Wyrok z 24 lipca 2025, sygn. I ACa 1844/22
Pokaż pozostałe podstawy prawne (15)
Sygn. akt I ACa 1844/22
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 24 lipca 2025 r.
Sąd Apelacyjny w Krakowie – I Wydział Cywilny
w składzie następującym
Przewodniczący SSO (del.) Monika Świerad
Protokolant Julia Grabowska
po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2025 r. w Krakowie
na rozprawie
sprawy z powództwa S. M.
przeciwko Bankowi (...) S.A. w W.
o ustalenie i zapłatę
na skutek apelacji strony pozwanej
od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie
z 17 sierpnia 2022 r. sygn. akt I C 2778/20
1. uchyla zaskarżony wyrok w punkcie II. w części zasądzającej kwotę 79 489,49 zł ( siedemdziesiąt dziewięć tysięcy czterysta osiemdziesiąt dziewięć złotych, czterdzieści dziewięć groszy ) oraz kwotę 27 608,81 CHF (dwadzieścia siedem tysięcy sześćset osiem franków szwajcarskich osiemdziesiąt jeden centymów) z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 8 maja 2024r. i w tym zakresie umarza postępowanie, a dotychczasowemu pkt II. nadaje treść;
„zasądza od strony pozwanej Banku (...) SA w W. na rzecz powoda S. M.:
a) kwotę 6 485,78 CHF (sześć tysięcy czterysta osiemdziesiąt pięć franków szwajcarskich siedemdziesiąt osiem centymów) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od kwoty 431,03 CHF (czterysta trzydzieści jeden franków szwajcarskich trzy centymy) od dnia 25 maja 2022r. do dnia zapłaty i od kwoty 6 054,75 CHF (sześć tysięcy pięćdziesiąt cztery franki szwajcarskie siedemdziesiąt pięć centymów) od dnia 21 czerwca 2022r. do dnia zapłaty
b) odsetki ustawowe za opóźnienie od kwoty 30 023,53zł. (trzydzieści tysięcy dwadzieścia trzy złote pięćdziesiąt trzy grosze ) oraz od kwoty 27 608,81 CHF (dwadzieścia siedem tysięcy sześćset osiem franków szwajcarskich osiemdziesiąt jeden centymów) od dnia 25 maja 2022r. do dnia 22 listopada 2023r.
c) odsetki ustawowe za opóźnienie od kwoty 49 465,96zł. (czterdzieści dziewięć tysięcy czterysta sześćdziesiąt pięć złotych dziewięćdziesiąt sześć groszy) od dnia 21 czerwca 2022r. do dnia 22 listopada 2023r., oddalając powództwo w pozostałej części;
2. oddala apelację strony pozwanej w pozostałej części;
3. zasądza od strony pozwanej na rzecz powoda, tytułem kosztów postępowania apelacyjnego, kwotę 8 100 zł (osiem tysięcy sto złotych) z odsetkami, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, od dnia uprawomocnienia się tego orzeczenia do dnia zapłaty.
Sygn. akt I ACa 1844/22
Uzasadnienie wyroku Sądu Apelacyjnego
z dnia 24 lipca 2025r.
Powód S. M. w pozwie złożonym w dniu 24 listopada 2020 r. (k. 4), zmodyfikowanym w piśmie z dnia 25 kwietnia 2022 r. (k. 378), skierowanym przeciwko Bankowi (...) S.A. z siedzibą w W., wniósł o:
1. ustalenie, że umowa o kredyt hipoteczny nr (...) (...) z dnia 18 lipca 2006 r., zawarta pomiędzy powodem a pozwanym, jest nieważna;
2. zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kwoty 81.867,29 zł oraz kwoty 34.094,59 CHF wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie:
a) co do kwoty 81.867,29 zł oraz kwoty 28.039,84 CHF od dnia 15 września 2020 r. do dnia zapłaty;
b) co do kwoty 6.054,75 CHF od dnia następnego po dniu doręczenia pozwanej odpisu pisma z modyfikacją powództwa do dnia zapłaty;
ewentualnie o:
2. ustalenie, że postanowienia umowy o kredyt hipoteczny nr (...) (...) z dnia 24 lipca 2006 r. zawartej pomiędzy powodem a pozwanym zawarte w § 2 ust. 2 oraz § 7 ust. 1 Umowy oraz w § 8 ust. 3 Regulaminu kredytowania osób fizycznych w ramach usług bankowości hipotecznej w Banku (...) S.A. stanowią niedozwolone klauzule umowne i nie wiążą powoda;
3. zasądzenie od pozwanej łącznie na rzecz powoda kwoty 51.797,81 zł wraz z odsetkami za opóźnienie w wysokości ustawowej od dnia 15 września 2020 r. do dnia zapłaty tytułem świadczenia nienależnego w postaci zapłaconych przez powoda na rzecz pozwanego rat kapitałowo-odsetkowych w zawyżonej wysokości wskutek stosowania bezskutecznych i niewiążących ex tunc postanowień umowy w okresie od dnia 1 grudnia 2010 r. do dnia 1 czerwca 2020 r.
a także:
4. zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych w wysokości trzykrotnej stawki minimalnej oraz zwrotu opłaty skarbowej od udzielonego pełnomocnictwa w kwocie 17 zł.
W uzasadnieniu powód wskazał, iż w lipcu 2006 r. zawarł jako konsument z pozwanym Bankiem (...) S.A. umowę o kredyt hipoteczny indeksowany kursem CHF z przeznaczeniem na zakup mieszkania. Umowa ta zawiera nieuzgodnione indywidualnie i abuzywne klauzule indeksacyjne, których zastosowanie jest sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy powoda. Konsekwencją ich inkorporowania do umowy jest jej całkowita nieważność, względnie bezskuteczność samych kwestionowanych klauzul. Są one bowiem sprzeczne z naturą stosunku prawnego, a także z zasadami współżycia społecznego. Ponadto naruszają art. 69 ust. 1 Prawa Bankowego w zw. z art. 353 1 k.c. i jako takie na podstawie art. 58 §1 k.c., uzasadniają roszczenie obejmujące stwierdzenie nieważności umowy w całości. Powód wskazał również na towarzyszący procedurze zawierania umowy deficyt informacyjny w zakresie zasad indeksacji oraz ryzyka kursowego. Jako podstawę odpowiedzialności pozwanego banku wskazał art. 405 w zw. z art. 410 § 1 i 2 k.c.
