Wyrok z 19 stycznia 2026, sygn. I ACa 402/23
W skrócie
Pokaż pozostałe podstawy prawne (9)
Sygn. akt I ACa 402/23
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 19 stycznia 2026 r.
Sąd Apelacyjny w Krakowie – I Wydział Cywilny
w składzie:
Przewodniczący: SSA Sławomir Jamróg
Protokolant: Sara Cieślik
po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2026 r. w Krakowie na rozprawie
sprawy z powództwa K. F. i T. F.
przeciwko (...) S.A. w S.
o zapłatę
na skutek apelacji powodów od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie
z dnia 21 października 2022 r. sygn. akt I C 1129/20
1. zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że nadaje mu treść :
I. oddala powództwo główne;
II. ustala, że umowa kredytowa nr (...) z dnia 1 sierpnia 2005r. zawarta pomiędzy K. F. i T. F. a (...) S.A. z siedzibą w O. obecnie (...) S.A. uzupełniona aneksem nr (...) z dnia 17 lipca 2007r. jest nieważna;
III. zasądza od strony pozwanej na rzecz powodów, tytułem kosztów procesu, kwoty po 250 zł (dwieście pięćdziesiąt złotych) , z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia 27 stycznia 2026 r. do dnia zapłaty;
2. oddala apelację w pozostałej części;
3. zasądza od strony pozwanej na rzecz powodów, tytułem kosztów postępowania apelacyjnego, kwoty po 250 zł (dwieście pięćdziesiąt złotych), z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty.
UZASADNIENIE
Powodowie K. F. i T. F. w pozwie skierowanym przeciwko (...) S.A. z siedzibą w S. wnieśli o ustalenie, że zamieszczone w umowie kredytowej nr (...) z dnia 1 sierpnia 2005r. zawartej pomiędzy K. F. i T. F. a (...) S.A. z siedzibą w O. obecnie (...) S.A. uzupełnionej aneksem nr (...) z dnia 17 lipca 2007r. klauzule:
- w tabeli do umowy kredytowej w części kredyt ust. 2 o treści „kwota i waluta kredytu CHF 167.450 zł”,
- § 2 ust. 1 warunków umowy, § 2 ust. 2 warunków umowy, § 6 ust. 1 warunków umowy, § 8 ust. 1 warunków umowy, § 9 ust. 3 zdanie drugie i trzecie warunków umowy, § 11 zdanie trzecie warunków umowy,
są nieważne z tym zastrzeżeniem, że pozostałe postanowienia umowy pozostają w mocy i określają kredyt złotówkowy w wysokości wynikającej z przeliczenia kwoty 167.450 CHF pomnożonej przez kurs CHF na datę zawarcia umowy wynoszący 2,61 zł oprocentowany na zasadach określonych w umowie stawką LIBOR.
Ewentualnie w przypadku nieuwzględnienia w.w. żądania wnieśli o ustalenie nieważności umowy kredytowej
Wyrokiem z dnia 21 października 2022r. sygn. akt I C 1129/20 Sąd Okręgowy oddalił powództwo główne i ewentualne (pkt I) i zasądził od powodów K. F. i T. F. solidarnie na rzecz strony pozwanej (...) S.A. z siedzibą w S. kwotę 10.834,00 zł tytułem zwrotu kosztów procesu wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, liczonymi od dnia uprawomocnia się wyroku do dnia zapłaty (pkt II).
Podstawę tego rozstrzygnięcia stanowił następujący stan faktyczny:
W dniu 8 czerwca 2005r. powodowie złożyli w pozwanym Banku wniosek kredytowy, w którym zawnioskowali o udzielenie kredytu mieszkaniowego w kwocie 260.000 zł, wskazując, iż walutą kredytu ma być frank szwajcarski. Powodowie wnioskowali o udzielenie kredytu ze zmiennym oprocentowaniem, z ratami równymi i z okresem kredytowania wynoszącym 20 lat. Jak wynika z treści wniosku kredytowego, celem udzielonego przez stronę pozwaną kredytu miał być remont kamienicy przy ul. (...) w O.. W treści wniosku kredytowego – powód wskazał, że od 1993 roku prowadzi działalność gospodarczą – kantor wymiany walut. Powód podał również NIP działalności gospodarczej.
W dniu 1 sierpnia 2005r. powodowie zawarli z pozwanym Bankiem umowę kredytu, na podstawie której Bank udzielił stronie powodowej kredytu w walucie CHF w wysokości 101.910, 00 CHF (pkt 2 umowy kredytu). Zgodnie z pkt 3 umowy okres kredytowania miał wynosić 20 lat, a wysokość raty miała opiewać na około 527,70 CHF, kredyt miał być spłacany w równych ratach (pkt 6 umowy). Oprocentowanie kredytu było oprocentowaniem zmiennym i w dniu zawarcia umowy kredytu wynosiło jedynie 0,75 % (pkt 5 umowy). Oprocentowanie składało się ze zmiennej stawki LIBOR dla CHF, która w dniu zawarcia umowy kredytu wynosiła – 0,75 % oraz stałej marży Banku w wysokości 1,5 %. Jednorazowa prowizja od udzielenia kredytu wynosiła 2% wartości kredytu (pkt 7 umowy). Zabezpieczeniem udzielonego kredytu była ustanowiona na rzecz Banku hipoteka zwykła w kwocie 101.910 CHF oraz hipoteka kaucyjna do kwoty 50.955,00 CHF na zabezpieczenie odsetek i kosztów. która również została wyrażona w walucie kredytu (pkt 11 umowy kredytu). Celem udzielonego kredytu był remont i modernizacja nieruchomości położonej przy (...) ( pkt 8 umowy) .Ostateczny termin spłaty kredytu został ustalony na 4 grudnia 2025r. W pkt 19 umowy „dodatkowych uzgodnieniach” strony ustaliły m. innymi, że kredyt zostanie wypłacony w dwóch transzach w następujący sposób: I transza zostanie wypłacona w wysokości około 130.000 zł na rachunek osobisty kredytobiorcy w pozwanym Banku, II transza zostanie wypłacona w taki sam sposób po przedstawieniu notatki służbowej wraz ze zdjęciami, potwierdzającej prawidłowe wykorzystanie środków z pierwszej transzy (ppkt 2) ; kredytobiorca zobowiązany jest do utrzymywania prze cały okres kredytowania salda na rachunku osobistym w (...) S.A. w wysokości stanowiącej dwukrotność raty kredytu (ppkt4).
Umowa kredytu nr (...) z dnia 8 czerwca 2005r. zawarta pomiędzy stronami przewidywała następujące warunki:
§ 2 ust. 2 Kwota kredytu będzie wypłacona Kredytobiorcy jednorazowo lub w transzach. Jeżeli kredytobiorca nie dotrzyma warunków udzielenia kredytu lub utraci zdolność kredytową wówczas Bank może wypowiedzieć umowę lub obniżyć kwotę przyznanego kredytu, jeżeli nie został on wypłacony w całości. W przypadku wypłaty w złotych lub w innej walucie niż określone w pkt 2 Tabeli Bank zastosuje kurs kupna CHF opublikowany w „Tabeli kursów dla kredytów mieszkaniowych i konsolidacyjnych w walutach obcych (...) SA, obowiązujący w Banku w dniu wypłaty kwoty kredytu lub jego transzy.
§ 2 ust. 4 zd. 2 Jeżeli kwota wypłacanego kredytu lub suma wypłacanych transz kredytu nie zamknie w pełni kwoty transakcji np. wskutek powstałych różnic kursowych, kredytobiorca zobowiązany jest do przelania brakującej kwoty na rachunek bankowy sprzedającego lub dewelopera określonych w pkt 14 tabeli. W przypadku gdy kwota wypłaconego kredytu uległa zwiększeniu np. na skutek powstałych różnic kursowych, Bank dokona przelewu nadwyżki środków na rachunek wskazany przez kredytobiorcę w dyspozycji wypłaty kredytu.
§ 5 ust. 3 Po wypłacie kredytu lub jego pierwszej transzy Bank poinformuje Kredytobiorcę o wysokości pierwszej raty oraz o terminie jej płatności. O wysokości kolejnych rat oraz o terminach ich płatności Bank poinformuje w miesięcznych zestawieniach.
