Wyrok z 29 stycznia 2026, sygn. III AUa 874/23

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 29 stycznia 2026 r.

Sąd Apelacyjny w Poznaniu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: sędzia Wiesława Stachowiak

Protokolant: Beata Tonak

po rozpoznaniu w dniu 29 stycznia 2026 r. w Poznaniu na posiedzeniu niejawnym

sprawy M. D.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) w P.

o świadczenie uzupełniające dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji i dodatek pielęgnacyjny

na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) w P.

od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu

z dnia 4 maja 2023 r. sygn. akt VIII U 2124/21

oddala apelację.

sędzia Wiesława Stachowiak

UZASADNIENIE

Decyzjami z dnia 21 czerwca 2021 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) w P. odmówił M. D. , prawa do dodatku pielęgnacyjnego i prawa do świadczenia uzupełniającego. W uzasadnieniu organ rentowy powołał się na orzeczenie Komisji Lekarskiej ZUS z dnia (...) roku, która nie stwierdziła niezdolności wnioskodawczyni do samodzielnej egzystencji.

W odwołaniu od powyższych decyzji M. D. wniosła o ich zmianę, domagając się przyznania prawa do dodatku pielęgnacyjnego i prawa do świadczenia uzupełniającego.

Wyrokiem z dnia 4 maja 2023r. w sprawie o sygn. akt VIII U 2124/21, sprostowanym postanowieniem z dnia 2 czerwca 2023r., Sąd Okręgowy w Poznaniu: zmienił zaskarżone decyzje w ten sposób, że przyznał odwołującej M. D. prawo do świadczenia uzupełniającego dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji i dodatek pielęgnacyjny od dnia 1 kwietnia 2021 roku, na stałe.

Apelację od powyższego wyroku, w całości, złożył organ rentowy, zarzucając:

- naruszenia art. 224 § 1 k.p.c. poprzez uznanie sprawy za dostatecznie wyjaśnioną do rozstrzygnięcia i art. 233 § 1 k.p.c. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów w zakresie stanu zdrowia ubezpieczonej,

- naruszenie art. 13 ust. 5 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych poprzez uznanie, że odwołująca jest niezdolna do samodzielnej egzystencji, art. 75 ust. 1 powołanej ustawy i art. 2 ustawy z dnia 31 lipca 2019r. o świadczeniu uzupełniającym dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji, poprzez przyznanie odwołującej prawa do dodatku pielęgnacyjnego oraz świadczenia uzupełniającego,

- naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności art. 227 k.p.c. i art. 286 k.p.c. poprzez oddalenie wniosku organu rentowego o przeprowadzenie dowodu z opinii innego biegłego lekarza diabetologa.

Wskazując na powyższe zarzuty pozwany wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie odwołań od decyzji z dnia 21 czerwca 2021 r., ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja nie jest zasadna.

Z uwagi na złożenie apelacji po zmianie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego dokonanej ustawą z 4 lipca 2019 r. (Dz.U.2019.1469) uzasadnienie wyroku Sądu Apelacyjnego zostało sporządzone w sposób określony przepisem art. 387 § 2 ¹ k.p.c. w brzmieniu nadanym tą nowelizacją. Sąd Apelacyjny nie przeprowadził postępowania dowodowego i nie dokonał odmiennej oceny dowodów przeprowadzonych przed Sądem pierwszej instancji, a także nie zmienił i nie uzupełnił ustaleń Sądu pierwszej instancji. W tej sytuacji, zgodnie z art. 387 § 2 ¹ pkt 1 k.p.c., wystarczające jest wskazanie, że Sąd Apelacyjny przyjął co do zasady za własne ustalenia Sądu pierwszej instancji dokonane w sprawie.

Wbrew zarzutom apelującego Sąd Okręgowy wydał trafne rozstrzygnięcie, które znajduje uzasadnienie w całokształcie okoliczności faktycznych sprawy oraz w treści obowiązujących przepisów prawnych. W ocenie Sądu Apelacyjnego Sąd pierwszej instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie dowodowe, zgodnie z art. 233 § 1 k.p.c. w żaden sposób nie uchybiając przepisom prawa procesowego oraz dokonał wszechstronnej oceny całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego, w konsekwencji prawidłowo ustalając stan faktyczny sprawy. W pisemnych motywach zaskarżonego wyroku Sąd Okręgowy wskazał, jaki stan faktyczny stał się jego podstawą oraz podał na jakich dowodach oparł się przy jego ustalaniu. Sąd Apelacyjny ustalenia Sądu I instancji w całości uznał i przyjął jako własne, rezygnując jednocześnie z ich ponownego szczegółowego przytaczania (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 listopada 1998 r., I PKN 339/98, OSNAP 1999/24/776 oraz z dnia 22 lutego 2010 r., I UK 233/09 i z dnia 24 września 2009r., II PK 58/09). Również rozważania prawne, które skłoniły Sąd pierwszej instancji do uwzględnienia odwołań od decyzji są trafne i Sąd Odwoławczy podziela je także w całości.