Pozwany Bank (...) S.A. z siedzibą w W. w odpowiedzi na pozew (k. 115) wniósł o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powoda zwrotu kosztów postępowania, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu pozwany wskazał, iż kwestionowana przez powoda umowa stanowi ważne i skuteczne zobowiązanie bowiem nie narusza obowiązujących przepisów prawa (w tym bankowego), natury stosunku prawnego, zasad współżycia społecznego czy też dobrych obyczajów. Nie zawiera klauzul abuzywnych, a jej postanowienia były indywidualnie negocjowane i nie naruszają interesów konsumenta. Bank stwierdził, iż w trakcie procedury zawierania umowy prawidłowo wywiązał się z obowiązków informacyjnych, udzielając kredytobiorcy niezbędnych pouczeń w przedmiocie ryzyka związanego z umową kredytu powiązanego z walutą obcą. Powód zaakceptował to ryzyko, świadomie decydując się na zawarcie tego typu umowy z uwagi na jej ówczesne korzyści ekonomiczne. Pozwany podkreślił, że stosowane przez niego do przeliczeń tabele kursów walut obcych odzwierciedlają realia rynkowe i mają charakter obiektywny. Z uwagi na powyższe okoliczności uznaje roszczenia powoda za bezpodstawne, jednak w razie ewentualnego stwierdzenia abuzywności poszczególnych postanowień umowy, dostrzega możliwość jej utrzymania w zmienionym kształcie. Bank zgłosił ponadto zarzut braku interesu prawnego w żądaniu ustalenia, a także zarzut przedawnienia.
W replice na odpowiedź na pozew (k. 311) powód podtrzymał swoje stanowisko w sprawie.
Pozwany konsekwentnie wnosił o oddalenie powództwa jako bezzasadnego, również po jego modyfikacji (k. 392).
W toku postępowania w świetle zasady słuszności stosownie do orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (por. wyrok z dnia 29 kwietnia 2021 r., w sprawie C-19/20, ECLI:EU:C:2021:341, pkt 97), jak również uchwały składu siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego – Izba Cywilna – zasada prawna z dnia 7 maja 2021 r. III CZP 6/21, Sąd zwrócił uwagę stron na fakt, iż postanowienia umowne przewidujące waloryzacje kredytu do waluty obcej, w tym dotyczące ustalania przez bank kursu waluty noszą charakter klauzul abuzywnych, a z uwagi na to, że odnoszą się do istotnych elementów umowy tj. ustalenia wysokości świadczenia bez ww. klauzul umownych umowa nie może obowiązywać, co może prowadzić do oceny, iż umowa jest nieważna. Sąd równocześnie pouczył powoda-konsumenta o konsekwencjach prawnych wynikających z unieważnienia w całości zawartej umowy kredytowej zobowiązując powoda - konsumenta do złożenia oświadczenia czy wobec treści pouczenia powód wyraża świadomą, wyraźną i wolną zgodę na klauzule abuzywne zawarte w umowie kredytowej i potwierdza te klauzule co sprawia, iż z mocą wsteczną staje się skuteczna cała umowa, bądź odmawia takiego potwierdzenia – w terminie 2 tygodniowym pod rygorem uznania braku oświadczenia w terminie za uznanie nieważności umowy kredytowej w całości. Ponadto Sąd zobowiązał powoda do oświadczenia, czy stwierdzenie nieważności umowy jest dla niego korzystne – w terminie 2 tygodniowym pod rygorem uznania braku oświadczenia w terminie za uznanie oceny korzystnego dla powoda skutku stwierdzenia nieważności umowy.
Po dokonanym przez Sąd pouczeniu – powód w piśmie z dnia 25 maja 2022 r. (k. 384) oświadczył, że odmawia potwierdzenia klauzul abuzywnych i godzi się ze skutkiem uznania nieważności umowy kredytowej w całości, uznając, że stwierdzenie całkowitej i definitywnej nieważności umowy jest dla niego korzystne.
Sąd Okręgowy w Krakowie I Wydział Cywilny wyrokiem z dnia 17 sierpnia 2022 r.:
I. ustalił, że umowa o kredyt hipoteczny nr (...) (...) zawarta pomiędzy powodem S. M. a stroną pozwaną Bankiem (...) S.A. z siedzibą w W. w dniu 24 lipca 2006 r. jest nieważna;
II. zasądził od strony pozwanej Banku (...) S.A. z siedzibą w W. na rzecz powoda S. M. kwotę 79.489,49 zł (siedemdziesiąt dziewięć tysięcy czterysta osiemdziesiąt dziewięć złotych 49/100) oraz kwotę 34.094,59 CHF (trzydzieści cztery tysiące dziewięćdziesiąt cztery franki szwajcarskie 59/100) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od kwot:
a. 30.023,53 zł oraz 28.039,84 CHF od dnia 25 maja 2022 r. do dnia zapłaty;
b. 49.465,96 zł oraz 6.054,75 CHF od dnia 21 czerwca 2022 r. do dnia zapłaty;
II. oddalił powództwo w pozostałym zakresie;
III. zasądził od strony pozwanej Banku (...) S.A. z siedzibą w W. na rzecz powoda S. M. kwotę 11.817 zł (jedenaście tysięcy osiemset siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu (w tym kwotę 10.800 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.
Rozstrzygnięcie takie Sąd Okręgowy wydał po ustaleniu stanu faktycznego wskazanego w pisemnym uzasadnieniu wyroku ( k. 426-427 ), które to ustalenia są prawidłowe i Sąd Apelacyjny przyjmuje je za własne, czyniąc integralną częścią uzasadnienia, zgodnie z którymi.
W dniu 15 maja 2006 r. powód wnioskował do Banku (...) S.A. o udzielenie kredytu w kwocie 241.258,71 zł indeksowanego kursem CHF z przeznaczeniem na zakup od dewelopera mieszkania na rynku pierwotnym. Kredyt miał być udzielony na 420 miesięcy i spłacany w malejących ratach. Powód podpisał broszurę informacyjną „Informacja dla wnioskodawców ubiegających się o produkty hipoteczne indeksowane kursem waluty obcej, oparte na zmiennej stopie procentowej” oraz wykres „Historia zmian stawki referencyjnej Libor 3M CHF”. Korzystał z pośrednictwa doradcy kredytowego z (...) Sp. z o.o.
W dniu 24 lipca 2006 r. powód S. M. zawarł z Bankiem (...) S.A. umowę kredytu nr(...) (...). Projekt umowy sporządzony został w dniu 18 lipca 2006 r.