§ 6 ust. 1 Spłata kredytu następować będzie poprzez obciążenie na rzecz Banku rachunku kredytobiorcy kwotą w złotych stanowiącą równowartość raty w CHF lub innej należności Banku w CHF obliczoną przy zastosowaniu kursu sprzedaży CHF opublikowanego w „Tabeli kursów dla kredytów mieszkaniowych i konsolidacyjnych w walutach obcych (...) SA obowiązującego w Banku na dwa dni robocze przed terminem każdej spłaty kwoty kredytu. Kredytobiorca zobowiązuje się zapewnić wpływ środków pieniężnych na rachunek bankowy kredytobiorcy w wysokości pokrywającej należności Banku najpóźniej w dniu poprzedzającym dzień ich płatności. Za zgodą Banku Kredytobiorca może dokonywać spłat kredytu także w inny sposób. Spłata kredytu może nastąpić również w CHF lub innej walucie. Jeżeli spłata kredytu nastąpi w innej walucie niż określona w pkt 2 Tabeli wówczas kwota ta zostanie przeliczona najpierw na złote po kursie kupna tej waluty, a następnie na CHF po kursie sprzedaży przy zastosowaniu kursów opublikowanych w „Tabeli kursów dla kredytów mieszkaniowych i konsolidacyjnych w walutach obcych (...) SA. Ust. 2 Kredytobiorca upoważni w odrębnym piśmie Bank do obciążania rachunku Bankowego Kredytobiorcy kwotami podlegającymi spłacie w ramach umowy.
§ 7 Kredytobiorca może po dokonaniu wypłaty kredytu, zgodnie ze swoją dyspozycją dokonać zamiany waluty kredytu udzielonego w CHF na walutę oferowaną w Banku dla kredytów mieszkaniowych.
§ 8 ust. 1 Kredytobiorca ma prawo do wcześniejszej spłaty kredytu w całości lub w części przed terminem ustalonym w umowie. Jeżeli wcześniejsza spłata kredytu wraz z odsetkami przypadającymi na dzień spłaty kredytu nastąpi w złotych wówczas wpłacona kwota zostanie przeliczona na CHF przy zastosowaniu kursu sprzedaży CHF opublikowanego w obowiązującego w Banku w dniu jej wpływu. Jeżeli wcześniejsza spłata kredytu wraz z odsetkami przypadającymi na dzień spłaty kredytu nastąpi w innej walucie niż określona w pkt 2 Tabeli, wówczas wpłacona kwota zostanie przeliczona na złote po kursie kupna tej waluty, a następnie na CHF po kursie sprzedaży, przy zastosowaniu kursów opublikowanych w „Tabeli kursów dla kredytów mieszkaniowych i konsolidacyjnych w walutach obcych (...) SA obowiązujących w Banku w dniu jej wpływu.
§ 9 ust. 3 Spłatę zadłużenia przeterminowanego w złotych lub w innej walucie niż waluta określona w pkt 2 Tabeli uznaje się za dokonaną w dniu wpływu kwoty zadłużenia przeterminowanego na rachunek Banku wskazany w pkt 16 Tabeli. Kwota wpłacona na rachunek Banku w złotych z tytułu zadłużenia przeterminowanego zostanie przez Bank przeliczona na CHF przy zastosowaniu kursu sprzedaży CHF opublikowanego w „Tabeli kursów dla kredytów mieszkaniowych i konsolidacyjnych w walutach obcych (...) SA obowiązującego w dniu wpływu kwoty zadłużenia przeterminowanego na rachunek Banku. Kwota wpłacona na rachunek Banku w innej walucie niż waluta określona w pkt 2 tabeli – z tytułu zadłużenia przeterminowanego zostanie przez Bank przeliczona na złote po kursie kupna tej waluty, a następnie na CHF po kursie sprzedaży przy zastosowaniu kursów opublikowanych w „Tabeli kursów dla kredytów mieszkaniowych i konsolidacyjnych w walutach obcych (...) SA obowiązujących w dniu wpływu kwoty zadłużenia przeterminowanego na rachunek Banku.
W treści umowy kredytu strona powodowa złożyła oświadczenie o świadomości ryzyka walutowego związanego z zawarciem umowy kredytu. Powodowie oświadczyli, iż są świadomi dodatkowego ryzyka, jakie ponoszą w związku z zaciągnięciem kredytu w walucie obcej (ryzyko kursowe) oraz, iż w przypadku niekorzystnej zmiany kursu waluty, w jakiej został udzielony kredyt kwota w złotych stanowiąca równowartość raty w walucie, w jakiej został udzielony kredyt ulegnie zwiększeniu.
W dniu 1 sierpnia 2005r. powodowie złożyli zlecenie częściowej wypłaty kredytu w kwocie 130.000 zł tytułem wypłaty pierwszej transzy na rachunek o numerze : (...), zgodnie z pkt 19.2 umowy nr (...) .
W dniu 20 września 2005r. powodowie złożyli wniosek o podwyższenie kwoty kredytu o 50 000 zł. W konsekwencji, aneksem nr (...) z dnia 5 października 2005r. strony podwyższyły kwotę udzielonego kredytu o 20.160,00 CHF tj. do kwoty 122 070,00 CHF, a wysokość raty określonej w umowie wzrosła do kwoty 632,69 CHF. Kwota przeznaczona kredytu miała zostać przeznaczona na remont elewacji nieruchomości. Kredyt oprocentowany jest według zmiennej stopy procentowej, która obliczana jest jako średnia arytmetyczna 30miesięcznej stawki LIBOR dla CHF opublikowanej w okresie od 16 do 25 dnia ostatniego miesiąca poprzedniego kwartału, powiększonej o marże Banku, określona w Umowie Kredytu, przy czym kredyt może być też – w zależności od wyboru dłużnika – oprocentowany według stałej stopy procentowej w wysokości proponowanej przez Bank. Oprocentowanie kredytu w dniu wystawienia oświadczenia wynosi 2,25 % w skali roku. Do czasu uprawomocnienia się wpisu hipoteki oprocentowanie kredytu ulega podwyższeniu o 1,2 p.p. w skali roku.
Wnioskiem z dnia 15 czerwca 2007r. kredytobiorcy ponownie zwrócili się do Banku o podwyższenie kwoty kredytu. Wnioskowana kwota 100.000 zł w walucie CHF miała zostać przeznaczona na remont lokalu nr (...) w nieruchomości przy (...) w O.. Integralną część wniosku stanowiły pisemne oświadczenia strony powodowej dotyczące świadomości ryzyka walutowego oraz ryzyka wynikającego ze zmiennego oprocentowania kredytu. W przedmiotowych oświadczeniach powodowie potwierdzili, że zapoznano ich z warunkami udzielenia kredytu w CHF, jak również kredytu w złotówkach oraz symulacjach płaconych rat w przypadku wyboru każdego z kredytów. Powodowie potwierdzili również, że są świadomi, że niekorzystna zmiana kursu waluty, w której udzielony jest kredyt będzie miał wpływ na wzrost równowartości w złotówkach salda udzielonego kredytu oraz wysokości rat. W kolejnym oświadczeniu dotyczącym ryzyka zmiennego oprocentowania kredytu, powodowie oświadczyli na piśmie, że zostali poinformowani przez Bank o ryzyku związanym z oprocentowaniem kredytu mieszkaniowego/konsolidacyjnego/pożyczki konsumpcyjnej zmienną stopą procentową oraz są świadomi ponoszenia tego ryzyka w przypadku zaciągnięcia ww. kredytu/pożyczki oprocentowanego/oprocentowanego zmienną stopą procentową. Aneksem nr (...) z dnia 17.07.2007r. strony dokonały podwyższenia kwoty kredytu o 45.380,00 CHF tj do kwoty 167.450,00 CHF. Strony oświadczyły, że pozostająca do spłaty kwota należności głównej stanowiąca zobowiązanie kredytobiorcy z tytułu umowy kredytu na dzień 17 lipca 2007r. wyniosła 113.606,22 CHF. Oprocentowanie kredytu pozostało zmienne dla CHF 2,57 % + 0,90 % marży.
Pismem z dnia 11 lipca 2019r. pozwany Bank poinformował powoda, że oprocentowanie kredytu/pożyczki wynosi 0,18 %, w tym stopa bazowa – 0,72 %. Data zwrotu pożyczki została ustalona na dzień 4 stycznia 2022r. Planowana wysokość oraz terminy płatności kolejnych rat kredytu/ pożyczki:
-
05.08.2019r. – 1 011,52 CHF,
-
04.09.2019r. – 1 011,52 CHF,
-
04.10.2019r. – 1 011,52 CHF.
Wypłata kredytu następowała na podstawie dyspozycji wypłaty składanych przez powodów. Wypłata następowała w walucie PLN.
Powodowie od samego początku chcieli zawrzeć umowę kredytu w walucie CHF. Wynegocjowali z Bankiem, że będą spłacać kredyt w walucie CHF. W tym celu zostało założone konto techniczne w CHF, na które wpłacali franki szwajcarskie.
