Wyrok z 8 października 2025, sygn. III AUa 103/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 października 2025 r.

Sąd Apelacyjny w Poznaniu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: sędzia Roman Walewski

Protokolant: Krystyna Kałużna

po rozpoznaniu w dniu 8 października 2025 r. w Poznaniu na posiedzeniu niejawnym

sprawy M. J. (1)

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P.

o dalszą rentę z tytułu niezdolności do pracy

na skutek apelacji M. J. (1)

od wyroku Sądu Okręgowego w Koninie

z dnia 22 października 2024 r. sygn. akt III U 179/22

1.  oddala apelację;

2.  przyznaje od Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Poznaniu radcy prawnemu J. K. kwotę 360 zł podwyższoną o kwotę podatku od towarów i usług tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej odwołującej z urzędu w postępowaniu apelacyjnym z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za okres od uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia o kosztach procesu do dnia zapłaty.

sędzia Roman Walewski

UZASADNIENIE

Przedmiot sprawy

Rozstrzygnięcie sądu I instancji

Stanowiska stron

Decyzją z dnia 04.02.2022 r. znak: (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. odmówił M. J. (1) prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. W uzasadnieniu organ rentowy podniósł, że Komisja Lekarska Zakładu orzeczeniem z dnia 28.10.2021 r. ustaliła, że wnioskodawczyni nie jest niezdolna do pracy. Zdaniem organu rentowego wnioskodawczyni nie spełniła wszystkich warunków do przyznania renty, tj. nie spełniła warunku niezdolności do pracy z uwagi na co brak jest podstaw do przyznania tego świadczenia.

Odwołanie od tej decyzji wniosła M. J. (1) podnosząc, że jest osoba chorą, bez perspektywy na całkowite wyleczenie. Podstawowymi chorobami na jakie cierpi są toczeń rumieniowaty układowy wraz z chorobami współistniejącymi – zespół układu krążenia, zespół budowy kręgosłupa (...), infekcje dróg moczowych z kamicą nerkową, migreny. Ponadto odwołująca leczy się na zaburzenia kłębuszków nerkowych w przebiegu układowych chorób tkanki łącznej, kamicę pęcherzyka żółciowego, obustronną kamicę nerek i torbiele nerek oraz naczyniaki wątroby.

Odwołująca podała także, że na toczeń układowy choruje od (...) roku życia. Jest to choroba przewlekła, całkowicie nieuleczalna. Choroba ma bardzo różny przebiega, wpływa na jakość życia oraz wykonywaną pracę zarobkową. Okresy zaostrzenia choroby występują na przemian z wycofaniem objawów.

W ocenie odwołującej występują u niej duże dysfunkcje podczas wykonywania pracy zarobkowej. Jest często niezdolna do wykonywania pracy. Choroba podstawowa i choroby współistniejące pozostawiły po sobie dużo skutków ubocznych i dysfunkcje naruszenia sprawności organizmu. Boryka się z częstymi bólami głowy, ze światłowstrętem, bólami w klatce piersiowej, dokuczliwymi bólami brzucha spowodowanymi częstymi infekcjami dróg moczowych, boli ją kręgosłup, występuje osłabienie mięśni.

Odwołująca podniosła, że jest przewlekle zmęczona, ciągle osłabiona, przy niewielkim wysiłku fizycznym pojawia się duża zadyszka. Występuje charakterystyczny rumień na twarzy w kształcie motyla (z nasileniem w okresie letnim), garściami wypadają jej włosy, skóra jest blada, przezroczysta z zasinieniem siateczkowatym.

W oparciu o powyższe odwołująca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie jej prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

Wyrokiem z 22 października 2024 roku, sygn. akt: III U 179/22, Sąd Okręgowy w Koninie, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w pkt 1. oddalił odwołanie, zaś w pkt 2 - przyznał radcy prawnemu J. K. ze Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Koninie kwotę
180 zł tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej odwołującej z urzędu wraz z odsetkami za opóźnienie od uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

Apelację od powyższego wyroku złożyła odwołująca M. J. (1), reprezentowana przez fachowego pełnomocnika, który zarzucił naruszenie:

I. mających wpływ na wynik niniejszej sprawy przepisów postępowania, to jest:

1. przepisu art. 286 k.p.c. w zw. z przepisem art. 278 S 1 k.p.c. poprzez niezwrócenie się do biegłych reumatologów o uzupełnienie wydanych w niniejszej sprawie opinii o wskazanie, na czym konkretnie polega poprawa zdrowia odwołującej pomimo iż opinie są niepełne, albowiem nie odpowiadają na postawioną przez sąd I instancji tezę dowodową określoną min. w postanowieniu sądu I instancji z dnia 3 listopada 2023 roku, to jest: „Jeżeli obecnie brak jest podstaw do uznania odwołującej za nadal niezdolną do pracy proszę o wskazanie, na czym polega poprawa stanu zdrowia”,

2. przepisu art. 233 § 1 k.p.c. poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów i uznanie, że odwołująca nie jest częściowo niezdolna do pracy pomimo, iż opinie biegłych specjalistów, na których sąd I instancji oparł zaskarżony wyrok nie uwzględniają następujących faktów:

- odwołująca choruje na toczeń rumieniowaty układowy od marca 2000 roku, to jest od (...) lat, co potwierdza zgromadzona w niniejszej sprawie dokumentacja medyczna i jest to choroba nieuleczalna i przewlekła,

- stan zdrowia odwołującej nie uległ poprawie, a odwołująca do roku 2021 uznawana była przez organ rentowy za częściowo niezdolną do pracy,

- odwołująca przez (...) lat pobierała rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy wynikającej z tocznia rumieniowatego układowego,

- ze zgromadzonych w niniejszej sprawie opinii biegłych, a w szczególności z opinii reumatologów nie wynika, na czym polega poprawa stanu zdrowia odwołującej, uzasadniająca stwierdzenie, iż odwołująca nie jest częściowo niezdolna do pracy, pomimo, iż do roku 2021 roku za takową była uznawana a już wówczas można było zaobserwować opisywany przez biegłych w opiniach okres remisji choroby - tocznia rumieniowatego układowego,