Zgodnie z § 1 umowy określenia użyte w umowie mają znaczenie nadane im w ,,Regulaminie kredytowania osób fizycznych w ramach usług bankowości hipotecznej w Banku (...) S.A. zwanym dalej: regulaminem. Kredytobiorca oświadczył, że otrzymał regulamin, zapoznał się z nim i zaakceptował warunki w nim zawarte (§ 1 ust. 1 umowy kredytu). Bank udzielił kredytobiorcy kredytu w kwocie, na cel i na warunkach określonych w umowie, a kredytobiorca zobowiązał się do spłaty kredytu wraz z odsetkami oraz opłatami i prowizjami wynikającymi z umowy i aktualnego cennika w oznaczonych terminach spłaty oraz wywiązania się z pozostałych postanowień umowy (§ 1 ust. 2 umowy).
Zgodnie z § 2 ust. 1 umowy pozwany udzielił powodowi kredytu w wysokości 240.157,81 PLN. Kredyt został indeksowany do CHF po przeliczeniu wypłaconej kwoty zgodnie z kursem kupna CHF według tabeli kursów walut obcych obowiązującej w Banku (...) w dniu uruchomienia kredytu lub transzy. Wskazano, że zmiany kursów walut w trakcie okresu kredytowania mają wpływ na wysokość kwoty zaciągniętego kredytu oraz raty kapitałowo-odsetkowej (§ 2 ust. 2 umowy).
Kredyt został udzielony na nabycie prawa własności nieruchomości lokalowej budowanej przez developera, refinansowanie kosztów poniesionych z ww. nabyciem oraz na koszty wliczone w kredyt (§ 2 ust. 3 umowy). Okres kredytowania został określony na 420 miesięcy, w tym 20 karencji w spłacie, licząc od dnia wypłaty kredytu lub jego pierwszej transzy (§ 2 ust. 6 umowy). Wypłata kredytu miała nastąpić w transzach zgodnie z zasadami określonymi w regulaminie oraz z uwzględnieniem dodatkowych postanowień § 3 (§ 3 umowy). Od kwoty kredytu bank pobrał jednorazową bezzwrotną prowizję w wysokości 2.377,80 zł (§ 4 ust. 1) pomniejszając o tę kwotę wypłacony powodowi kredyt.
Kredytobiorca zobowiązał się spłacić kwotę kredytu w CHF ustaloną zgodnie z § 2 umowy kredytowej w złotych polskich, z zastosowaniem kursu sprzedaży CHF obowiązującego w dniu płatności raty kredytu, zgodnie z tabelą kursów walut obcych Banku (...) S.A. (§ 7 ust. 1 umowy). Spłata kredytu miała następować przez bezpośrednie potrącanie przez Bank należnych mu kwot z rachunku kredytobiorcy (§ 7 ust. 3 umowy).
Integralną część umowy stanowi m.in. Regulamin, przy czym w zakresie nieuregulowanym umową zastosowanie mają postanowienia Regulaminu (§ 11 ust. 2 i 5 umowy).
Zgodnie z § 8 ust. 3 Regulaminu kredytowania osób fizycznych w ramach usług bankowości hipotecznej w Banku (...) S.A., w przypadku kredytu w walucie obcej kwota raty spłaty obliczona jest według kursu sprzedaży dewiz, obowiązującego w banku na podstawie obowiązującej w banku tabeli kursów walut obcych z dnia spłaty.
Strony zawarły dnia 1 października 2008 r. aneks nr (...) do umowy, zmieniając brzmienie § 3 ust. 6 umowy, który wskazuje na upływ terminu uruchomienia ostatniej transzy kredytu z dniem 31 października 2008 r.
W dniu 8 grudnia 2012 r. powód wnioskował do pozwanego o zmianę warunków kredytu poprzez „zmianę spłaty kredytu z PLN na CHF”. W dniu 20 grudnia 2012 r. strony zawarły aneks nr (...) do umowy (tzw. aneks antyspreadowy), który umożliwił powodowi spłatę kredytu bezpośrednio w walucie CHF. W aneksie tym dodano ponadto w § 2 zapis informujący o sposobie tworzenia bankowej tabeli kursów walut obcych.
Pozwany udzielił powodowi kredytu w wysokości 240.157,81 PLN. Od kwoty kredytu pobrał 2.377,80 zł prowizji. W okresie od dnia 1 września 2006 r. do dnia 8 czerwca 2020 r. powód poniósł koszty ubezpieczenia na życie w kwocie 9.805,75 zł oraz refinansowania ubezpieczenia niskiego wkładu w kwocie 1.735 zł.
Łącznie w okresie od dnia zawarcia umowy do dnia 1 marca 2022 r. powód dokonał na rzecz pozwanego wpłat w kwotach 79.489,49 zł oraz 34.094,59 CHF, na co złożyły się spłaty tytułem rat kapitałowo-odsetkowych w kwotach 77.545,49 zł (28.288,53 zł + 49.465,96 zł) oraz 34.094,59 CHF, a także opłata za ubezpieczenie niskiego wkładu własnego (1.735 zł).
Dnia 27 sierpnia 2020 r. powód skierował do pozwanego reklamację, wskazując na wadliwość umowy i wzywając bank do modyfikacji jej treści oraz zwrotu kwoty 57.759,35 zł nadpłaconych rat kredytu ewentualnie do zapłaty kwot 77.754,49 zł oraz 28.039,84 CHF w razie uznania, że umowa nie może być dalej wykonywana i jest nieważna – w terminie 14 dni od dnia otrzymania reklamacji. Pismo doręczono pozwanemu dnia 31 sierpnia 2020 r.
W odpowiedzi na reklamację, udzielonej w dniu 10 września 2020 r., bank wskazał, iż klient miał świadomość ryzyka walutowego związanego z kredytem indeksowanym, a wszelkie postanowienia zawarte w umowie są wiążące i prawnie skuteczne.
Powód S. M. z zawodu jest technikiem budownictwa, a w chwili zawierania umowy kredytu pracował jako przedstawiciel handlowy ds. hurtu w firmie (...) S.A. Nie prowadził działalności gospodarczej. W 2006 r. poszukiwał finansowania zakupu mieszkania i w tym celu skorzystał z usług pośrednika kredytowego. Umowę zawarł w oddziale banku na gotowym wzorcu. W trakcie spotkania nie otrzymał dodatkowych informacji o umowie ponad te już uzyskane od doradcy kredytowego. Nie pouczono go szczegółowo o ryzyku walutowym. Kredyt w CHF pośrednik zaprezentował wcześniej jako dużo korzystniejszy niż kredyt złotowy z uwagi na niższe oprocentowania. Wskazywał, że frank to waluta stabilna i jego kurs nie ulega znacznym zmianom. Raty kredytu nawet przy nieznacznym wzroście i tak miały być niższe niż w przypadku kredytu w PLN. Umowa nie była negocjowana. Kredyt w CHF został powodowi zarekomendowany przez doradcę kredytowego ze wskazaniem, iż jest to produkt popularny. Sposób zaprezentowania kredytu indeksowanego wywoływał wrażenie, iż jest to produkt bezpieczny i typowy, niezwiązany ze szczególnym ryzykiem. Udzielone mu informacje dotyczące tego rodzaju zobowiązania i związanych z nim ryzyk były ogólnikowe.
