego wyraża się w tym, że sfera merytoryczna kontroiowana jest przez Sąd, który nie posiada wiadomości specjalnych, w istocie tylko w zakresie zgodności tej opinii z zasadami doświadczenia życiowego, logiki i wiedzy powszechnej. Odwołanie się przez Sąd do tych kryteriów oceny stanowi należyte i wystarczające uzasadnienie przyczyn uznania opinii biegłego za przekonywującą (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 2005r. II CK 572/04 LEX nr 15656). Granicę obowiązku prowadzenia przez Sąd postępowania dowodowego wyznacza ocena czy dostatecznie wyjaśniono sporne okoliczności sprawy, zaś okoliczność, iż opinia nie ma treści odpowiadającej stronie nie stanowi wystarczającego uzasadnienia dla przeprowadzenia dowodu z opinii innego biegłego. Zdaniem Sądu Apejacyjnego podniesione przez pozwanego zarzuty okazały się niewystarczające do podważenia wniosków płynących z opinii biegłego J. W. przy uwzględnieniu opinii uzupełniającej sporządzonej w dniu 18 marca 2016r. Stąd postanowieniem z dnia 31 sierpnia 2016r. oddalono wniosek pozwanego o przeprowadzenie dowodu z opinii innego biegłego.

Sądowi Apelacyjnemu z urzędu wiadomym jest, że pozwany w innych sprawach, które toczyły się lub nadal toczą przed Sądem Okręgowym w Poznaniu kwestionuje opinie sporządzone przez biegłego sądowego K. R.. Stąd nie znajduje uzasadnienia odwoływanie się przez pozwanego w zarzutach apelacji do opinii sporządzanych w innych sprawach przez K. R. zwłaszcza, że pozwany opinie tego biegłego także kwestionuje.

Nie był trafny zgłoszony przez pozwanego zarzut naruszenia art. 236 k.p.c. Na rozprawie w dniu 30 kwietnia 2015r. Sąd Okręgowy wydał postanowienie w przedmiocie dopuszczenia dowodów z dokumentów (vide: k. 459 akt). Gdyby nawet podzielić stanowisko pozwanego, że Sąd powinien był wskazać okoliczności na jakie dowody zostały przeprowadzone, to nie było to uchybienie mające wpływ na zapadłe w sprawie rozstrzygnięcie. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 20 stycznia 2009r. II CSK 417/08 (LEX nr 518078) wskazał, że przeprowadzenie dowodu z naruszeniem art. 236 k.p.c. nie stanowi istotnego uchybienia procesowego, mogącego mieć wpływ na wynik sprawy. Pozwany w apelacji nie zarzucił, że naruszenie art. 236 k.p.c. mogło mieć istotny wpływ na treść wydanego wyroku.