- toczeń rumieniowaty układowy jest chorobą, która powoduje przewlekłe zmęczenie, bóle mięśni, problemy z koncentracją oraz inne objawy, które znacząco utrudniają wykonywanie pracy zawodowej,

3. przepisu art. 235 ² § 1 pkt. 5 k.p.c. w zw. z przepisem art. 227 k.p.c. oraz przepisem art. 205 ¹² § 2 k.p.c., a także w zw. z przepisem art. 278 § 1 k.p.c., przepisem art. 285 § 2 k.p.c. oraz przepisem art. 290 k.p.c. poprzez pominięcie wniosków dowodowych wskazanych przez odwołującą w piśmie procesowym z dnia 13 września 2024 roku i nieprzeprowadzenie dowodu z dokumentów wymienionych w przedmiotowym piśmie oraz dowodu z opinii łącznej biegłych lekarzy sądowych specjalistów z zakresu reumatologii, chorób wewnętrznych, urologii, nefrologii oraz neurologii albo opinii odpowiedniego instytutu, względnie dowodu z kolejnej opinii biegłego lekarza sądowego specjalisty reumatologa (trzeciego reumatologa) oraz dowodu z kolejnej opinii biegłego lekarza sądowego specjalisty urologa i nefrologa (drugiego urologa), co doprowadziło do niedokonania pełnej oceny stanu zdrowia odwołującej, a tym samym nierozpoznania istotnych okoliczności dla potrzeb właściwej subsumpcji prawa materialnego, a w konsekwencji do uznania odwołującej za zdolną do pracy i oddalenia odwołania, podczas gdy przeprowadzenie przez sąd I instancji wnioskowanych dowodów mogłoby doprowadzić do wydania wyroku korzystnego dla odwołującej, a nadto:

- przedmiotem zawnioskowanych w piśmie z dnia 13 września 2024 roku dowodów są fakty mające kluczowe i istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, albowiem zmierzają do dokonania rzetelnej oceny stanu zdrowia oraz niezdolności do pracy odwołującej,

- znajdujące się w aktach niniejszej sprawy opinie biegłych, a w szczególności opinie biegłych reumatologów są niepełne, albowiem nie odpowiadają na postawioną przez sąd I instancji tezę dowodową (min. postanowienie sądu I instancji z dnia 3 listopada 2023 roku), to jest nie wskazują, na czym polega poprawa stanu zdrowia odwołującej uzasadniająca odmowę uznania odwołującej za częściowo niezdolną do pracy, pomimo iż remisja głównej choroby, na którą cierpi odwołująca - tocznia rumieniowatego układowego występowała również w roku 2021 roku, w którym to okresie odwołująca uznawana była za osobę częściowo niezdolną do pracy i otrzymywała z tego tytułu rentę,

- odwołująca choruje na toczeń rumieniowaty układowy od marca 2000 roku, to jest od 25 lat, co potwierdza zgromadzona w niniejszej sprawie dokumentacja medyczna i jest to choroba przewlekła i nieuleczalna,

- stan zdrowia odwołującej nie uległ poprawie, a odwołująca do roku 2021 uznawana była przez organ rentowy za częściowo niezdolną do pracy,

- odwołująca od (...)lat pobierała rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy wynikającej z tocznia rumieniowatego układowego,

- opinie biegłego lekarza sądowego specjalisty reumatologa (w tym opinie uzupełniające) nie zostały poprzedzone badaniem bezpośrednim odwołującej, co w ocenie odwołującej miało wpływ na dokonaną przez biegłych ocenę stanu zdrowia odwołującej oraz w konsekwencji- miało bezpośredni wpływ wynik niniejszej sprawy,

- wydane w niniejszej sprawie opinie przez biegłych lekarzy sądowych są opiniami wycinkowymi, oceniającymi wpływ danego, konkretnego schorzenia odwołującej na jego zdolność do pracy; tymczasem, choroba główna na którą cierpi odwołująca - toczeń rumieniowaty układowy wymaga w ocenie odwołującej dokonania analizy łącznej wszystkich chorób odwołującej i ich powiązań oraz wzajemnych oddziaływań na siebie, ich ewentualnych powikłań oraz, jakie są konsekwencje ich współistnienia i jaki mają wpływ na zdolność odwołującej do pracy,

- dokonana przez biegłych ocena stanu zdrowia odwołującej pozostaje w sprzeczności z przedłożoną przez odwołującą w niniejszej sprawie dokumentacją medyczną, w tym dokumentami, które zostały załączone do pisma z dnia 13 września 2024 roku wraz z wnioskiem o przeprowadzenie dowodu z tych dokumentów,

4. przepisu art. 327 ¹ § 1 pkt 1 k.p.c. poprzez niezamieszczenie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku dostatecznego wyjaśnienia podstawy faktycznej rozstrzygnięcia poprzez niewyjaśnienie , na czym polega poprawa stanu zdrowia odwołującej uzasadniająca odmowę uznania odwołującej za częściowo niezdolną do pracy, pomimo iż remisja głównej choroby, na którą cierpi odwołująca - tocznia rumieniowatego układowego, występowała również w roku 2021 roku, w którym to okresie odwołująca uznawana była za osobę częściowo niezdolną do pracy i otrzymywała z tego tytułu rentę,

II. przepisów prawa materialnego, to jest przepisu art. 57 ust. 1 pkt. 1) ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U.2024.1631 tj. z dnia 2024.11.07), w zw. z przepisem art. 12 oraz 13 ww. ustawy poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że nie zachodzą przesłanki do uznania odwołującej za częściowo niezdolną do pracy i w konsekwencji oddalenie odwołania, pomimo niewyjaśnienia istoty sprawy i pominięcia istotnych dla sprawy dowodów zgłoszonych w piśmie z dnia 13 września 2024 roku, to jest niedokonania rzetelnej oceny stanu zdrowia odwołującej i jego wpływu na zdolność do pracy odwołującej, przy jednoczesnym całkowitym pominięciu faktu, iż stan zdrowia odwołującej nie uległ na przestrzeni ostatnich lat zmianie, a mimo to organ rentowy do roku 2021 uznawał odwołującą za częściowo niezdolną do pracy, pomimo iż wówczas także występował stan remisji głównego schorzenia odwołującej, czyli tocznia rumieniowatego układowego.