W rozważaniach prawnych ( k. 428-456 ), Sąd I instancji wskazał, że roszczenia pozwu zasługują na uwzględnienie, co do żądania ustalenia i zapłaty z modyfikacją w zakresie żądania odsetkowego.
Apelację od powyższego wyroku złożył pozwany bank.
Pozwany Bank (...) S.A. w W. zaskarżył wyrok Sądu Okręgowego wK., I Wydział Cywilny z dnia 17 sierpnia 2022 r. wydany w sprawie o sygn. akt (...)w części tj. w zakresie rozstrzygnięcia z pkt I,II i IV ( błędnie wskazanego jako III) wyroku.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:
I. naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na treść zaskarżonego wyroku tj.:
a. art. 235 2 § 1 pkt 2 i 3 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. poprzez pominięcie dowodu z zeznań świadków K. G. i J. C., podczas gdy strona pozwana wskazała istotne dla sprawy fakty, które te dowody mogłyby wykazać, konsekwencją naruszenia przepisów postępowania jest oparcie rozstrzygnięcia o niepełny materiał dowodowy, uniemożliwiający odtworzenie rzeczywistego stanu faktycznego sprawy oraz charakteru stosunku prawnego łączącego strony (w tym m.in. w zakresie waluty kredytu; sposobu ustalania kursów w Tabeli Kursów Walut Obcych i ich obiektywnego, rynkowego charakteru);
b. art. 235 2 § 1 pkt 2, 3 i 5 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c., w zw. z art. 278 § 1 k.p.c., poprzez pominięcie dowodu z opinii biegłego z dziedziny bankowości oraz rachunkowości na fakty wskazane w pkt 6 odpowiedzi na pozew, pomimo że rozstrzygnięcie niniejszego sporu wymagało wiadomości specjalnych, w szczególności w zakresie ustalenia czy Bank stosował kursy rynkowe w Tabeli Kursów Walut Obcych, co miałoby istotny wpływ na ocenę abuzywności kwestionowanych przez powoda klauzul przeliczeniowych;
c. art. 235 2 § 1 pkt 2 i 3 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c., poprzez pominięcie dowodu z dokumentów wskazanych w odpowiedzi na pozew, tj. zanonimizowanych umów kredytu z 2005, 2006, 2007 i 2008 roku, podczas gdy w/w dokumenty zostały wskazane przez pozwanego na wykazanie faktu istotnego z punktu widzenia rozstrzygnięcia niniejszego sporu, tj. możliwości negocjacji przez kredytobiorców (tu: powoda) postanowień Umowy
d. art. 235 2 § 1 pkt 2 i 3 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c., poprzez pominięcie dowodu z dokumentu wskazanego w odpowiedzi na pozew tj. wydruku z systemu B., podczas gdy dowód ten wykazywał istotne dla sprawy fakty w postaci optymistycznych prognoz w zakresie wysokości kursu CHF względem PLN, braku możliwości przewidzenia przez pozwanego oraz jego pracowników nagłego wzrostu kursu CHF względem PLN, co doprowadziło do tego, że Sąd I instancji dał wiarę mało wiarygodnym, przygotowanym na potrzeby prowadzonego postępowania zapewnieniom powodów, którzy bezpośrednio byli zainteresowani oczekiwanym przez nich rozstrzygnięciem, o wprowadzeniu ich w błąd przez pozwanego i jego pracowników dot. kursów walut, w tym CHF;
e. art. 235 2 § 1 pkt 2 i 3 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c., poprzez pominięcie dokumentu przedłożonego przez pozwanego - opinii ekonomicznej prof. dr hab. K. J., podczas gdy opinia ta nie została zgłoszona jako dowód w sprawie, a stanowiła uzupełnienie stanowiska pozwanego i rozszerzenie jego argumentacji w zakresie braku możliwości zastosowania konstrukcji kredytu wyrażonego w PLN oprocentowanego wedle stawki LIBOR, czego powód się domagał;
f. art. 299 k.p.c. w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. poprzez dowolną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i oparcie się przez Sąd I instancji przy ocenie stanu faktycznego w przeważającej części na zeznaniach strony powodowej, co doprowadziło Sąd do błędnego ustalenia m.in., iż powód nie został w odpowiedni sposób poinformowany o ryzyku związanym z zawarciem Umowy kredytu oraz, iż Umowa kredytu nie była negocjowana i indywidualnie uzgodniona z powodem, pomimo iż: (i) fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy mogły zostać zaprezentowane również w dowodach z dokumentów dołączonych do odpowiedzi na pozew oraz zeznań świadków, czy opinii biegłego, które Sąd pominął; (ii) dowód z przesłuchania stron ma charakter jedynie posiłkowy i nie powinien stanowić głównego źródła dowodowego; (iii) zeznania strony powodowej powinny być poddane uważnej a nie wybiórczej ocenie, z uwagi na bezpośrednie zainteresowanie strony powodowej składającej zeznania, wynikiem rozstrzygnięcia sprawy;
g. art. 233 § 1 k.p.c. poprzez dowolną ocenę dowodu z dokumentów, tj. Wniosku kredytowego, Umowy kredytowej, Regulaminu kredytowania i błędne przyjęcie, że postanowienia Umowy kredytu dotyczące indeksacji nie zostały indywidualnie uzgodnione z powodem, podczas gdy z treści w/w dokumentów wynika, że klauzule indeksacyjne były przedmiotem negocjacji pomiędzy stronami i zostały wprowadzone do Umowy na podstawie indywidualnych ustaleń powoda z pozwanym;
h. art. 233 § 1 k.p.c. poprzez błędne uznanie, że Bank ustalał kurs wymiany walut w sposób dowolny, w sytuacji, w której Bank wskazał, że kurs wymiany walut był kształtowany w oparciu o wskaźniki rynkowe, a Sąd nie ustalił, że kurs wymiany waluty odbiegał od wskazań rynku, co tym samym powoduje, że Sąd nie mógł ustalić, iż doszło do rażącego naruszenia interesów powoda w wyniku stosowania klauzul przeliczeniowych;
i. art. 233 § 1 k.p.c. poprzez błędne uznanie, że Bank w sposób jednostronny i dowolny ustalał wysokość zobowiązania powoda, w sytuacji, w której powód zgodził się na treść § 2 ust. 2 i § 7 ust. 1 Umowy kredytu, co oznacza, że brak jest dowolności i arbitralności w działaniach Banku, a powód godził się na mechanizm działania Umowy kredytu;