Podczas spotkania w banku, pracownik informował ogólnikowo powodów, że istnieje ryzyko walutowe. Jednak podkreślano, że frank szwajcarski jest stabilną walutą, a wartość może się wahać w granicach 10 – 15 %. Na pierwszym spotkaniu w banku była już przygotowana umowa, którą powodowie mogli przeczytać, zatwierdzić i podpisać. Powodom przed podpisaniem umowy nie pokazano symulacji na przyszłość. Powodowie nie dostali wcześniej projektu umowy do zapoznania. Kredyt został wypłacony w walucie PLN na wniosek powodów, nie ubiegali się o wypłatę o walucie CHF. Możliwość wypłaty w walucie obcej uzależniona była od celu inwestycji.
Powodowie jedną ratę spłacili w walucie PLN, resztę rat spłacali w walucie CHF.
Zgodnie z oświadczeniem Naczelnika Urzędu Skarbowego K. powód w zeznaniach rocznych za lata 2005 – 2008 wykazywał przychody z tytułu najmu lokalu. W latach 2009 – 2020 powód nie wykazywał przychodów z tytułu najmu lokali. Powódka natomiast za lata 2005 – 2008 oraz 2009 – 2020 wykazywała przychody z tytułu najmu lokalu.
Powód przez 27 lat prowadził kantor wymiany walut. Podczas procedury udzielania kredytu powodów zapewniano, że frank szwajcarski to stabilna waluta. Kredyt od początku jest spłacany w walucie CHF. Otrzymali gotowy wzorzec umowy do podpisu. Powodom nie przedstawiono żadnych symulacji. Zapewniano, że ryzyko zmiany kursu jest minimalne. Powodowie zaciągnęli kredyt jako osoby fizyczne. Franki szwajcarskie, którymi spłacany był kredyt, powód kupował w swoim kantorze, po średniej cenie zakupu, bez marży. Kredyt był zaciągnięty w celu remontu i modernizacji kamienicy, przy ulicy (...) w O.. Po wyremontowaniu nieruchomości, powodowie zaczęli wynajmować poszczególne lokale. Powodowie również zamieszkują w ww. kamienicy. Wypłata kredytu nastąpiła na konto złotówkowe powodów.
Przy tym stanie faktycznym Sąd Okręgowy uznał, że powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie w zakresie żądania głównego jak i żądania ewentualnego.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji powodom przysługuje status konsumentów, albowiem zgodnie ze stanowiskiem Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, działalność w postaci najmu prywatnego nie jest traktowana jako działalność gospodarcza. Osoba fizyczna ma prawo prowadzenia działalności gospodarczej z wykorzystaniem swojego mienia, lecz może także wykorzystywać je do celów "prywatnych" oddając w najem, który też wymaga pewnego stopnia zorganizowania jako umowa nazwana z Kodeksu cywilnego. Wówczas nieruchomości i lokale nie będąc składnikami majątku przedsiębiorstwa i nie stanowiąc jego środków trwałych, które dodatkowo muszą stanowić własność lub współwłasność podatnika, nie są składnikami majątku związanymi z działalnością gospodarczą.
Powodowie w swoich zeznaniach jednoznacznie wskazali, iż ich działalność opiera się na najmie prywatnym. Co więcej, w nieruchomości przy ulicy (...) powodowie również zamieszkują w jednym z lokali, a zatem zaspokajają swoje potrzeby mieszkaniowe. Ponadto, zdaniem Sądu, strona pozwana nie udowodniła, że powodowie prowadzą działalność gospodarczą związaną z najmem lokali w nieruchomości, na remont której została przeznaczona kwota kredytu w umowie będącej przedmiotem niniejszej sprawy, a to na niej spoczywał ciężar udowodnienia tej okoliczności. Mając powyższe na względzie, Sąd uznał, iż na gruncie niniejszego postępowania powodom przysługuje status konsumentów.
Sąd Okręgowy odniósł się do zarzutu naruszenia art. 385 1 k.c., i przyjął, że postanowienie umowy, w którym bankowi przyznano uprawnienie do jednostronnego regulowania wysokości rat kredytu waloryzowanego kursem CHF poprzez wyznaczanie w tabelach kursowych kursu sprzedaży franka szwajcarskiego oraz wysokości tzw. spreadu (różnica między kursem sprzedaży i zakupu waluty obcej) przy pozbawieniu konsumenta jakiegokolwiek wpływu i bez wskazania w umowie sposobu ustalania kursów walut, rażąco narusza interesy konsumenta i jest sprzeczne z dobrymi obyczajami (art. 385 1 § 1 k.c.). Zawarte w § 6 ust. 1 zd. 4 umowy kredytu, postanowienie, że kredytobiorcy za zgodą banku kredytobiorcy mogą dokonywać spłaty kredytu we frankach szwajcarskich, oznacza w istocie dowolność lub uznaniowość ze strony banku, co w sposób istotny zaburza równowagę kontraktową, pozwalając tylko jednej stronie umowy decydować w sposób wiążący o sposobie jej wykonania przez drugą. W konsekwencji zastosowanie znajduje art. 385 1§ 1 k.c., który wprowadza sankcję niezwiązania konsumenta nieuzgodnionymi indywidualnie postanowieniami umowy, które kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Zgodnie z § 2 tego przepisu, jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie.
Bazując na powyższych przepisach, uznać należy, iż konsumentowi przysługuje ochrona przed nieuczciwymi warunkami w umowach jeżeli postanowienia umowy nie były indywidualnie uzgodnione z konsumentem, rażąco naruszają jego prawa i są sprzeczne z dobrymi obyczajami, a także nie dotyczą głównych świadczeń stron, to nie są one dla niego wiążące.
Sąd Okręgowy stwierdził jednak, że niezwiązanie kredytobiorców klauzulami przeliczeniowymi (postanowienia § 2 ust. 2 i § 6 ust. 1 umowy kredytu), a więc ich usunięcie ze skutkiem ex tunc z umowy nie sprawia, że nie może ona nadal być wykonywana. Mimo usunięcia klauzul przeliczeniowych z umowy, powodowie nadal są zobowiązani do zwrotu pozwanemu wskazanej w umowie kwoty wraz z uzgodnionym oprocentowaniem. Abuzywnym elementem tej umowy są bowiem klauzule przeliczeniowe, regulujące sposób oddania kredytu do dyspozycji kredytobiorcy i jego spłatę w sytuacji, w której strony uzgodniłyby, że będą rozliczały się w innej walucie niż waluta kredytu. Na gruncie niniejszego postepowania, powodowie wskazali, iż od początku spłacają swoje zobowiązanie w walucie waloryzacji, a zatem spełniane przez nich świadczenia nie podlegały przeliczeniom zawartym w §6 ust. 1 umowy. Tylko jedna rata w okresie trwania umowy została przez powodów spłacona w walucie polski złoty. Sąd Okręgowy zwrócił ponadto uwagę na okoliczności zawarcia spornej umowy oraz okoliczności wypłaty kredytu. Powodowie we wniosku kredytowym jako walutę kredytu sami wskazali walutę CHF. Powyższe zachowanie powodów wskazują, że mieli oni świadomość, że kwota kredytu jest wyrażona w walucie CHF, a jego spłata co do zasady również powinna następować w walucie CHF. Natomiast wypłata kredytu w walucie złoty polski wynikała z wyboru dokonanego przez powodów. Stąd też w złożonych przez nich dyspozycjach wypłaty kredytu wskazane zostały kwoty w złotych polskich. Wypłata powodom kwoty kredytu w walucie złoty polski nie była więc determinowana charakterem zawartej przez nich umowy kredytu czy treścią jej zapisów, lecz wynikała z wybranego przez powodów sposobu realizacji tej umowy.
Umowa zatem może być nadal wykonywana w dotychczasowy sposób i nie zachodzi potrzeba stosowania tzw. redukcji utrzymującej skuteczność (modyfikacji sanującej) niedozwolonego warunku umownego poprzez zastąpienie jego abuzywnej części dyspozytywnym przepisem prawa czy też ustalonym zwyczajem a to ze względu na istotną różnicę w konstrukcji kredytu denominowanego w walucie obcej w stosunku do kredytu indeksowanego, w którym waluta obca służy za miernik waloryzacji kwoty kredytu wyrażonej ab initio w złotówkach. W sytuacji, w której tak jak w niniejszej sprawie, kwota kredytu została podana w umowie we frankach szwajcarskich i zobowiązanie kredytobiorców opiewa na sumę wyrażoną w tej walucie, usunięcie niedozwolonych klauzul przeliczeniowych, nie powoduje, że umowa nie może być wykonywana. Powodowie mogą nadal spłacać kredyt bezpośrednio w CHF.