Kwestią sporną w niniejszej sprawie było ustalenie, czy odwołująca spełnia przesłanki do przyznania prawa do dodatku pielęgnacyjnego i świadczenia uzupełniającego, wskazane w art. 75 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 31 lipca 2019 roku o świadczeniu uzupełniającym dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji, tj. czy jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji.

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy zmienił zaskarżone decyzje w ten sposób, że przyznał odwołującej M. D. prawo do świadczenia uzupełniającego dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji i dodatek pielęgnacyjny od dnia 1 kwietnia 2021 roku, na stałe.

W ocenie Sądu Apelacyjnego argumentacja przedstawiona przez apelującego nie wskazuje na żadne okoliczności, które mogłyby podważyć prawidłowość wyroku Sądu Okręgowego, w szczególności pozwany nie zakwestionował skutecznie ustalenia przez Sąd I instancji istnienia dalszej niezdolności do samodzielnej egzystencji odwołującej, poczynionego w oparciu o prawidłowo ocenioną opinię biegłego diabetologa.

Organ rentowy podważał opinię biegłego diabetologa, z której wynikało, że odwołująca jest niezdolna do samodzielnej egzystencji, argumentując, że uzasadnienie opinii jest nieprzekonywujące. Zdaniem pozwanego biegły błędnie zaniechał oceny stanu ogólnego odwołującej wg skali Barthel, co jest niezbędne przy orzekaniu o niezdolności do samodzielnej egzystencji. Pozwany argumentował, że wnioskodawczyni nie jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, dlatego nie ma prawa do dodatku pielęgnacyjnego i świadczenia uzupełniającego.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego, powyższy zarzut nie jest zasadny, a biegły diabetolog w sposób właściwy i kompleksowy dokonał oceny schorzeń odwołującej z punktu widzenia przesłanek niezdolności do samodzielnej egzystencji. Sąd Apelacyjny w pełni podziela ocenę dokonaną w tym zakresie przez Sąd Okręgowy, wskazując także, że nie było podstaw do dopuszczenia dowodu z opinii kolejnego biegłego z zakresu diabetologii, gdyż istota sprawy została w sposób wyczerpujący wyjaśniona. Sąd nie ma zaś obowiązku dopuszczania kolejnych wniosków dowodowych strony, tak długo aż udowodni ona korzystną dla siebie tezę. Podkreślić jedynie należy, że w niniejszej sprawie biegły diabetolog wydał opinię główną wraz z opinią uzupełniającą, a opinie biegłego nie zawierały zarzucanych przez pozwanego niejasności czy luk, zaś wnioski opinii co do istnienia dalszej niezdolności do samodzielnej egzystencji od 1 kwietnia 2021r. na stałe, były konkretne i przekonujące oraz poparte dokumentacją medyczną i wynikami badania odwołującej.

Jak wynika z opinii biegłego diabetologa - odwołująca od (...)lat choruje na cukrzycę typu 1, leczona jest metodą czynnościowej intensywnej insulinoterapii z użyciem co najmniej 4 – 5 iniekcji dziennie. Nadto zdiagnozowano u odwołującej przewlekłe powikłania cukrzycy, tj. retinopatię cukrzycową oraz polineuropatię cukrzycową czuciowo-ruchową kończyn górnych i dolnych z zaburzeniami czucia i upośledzenia ruchów precyzyjnych. Pomimo zastosowanego leczenia, cukrzyca przez cały czas miała przebieg niewyrównany metabolicznie, z tendencjami do częstych, dużych wahań poziomów cukru, ze skłonnością do bardzo wysokich poziomów, ale przede wszystkim do spadów znacznie poniżej normy, co wymagało natychmiastowej pomocy drugiej osoby. Kolejno w 2017r. rozpoznano u odwołującej przewlekłą cukrzycową chorobę nerek. Chwiejny przebieg cukrzycy, brak wyrównania metabolicznego powoduje powikłania wielonarządowe, a w konsekwencji stan zdrowia odwołującej ulega stopniowemu pogorszeniu - zwiększyła się częstotliwość hipoglikemii i używania glucagenu, tj. leku podawanego w celu podwyższenia poziomu cukru we krwi przez drugą osobę, gdy pacjent nie jest w stanie pomóc sobie sam. M. D. cierpi także na retinopatię cukrzycową prostą obu oczu i posiada wszczepioną sztuczną soczewkę w oku lewym, zaćma korowa oka prawego, niedowidzenie oka prawego, nadwzroczność i astygmatyzm obu oczu. Cukrzyca typu 1 z licznymi powikłaniami powoduje, że M. D. jest niezdolna do samodzielnej egzystencji i brak rokowań co do poprawy stanu zdrowia. W następstwie powikłań wielonarządowych odwołująca zażywa glucagen, zaś konieczność podawania dziennie kilku iniekcji insuliny i glucagenu w miejsca odmienne niż zwykłe (z powodu zrostów) wymaga pomocy drugiej osoby.