j. § 19 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych z dnia 22 października 2015 r. poprzez niezastosowanie i zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów zastępstwa procesowego w zawyżonej wysokości (tj. wadliwe wyliczenie kosztów zastępstwa procesowego w kwocie 10.800 zł od wartości przedmiotu sporu po rozszerzeniu powództwa, zamiast kosztów 5.400 zł należnych wg wartości przedmiotu sporu wskazywanej pierwotnie w pozwie);
II. Naruszenie przepisów prawa materialnego tj.:
a. art. 385 1 § 1 k.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że Umowa kredytu zawiera klauzule abuzywne w zakresie mechanizmów przeliczeniowych, w sytuacji, w której wskazane postanowienia: (1) zostały sformułowane w sposób jednoznaczny; (2) są wynikiem indywidualnych uzgodnień z powodem - powód sam wybrał ten rodzaj kredytu i miał możliwość spłaty kredytu bezpośrednio w CHF już od momentu podpisania Umowy, a zatem sposób wykonania umowy podlegał indywidualnym negocjacjom; (3) ocena tych postanowień - w kontekście indywidualnej sytuacji faktycznej powoda prowadzi do wniosku, że nie kształtują one obowiązków powoda w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami oraz nie naruszają jego interesów w sposób rażący
b. art. 385 1 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich (dalej jako: Dyrektywa 93/13/EWG) polegające na ich błędnej wykładni i przyjęciu, i cały mechanizm indeksacji zastosowany w Umowie kredytowej jest niedozwolony, pomimo, iż ewentualną bezskutecznością może zostać objęty jedynie przewidziany w Umowie kredytu miernik indeksacji, czyli odesłanie do Tabeli kursów, co skutkowało nieuprawnionym stwierdzeniem nieważności Umowy w całości, mimo, iż art. 385 1 § 2 k.c. wskazuje wprost, że jeśli postanowienie umowy nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie;
c. art 385 1 § 2 k.c. w zw. z art. 65 § 2 k.c., art. 358 § 2 k.c. oraz art. 69 ust 3 Prawa bankowego poprzez ich błędną wykładnię skutkującą zaniechaniem zastosowania przez Sąd do ewentualnych rozliczeń z tytułu Umowy kredytu (przy założeniu niekorzystnej dla pozwanego interpretacji, zgodnie z którą odesłanie do Tabeli kursów zostanie uznane za bezskuteczne) kursu średniego NBP, co ostatecznie doprowadziło Sąd do przyjęcia, że kurs średni NBP nie może być kursem, który ma zastosowanie w miejsce powstałych luk w Umowie, podczas gdy proces taki doprowadzi do przywrócenia równowagi kontraktowej stron przy jednoczesnym zachowaniu ważności umowy, służy realizacji celów Dyrektywy 93/13/EWG, a ponadto jest zgodny z przepisami prawa krajowego oraz orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości UE;
d. art 4 w zw. z art. 1 ust. 1 Et a) i b) ustawy z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe (Ustawa antyspreadowa) w zw. z art 316 § 1 k.p.c. polegające na ich błędnym zastosowaniu i nie uwzględnieniu przy rozstrzyganiu zarzutu abuzywności spornych postanowień Umowy kredytu obowiązującego na dzień zamknięcia rozprawy stanu prawnego wprowadzonego Ustawą antyspreadową, a w konsekwencji błędnym przyjęciu, że wejście w życie tej Ustawy nie zniwelowało dla powoda skutków, z których wywodzą oni rzekomą abuzywność postanowień Umowy kredytu oraz że możliwe jest nadal kwalifikowanie jako niedozwolonych postanowień wskazanych w pozwie;
e. art. 56 k.c. w zw. z art. 111 ust. 1 pkt 4 Prawa bankowego w zw. z art 65 § 2 k.c. polegające na jego błędnym niezastosowaniu w realiach niniejszej sprawy i pominięciu, że czynność prawna wywołuje nie tylko skutki w niej wyrażone, lecz także te wynikające z ustawy oraz określonych zwyczajów, a do tych niewątpliwie należy ustalanie przez Bank kursów stosowanych do rozliczeń z klientami w sposób rynkowy, a tym samym nienoszący znamion naruszenia interesu konsumenta w stopniu rażącym (zważywszy, że kursy funkcjonujące na różnią się znacząco), co prowadzi do wniosku, że sama metodyka ustalania kursów walut nie musiała wynikać wprost z treści Umowy kredytu, lecz wystarczające było tu przyjęcie, iż panującym zwyczajem rynkowym jest ustalanie przez Bank kursów walut nie na zasadach dowolności, ale na zasadach rynku regulowanego i nadzorowanego przez Komisję Nadzoru Finansowego, na którym to rynku funkcjonuje pozwany Bank;
f. art. 189 k.p.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że powód posiada interes prawny w wytoczeniu powództwa o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego w postaci Umowy kredytu, podczas interes ten został skonsumowany przez wystąpienie z innym dalej idącym żądaniem - o świadczenie, w którym jedną z przesłanek rozstrzygnięcia jest ustalenie kwestii istnienia (ważności) Umowy kredytu ;
g. art. 410 § 1 i § 2 k.c. w zw. z art. 405 k.c. polegające na ich niewłaściwym zastosowaniu i przyjęciu, iż świadczenia spełnione przez powoda na rzecz Banku stanowiły świadczenia nienależne mimo, że znajdowały one podstawę w łączącym strony stosunku prawnym.
III. na podstawie art. 380 k.p.c. wniósł o rozpoznanie przez Sąd II instancji postanowienia Sądu I instancji z dnia 4 marca 2022 roku w przedmiocie pominięcia dowodu z zeznań świadków: K. G. i J. C. oraz na podstawie art. 382 k.p.c. wnoszę o przeprowadzenie ww. dowodów przez Sąd II instancji na wykazanie faktów wskazanych w pkt 4 odpowiedzi na pozew.
IV. na podstawie art. 380 k.p.c. wniósł o rozpoznanie przez Sąd II instancji postanowienia Sądu I instancji z dnia 4 marca 2022 roku w przedmiocie pominięcia wniosku pozwanego o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z dziedziny bankowości oraz rachunkowości na okoliczności wskazane w odpowiedzi na pozew oraz na podstawie art. 382 k.p.c. wniósł o przeprowadzenie ww. dowodu przez Sąd II instancji na wykazanie faktów wskazanych w pkt 6 odpowiedzi na pozew.