Sąd Apelacyjny nie podzielił zarzutu pozwanego przytoczonego w apelacji, że Sąd Okręgowy naruszył prawo materialne tj. art. 129 ust. 2 p.o.ś. w zw. z art. 361 § 1 k.c. Nie ma podstaw, aby z punktu widzenia odpowiedzialności odszkodowawczej pozwanego ignorować rozwój lotniska wyrażający się w zwiększeniu ogólnej liczby lotów z 76 w 2010r. do prognozowanych 132 w 2034r, Oceniając zasadność roszczenia przewidzianego w art. 129 ust. 1 i 2 p.o.ś. Sąd jest obowiązany poddać całościowej analizie rozmiar ingerencji lotniska w prawo własności sąsiednich nieruchomości. Ingerencja ta wyraża się w ograniczeniu korzystania z nieruchomości w sposób niezakłócony, wolny od immisji przy czym ani obowiązujące normy prawne, ani względy słuszności nie pozwalają na wniosek, że ograniczenie lotów w porze nocnej może zniwelować równoległe i systematyczne zwiększanie operacji w ciągu dnia. Przyjęcie przez lotnisko określonej, ostatecznej liczby operacji nocnych wynika z dostosowania się do wymogów decyzji (...) Dyrektora (...) Przytoczone ograniczenie chroni interesy okolicznych mieszkańców, jednak nie zmierza do odwrócenia ogólnego negatywnego dla nich trendu rozwoju portu lotniczego. W ostatecznym rozrachunku liczba operacji lotniczych w ciągu osiemnastu lat ma zwiększyć się o ponad 70%, co niewątpliwie wpływa na ograniczenie prawa własności sąsiednich nieruchomości, a co za tym idzie, na ich wartość. Okoliczność, że lotnisko funkcjonuje od wielu lat i emitowało hałas także wcześniej, nie pozbawia powodów roszczenia odszkodowawczego. Nie ulega wątpliwości, że drogę do dochodzenia roszczeń odszkodowawczych na podstawie art. 129 ust. 2 p.o.ś. otworzyło powodom objęcie ich nieruchomości obszarem ograniczonego użytkowania ustanowionym uchwałą Sejmiku Województwa (...). Ten akt prawa miejscowego wiąże się z rozwojem lotniska i z brakiem możliwości dochowania standardów środowiska, co wprost oddziałuje na sytuację powodów jako właścicieli nieruchomości. Z tego też względu nie jest słuszne stanowisko pozwanego, który kwestionuje związek przyczynowy między wprowadzeniem obszaru ograniczonego użytkowania a szkodą powodów. Skoro uchwała Sejmiku Województwa (...) prawnie usankcjonowała niekorzystną sytuację powodów otwierając jednocześnie pozwanemu drogę do legalnego, godzącego w ich prawa rozwoju lotniska, to związek między wprowadzeniem obszaru ograniczonego użytkowania a szkodą powodów jest oczywisty.

Bez znaczenia dla prawidłowości powyższego rozumowania pozostaje okoliczność, że hałas lotniskowy nie pojawił się w następstwie ustanowienia obszaru ograniczonego użytkowania. Właściciel nieruchomości może doznać szkody, o której stanowi art. 129 ust. 2 p.o.ś., jeżeli akt prawa miejscowego wprowadza nowe lub zwiększa dotychczasowe ograniczenia co do sposobu korzystania z nieruchomości lub przedłuża na kolejny okres ograniczenia wprowadzone wcześniej na czas oznaczony (vide: wyroki Sądu Najwyższego z 27 czerwca 2012r. IV CSK 28/12, niepubl. oraz z dnia 21 sierpnia 2013r. II CSK 578/12, OSNC 2014/4/47). Zdaniem Sądu Apelacyjnego ustanowienie obszaru ograniczonego użytkowania wokół lotniska stygmatyzuje, na rynku, nieruchomości objęte tym obszarem jako trwale dotknięte niedogodnościami związanymi z sąsiedztwem lotniska. W odbiorze potencjalnych nabywców akt prawa miejscowego niweczy perspektywę zmniejszenia się oddziaływania czy nawet utrzymania się immisji na dotychczasowym poziomie. Nie jest przy tym najistotniejsze w jakim stopniu w określonym momencie operator lotniska korzysta z przyznanych mu praw. Doświadczenie życiowe wskazuje, że inwestycje w nieruchomości mieszkaniowe są z reguły długoterminowe i przemyślane, toteż samo otwarcie legalnej drogi do zwiększenia liczby operacji lotniczych odstrasza nabywców, a w konsekwencji powoduje spadek wartości nieruchomości.

Chybionym jest zarzut naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 481 § 2 k.c. w zw. z art. 455 k.c. oraz art. 363 § 2 k.c. poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że dłużnik dopuszcza się opóźnienia w spełnieniu świadczenia pieniężnego nie spełniając go w terminie wskazanym w wezwaniu do zapłaty także w sytuacji, gdy stwierdzenie istnienia obowiązku spełnienia przez niego tego świadczenia oraz ustalenie jego wysokości nastąpiło dopiero w wyniku przeprowadzonego postępowania sądowego w ramach którego sporządzona została opinia biegłego. Sąd pierwszej instancji odsetki od zasądzonego świadczenia zasądził od daty doręczenia pozwanemu odpisu opinii biegłego sądowego J. W., a nie od daty podanej w wezwaniu do zapłaty.