Sąd Okręgowy uznał ponadto, że określony przez strony w umowie sposób oddania kwoty kredytu do dyspozycji kredytobiorców poprzez dokonanie jej przelewu w złotówkach na ich rachunek, odnosi się do sposobu wykonania zobowiązania banku. Uzgodnienie przez strony, że kredyt zostanie wypłacony kredytobiorcom w innej walucie niż waluta kredytu nie pozostaje w sprzeczności z naturą (właściwością) zobowiązania, którego źródłem jest umowa kredytu, nie narusza również prawa ani zasad współżycia społecznego (art. 353 1 k.c.). Jeżeli zatem bank zobowiązał się do oddania do dyspozycji kredytobiorcy oznaczonej sumy w CHF, to nie można przyjmować, że kwota kredytu nie została określona, bo w dacie zawierania umowy kurs kupna CHF nie był znany, jeżeli strony uzgodniły, że wypłata kwoty kredytu i jego rozliczenie nastąpi w innej walucie niż waluta kredytu. Z zapisów umowy wynika, że zasadą było wypłacenie kredytu i spłata rat kredytu w walucie obcej. Wypłata kredytu lub spłata rat kredytu w walucie innej niż waluta kredytu była wyłącznie rozwiązaniem opcjonalnym, zależnym od działań i decyzji podjętych przez kredytobiorcę. To kredytobiorca mógł zdecydować o złożeniu dyspozycji wypłaty kredytu w walucie innej niż waluta kredytu. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie.
Z uwagi na powyższe Sąd pierwszej instancji nie podzielił stanowiska o nieważności umowy z uwagi na sprzeczność z art. 385 1 k.c. Kredyt zaciągnięty przez powodów był kredytem walutowym z kwotą wyrażoną w walucie CHF jednoznacznie określoną w umowie, a podjęcie przez powodów decyzji o wypłacie kwoty kredytu w walucie złoty polski nie może być postrzegane jako zmiana kwoty kredytu na kwotę w walucie złoty polski, lecz jedynie jako swobodny wybór kredytobiorców co do sposobu realizacji umowy przez Bank. W takim ujęciu kwestia, czy przelicznik przyjęty przez Bank przy przeliczaniu kwoty kredytu z waluty CHF na walutę złoty polski był określony w taki sposób, żeby powodowie byli w stanie samodzielnie ustalić ten przelicznik i tym samym wysokość wypłaconej im kwoty w złotych polskich, nie ma znaczenia dla stwierdzenia, czy kwota kredytu została w umowie określona. Zgodnie z umową, kwotą kredytu nie jest bowiem wypłacona kredytobiorcom kwota w złotych polskich, lecz wskazana w umowie kwota 101.910,00 CHF.
Zdaniem Sadu Okręgowego zawarte w § 2 ust. 2, §6 ust. 1, §8 ust. 1, §9 ust. 3, §11 zd. 3 umowy postanowienia wprawdzie nie były indywidualnie negocjowane z powodami i w ich treści można się dopatrzyć pewnej niejednoznaczności, to jednak w ocenie Sądu Okręgowego nie można jednak uznać, że powyższe postanowienia są sprzeczne z dobrymi obyczajami bądź rażąco naruszają interesy powodów jako konsumentów. Decydujące znaczenie ma tu bowiem fakt, że powodowie nie musieli obligatoryjnie korzystać z możliwości wypłaty kwoty kredytu w walucie złoty polski po przeliczeniu kwoty kredytu z waluty CHF na walutę złoty polski po obowiązującym w Banku kursie kupna waluty CHF oraz możliwości spłaty rat kredytu w walucie złoty polski z przeliczaniem kwoty spłaty z waluty złoty polski na walutę CHF po obowiązującym w Banku kursie sprzedaży. Wypłata kwoty kredytu w walucie złoty polski z dokonywaniem przeliczeń według stosowanych w Banku kursów CHF była tylko jednym ze sposobów wykonywania umowy, z którego powodowie mogli, lecz nie musieli korzystać. W świetle zapisów umowy nic nie stało na przeszkodzie, aby powodowie złożyli dyspozycję wypłaty kredytu w walucie CHF.
Sąd nie podzielił zarzutów powodów dotyczących braku poinformowania ich w należyty sposób o ryzyku kursowym związanym w umową kredytu. Przepisy umowy w bardzo transparentny sposób wskazywały, że świadczenia z jej tytułu – zarówno świadczenie Banku w postaci wypłaty kwoty kredytu, jak i świadczenie kredytobiorcy w postaci spłaty rat kredytu wraz z odsetkami – są wyrażone w walucie CHF. W takiej sytuacji dla każdego przeciętnie zorientowanego konsumenta powinno być oczywiste, że w przypadku wykorzystania kwoty kredytu na spełnienie zobowiązania wyrażonego w walucie złoty polski oraz spłaty rat kredytu w walucie złoty polski, konieczna będzie wymiana kwoty kredytu w walucie CHF na kwotę w walucie złoty polski oraz wymiana kwot przeznaczonych do spłaty rat w walucie złoty polski na kwoty w walucie CHF. Każdy przeciętnie zorientowany konsument powinien sobie również zdawać sprawę ze zmienności kursów walut w czasie i ich konsekwencji, polegających na tym, że wymieniając kwotę pieniędzy w danej walucie na kwotę pieniędzy w innej walucie w zależności od obowiązującego w momencie wymiany kursu waluty może uzyskać nominalną kwotę w innej walucie o różnej wysokości (niższą przy niższym kursie, wyższą przy wyższym kursie). Powyższa wiedza powinna prowadzić przeciętnie zorientowanego konsumenta do oczywistego wniosku, że jeżeli będzie musiał wymienić kwotę kredytu w walucie CHF na kwotę w walucie złoty polski i będzie spłacać raty kredytu z wykorzystaniem środków pieniężnych w walucie złoty polski, które będzie musiał wymienić na kwoty w walucie CHF, to wysokość kwoty kredytu w walucie złoty polski i kwot środków potrzebnych na spłatę poszczególnych rat kredytu w walucie złoty polski zależą od obowiązującego w momencie wymiany kursów waluty – kwoty te będą niższe przy niższym kursie i wyższe przy wyższym kursie.
Sąd zwrócić ponadto uwagę, że powód od 1993 roku jest właścicielem kantoru wymiany walut, a jego działalność zawodowa koncentruje się na ich kupnie i sprzedaży. Powód niejednokrotnie dokonywał transakcji wymiany kwot w walutach obcych na kwoty w walucie złoty polski po obowiązującym kursie wymiany walut. Z tego względu powód w stopniu znacznie wyższym od przeciętnego konsumenta powinien być świadomy tego, że kursy walut są zmienne i wszelkich wynikających z tego konsekwencji. Sąd podziela stanowisko pozwanego Banku, że wieloletnie doświadczenie powoda w prowadzeniu kantoru wymiany walut świadczy wręcz o „ eksperckiej „ świadomości strony powodowej co do ryzyka walutowego związanego z zawarciem umowy i działaniu przy jej zawieraniu w charakterze profesjonalisty.
Kwestionowane przez powodów zapisy umowy dotyczą sposobu jej wykonania, a jednocześnie ich stosowanie jest opcjonalne i uzależnione od decyzji konsumenta. Powodowie mieli przy tym dostęp do informacji, które pozwalały im na ocenę, czy stosowanie tych zapisów będzie dla nich korzystne, czy też nie i jakie ryzyka wiążą się z ich stosowaniem. Nie ma więc miejsca sytuacja, w której sposób wykonywania umowy czy wysokość świadczeń, które strony mają świadczyć z jej tytułu, jest uzależniona od arbitralnych decyzji Banku. Wskazane przez powodów postanowienia umowne nie sposób więc uznać za sprzeczne z dobrymi obyczajami czy rażąco naruszające ich interesy.
Dodatkowo powodów trudno jest uznać za osoby, które podjęły decyzję o zaciągnięciu kredytu w walucie CHF, ponieważ znajdowały się pod presją ekonomiczną.
Zarówno więc powództwo główne jak i ewentualne podlegało oddaleniu na podstawie powołanych wyżej przepisów.