V. na podstawie art. 380 k.p.c. wniósł o rozpoznanie przez Sąd II instancji postanowienia Sądu I instancji z dnia 4 marca 2022 roku w przedmiocie pominięcia wniosku pozwanego o przeprowadzenie dowodu z dokumentu w postaci Zanonimizowanych umów kredytu z 2005, 2006, 2007 i 2008 roku oraz na podstawie art. 382 k.p.c. wniósł o przeprowadzenie ww. dowodu przez Sąd II instancji na wykazanie faktów wskazanych w pkt 3 lit. o odpowiedzi na pozew.
VI. na podstawie art. 380 k.p.c. wniósł o rozpoznanie przez Sąd II instancji postanowienia Sądu I instancji z dnia 4 marca 2022 roku w przedmiocie pominięcia wniosku pozwanego o przeprowadzenie dowodu z dokumentu w postaci wydruku z sytemu B. oraz na podstawie art. 382 k.p.c. wniósł o przeprowadzenie ww. dowodu przez Sąd II instancji na wykazanie faktów wskazanych w pkt 3 lit. p odpowiedzi na pozew.
VII. na podstawie art. 368 § 1 pkt 5 w zw. z art. 386 § 1 i 4 k.p.c. wniósł o:
1) zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie solidarnie od powodów na rzecz pozwanego zwrotu kosztów procesu, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych;
2) zasądzenie solidarnie od powodów na rzecz pozwanego zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, ewentualnie o:
3) uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania;
4) zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz pozostawienie Sądowi I instancji rozstrzygnięcia o kosztach instancji odwoławczej.
W piśmie z 1 grudnia 2022 r. ( k. 493 ) pozwany bank podniósł zarzut zatrzymania świadczeń powoda w zakresie kwoty 240 157,81 zł stanowiącej równowartość wypłaconego kapitału kredytu.
Powód wniósł o oddalenie apelacji pozwanej w całości jako bezzasadnej i zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda zwrotu kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych za II instancję.
Pismem z 16 kwietnia 2025r. ( 530-532) pozwany złożył wniosek dowodowy z dokumentu w postaci pisma zawierającego oświadczenie powoda o potrąceniu z 24 maja 2025r. które zostało uwzględnione w wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 29 listopada 2024r. sygn. akt (...) z powództwa banku o zwrot kapitału kredytu. Wniósł zatem o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa, zmianę rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów, tj. zasądzenie od powoda na rzecz pozwanej zwrotu kosztów.
Pismem z 2 maja 2025r. ( 561-564) powód cofnął pozew ze zrzeczeniem się roszczenia co do zapłaty kwoty 79 489,49zł. oraz kwoty 27 608,81zł. wraz z ustawowymi odsetkami od tych kwot od dnia 8 maja 2024r. na przyszłość. Podtrzymał powództwo w pozostałym zakresie, tj:
a. co do roszczenia o zapłatę od Pozwanego na rzecz Powoda kwoty 6 485,78 CHF wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie:
i/ co do kwoty 431,03 CHF od dnia 25 maja 2022 r. do dnia zapłaty:
ii. co do kwoty 6 054,75 CHF od dnia 21 czerwca 2022 r. do dnia zapłaty;
b. co do roszczenia o zapłatę od Pozwanego na rzecz Powoda odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 30 023,53 zł oraz kwoty 27 608,81 CHF za okres od dnia 25 maja 2022 r. do dnia 7 maja 2024 r.
c. co do roszczenia o zapłatę od Pozwanego na rzecz Powoda odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 49 465,96 zł za okres od dnia 21 czerwca 2022 r. do dnia 7 maja 2024 r. włącznie,
tytułem zwrotu świadczenia nienależnego w postaci spełnionych przez Powoda na rzecz Pozwanego świadczeń w ramach wykonania nieważnej ex tunc Umowy o Kredyt Hipoteczny nr(...) (...) z dnia 18 lipca 2006 r.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja pozwanego banku jest niezasadna.
Sąd Apelacyjny podziela ustalenia faktyczne i wnioski wyprowadzone przez sąd I instancji, przedstawione w pisemnym uzasadnieniu wyroku wydanego w dniu 17 sierpnia 2022 r. w pełnym zakresie, z tym, że ustalenia te wymagają uzupełnienia o okoliczność, wynikającą z dowodów przedłożonych przez strony, już w toku postępowania dowodowego przez sądem II instancji, która nie była kwestionowana, że:
- pismem z dnia 30 października 2023r. bank wezwał powoda do zapłaty kwoty 239 495,48zł. która odpowiada nominalnej wysokości udostępnionego kapitału kredytu w terminie 14 dni kalendarzowych od otrzymania wezwania. Pismo to doręczono powodowi w dniu 8 listopada 2023r. Termin 14 dni upływał z dniem 22 listopada 2023r. (k. 110-111 akt (...) - (...))
- bank zainicjował przeciwko powodowi sprawę o zapłatę kwoty udostępnionego kapitału w wysokości 239 495,48zł. wraz z odsetkami od dnia 23 listopada 2023r. do dnia zapłaty oraz o zmianę wysokości świadczenia należnego poprzez dokonanie sądowej waloryzacji i zasądzenie od powoda na rzecz banku kwoty 57 149,29 zł. o którą należy zwaloryzować roszczenie o zwrot kapitału i zasądzenie kosztów postępowania – które to żądania ostatecznie cofnął i w tym zakresie umorzono postępowanie.
- Powód, pozwany w tamtej sprawie S. M. złożył zarzut potrącenia. Do potracenia przedstawił kwoty 79 489,49zł. i 43 178,48 CHF, które to potrącił z kwotą wypłaconego kapitału tj. 237 117,68zł. (k. 535-540)
- wyrokiem z dnia 29 listopada 2024r. Sąd Okręgowy w K. sygn. akt (...) oddalił powództwo w zakresie zapłaty kwoty udostępnionego kapitału w wysokości 239 495,48zł. wraz z odsetkami od dnia 23 listopada 2023r. do dnia zapłaty, uznając, że suma wierzytelności przedstawiona do potrącenia przez pozwanego - powoda w niniejszej sprawie była wyższa od kwoty wypłaconego kapitału. (k.541-549)
- bank wypłacił powodowi kapitał kredytu w kwocie 237 117,68zł.
- pismem z dnia 2 maja 2025r. powód cofnął pozew ze zrzeczeniem się roszczenia co do zapłaty kwoty 79 489,49zł. oraz kwoty 27 608,81zł. wraz z ustawowymi odsetkami od tych kwot od dnia 8 maja 2024r. na przyszłość. (k.561)
Wobec powyższego nie można uznać za niedopuszczalne złożone przez powoda oświadczenie o cofnięciu pozwu ze zrzeczeniem się roszczenia w zakresie żądania zapłaty kwoty 79 489,49zł. oraz kwoty 27 608,81zł. wraz z ustawowymi odsetkami od tych kwot od dnia 8 maja 2024r. na przyszłość, co skutkowało częściowym uchyleniem zaskarżonego wyroku w zakresie pkt II. i umorzeniem postępowania w zakresie wynikającym z cofnięcia powództwa – pkt 1. wyroku.