Mając na uwadze powyższe strona skarżąca wniosła o:

1. zmianę zaskarżonego wyroku w całości poprzez uwzględnienie odwołania w całości, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozstrzygnięcia sądowi I instancji.

2. zasądzenie od organu rentowego na rzecz odwołującej kosztów niniejszego postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, z uwzględnieniem kosztów postępowania apelacyjnego,

3. przyznanie od Skarbu Państwa na rzecz (...) J. K., ul. (...). S. W. (...) (...)-(...) K., z uwzględnieniem podatku VAT, kosztów udzielonej odwołującej pomocy prawnej, według norm przepisanych, które to koszty nie zostały uiszczone tak w części jak i w całości, w tym kosztów postępowania apelacyjnego.

Nadto,

I. na podstawie przepisu art. 380 k.p.c. - o rozstrzygnięcie zasadności postanowienia Sądu Okręgowego z dnia 18 września 2024 roku w przedmiocie pominięcia wniosków dowodowych zgłoszonych w piśmie odwołującej z dnia 13 września 2024 roku i o przeprowadzenie dowodów wskazanych w przedmiotowym piśmie, to jest:

1. dowodu z dokumentów wymienionych poniżej:

a. zawiadomienia z dnia 13 września 2024 roku o zakwalifikowaniu odwołującej na leczenie w (...) Ośrodku (...) w Ś., (...),

b. historii zdrowia i choroby z przychodni (...) z dnia 9 lipca 2024 roku potwierdzająca wizytę i zalecenie u lekarza specjalisty reumatologa dr L. B.,

c. karty wizyt - wydruk zbiorczy z dnia 12 września 2024 roku z Poradni (...)w K.,

d. badania urodynamicznego (U. M.) z dnia 7 sierpnia 2024 roku wraz z załącznikami,

e. badań laboratoryjnego z dnia 10 września 2024 roku,

f. karty informacyjnej odbytej fizjoterapii z dnia 28 sierpnia 2024 roku,

g. informacji dla lekarza kierującego/(...)z dnia 12 września 2024 roku,

h. potwierdzenia umówienia wizyt lekarskich,

i. potwierdzenia umówienia badania - echo serca, celem wykazania faktu (dot. dokumentów określonych w ust. a. do i. powyżej), że:

- stan zdrowia odwołującej nie uległ poprawie, a odwołująca do roku 2021 uznawana była przez organ rentowy za częściowo niezdolną do pracy,

- odwołująca jest pod stałą kontrolą różnych poradni specjalistycznych, w tym nefrologicznej oraz reumatologicznej,

- odwołująca poddawana jest stałemu i systematycznemu leczeniu, mającemu wiele skutków ubocznych,

- odwołująca choruje na toczeń rumieniowaty układowy od marca 2000 roku, to jest od 25 lat, co potwierdza zgromadzona w niniejszej sprawie dokumentacja medyczna i jest to choroba wielonarządowa, przewlekła i nieuleczalna,

2. dowodu z opinii łącznej biegłych lekarzy sądowych specjalistów z zakresu reumatologii, chorób wewnętrznych, urologii, nefrologii oraz neurologii albo opinii odpowiedniego instytutu celem wykazania faktu, iż odwołująca jest nadal częściowo niezdolna do pracy i nie wystąpiła u odwołującej poprawa stanu zdrowia, a jeśli wystąpiła to wskazanie, na czym ona polega, a nadto aby biegli albo odpowiednio instytut dokonali łącznej analizy wszystkich chorób odwołującej i ich powiązań oraz wzajemnych oddziaływań na siebie, ich ewentualnych powikłań oraz określili jakie są konsekwencje ich współistnienia oraz, jaki mają wpływ na zdolność odwołującej do pracy,

3. w przypadku nieuwzględnienia przez sąd wniosku o przeprowadzenie dowodu z opinii łącznej albo opinii odpowiedniego instytutu, o których mowa w ust. 2 powyżej - dowodu z kolejnej opinii biegłego lekarza sądowego specjalisty reumatologa (trzeciego reumatologa) oraz przeprowadzenie dowodu z kolejnej opinii biegłego lekarza sądowego specjalisty urologa i nefrologa (drugiego urologa) celem wykazania faktu, że odwołująca jest nadal częściowo niezdolna do pracy i nie wystąpiła u odwołującej poprawa stanu zdrowia, a jeśli wystąpiła to wskazanie, na czym ona polega,

4. dowodu z przesłuchania świadka:

a. Pana M. J. (2) (wezwanie na adres: ul. (...), (...)-(...) S.), celem wykazania zasadności odwołania, ustalenia, że odwołująca nadal jest niezdolna do pracy, a jej stan zdrowia nie uległ poprawie, wpływu schorzeń odwołującej na jego życie codzienne oraz zdolność do pracy,

b. J. S. (wezwanie na adres: ul. (...),(...)-(...) P.), celem wykazania zasadności odwołania, ustalenia, że odwołująca nadal jest niezdolna do pracy, a jej stan zdrowia nie uległ poprawie, wpływu schorzeń odwołującej na jej życie codzienne oraz zdolność do pracy,

5. dowodu z przesłuchania odwołującej celem wykazania zasadności odwołania, ustalenia, że odwołująca nadal jest niezdolna do pracy, a jej stan zdrowia nie uległ poprawie, wpływu schorzeń odwołującej na jej życie codzienne oraz zdolność do pracy,