Jako podstawę orzeczenia o kosztach postępowania Sąd powołano art. 98 k.p.c.,
Apelację od tego wyroku wnieśli powodowie zaskarżając orzeczenie w całości, zarzucając:
1. naruszenie przepisów prawa procesowego, tj.:
- art. 233 k.p.c. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów na skutek dokonania tej oceny w sposób wybiórczy, wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego, polegającym na bezpodstawnym przyjęciu , że Powód K. F., ze względu na fakt prowadzenia przez niego działalności gospodarczej w postaci kantoru wymiany walut, dysponował wiedzą „ekspercką”, większą niż przeciętny konsument, a co za tym idzie zdaniem Sądu I instancji musiał kalkulować opłacalność związaną z tym kredytem, co skutkowało przyjęciem przez Sąd I instancji, że brak należytego poinformowania Powodów przez bank o ryzyku kursowym związanym z umową kredytu nie stanowi naruszenia interesów Powodów jako konsumentów;
- art. 233 k.p.c. w zw. z art. 229 k.p.c. poprzez bezpodstawne przyjęcie, że umowa łącząca Strony była umową o kredyt walutowy, podczas gdy jest to umowa o kredyt denominowany, co nie było kwestionowane przez Stronę pozwaną, a nawet zostało przez nią przyznane;
- art. 233 k.p.c. poprzez błędne przyjęcie, że wypłata kwoty kredytu w walucie PLN nastąpiła na żądanie Powodów, podczas gdy kwestia ta nie była negocjowana przez Strony, a Powodowie nie mieli wpływu na walutę wypłaty kwoty kredytu, z uwagi na
fakt, iż wyplata w PLN była arbitralnie narzucona przez Stronę pozwaną;
- art. 233 k.p.c. poprzez błąd w ustaleniach faktycznych polegający na błędnym przyjęciu, że Powodowie mieli wpływ na treść zawieranej umowy kredytowej, podczas gdy w rzeczywistości była to umowa adhezyjna, zawarta na wzorcu, a Powodowie nie mieli możliwości negocjowania jej treści, a w szczególności treści klauzul zawierających niedozwolone postanowienia umowne;
- art. 228 $ 1 k.p.c. poprzez nieuwzględnienie faktów znanych Sądowi I instancji z urzędu w postaci notowań kursu CHF w ujęciu historycznym, ze szczególnym uwzględnieniem skokowego wzrostu kursu waluty w latach 2005-2009, co doprowadziło do błędnego ustalenia stanu faktycznego oraz w konsekwencji przyjęcie, że naruszenie interesów powodów będących konsumentami nie miało charakteru rażącego;
2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
- art. 58 § l k.c. w zw .z art. 69 ust. 2 pkt 9 Prawa bankowego poprzez błędną jego wykładnię przejawiającą się w braku uznania, że ukształtowanie przez Bank zapisów umownych dotyczących przeliczania kwoty kredytu na PLN generuje dla kredytobiorcy ukryte koszty w postaci różnic kursowych (tzw. spreadu), co stanowi dodatkowe wynagrodzenie banku sprzeczne z ww. przepisami prawa powszechnie obowiązującego co w konsekwencji winno skutkować uznaniem klauzuli zawartej w § 2 pkt 2 umowy kredytowej przez Sąd I instancji za nieważną;
- art. 58 $ 2k.c. w zw. z art. 35 1 k.c. poprzez ich niezastosowanie i brak sądowego stwierdzenia nieważności klauzul abuzywnych w związku z naruszeniem przez Stronę pozwaną zasad współżycia społecznego, podczas gdy całokształt sprawy, konsumenckie tło, brak realizacji po stronie pozwanego banku obowiązków informacyjnych, wykorzystanie silniejszej pozycji monopolisty, rażące naruszenie równowagi kontraktowej wyraźnie wskazują, że umowa kredytu była zawarta w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego i dobrymi obyczajami;
- art. 65§11 k.c. w związku z art. 385 § 2k.c., z uwzględnieniem art. 384 k.c. poprzez
niewłaściwe zastosowanie i pominięcie przy wykładni postanowień wyrażonych w umowie kredytowej, że stanowiły one w całości gotowy wzorzec umowny i uznanie, że oświadczenie o zapoznaniu się z ryzykiem kursowym złożone przez Powodów jest równoznaczne z zapoznaniem się ze skutkami umowy w zakresie sposobu ustalania kursów wymiany walut i ryzyka kursowego, podczas gdy samo złożenie podpisu pod umową nie zastąpiło przekazania powodom informacji o ryzyku kursowym sposobie ustalania kursów wymiany walut przez pozwany bank w sposób rzetelny i wyczerpujący;
- art. 385 1§ 1 k.c. poprzez brak zbadania przez Sąd I instancji z urzędu klauzul zawartych w umowie kredytowej podczas gdy stan faktyczny sprawy ustalony w postępowaniu wyczerpywał hipotezę norm k.c. dotyczących konsumenckich wzorców umownych; art. 385 3 ust. 1 k.c. pkt 19 poprzez jego niezastosowanie i błędne przyjęcie przez Sąd | instancji, że zapisy umowy kredytowej przyznające pozwanemu prawa do kształtowania wysokości zadłużenia kredytowego powodów, nie stanowią jednostronnego uprawnienia do zmiany istotnych cech świadczenia oraz, że nie naruszają rażąco interesów powodów będących konsumentem, w sytuacji gdy stanowią one jaskrawe naruszenie zasady równości stron stosunku zobowiązaniowego oraz winny one zostać z tego również względu uznane za niedozwolone klauzule umowy,
- art. 385 1§ 1 k.c. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że zastrzeżenie przez stronę pozwaną w umowie kredytowej prawa do dowolnego decydowania o wysokości kury, CHF, a przez to o wysokości rat kredytowych i zadłużenia Powodów, nie narusza w sposób rażący interesów Powodów będących konsumentem, w sytuacji gdy naruszenie ww. przepisy winno stanowić podstawę do stwierdzenia niedozwolonego charakteru postanowi umownych oraz w konsekwencji uznanie ich za nieważne;
- art. 353 1 k.c. poprzez jego błędną wykładnię i błędne przyjęcie przez Sąd I instancji, że ukształtowanie zapisów umowy kredytu poprzez przyznanie pozwanemu wyłącznego prawa do nieograniczonego decydowania o wysokości kursu CHF, a przez to wysokości rat kredytowych i zadłużenia powodów, nie sprzeciwia się właściwości i
celowi stosunku zobowiązaniowego, w sytuacji gdy naruszenie ww. przepisu winno stanowić podstawę do stwierdzenia ww. zapisów umowy kredytowej za całkowicie nieważne;
- art. 5 Dyrektywy 93/13 i pkt 2 lit. d załącznika do Dyrektywy 93/13 poprzez jego niezastosowanie i uznanie, że przepisy niniejszej umowy kredytowej nic budziły żadnych wątpliwości, w sytuacji gdy art. 5 Dyrektywy 93/13 nakazuje, aby sporządzanie warunków umów zawieranych z konsumentami było dokonywane prostym i zrozumiałym dla nich językiem, z kolei pkt 2 lit. d załącznika do Dyrektywy 93/13 stanowi wprost, że metoda indeksacji, przeliczenia cen powinna być jasno przedstawiona, co w niniejszym stanie faktycznym i prawnym nie miało miejsca, umowa kredytowa jest niezrozumiała, nieprecyzyjna, napisana nieostrym niezrozumiałym i przede wszystkim niejednoznacznym językiem;
Z daleko posuniętej ostrożności procesowej, powodowie zarzucili wyrokowi Sądu I instancji nierozpoznanie istoty sprawy poprzez niezbadanie merytorycznej podstawy dochodzonego roszczenia, nierozpoznanie merytoryczne zgłoszonych w sprawić roszczeń oraz zaniechanie przez Sąd I instancji zbadania materialnej (istotnej) podstaw żądania pozwu poprzez brak przeprowadzenia incydentalnej kontroli postanowień umowy zaczerpniętych z wzorca umowy, a w szczególności zaniechanie ustalenia czy w momencie zawarcia umowy kredytowej doszło do ukształtowania praw | obowiązków Powodów będących konsumentem w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, czy doszło do rażącego naruszenia interesów Powodów, czy nie doszło do naruszenia równowagi kontraktowej stron bądź też nierównomiernego rozkładu praw i obowiązków stron umowy, czy też czy nie doszło do przerzucenia całego ryzyka wzrostu kursu kupna/sprzedaży waluty CHF, wzrostu stopy procentowej, wzrostu salda zadłużenia wyrażonego w walucie CHF a wypłaconego w walucie PLN na Powodów będących konsumentami.