Zarzuty naruszenia przepisów postępowania, podniesione w apelacji strony pozwanej, okazały się zasadne jedynie w zakresie okoliczności pominiętych przy rozstrzyganiu sprawy przez Sąd I instancji, o które j.w. Sąd Apelacyjny uzupełnił ustalenia faktyczne sprawy. Poza tym, Sąd Apelacyjny wskazuje, że nie zachodziła w sprawie konieczność uzupełnienia stanu faktycznego poprzez ustalanie faktów na jakie zgłoszony został przez stronę pozwaną dowód z zeznań świadków K. G. i J. C. oraz opinii biegłego. Dla dokonania oceny czy w umowie o kredyt łączącej strony, a zawartej dnia 24 lipca 2006 r. zawarte są postanowienia, które należy ocenić jako niedozwolone postanowienia umowne, czy zachodzą przesłanki do dokonania oceny umowy jako nieważnej, zbędnym było przeprowadzanie dowodów wnioskowanych przez stronę pozwaną, zasadnie pominiętych przez Sąd I instancji, na podstawie art. 235 2 § 1 pkt 5 k.p.c., co skutkowało dokonaniem oceny o braku podstaw do wydania postanowienia dowodowego na podstawie art. 380 k.p.c. i pominięciem tych wniosków dowodowych na rozprawie apelacyjnej w dniu 24 kwietnia 2025r. (k.560/2)
W świetle powyższych rozważań Sąd Apelacyjny pominął także dowody z dokumentów wskazane w pkt I c, d, e apelacji pozwanego banku jako nieprzydatne dla rozstrzygnięcia sprawy, jako nie dotyczących tej konkretnej sprawy, natomiast opinie prawne nie wiążą Sądu, bowiem to Sąd w konkretnej sprawie stosuje prawo i dokonuje jego wykładni.
Pozostałe zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania polegające na błędnej ocenie zeznań powoda, że nie był informowany o ryzyku kursowym i o zasadach funkcjonowania kredytu indeksowanego do waluty obcej oraz, że uprawnienie pozwanego banku do ustalania kursów tabelarycznych nie doznaje żadnych ograniczeń, należy ocenić jako bezzasadne.
Zgodnie z brzmieniem art. 233 § 1 k.p.c. sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia materiału. Własne przekonanie sądu nie może naruszać zasady logicznego powiązania wniosków z zebranym w sprawie materiałem dowodowym. Zdaniem Sądu Apelacyjnego, Sąd I instancji nie uchybił zasadom logicznego rozumowania ani doświadczenia życiowego w tym zakresie, a jedynie wykazanie takich okoliczności mogłoby stanowić o skutecznym postawieniu naruszenia wskazanego wyżej przepisu ( por. orz. SN z 6.11.1998 II CKN 4/98). Nie jest natomiast wystarczające przekonanie strony o innej niż przyjął sąd wadze ( doniosłości) poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie niż ocena sądu, przedstawianie własnej wizji stanu faktycznego opartej na dokonanej przez siebie odmiennej ocenie dowodów ( por. wyrok SA w Poznaniu z 27.04.2006 I ACa 1303/05 Lex 214251).
Art. 233 § 1 k.p.c. daje wyraz obowiązywaniu zasady swobodnej oceny dowodów i może stanowić punkt zaczepienia w apelacji jedynie wtedy, gdy posługując się wyłącznie argumentami jurydycznymi skarżący wykaże, że doszło do rażącego naruszenia ustanowionych w tym przepisie zasad oceny wiarygodności i mocy dowodów, a nie wówczas gdy będzie dążył jedynie do przeforsowania ustalonego przez siebie stanu faktycznego, a w konsekwencji i oceny prawnej. ( tak SA w Gdańsku w wyroku z 10.05.2016r III AUa 38/16).
Nie jest skutecznym zarzut naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania poprzez przyjęcie że: powód nie był informowany o ryzyku kursowym i o zasadach funkcjonowania kredytu indeksowanego do waluty obcej.
W tym zakresie Sąd odwoławczy w całości podtrzymuje ustalenia Sądu I instancji.
Nie można podważyć ustaleń dokonanych w oparciu o zeznania powoda, w tym dotyczące jego wiedzy co do potencjalnego obciążenia wysokością świadczeń w wyniku zmian kursowych waluty. Jest oczywiste, że kredytobiorca był świadomy, że zmiany kursowe wpłyną na wysokość rat. Nie zostało jednak wykazane, by był świadomy ryzyka związanego z nadzwyczajną deprecjacją waluty krajowej i wynikających stąd konsekwencji.