Ustalenia poczynione przez Sąd pierwszej instancji, jako znajdujące uzasadnienie w materiale zgromadzonym w aktach sprawy, Sąd Apelacyjny przyjmuje za własne z wyłączeniem tego, że:

w związku funkcjonowaniem lotniska i wprowadzeniem uchwałą Sejmiku Województwa (...) nr (...) obszaru ograniczonego użytkowania dla lotniska P.-Ł. w P. wartość nieruchomości powodów uległa zmniejszeniu o kwotę 59.661 zł, gdyż uległa zmniejszeniu o kwotę 57.469 zł wyliczoną przez biegłego sądowego J. W. w opinii uzupełniającej z dnia 18 marca 2016r.,

- dniu 30 stycznia 2012r. Sejmik Województwa (...) podjął uchwałę nr(...) w sprawie utworzenia strefy ograniczonego użytkowania dla lotniska P.-Ł. w P., gdyż uchwała dotyczy utworzenia obszaru ograniczonego użytkowania dla lotniska P.-Ł. w P..

Ustalenia w sprawie zostały dokonane na podstawie dokumentów z wyłączeniem tych materiałów, które zostały załączone do akt sprawy w kserokopii nie potwierdzonej przez pełnomocnika pozwanego za zgodność z oryginałem lub (i) nie podpisane. Wnioski płynące z tych ustaleń Sąd Apelacyjny aprobuje z tym zastrzeżeniem, że spadek wartości nieruchomości powodów wynosi 57.469 zł. Biorąc powyższe pod rozwagę na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. zaskarżony wyrok zmieniono w punktach 1 i 3 w ten sposób, że zasądzono od pozwanego na rzecz powodów kwotę 74.663,89 zł oraz odsetki ustawowe od kwoty 66.508,82 zł od dnia 28 czerwca 2014r. do dnia zapłaty i od kwoty 8.155,07 zł od dnia 17 października 2014r. do dnia zapłaty, a więc od daty doręczenia pozwanemu odpisu opinii biegłego. Sąd oddalił powództwo co do kwoty 2.192 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 28 czerwca 2014r. Powodowie wygrali proces w 63%, stąd w wyniku stosunkowego rozdzielenia kosztów zgodnie z art. 100 k.p.c. zasądzono od pozwanego na rzecz powodów 4.911 zł uwzględniając koszty ustalone przez Sąd pierwszej instancji. Nadto nakazano ściągnąć od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Poznaniu kwotę

1.915,39  zł tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych. W pozostałym zakresie apelację pozwanego, stosownie do art. 385 k.p.c., oddalono.

O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono stosownie do art. 100 zdanie drugie k.p.c. w zw. z § 6 punkt 6 oraz § 13 ust, 1 punkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (j.t. Dz. U. 2013.461) obciążając nimi pozwanego, gdyż powodowie ulegli w postępowaniu apelacyjnym tylko co do nieznacznej części swojego żądania. W myśl art. 113 ustawy z dnia 28 lipca 2005r. o kosztachsądowych w sprawach cywilnych (j.t. Dz. U. 2016.623) nakazano ściągnąć od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa (Sąd Apelacyjny w Poznaniu) kwotę 16,28 zł, gdyż pozwany wpłacił zaliczkę na poczet wynagrodzenia biegłego w wysokości 800 zł, zaś Sąd Apelacyjny postanowieniem z dnia 31 sierpnia 2016r. przyznał biegłemu sądowemu J. W. wynagrodzenie wysokości 816,28 zł.

SSA Mariola Głowacka SSA Karol Ratajczak SSA Jerzy Geisler