II. na podstawie przepisu art. 381 k.p.c., o przeprowadzenie dowodu z dokumentów wymienionych poniżej (nowe dowody, które nie istniały w dniu wydania zaskarżonego wyroku):

1. karty informacyjnej leczenia szpitalnego (...) Ośrodka (...) w Ś. w okresie od dnia 1 grudnia 2024 roku do dnia 6 grudnia 2024 roku,

2. wyniku badania laboratoryjnego z dnia 7 stycznia 2025 roku, celem wykazania faktu (dot. dokumentów określonych w ust. 1. do 2. powyżej), że:

a. stan zdrowia odwołującej nie uległ poprawie, a odwołująca do roku 2021 uznawana była przez organ rentowy za częściowo niezdolną do pracy,

b. odwołująca jest pod stałą kontrolą różnych poradni specjalistycznych, w tym nefrologicznej oraz reumatologicznej,

c. odwołująca poddawana jest stałemu i systematycznemu leczeniu, mającemu wiele skutków ubocznych,

d. odwołująca choruje na toczeń rumieniowaty układowy od marca 2000 roku, to jest od 25 lat, co potwierdza zgromadzona w niniejszej sprawie dokumentacja medyczna i jest to choroba wielonarządowa, przewlekła i nieuleczalna.

Pozwany organ rentowy wniósł o oddalenie apelacji.

Rozważania prawne i rozstrzygnięcie sądu II instancji

Apelacja okazała się bezzasadna i jako taka podlegała oddaleniu.

W ocenie Sądu Apelacyjnego, sąd I instancji przeprowadził wyczerpujące postępowanie dowodowe, a zebrany materiał poddał wszechstronnej ocenie z zachowaniem granic swobodnej oceny dowodów przewidzianej przez art. 233 § 1 k.p.c.

Na tej podstawie Sąd Okręgowy poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne i rozważania prawne, które tutejszy sąd w pełni podziela i przyjmuje za własne, bez potrzeby ponownego ich przytaczania.

Istota sporu w analizowanej sprawie sprowadzała się do rozstrzygnięcia , czy odwołująca M. J. (1) jest nadal niezdolna do pracy , choćby częściowo i na jaki okres.

W ocenie Sądu Apelacyjnego, sąd I instancji uczynił przedmiotem dowodu fakty mające dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie (art. 227 k.p.c.), nie ograniczał stron w możliwości składania wniosków dowodowych, a dla wyjaśnienia istoty sprawy przeprowadził postępowanie dowodowe uwzględniając niezbędne po temu dowody. W sędziowskiej ocenie materiału dowodowego Sąd Apelacyjny nie stwierdza żadnych uchybień, które mogłyby stanowić podstawę apelacji.

Przechodząc do rozważań sądu I instancji w przedmiocie oceny stanu zdrowia wnioskodawczyni pod kątem jej niezdolności do pracy, Sąd Apelacyjny w pełni zgadza się z twierdzeniami Sądu Okręgowego. Postępowanie dowodowe w powyżej wskazanym zakresie zostało przeprowadzone prawidłowo, bowiem oparte było na wiedzy biegłych lekarzy sądowych. Na tej podstawie Sąd Okręgowy poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne, co do stanu zdrowia M. J. (1) i jego wpływu na zdolność do pracy odwołującej.

W toku przeprowadzonego postępowania dowodowego przed sądem I instancji, powołany został dowód z opinii biegłych: reumatologów ( 2) , neurologa, urologa.

Biegły urolog rozpoznał u odwołującej następujące schorzenia:

- kamica obustronna nerek,

- torbiele nerek,

- stan po leczeniu zabiegowym kamicy moczowej - (...).

Biegły wskazał, że odwołująca od 2005 roku leczy się z powodu kamicy obu nerek. Wyniki badań zawarte w dokumentacji nie wskazują na czynną infekcję układu moczowego oraz na obniżoną funkcje nerek. Ostatnie wyniki badań obrazowych potwierdzają kamicę obustronną nerek bez zastoju, oraz pojedyncze torbiele nerek (22-10-2021). Badana jest w okresowej kontroli urologicznej i nefrologicznej.

Obecnie rozpoznane jednostki urologiczne tj. torbiele pojedyncze nerek oraz kamicę nerkową (echa pojedynczych złogów o wymiarach 3 do 5 mm) nie może uznać za choroby ograniczające wykonywanie pracy zawodowej. Podawane dolegliwości z układu moczowego nie są znaczące a w aktach nie ma dokumentów uzasadniających niezdolność do pracy z przyczyn urologicznych.

Biegły neurolog rozpoznał u odwołującej następujące schorzenia:

- migrenowe bóle głowy w wywiadzie,

- schorzenia reumatologiczne i urologiczne ( wynikające z wywiadu i dokumentacji).

Organicznego schorzenia neurologicznego nie stwierdzono.

Biegły wskazał, że z przyczyn neurologicznych w przeszłości nie było i obecnie również nie ma podstaw do orzekania niezdolności do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji.

Odwołująca w przeszłości nie przechodziła organicznych schorzeń neurologicznych. Aktualnie nie stwierdza się u odwołującej objawów ogniskowych mózgopochodnych ani rdzeniopochodnych. Migrenowe bole głowy wnikające z wywiadu i obserwacji w Oddziale (...)w 2015 r. przy braku następstw ogniskowych mózgopochodnych nie stanowią podstawy do orzekania niezdolności do pracy.

Biegła reumatolog rozpoznała u odwołującej schorzenie w postaci tocznia rumieniowatego układowego.

W jej ocenie z powodów reumatologicznych brak jest podstaw do uznania odwołującej za niezdolną do pracy zarobkowej.

Biegła w opinii uzupełniającej podtrzymała wnioski opinii głównej po badaniu wnioskodawczyni podmiotowym i przedmiotowym i po analizie jej dokumentacji dotyczącej leczenia.