Powodowie wnieśli o zmianę zaskarżonego wyroku i ustalenie, że zamieszczone w (...) nr (...) z dnia 1 sierpnia 2005 roku zawartej pomiędzy K. F. i T. F. a (...) S.A. z siedzibą O. obecnie (...) S.A. z siedzibą w S., uzupełnionej aneksem nr (...) z dnia 17 lipca 2007 roku wskazane w apelacji klauzule zawarte w tabeli do umowy oraz w §2 ust. 1 i ust. 2, w §6 ust.1, §8 ust. 1, §9 ust. 3 9 §11 są nieważne a pozostałe postanowienia umowy pozostają w mocy i określają kredyt złotówkowy w wysokości wynikającej z przeliczenia 167450 CHF ewentualnie ustalenie nieważności (...) z dnia 1 sierpnia 2005 roku zawartej pomiędzy K. F. i T. F. a (...) S.A. z siedzibą O. obecnie (...) S.A. z siedzibą w S., uzupełnionej aneksem nr (...) z dnia 17 lipca 2007 roku ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Krakowie do ponownego rozpoznania . Wnieśli także o zasądzenie na ich rzecz kosztów procesu za obie instancje.
Strona pozwana wniosła o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów postepowania apelacyjnego.
Rozpoznając apelację Sąd drugiej instancji odmiennie niż Sąd Okręgowy ocenił możliwość negocjacji umowy. Fakt, że powodowie wynegocjowali możliwość spłaty nie oznacza, że możliwością tą było objęta także zasady wypłaty. Ponadto możliwość spłaty w walucie CHF chroniła wprawdzie przed skutkami spreadu ale nie chroniła przed skutkami narażenia powodów na ryzyko kursowe. Ponadto taka możliwość nie uchylała abuzywności postanowień dotyczących przeliczania wypłaty kwoty kredytu (§2) jak i abuzywności warunków umownych dotyczących spłaty w złotych, nie chroniła więc od skutków przeliczania świadczeń kredytobiorcy w wypadku dokonywania spłat w złotych , które również na gruncie §6 umowy były dopuszczalne.
Sąd Apelacyjny ponadto uzupełniająco ustalił, że powodowie chcieli zaciągnąć kredyt w złotych polskich. Zwrócili się do pośrednika kredytowego, celem wyszukania korzystnego kredytu. Pośrednik jednak zaproponował franki szwajcarskie. Okazało się, że najkorzystniejsze warunki oferuje (...). Umowa była wcześniej przygotowana przez bank. Wskazywano, że frank jest stabilną walutą. Powodowie uznali , że jest to najkorzystniejsza oferta z punktu widzenia różnicy pomiędzy kosztem kredytu w złotówkach a kosztem kredytu w CHF. Powodowie jedynie uzgodnili, że będą spłacać kredyt w CHF, żeby uniknąć spreadu. Były jednak także wpłaty w złotówkach na dopełnienie raty. Kredyt był zaciągnięty na remont domu, tj. kamienicy odziedziczonej przez powódkę. Była to ruina. Powodowie uznali,. że nie będą kupować domu, tylko wyremontują kamienicę, której część zajmowali lokatorzy. Oni sami zajmowali parter (pokój z kuchni)ą. W ramach remontu rozszerzyli powierzchnię własnego mieszkania kosztem zwolnionego lokalu przez innego lokatora. Zakładaliśmy ponadto, że remont na górze będzie związany w przyszłości z przejęciem lokalu przez ich syna po zwolnieniu przez lokatorów., co później faktycznie nastąpiło Po zwiększeniu kwoty kredytu zaadaptowali celem wynajmu strych. W tej kamienicy nie ma lokali użytkowych. Powód prowadził wówczas działalność gospodarczą - kantor wymiany walu lecz nie rozliczał kosztów remontu w ramach swojej działalności, kantor miał w innym miejscu. Powódka nie prowadziła działalności gospodarczej.
/zeznania powodów – protokół elektroniczny z dnia 12 stycznia 2026r/
Zeznania te potwierdzają ustalony przez Sąd Okręgowy konsumencki status powodów. W tym przypadku powodowie nie zakupili kamienicy pod wynajem lecz powódka odziedziczyła kamienice i była zobowiązana jako właściciel do jej utrzymania w odpowiednim stanie i to także w części, którą zajmowali ja lokatorzy z tzw. Kwaterunku. Ponadto kamienica miała zabezpieczyć potrzeby mieszkaniowej powodów i członków jej rodziny. W tym więc przypadku główny cel umowy nie mógł być związany z działalnością gospodarczą powoda i to nawet jeżeli dochody z wynajmu służyłyby także spłacie kredytu zaciągniętego na remont.
Zeznania te nie potwierdzają tezy strony pozwanej o negocjowaliście umowy. Sam wzór umowy zakładał możliwość zgody banku na spłatę w innej walucie. Nie można więc przyjąć domniemania, ze pozostałe warunku mogły być przedmiotem negocjacji. Posłużenie się wzorem i regulaminem tworzy domniemanie, że konsument nie miał rzeczywistego wpływu na treść umowy (art. 385 1§3 k.c. , stąd strona pozwana powinna był obalić to domniemanie. Zeznania zaś powodów wskazują, ze udało się wynegocjować walutę spłaty.
Sąd Okręgowy błędnie jednak uznał, że kredyt był kredytem walutowym. Jakkolwiek zobowiązanie wyrażono w walucie obcej to jednak celem umowy była wypłata kwoty w złotych (vide wniosek kredytowy i zeznania powodów). Nie budzi więc żadnych wątpliwości , ze zgodnie z umową kwota świadczenia kredytowego miała zostać przeliczona według kursu wskazanego w tabeli banku , o czym świadczy także wskazana w punkcie 19 orientacyjną kwota wypłaty I transzy kredytu. Także zeznania C. O. wskazują, że z zasady wypłata była warunkowana celem kredytu.
Kredyt więc miał charakter kredytu denominowanego.
Niewątpliwie zawarcie umowy kredytu bankowego denominowanego było na gruncie w art. 353 1k.c. co do zasady dopuszczalne. Przepis art. 69 ust. 2 pkt 4a i ust. 3 prawa bankowego w aktualnym brzmieniu, w powiązaniu z art. 4 i art. 5 ust. 2 ustawy dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.2011.165.984 ) wskazują, że konstrukcja umowy kredytu indeksowanego nie była sprzeczna z prawem.
Do nieważności umów może prowadzić jednak wprowadzenie do umowy postanowień niedozwolonych i brak potwierdzenia przez konsumenta abuzywnych postanowień umownych. W orzecznictwie dominuje pogląd, że obowiązek zwrotu kwoty kredytu korygowanej klauzulami przeliczeniowymi do waluty obcej stanowi świadczenie główne w rozumieniu art. 385 ( 1) § 1 k.c. (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 2019r., I CSK 242/18, LEX nr 2690299, z dnia 30 września 2020 r., I CSK 556/18, z dnia 27 lipca 2021 r. V CSKP 49/21 i z dnia 28 września 2021 r. I CSKP 74/21). Niejednoznaczność określenia takiego świadczenia nie wyklucza jednak uznania braku związania takim postanowieniem. Powodowie na podstawie umowy nie mogli określić w jakiej wysokości zostanie wypłacona kwota kredytu. Ocena ta jest dokonywana na chwile zawarcia umowy, stąd kwestia faktycznego sposobu wykonania umowy nie jest tu decydująca. Z umowy zaś wynikało, że to bankowi przyznano uprawnienie do jednostronnego regulowania wysokości kursu , który stanowił podstawę do wypłaty w§2, to taka regulacja rażąco narusza interesy konsumenta i jest sprzeczna z dobrymi obyczajami (art. 385 ( 1) § 1 k.c.). Rażące naruszenie interesów konsumenta oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków wynikających z umowy na jego niekorzyść, skutkującą niekorzystnym ukształtowaniem sytuacji ekonomicznej konsumenta oraz jego nierzetelnym traktowaniem (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 3 lutego 2006r., I CK 297/05, nie publ., z dnia 15 stycznia 2016 r., I CSK 125/15, OSNC - ZD 2017). Zgodnie z art. 3 ust. 3 Dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, uznaje się za nieuczciwe te warunki umowy, które nie były indywidualnie negocjowane, jeśli stojąc w sprzeczności z wymogami dobrej wiary, powodują znaczącą nierównowagę wynikających z umowy praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta (por. także wyrok Trybunału Sprawiedliwości U.E. z dnia 10 czerwca 2021 r. C-609/19 BNP Paribas Personal Finance SA przeciwko VE). Taka nierównowaga i niekorzystne ukształtowanie sytuacji ekonomicznej Powoda nastąpiła. Zastosowaniu ochrony konsumenckiej nie uchyla okoliczność, że wspomniana nierównowaga mogłaby wystąpić tylko wtedy, gdyby zaistniały pewne okoliczności, lub gdy w innych okolicznościach wspomniany warunek mógłby nawet przynieść korzyść danemu konsumentowi (zob. podobnie wyrok z dnia 27 stycznia 2021 r., Dexia Nederland, C-229/19 i C-289/19, EU:C:2021:68, pkt 54, 55).