Uwzględniając powyższe - stopień naruszenia sprawności organizmu powoduje konieczność stałej opieki i pomocy innej osoby w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych, co uzasadnia uznanie odwołującej za osobę niezdolną do samodzielnej egzystencji, na stałe. W przypadku cukrzycy typu 1, takiej jak u odwołującej, nie podanie insuliny lub podanie niewłaściwej dawki insuliny może zagrażać życiu odwołującej. Ponadto z uwagi na bardzo długi okres podawania insuliny konieczne jest podawanie leku w inne miejsca. Mając na uwadze wielonarządowe naruszenie sprawności organizmu odwołującej, w tym drżenie rąk, niemożliwym jest wykonanie iniekcji insuliny przez odwołującą.

Dodać należy, że w opinii uzupełniającej biegły diabetolog odniósł się do zarzutów pozwanego, wskazując, że ocena stanu pacjenta z cukrzycą według skali Barthel jest nieadekwatna, gdyż pytania w niej zawarte i możliwe odpowiedzi nie odnoszą się do stanu diabetologicznego. Biegły wyjaśnił, że iniekcje insuliny wykonują członkowie rodziny, gdyż insulinę podaje się wnioskodawczy między łopatkami, pod łopatkami, w zewnętrzne powierzchnie ramion, bo miejsca typowe do podawania insuliny są zmienione przez lipodystrofię poinsulinową. Odwołująca wymaga pomocy i opieki drugiej osoby przy obliczaniu dawki insuliny oraz wykonywanie pomiaru cukru za pomocą gleukometru, albowiem drżą jej dłonie i nie jest w stanie sama tego wykonać. Ponadto przy nagłych spadkach poziomu cukru we krwi znacznie poniżej normy odwołująca nie jest zdolna do żadnych czynności wymienionych w skali Barthel.

Z tego względu zarzucanie biegłemu, że nie zastosował metody badania, która nie jest właściwa dla oceny schorzeń wnioskodawczyni, należy uznać za nieskuteczną polemikę z przyjętą przez biegłego metodą badawczą.

Wskazać należy, że w postępowaniu sądowym ocena niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji, w zakresie dotyczącym naruszenia sprawności organizmu i wynikających stąd ograniczeń, wymaga wiadomości specjalnych, a zatem dopuszczenia dowodu z opinii biegłego sądowego. W takiej sytuacji, sąd nie może orzekać wbrew opinii biegłych sądowych. Jednak w sprawach o świadczenie z tytułu niezdolności do pracy (niezdolności do samodzielnej egzystencji) ostatecznie zawsze decyduje sąd, gdyż niezdolność ta, jako przesłanka świadczenia, ma tu znaczenie prawne (Sąd Najwyższy w wyroku z 3 września 2009 r. , sygn. III UK 30/09).

Zgodnie zaś z art. 13 ust. 5 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w przypadku stwierdzenia naruszenia sprawności organizmu w stopniu powodującym konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych orzeka się niezdolność do samodzielnej egzystencji.

W niniejszej sprawie Sąd Okręgowy przeprowadził wyczerpujące postępowanie dowodowe, dopuszczając dowód z opinii biegłego diabetologa. W wydanej opinii biegły konsekwentnie stwierdził, że odwołująca jest niezdolna do samodzielnej egzystencji i wymaga stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby.

W konsekwencji Sąd I instancji nie naruszył przytoczonych w apelacji przepisów prawa procesowego. Sąd Apelacyjny, uznając zarzuty naruszenia prawa procesowego za chybione, poczynione przez Sąd Okręgowy ustalenia faktyczne uznał za prawidłowe oraz zgodne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego.

Uwzględniając powyższe wyniki postępowania dowodowego przeprowadzonego przed Sądem Okręgowym, Sąd Apelacyjny uznał, że odwołująca jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji w rozumieniu powołanego wyżej art. 13 ust. 5 ustawy emerytalnej, a tym samym przysługuje jej prawo do dodatku pielęgnacyjnego i świadczenia uzupełniającego.

Wobec powyższego, zdaniem Sądu Apelacyjnego, zarzuty apelującego nie mogły zasługiwać na uwzględnienie.

Konkludując, Sąd Apelacyjny na mocy art. 385 k.p.c. apelację oddalił, nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia.

sędzia Wiesława Stachowiak