Biegła podała, że nie uznaje odwołującej za długotrwale niezdolną do pracy z przyczyn reumatologicznych. Odwołująca jest w stanie dobrym, jest wydolna, jest samodzielna, stawy bez obrzęków, bez ograniczenia ruchomości. Ostatnio nie hospitalizowana od 2018 roku — nie było zaostrzeń w przebiegu choroby. Obecnie brak jest podstaw do uznania długotrwałej niezdolności do pracy w ocenie reumatologa. Natomiast jeżeli stan zdrowia pogorszył się wnioskodawczyni powinna złożyć nowy wniosek.

Sąd Okręgowy wobec dalszych zastrzeżeń odwołującej do opinii biegłego reumatologa postanowił przeprowadzić dowód z opinii innego biegłego lekarza sądowego reumatologa.

Również ten biegły w swojej opinii wskazał, że po analizie zgromadzonej dokumentacji lekarsko - orzeczniczej, zwłaszcza opisów badania fizykalnego i załączonych wyników badań, nie stwierdza u odwołującej takiego naruszenia funkcji i wydolności narządu ruchu, które sprowadzałyby długotrwałą niezdolność do pracy w dotychczas wykonywanym zawodzie z powodu w/w choroby, w aktualnym stopniu zaawansowania. Rozpoznana u odwołującej choroba narządu ruchu o charakterze układowym w aktualnym stanie zaawansowania powoduje naruszenie funkcji organizmu badanej w stopniu nieznacznym, bez utraty zdolności do pracy zgodnej z posiadanymi przez wnioskodawczynię kwalifikacjami.

Według biegłego , na dzień dzisiejszy brak jest podstaw klinicznych na stwierdzenie, że odwołująca cierpi na aktywne zapalenie stawów w przebiegu układowej choroby tkanki łącznej.

Mimo ponad dwudziestoletniego przebiegu tocznia nie zaobserwowano objawów toczniowego zajęcia nerek czy organicznej choroby ośrodkowego układu nerwowego. Odwołująca dobrze odpowiada na zastosowane leczenie farmakologiczne, o czym świadczą wpisy do dokumentacji z Poradni (...)oraz brak konieczności hospitalizacji z przyczyn reumatologicznych po 2018r. Zdaniem biegłego brak jest podstaw do uznania odwołującej za nadal niezdolną do pracy, co wynika ze stabilnego w ostatnich latach przebiegu choroby podstawowej, a nawet remisji bez udokumentowanego postępu powikłań ze strony innych narządów.

Biegły podał ponadto, że w okresie możliwego zaostrzenia dolegliwości bólowych ze strony narządu ruchu opiniowana może być leczona w ramach zwolnienia lekarskiego.

Wobec zastrzeżeń odwołującej, w opinii uzupełniającej , drugi z biegłych reumatologów wskazał, że po ponownej analizie zgromadzonej dokumentacji lekarsko - orzeczniczej nie stwierdza u odwołującej takiego naruszenia funkcji i wydolności narządu ruchu, które sprowadzałyby długotrwałą niezdolność do pracy w dotychczas wykonywanym zawodzie z powodu występujących u niej chorób, w aktualnym stopniu zaawansowania. Rozpoznana u odwołującej choroba narządu ruchu o charakterze układowym w aktualnym stanie zaawansowania powoduje naruszenie funkcji organizmu badanej, bez utraty zdolności do pracy zgodnej z posiadanymi przez wnioskodawczynię kwalifikacjami.

Biegły podkreślił, że nadal, tj. od 2003 r. utrzymuje się niska aktywność choroby, oraz mimo jej układowego charakteru brak jest udokumentowanego zajęcia układu nerwowego, układu krążenia, płuc, nerek, skóry i innych narządów.

Brak jest podstaw klinicznych na stwierdzenie, że odwołująca cierpi na aktywne zapalenie stawów w przebiegu układowej choroby tkanki łącznej.

Odwołująca zgłasza szereg subiektywnych dolegliwości, zwłaszcza w godzinach porannych, ale kontynuuje leczenie farmakologiczne, okresowo zabiegi rehabilitacyjne i pracuje zawodowo. Odwołująca dobrze odpowiada na zastosowane leczenie farmakologiczne, o czym świadczą wpisy do dokumentacji z Poradni (...)oraz brak konieczności hospitalizacji z przyczyn reumatologicznych po 2018r. W opinii biegłego nadal brak jest podstaw do uznania odwołującej za osobę niezdolną do pracy, co wynika ze stabilnego w ostatnich latach przebiegu choroby podstawowej, a nawet remisji bez udokumentowanego postępu powikłań ze strony innych narządów. W związku z powyższym biegły podtrzymał swą wcześniejszą opinię.

W opinii uzupełniającej biegły neurolog wskazał, że migrena jest jednostką chorobową podlegającą diagnostyce i orzekaniu przez neurologa. Toczeń rumieniowaty układowy jest jednostką chorobową ściśle reumatologiczną podlegającą diagnostyce i leczeniu przez reumatologa. Jednak ze względu na specyfikę tej choroby i jej inwazyjność, w procesie jej rozwoju może dochodzić do uszkodzeń innych narządów, w tym również, mogą ujawniać się objawy z zakresu neuropsychiatrii.

W omawianym przypadku, na przestrzeni wielu lat, nie ujawniły się żadne objawy chorobowe z zakresu neurologii ani psychiatrii. Poziom intelektualny utrzymuje się na właściwym poziomie, odwołująca pracuje umysłowo, podnosi kwalifikacje zawodowe. Nie ujawniły się żadne objawy ogniskowe mózgopochodne ani rdzeniopochodne

W drugiej opinii uzupełniającej biegły reumatolog wskazał, że po kolejnej analizie zgromadzonej dokumentacji lekarsko nie stwierdza u odwołującej takiego naruszenia funkcji i wydolności narządu ruchu, ani innych narządów, które sprowadzałyby długotrwałą niezdolność do pracy w dotychczas wykonywanym zawodzie z powodu w/w chorób. Rozpoznana u odwołującej choroba narządu ruchu o charakterze układowym - ogólnoustrojowym, w udokumentowanym stanie zaawansowania powoduje naruszenie funkcji organizmu badanej, bez utraty zdolności do pracy zgodnej z posiadanymi przez odwołującą kwalifikacjami. Biegły raz jeszcze podkreślił, że nadal u odwołującej utrzymuje się niska aktywność choroby oraz mimo jej układowego charakteru brak jest udokumentowanego zajęcia układu nerwowego, układu krążenia, płuc, nerek, skóry i innych narządów.