Abuzywne ponadto były postanowienia dotyczące przeliczania walut zawarte w § 2 ust. 4 w § 6 ust. 1 umowy kredytu, w §7 i w §8 ust. 1 , które oznaczają w istocie dowolność i uznaniowość ze strony banku, co w sposób istotny zaburza równowagę kontraktową, pozwalając tylko jednej stronie umowy decydować w sposób wiążący o sposobie jej wykonania przez drugą. Należy podkreślić, że zeznania świadka O. K. , że bank opierał się na kursach na rynku międzybankowym nie są decydujące, skoro zasady obiektywizacji ustalania kursów nie zostały wprowadzone do umowy. Ponadto nawet ewentualne połączenie przez przedsiębiorcę w ramach mechanizmu spłaty elementów dotyczących wykonania tego samego obowiązku ciążącego na konsumencie, z których jeden jest nieuczciwy, a drugi zgodny z prawem np. średni kurs , pozwala danemu przedsiębiorcy na spekulowanie, że poprzez brak informacji, nieuwagę lub niezrozumienie konsument wykona dane zobowiązanie zgodnie z warunkiem, który powoduje znaczącą nierównowagę praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta. W związku z tym taki mechanizm umowny może sam w sobie mieć nieuczciwy charakter (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z dnia z dnia 21 września 2023 C 139/22 AM i PM vs mBank S.A. ). W konsekwencji zastosowanie znajduje art. 385 ( 1)§ 1 k.c., który wprowadza sankcję niezwiązania konsumenta nieuzgodnionymi indywidualnie postanowieniami umowy, które kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Zgodnie z § 2 tego przepisu, jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie. Umowa zakładała wypłatę świadczenia w złotych, stąd wyeliminowanie tego postanowienia nie daje możliwości określenia w sposób obiektywny świadczenia głównego strony powodowej. Jeżeli zaś cel kredytu determinował walutę wypłaty , to trudno uznać by powodowie na gruncie umowy i regulaminu mieli roszczenie o wypłatę w walucie obcej. Niezależnie od tego możliwość spłaty rat kredytu w walucie obcej nie uchyla niekorzystnych dla powodów skutków postanowień dotyczących przeliczania kwot uiszczanych w walucie polskiej. Był to główny sposób spełnienia zobowiązania (vide §6 ust.1 umowy )a spłata kredytu w CHF stanowiła jedynie alternatywny sposób jej wykonania. Przy ocenie abuzywności należy ocenić kumulatywne skutki wszystkich warunków (zob. wyrok TS UE z dnia 11 marca 2020 r., Lintner, C-511/17).
Fakt , że powód prowadził działalność kantorową (tj skupu i sprzedaży walut) nie oznacza, że przez cały okres kredytowania będzie miał łatwy dostęp do zakupu tej waluty. Zwrócić należy uwagę, że powodowie dopełniali spłatę w walucie obecnej środkami w walucie polskiej. Postanowienia więc dotyczące obciążenia rachunku kwotą w złotych naruszały równowagę ekonomiczną stron, w świetle postanowień kształtujących swobodę banku przy wskazywaniu zasad przeliczania wg kursu określonego w Tabeli kursów (...) S.A. w O.. Nawet zaś jeżeli wyeliminowanie postanowień dotyczących przeliczania kwot uiszczanych na poczet rat w walucie polskiej nie uchyla możliwości zakupu waluty CHF na rynku i dokonanie spłaty w walucie kredytu zgodnie z § 6 ust. 1 zdanie 4 i 5 umowy to nie eliminuje braku prawidłowej realizacji obowiązku informacyjnego i narażenia powodów na skutki ryzyka kredytowego.
Podkreślić bowiem trzeba, że obowiązek informacyjny dotyczy nawet konsumentów, którzy w subiektywnym odczuciu posiadają odpowiednią wiedzę w dziedzinie wspomnianej umowy (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z dnia z dnia 21 września 2023 C 139/22 AM i PM vs mBank S.A). Dokumenty podpisane przez powodów oczywiście wskazują, że musieli oni mieć świadomość konsekwencji zwiększenia kwoty rat na skutek zmiany kursu czy stóp procentowych. Informacje te jednak należy zestawić z danymi o korzyściach zapewnieniem o korzyściach i względnej stabilności kursu, a to zaburza ocenę ryzyka. W pierwszej kolejności trzeba zauważyć, ze kredytobiorca jest także powódka , która nie ma odpowiedniej wiedzy specjalistycznej o zasadach możliwego kształtowania się kursów. Nawet jeżeli może ona spłacać kredyt w CHF to musi ponieść koszty finansowania. Nie można tez przyjąć domniemania, ze powód , który skupuje waluty zawsze będzie mógł zrównoważyć koszt zakupu CHF kosztami sprzedaży. Pojęcie 'konsumenta' w rozumieniu art. 2 lit. b) dyrektywy 93/13 ma charakter obiektywny i jest niezależne od konkretnego zasobu wiedzy, jaki może mieć dana osoba. Z wykładni Dyrektywy 93/13 wynikającej z wyroków Trybunału Sprawiedliwości UE z dnia 3 września 2015 r. Horaț iu Ovidiu Costea vs SC Volksbank România SA C-110/14 oraz z dnia 21 września 2023r. AM, PM vs mBank S.A. C-139/22 wynika, że przedsiębiorca ma obowiązek poinformowania zainteresowanego konsumenta o istotnych cechach zawartej z nim umowy oraz o ryzyku związanym z tą umową, i to nawet wówczas, gdy ów konsument posiada odpowiednią wiedzę w dziedzinie wspomnianej umowy.
Niewątpliwie powodowie oświadczyli , że zapoznali się z warunkami udzielania kredytu mieszkaniowego/konsolidacyjnego/pożyczki konsumpcyjnej* zarówno w złotych jak i w walucie CHF/EUR/USD* i symulacjami wysokości płaconych rat zarówno w złotych jak i w/w walucie obcej i są świadomi świadomy ryzyka kursowego związanego z zaciągnięciem w/w kredytu/pożyczki w walucie obcej mogącego mieć wpływ na wysokość płaconej przeze mnie raty | kredytu/pożyczki w okresie kredytowania i decydują się na zaciągnięcie kredytu ) k 251-252. Oświadczenie to jednak jest pochodna przekazanych informacji a te jak wynika z ustaleń wskazywały na stabilność kursu. Wbrew więc twierdzeniom strony pozwanej brak jest podstaw do przyjęcia domniemania, że konsument ma świadomość możliwości gwałtownych zmian i tego że to ryzyko jest nieograniczone , co szczególnie dotyczy powódki. Nie ma w tym przypadku żadnych podstaw do uznania, że informacja o zmienności kursu obrazowała negatywne konsekwencje spadku kursu PLN względem CHF. Zwrócić należy uwagę na treść zeznań powodów , że informacje były ogólnikowe i przedstawiały korzyści związane z zaciągnięcia zobowiązania w CHF . Wypełnieniu obowiązku informacyjnego nie czyni zadość uzyskanie od klienta banku m.in. pisemnego oświadczenia, potwierdzającego jego świadomość ryzyka walutowego, akcentującego jedynie kwestie formalne, bez należytej troski o rzeczywiste zapewnienie konsumentowi pełnej wiedzy skutkach spadku wartości PLN i wynikających z tego konsekwencji ekonomicznych .(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 października 2024 r. II CSKP 2079/22. To zaś również narusza w sposób rażący interes konsumenta.