Biegły zauważył, że w wielokrotnie wykonywanych analizach moczu nie stwierdzono białkomoczu, charakterystycznego dla zajęcia przez toczeń nerek. Poziom kreatyniny w surowicy krwi, oraz filtracja kłębuszkowa nerek prezentują prawidłowe fizjologiczne wartości, co przemawia z brakiem zajęcia nerek procesem chorobowym.

Zaświadczenie z Poradni (...)z dnia 11.04.2024 r. nie potwierdza zajęcia procesem chorobowym narządu krążenia, odnosi się do obecności płynu w worku osierdziowym w przeszłości.

Następnie biegły podał, iż brak jest podstaw klinicznych na stwierdzenie, że odwołująca cierpi na aktywne zapalenie stawów w przebiegu układowej choroby tkanki łącznej. Z dokumentacji wynika, że odwołująca zgłasza szereg subiektywnych dolegliwości, kontynuuje leczenie farmakologiczne, okresowo zabiegi rehabilitacyjne i pracuje zawodowo. Odwołująca dobrze odpowiada na zastosowane leczenie farmakologiczne, o czym świadczą wpisy do dokumentacji z Poradni (...) oraz brak konieczności hospitalizacji z przyczyn reumatologicznych po 2018r. W opinii biegłego nadal brak jest podstaw do uznania o odwołującej za osobę niezdolną do pracy, co wynika ze stabilnego w ostatnich latach przebiegu choroby podstawowej, a nawet remisji bez udokumentowanego postępu powikłań ze strony innych narządów.

Ponadto biegły reumatolog nie zgodził się z tezą strony odwołującej, że „występowanie u odwołującej od 24 lat tocznia rumieniowatego układowego, tj. choroby wielonarządowej, przewlekłej i nieuleczalnej, samo w sobie winno być kwalifikowane jako samoistna podstawa do stwierdzenia u odwołującej częściowej niezdolności do pracy (...), albowiem choroba ta wymaga systematycznego i stałego leczenia, które to leczenie powoduje szereg skutków ubocznych, mających wpływ na codzienne życie odwołującej, a także jej zdolność do pracy".

Biegły podniósł, że samo rozpoznanie tocznia, choroby przewlekłej, czy innych chorób przewlekłych, nieuleczalnych, wymagających systematycznego i stałego leczenia, np. cukrzycy, nadciśnienia tętniczego, choroby wieńcowej serca i innych przewlekłych chorób nie może być kardynalną przyczyną orzeczenia o długotrwałej niezdolności do pracy, wymaga natomiast indywidualnego podejścia, jak w przypadku odwołującej ocenianej przez biegłych wielu specjalności w sposób holistyczny.

W związku z powyższym biegły podtrzymał swoje wcześniejsze opinie.

W opinii uzupełniającej biegły urolog wskazał, że podtrzymuje stanowisko z pierwotnej opinii o zdolności odwołującej do pracy zawodowej. Stwierdził ponadto, że nie rozumie przedstawionego przez pełnomocnika odwołującej zarzutu „ przeprowadzenie dowodu z opinii łącznej biegłych lekarzy”. Jego zdaniem błędne jest oczekiwanie strony, że każdy biegły będzie komentował opinie specjalisty z innej dziedziny. Biegły zauważył, że taka interpretacja łącznej opinii jest chybiona. Zrozumiałym jest bowiem, że jeżeli wszystkie opinie dopuszczają badanego do pracy to wynikiem łącznej opinii jest zdolność do pracy. Natomiast jeżeli przynajmniej w jednej opinii są wskazania do uznania uszczerbku na zdrowiu to łączna opinia uznaje ten uszczerbek w kwalifikacji orzeczniczej. Szukanie natomiast odpowiedniego instytutu do tworzenia łącznej opinii jest abstrakcyjne.

Przechodząc do oceny materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie wskazać należy, że dla skuteczności zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. nie wystarcza stwierdzenie o wadliwości dokonanych ustaleń faktycznych.

Konieczne jest tu wskazanie przyczyn dyskwalifikujących postępowanie sądu w tym zakresie. W szczególności strona skarżąca powinna wskazać, jakie kryteria oceny naruszył sąd przy ocenie konkretnych dowodów uznając brak ich wiarygodności i mocy dowodowej lub niesłusznie im je przyznając. Skarżąca temu zadaniu nie sprostała.

Możliwość zakwestionowania oceny dowodów w postępowaniu apelacyjnym jest ograniczona i sprowadza się do sytuacji, w których skarżący wykaże, że ocena ta była rażąco wadliwa lub oczywiście błędna. Strona odwołująca nie wykazała, aby sporządzone opinie na których swoje ustalenia oprał sąd I instancji były wewnętrznie sprzeczne i niezgodne z ustalonym stanem faktycznym.

Zgodnie z treścią art. 233 § 1 k.p.c. sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału.

W wyroku Sądu Najwyższego z 27 września 2002 roku w sprawie IV CKN 1316/00 wskazano, że ocena wiarygodności i mocy dowodów przeprowadzonych w danej sprawie wyraża istotę sądzenia w części dotyczącej ustalenia faktów, tj. rozstrzygania spornych kwestii na podstawie własnego przekonania sędziego powziętego w wyniku bezpośredniego zetknięcia się z dowodami.

Powinna odpowiadać regułom logicznego myślenia wyrażającym formalne schematy powiązań między podstawami wnioskowania i wnioskami oraz uwzględniać zasady doświadczenia życiowego będące wyznacznikiem granic dopuszczalnych wniosków i stopnia prawdopodobieństwa ich przydatności w konkretnej sytuacji.