Podkreślić należy, że nie spełnia wymogu przejrzystości przekazywanie konsumentowi przy zawarciu umowy informacji, nawet licznych, jeżeli opierają się one na założeniu, że stosunek wymiany między walutą rozliczeniową a walutą spłaty pozostanie w miarę stabilny przez cały okres obowiązywania tej umowy. Dyrektywa Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich zakłada, że informacja przed zawarciem umowy o warunkach umownych i skutkach owego zawarcia ma fundamentalne znaczenie dla konsumenta. To na podstawie tej informacji konsument podejmuje decyzję, czy zamierza związać się warunkami sformułowanymi uprzednio przez przedsiębiorcę. Tylko więc symulacje, które pozwalają zwrócić uwagę konsumenta na ryzyko dotyczące istotnych negatywnych konsekwencji ekonomicznych rozpatrywanych warunków umownych, spełnia wymogi dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich. Symulacje liczbowe powinny pozwalać konsumentowi zrozumieć rzeczywiste znaczenie długoterminowego ryzyka związanego z zawarciem umowy kredytu wyrażonego w walucie obcej lub denominowanego do waluty obcej (por. (zob. wyroki Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości z dnia 30 kwietnia 2014 r. C-26/13 Árpád Kásler, Hajnalka Káslerné Rábai, i z dnia 21 marca 2013 r. C-92/11 RWE Vertrieb oraz . z dnia 10 czerwca 2021 r. C-776/19 ,VB i in vs. BNP Paribas Personal Finance SA, Procureur de la République). Strona pozwana więc powinna wykazać, że informacja przedstawiona Powodom dawała im jasne podstawy do uświadomienia sobie skutków znacznego osłabienia waluty polskiej względem CHF, tj co najmniej takiego jakie wystąpiło w rzeczywistości, lub nawet mogło nastąpić w przypadku jeszcze większej deprecjacji wartości PLN, co w tym przypadku nie zostało wykazane. Zeznania powołanych przez pozwana świadków , którzy nie uczestniczyli bezpośrednio w procedurze udzielania kredytu powodom nie dają podstawy do obalenia wiarygodności zeznań K. F. i T. F.. Przekazywanie więc danych o stabilności i korzyściach wypływających z zawarcia umowy zaburza ocenę ryzyka związanego z zaciągnięciem przedmiotowego zobowiązania.
Powodowie nie są więc związani powołanymi abuzywnymi postanowieniami umownymi. Sąd nie jest uprawniony do uzupełniania umowy kredytu indeksowanego czy denominowanego treścią nieuzgodnioną przez strony, choćby zmierzała do wyrównania ich pozycji na gruncie łączącego je stosunku prawnego. Nie jest też uprawniony do tego, by umowę tę przekształcić w inny rodzaj umowy (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2022 r. II CSKP 550/22 i z dnia 20 maja 2022r. II CSKP 943/22). Nie ma w tym przypadku możliwości wypełnienia luki co do określenia przeliczenia wartości zobowiązania ani też sposobu spełnienia świadczenia przez obie strony.
Nie ma podstaw do odwołania do tabeli kursów sprzedaży NBP. Przepis art. 358§2 k.c. nie odnosi się do klauzul przeliczeniowych (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 maja 2022 r II CSKP 797/22 i postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 listopada 2025 r. I CSK 1753/25 ). Ani art. 358§2 k.c., ani też art. 41 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. prawo wekslowe nie stanowią norm dyspozytywnych dla określenia obiektywnych mechanizmów indeksacji wprowadzonej na wypadek braku związania stron mechanizmem określonym w Umowie. Strony nie przewidziały też w umowie klauzul salwacyjnych. Nie istnieje żaden zwyczaj stosowania kursów średnich tym bardziej, że praktyka banków wskazywała na stosowanie kursów korzystniejszych dla banków.
Konsekwencją stwierdzenia abuzywności klauzuli umownej spełniającej wymagania art. 385 1§ 1 k.c. jest działająca ex lege sankcja bezskuteczności niedozwolonego postanowienia, połączona z przewidzianą w art. 385 1 § 2 k.c. zasadą związania stron umową w pozostałym zakresie (por. także wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 października 2018 r. II CSK 632/17 i postanowienie Sądu najwyższego z dnia ). Ta zasada jednak nie ma oczywiście charakteru bezwzględnego.
W wyroku TSUE z 8 września 2022r. C-81/21, dotyczącym Deutsche Bank Polska i Bank Millennium wskazano jednak, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, iż stoją one na przeszkodzie orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym sąd krajowy może stwierdzić nieuczciwy charakter, nie całości warunku umowy zawartej między konsumentem a przedsiębiorcą, lecz jedynie elementów tego warunku, które nadają mu nieuczciwy charakter, w związku z czym warunek ten pozostaje, po usunięciu takich elementów, częściowo skuteczny, jeżeli takie usunięcie sprowadzałoby się do zmiany treści tego warunku, który ma wpływ na jego istotę. Nie można więc dzielić takiego warunku, jeżeli zakwestionowany jego element stanowi o istocie tego warunku. W tym przypadku istotą warunku było zapewnienie sobie przez bank możliwości ustalenia kursu bez nawet pozornej obiektywizacji. Umowa nie odwoływała się też w odniesieniu do klauzuli przeliczeniowej do kursu NBP. Wprowadzenie takiego kursu byłoby zmianą warunku o jakiej mowa w wyroku TSUE z dnia 20 marca 2025 r. C-365/23 SIA "A" przeciwko C, D, E,. pkt 92. Trudno zaś przyjąć by wolą stron było zawarcie kredytu bez takiego mechanizmu szczególnie, że oprocentowanie kredytu powiązano ze zmienną stopy referencyjnej LIBOR 3M. Brak jest więc podstaw do odwoływania się do zasad wykładni umów. W sytuacji więc wyeliminowania w oparciu o art. 385 ( 1)§1k.c. skutku związania powodów wskazanymi postanowieniami abuzywnymi dotyczącymi klauzul przeliczeniowych, brak jest umownego określenia mechanizmu przeliczenia wysokości wypłacanego świadczenia. W odniesieniu do spłaty rat umowa dała się wykonać w tej części przy założeniu spłaty w CHF zgodnie z alternatywnym sosobem wypłaty, to jednak nie uchylało narażenia powodów na skutki ryzyka kursowego bez odpowiedniego zabezpieczenia i bez realizacji obowiązku informacyjnego.
Klauzula ryzyka kursowego być uznana za abuzywną, jeżeli nakłada na kredytobiorcę nieograniczone ryzyko walutowe, które nie zostało zrównoważone innymi postanowieniami umownymi. (zob. wyrok SN z 13 maja 2022r., II CSKP 464/22, oraz postanowienie SN z 30 września 2022 r., I CSK 2071/22). W tym zaś przypadku ryzyko Powoda nie było w żaden sposób zrównoważone a bank swoje ryzyko zabezpieczył. Powyższe oznacza to z kolei, że po wyeliminowaniu tego rodzaju klauzul utrzymanie umowy o charakterze zamierzonym przez strony nie jest możliwe, co przemawia za jej całkowitą nieważnością (por. wyrok Sądu Najwyższego z 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22 i postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 listopada 2022r. I CSK 3200/22). Tak okrojona umowa, która nie odpowiada rzeczywistej woli stron spełnia wymogi z art. 353 1§1 k.c. Sąd Apelacyjny ponadto zauważa, że we wskazanych okolicznościach nawet możliwość utrzymania umowy nie uchylała nieważności na zasadach ogólnych. Wskazana umowa byłaby nieważna jako naruszająca zasady współżycia społecznego ( art. 58§2 k.c. ). Przyjęcie jednak przez Sad drugiej instancji jako podstawy do wyrokowania szczególnej regulacji wynikającej z norm dotyczących ochrony konsumenckiej wykluczało zastosowanie normy ogolonej pomimo, że umowa zakładała nierównowagę kontraktową i nie chroniła strony słabszej jaką są powodowie i nie zabezpieczała ich przed możliwymi skutkami znacznej deprecjacji złotego.
Powodowie mają interes prawny w ustaleniu w rozumieniu art. 189 k.p.c. w ustaleniu nieważności umowy.
Wydanie wyroku zasądzającego roszczenie na rzecz powodówi nie usunie niepewności w kwestii czy istnieje stosunek prawny pomiędzy stronami w aspekcie nadal podtrzymywanych roszczeń banku o zapłatę dalszych kwot z tytułu kredytu (vide zabezpieczenie) jak też w aspekcie sporu co roszczenia banku o zwrot kwoty przekazanej na rzecz powodów w wykonaniu umowy. Istnieje więc interes prawny w ustaleniu skoro uwzględnienie powództwa o ustalenie stworzy stabilną podstawę do dalszych rozliczeń między stronami sporu. Ustalenie ma także znaczenie dla oceny prawidłowości podstaw zabezpieczenia kredytu. Nie ma natomiast takiego interesu w ustaleniu abuzywności skoro rozstrzygnięcie żądania głównego skoro powodowie zmierzają do przekształcenia umowy w kredyt złotówkowy. Ponadto uwzględnienie żądania głównego nie usunie niepewności co do obowiązków stron.
W konsekwencji Sąd Apelacyjny zmienił wiec na podstawie art. 386§1 k.p.c. zaskarżone orzeczenie uwzględniając żądanie ewentualne. Zasądzono też na podstawie art. 100 k.p.c. zwrot od strony pozwanej na rzecz powodów połowy stałej opłaty przy uwzględnieniu , ze w zakresie żądania głównego powodowie są przegrywającymi. . Dalej idąca apelację oddalono w oparciu o art. 385 k.p.c.
O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawie art. 100 k.p.c. w zw. z art. 391§1 k.p.c.
i