Jeżeli z określonego materiału dowodowego sąd wyprowadził wnioski logicznie poprawne i zgodne z zasadami doświadczenia życiowego, to taka ocena dowodów nie narusza zasady swobodnej oceny dowodów przewidzianej w art. 233 k.p.c., choćby dowiedzione zostało, że z tego samego materiału dałoby się wysnuć równie logiczne i zgodne z zasadami doświadczenia życiowego wnioski odmienne.

Tylko w przypadku wykazania, że brak jest powiązania, w świetle kryteriów wyżej wzmiankowanych, przyjętych wniosków z zebranym materiałem dowodowym, możliwe jest skuteczne podważenie oceny dowodów dokonanej przez sąd; nie jest tu wystarczająca sama polemika naprowadzająca wnioski odmienne, lecz wymagane jest wskazanie, w czym wyraża się brak logiki lub uchybienie regułom doświadczenia życiowego w przyjęciu wniosków kwestionowanych.

W postanowieniu z 2 grudnia 1999 roku w sprawie III CKN. 122/99 Sąd Najwyższy uznał, że sąd orzekający nie przekracza granic swobodnej oceny dowodów, gdy jego przekonanie odnośnie mocy poszczególnych dowodów i ich znaczenia dla sprawy oparte zostało na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego, przy uwzględnieniu zasad doświadczenia życiowego i pozostaje w zgodzie z zasadami logicznego wnioskowania.

W ocenie Sądu Apelacyjnego, sąd I instancji przeprowadził w niniejszej sprawie postępowanie dowodowe w sposób staranny, nieuchybiający zasadzie swobodnej oceny dowodów wyrażonej w art. 233 § 1 k.p.c. Zgromadzone dowody Sąd Okręgowy oceniał wszechstronnie,
tj. wiarygodność i moc poszczególnych dowodów oceniona została w odniesieniu do całokształtu pozostałych dowodów. Sąd I instancji dokonał ustalenia wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia w sprawie i Sąd Apelacyjny podstawę faktyczną i prawną wyroku w pełni aprobuje.

W tym miejscu podkreślić należy, że sąd, jako że nie ma wiadomości specjalnych, musi w tym zakresie oprzeć się na wiadomościach uzyskanych od biegłych sądowych. Stąd też ocena sądu I instancji w zakresie stwierdzenia, czy odwołująca jest choćby częściowo niezdolna do pracy musiała znaleźć oparcie w dowodzie z opinii biegłych lekarzy o specjalnościach adekwatnych do stwierdzonych u niej schorzeń.

Wskazać należy, że również w ocenie sądu odwoławczego, opinie biegłych powołanych przed sądem I instancji, na których sąd ten oparł swoje rozstrzygnięcie, zostały sporządzone fachowo, w oparciu o aktualną wiedzę, zaś przedstawione w nich wnioski poparte są odpowiednimi argumentami. Biegli sądowi w należyty sposób wyjaśnili przedstawione przez sąd I instancji zagadnienia, wskazali na czym oparli swe tezy i co stanowiło ich podstawę.

Dowód z opinii biegłych (biegłego) podlega szczególnej ocenie, bowiem sąd nie mając wiadomości specjalnych jedynie może oceniać logiczność wypowiedzi biegłego.

Ocena dowodu z opinii biegłego nie jest dokonywana według kryterium wiarygodności w tym znaczeniu, że nie można "nie dać wiary biegłemu", odwołując się do wewnętrznego przekonania sędziego, czy też zasad doświadczenia życiowego.

Opinia biegłego podlega, tak jak inne dowody, ocenie według art. 233 § 1 k.p.c., jednakże co odróżnia ją pod tym względem, to szczególne dla tego dowodu kryteria oceny, które stanowią: poziom wiedzy biegłego, podstawy teoretyczne opinii, sposób motywowania sformułowanego w niej stanowiska oraz stopień stanowczości wyrażonych w niej ocen, a także zgodność z zasadami logiki i wiedzy powszechnej.

Jakkolwiek opinia biegłych jest oparta na wiadomościach specjalnych, to podlega ona ocenie sądu w oparciu o cały zebrany w sprawie materiał, a zatem, na tle tego materiału, koniecznym jest stwierdzenie, czy ustosunkowała się ona do wynikających z innych dowodów faktów mogących stanowić podstawę ocen w opinii zawartych oraz czy opierając się na tym materiale w sposób logiczny i jasny przedstawia tok rozumowania prowadzący do sformułowanych w niej wniosków.

W ocenie Sądu Apelacyjnego, brak jest podstaw do kwestionowania opinii biegłych powołanych przed sądem I instancji, jako podstawy do dokonania w niniejszej sprawie ustaleń faktycznych. Jednocześnie nie budzi wątpliwości, że opinie zostały opracowane przez osoby kompetentne do dokonania oceny stanu zdrowia odwołującej oraz dysponujące w tym zakresie niezbędną wiedzą i doświadczeniem.

Zdaniem sadu II instancji apelacja odwołującej stanowi wyłącznie polemikę z ustaleniami i oceną tych ustaleń dokonaną przez sąd I instancji w oparciu o opinie biegłych. Opinie te były wystarczające dla podjęcia rozstrzygnięcia. Również w ocenie Sądu Apelacyjnego nie było potrzeby uzupełniania postępowania dowodowego albowiem opinie biegłych są kategoryczne i jednoznaczne.

Opinie biegłych powołanych przed sądem I instancji w sposób zupełny, wyczerpujący i nie budzący wątpliwości i zastrzeżeń obrazują stan zdrowia odwołującej w kontekście jej zdolności do pracy. W niniejszej sprawie opinie biegłych były kategoryczne i przekonywujące, wyjaśniały wszelkie wątpliwości sporne w sprawie.

Również w ocenie Sądu Apelacyjnego opinie zostały wydane przez fachowców posiadających wiedzę specjalistyczną. Brak było zasadnych przesłanek do dyskwalifikowania konkluzji zawartych w opinii biegłych, a co za tym idzie, zasadności i zgodności opinii z rzeczywistym stanem rzeczy.

Dlatego też sąd odwoławczy uznał je za przekonujące, obiektywne, logiczne, wewnętrznie spójne i zgodne z doświadczeniem życiowym. Biegli uwzględnili również kwalifikacje zawodowe posiadane przez odwołującą. W ocenie sądu postępowanie dowodowe, jakie przeprowadzono na okoliczność oceny stanu zdrowia odwołującej dało jednoznaczną odpowiedź na pytanie o zdolność odwołującej do pracy.

Apelacja ,choć obszerna , jest niezasadna. W swojej istocie powtarza tezy i twierdzenia strony prezentowane w trakcie postępowania przed sądem I instancji. Są one jedynie polemiką z ustaleniami, a przede wszystkim , zważeniami Sądu Okręgowego. Jako takie nie mogą dać podstaw do zmiany zaskarżonego wyroku.

Opinie biegłych ,a w szczególności opinie uzupełniające ,w sposób jasny i konkretny odnoszą się do zastrzeżeń strony odwołującej. Nie było zatem celowe dalsze powoływanie dowodów z opinii biegłych czy tym bardziej z opinii instytutu. Oceny biegłych nie mogą też zastępować dowody z zeznań świadków czy strony i wobec stosownego wyjaśnienia spornej kwestii, Sąd Okręgowy trafnie oddalił wnioski dowodowe strony powtarzane również obecnie w apelacji.

Tak naprawdę stanowisko strony odwołującej opiera się na twierdzeniu lansowanym zarówno przez samą stronę jak i jej pełnomocnika, że o przyznaniu spornego świadczenia winien przesądzać już sam fakt istnienia ,bez wątpienia ciężkiego i przewlekłego schorzenia, jakim jest toczeń rumieniowaty układowy. Teza ta, jak trafnie wskazała strona pozwana, jest z gruntu fałszywa. To skutki schorzenia dla zdolności do pracy są istotne. Tymczasem u odwołującej, w obecnym, trwającym od dłuższego czasu stadium choroby, nie ograniczają one strony w zdolności do pracy.

Częściowa niezdolność do pracy oznacza niezdolność do pracy zgodnej z poziomem posiadanych kwalifikacji. Tymczasem odwołująca od lat właśnie taką prace , zgodna z posiadanymi kwalifikacjami , wykonuje.

Jeżeli w stanie jej zdrowia występuje niekorzystna zmiana odwołująca winna wystąpić z nowym wnioskiem o świadczenie. I właśnie wtedy istotne są wyniki badań i diagnozy, które w dużej mierze powoływane były i są we wnioskach dowodowych strony.

Podkreślić należy, że Sąd Okręgowy a później Sąd Apelacyjny oceniał trafność zaskarżonej decyzji z daty jej wydania. Warto przypomnieć , że chodzi tu o decyzję z dnia 4.02.2022r. Zważywszy na to wszystkie nowe okoliczności winny być wskazywane i podnoszone w ewentualnym , nowym wniosku o świadczenie. Również i z tego względu postanowienie Sądu Okręgowego o pominięciu wnioskowanych przez strony dowodów należy uznać za prawidłowe.

Wbrew zarzutom strony odwołującej z oceny przeprowadzonej przez Lekarza Orzecznika ZUS oraz Komisję Lekarską ZUS ,a następnie z opinii biegłych wynika jednoznacznie, że w stanie zdrowia odwołującej nastąpiła poprawa polegająca na stabilnym, w ostatnich kilku latach, przebiegu choroby podstawowej, jej remisji oraz braku powikłań ze strony innych układów i narzadów. Jasno wskazali na to biegli, w szczególności w opiniach uzupełniających.

Wbrew zarzutowi apelacji ocenili też stan zdolności do pracy w kontekście wszystkich deficytów i schorzeń stwierdzonych u odwołującej a nie tylko tych, które dotyczą ich dziedziny.

Reasumując i uwzględniając powyższe rozważania, stwierdzić należy, że postępowanie przed sądem I instancji zostało przeprowadzone prawidłowo.

Sąd I instancji właściwie ocenił wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego jako całości oraz zważył ich moc oraz wiarygodność, odnosząc je do pozostałego materiału dowodowego.

Zarzuty apelacji w świetle szczegółowych wyjaśnień biegłych zaprezentowanych w opiniach, są nietrafne i stanowią jedynie bezzasadną polemikę z wnioskami tych opinii.

Podkreślić należy, że sąd nie jest obowiązany dążyć do sytuacji, aby opinia biegłego (biegłych) przekonała strony sporu. Wystarczy zatem, że opinia jest przekonująca dla sądu, który wiążąco ocenia, czy biegły wyjaśnił wątpliwości zgłoszone przez stronę.

Nadto wskazać należy, że sąd nie może zająć stanowiska odmiennego co do stanu zdrowia wnioskodawcy, na podstawie własnej oceny stanu faktycznego, niż wyrażone w opiniach biegłych ( vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 października 1987 r., II URN 228/87, PiZS 1988/7/62).

W tym stanie rzeczy zaskarżony wyrok jest prawidłowy.

Wobec uznania, że zarzuty apelacyjne były bezzasadne oraz mając na uwadze powyższe ustalenia faktyczne i rozważania prawne Sąd Apelacyjny ,na podstawie art.385 k.p.c. , oddalił apelację (pkt 1 wyroku).

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej odwołującej z urzędu Sąd Apelacyjny orzekł na podstawie § 15 ust. 2 w zw. z § 16 ust. 1 pkt. 2 w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U.2024.764), przyznając od skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Poznaniu na rzecz radcy prawnego J. K. kwotę 360 zł tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej odwołującej z urzędu wraz z odsetkami za opóźnianie od uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty (punkt 2 wyroku).

sędzia Roman Walewski