Prawidłowo ustalił sąd I instancji, że Bank nie wypełnił ciążących na nim obowiązków informacyjnych, w szczególności, że przedstawione przez niego informacje dotyczące ryzyka kursowego związanego z zawarciem umowy o kredyt indeksowany kursem CHF były niewystarczające do podjęcia przez powoda świadomej decyzji o związaniu się tego rodzaju umową. Odesłanie do tabel kursowych stanowi główny przedmiot umowy, postanowienia w tym zakresie nie zostały sformułowane jednoznacznie, gdyż Bank nie wskazał zasad ustalania kursów oraz nie udzielił powodowi rzetelnej informacji o ryzyku kursowym przy jednoczesnym wykreowaniu takiego ryzyka w spornej umowie. Oceny tej zdaniem Sądu II instancji nie zmienia oświadczenie powoda dotyczące otrzymania informacji o ryzyku walutowym. Dokument „Informacja dla wnioskodawców ubiegających się o produkty hipoteczne indeksowane kursem waluty obcej, oparte na zmiennej stopie procentowej” (k. 203) nie spełnia wymogów z art. 4 ust. 2 dyrektywy nr 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 r. o nieuczciwych warunkach w umowach konsumenckich, zgodnie z którymi warunki umowy powinny być wyrażone prostym i zrozumiałym językiem. Przede wszystkim dokument ten nie wskazuje rzeczywistej skali ryzyka kursowego, na które narażony został powód w trakcie obowiązywania umowy zawartej na kilkadziesiąt lat. Bank nie wykazał, że uzgadniał indywidualnie z powodem postanowienia umowne oraz, że przedstawił mu historyczne kursy CHF z kilkunastu lub kilkudziesięciu poprzednich lat (w których kurs CHF istotnie się zmieniał) ani, że poinformował go o parametrach wpływających na zmiany tego kursu. Powód jasno zeznał, że nie negocjował treści umowy. Z wielu podobnych spraw znanych Sądowi Apelacyjnemu z urzędu wynika, że klienci frankowi mogli co najwyższej negocjować drobne kwestie jak wysokość prowizji, czy okres kredytowania, czego nie należy mylić z indywidualnym uzgadnianiem warunków umowy. Z całą pewnością zapewniano natomiast powoda o stabilności kursu CHF. Bank powinien wyraźnie wskazać klientowi niebezpieczeństwa wiążące się z oferowanym kredytem, tak by miał on pełne rozeznanie co do jego skutków ekonomicznych. Powodowi jako konsumentowi, do podjęcia świadomej decyzji potrzebna była wiedza o sposobie kształtowania się kursów CHF w szerokim horyzoncie czasowym, z uwzględnieniem historycznych danych i wypływających z nich prawidłowości oraz o znaczeniu tych okoliczności dla całościowej kwoty ostatecznego zobowiązania. Do kwestii minimum informacji o ryzyku kursowym, jakie powinien otrzymać konsument przed zawarciem umowy kredytu, w której wartość świadczeń uzależniona jest od kursu waluty obcej Trybunał Sprawiedliwości UE odniósł się między innymi w wyroku z 20 września 2017 r. RP A. i in. przeciwko B., w którym stwierdził, że konsumentowi przed zawarciem umowy powinno być wyjaśnione co najmniej jak na wysokość jego zobowiązań wpłynie silna deprecjacja waluty krajowej w stosunku do waluty obcej. Informacje przekazane konsumentowi przez bank powinny umożliwić konsumentowi nie tylko zrozumienie, że zmiana kursu waluty rozliczeniowej może pociągać za sobą niekorzystne konsekwencje dla jego zobowiązań finansowych, lecz muszą również pozwolić zrozumieć rzeczywiste ryzyko, na które narażony jest konsument w trakcie obowiązywania umowy. W tym celu konieczne jest przedstawienie konsumentowi symulacji wysokości rat kredytu i salda jego zadłużenia w przypadku istotnej i niekorzystnej dla niego zmiany kursu waluty obcej wykorzystywanej jako miernik wartości.
Brak jest podstaw do odmówienia wiarygodności zeznaniom powoda, że nie został poinformowany o ryzyku kursowym. Zeznania powoda mają taką samą moc dowodową jak inne dowody i ustalenia poczynione na podstawie zeznań stron nie wymagają potwierdzenia innymi dowodami ( por. A. Turczyn Kodeks postepowania cywilnego. Postępowanie procesowe. Komentarz, red. O. M. Piotrowska, Warszawa 2020, art. 299 ).
Zbędne jest ustalenie czy kurs waluty przyjmowany przez Bank był kursem rynkowym. O tym, czy sporna umowa kredytu zawiera postanowienia niedozwolone w rozumieniu art. 385 1 § 1 k.c. decyduje treść tej umowy, a zwłaszcza kwestia, czy pozwany bank przyznał sobie uprawnienie do kształtowania świadczeń drugiej strony (konsumenta) i czy doszło w ten sposób do zaburzenia równowagi kontraktowej stron, a nie to, jak faktycznie umowa była wykonywana czy jakie koszty poniósłby konsument gdyby zawarł umowę kredytu złotowego.
Z tego względu zbędne jest prowadzenie postępowania dowodowego na okoliczność w jaki sposób w praktyce Bank ustalał kurs CHF. Natomiast rozliczenie kredytu po kursie rynkowym obowiązującym na rynku walutowym czy też średnim kursem NBP stanowiłoby niedozwolone zastąpienie postanowień abuzywnych postanowieniami dyspozytywnymi. Sąd nie jest uprawniony do uzupełniania umowy treścią nieuzgodnioną przez strony, choćby zmierzała do wyrównania ich pozycji na gruncie łączącego je stosunku prawnego, nie jest też uprawniony do tego, by umowę tę przekształcić w inny rodzaj umowy (wyrok SN z dnia 13 maja 2022 r., II CSKP 405/22). Na rozstrzygnięcie nie mogło mieć też wpływu ustalenie na ile kurs przyjmowany przez Bank odbiegał od kursu wolnorynkowego. Oceny czy postanowienie umowne jest niedozwolone dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy (uchwała Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018 r. III CZP 29/17). Wydarzenia mające miejsce po zawarciu umowy nie mają wpływu na ocenę abuzywności postanowień umowy. Nie ma więc znaczenia, czy po zawarciu umowy kredytu kurs stosowany przez pozwany bank był rynkowy. Nawet w sytuacji gdyby kurs ten był kursem rynkowym istniałaby podstawa do przyjęcia, że klauzule przeliczeniowe są abuzywne, albowiem potencjalnie dawały bankowi możliwość dowolnego kształtowania owego kursu i jednostronnego decydowania o wysokości rat spłat obciążających kredytobiorcę, co samo przez się rażąco narusza jego interesy.
Niezasadnym jest także zarzut naruszenia § 19 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych z dnia 22 października 2015 r. poprzez niezastosowanie i zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów zastępstwa procesowego w zawyżonej wysokości (tj. wadliwe wyliczenie kosztów zastępstwa procesowego w kwocie 10.800 zł od wartości przedmiotu sporu po rozszerzeniu powództwa, zamiast kosztów 5.400 zł należnych wg wartości przedmiotu sporu wskazywanej pierwotnie w pozwie). Powód dochodził pozwem żądania głównego i ewentualnego. Wartość przedmiotu sporu co do żądania głównego wskazał na 174 927 zł, odnośnie zaś żądania ewentualnego na 424 100zł. W literaturze wyrażany jest trafny pogląd, że w przypadku dochodzenia pozwem roszczeń alternatywnych lub ewentualnych wartość przedmiotu sporu określana jest na podstawie tego z roszczeń, które ma najwyższą wartość, w rozpoznawanej sprawie na podstawie żądania ewentualnego określonego na 424 100zł. Wartość przedmiotu sporu jest określana przez powoda w dacie wniesienia pozwu i co do zasady nie ulega zmianie w dalszym toku postępowania. Jej zmiana jest możliwa, po pierwsze, w razie sprawdzenia wartości przedmiotu sporu przez sąd na podstawie art. 25, a po drugie – w razie modyfikacji powództwa przez powoda (częściowe cofnięcie pozwu, rozszerzenie powództwa). Wartość przedmiotu sporu niesprawdzona przez sąd z urzędu (do czasu doręczenia odpisu pozwu pozwanemu) ani na zarzut pozwanego (do czasu wdania się w spór co do istoty sprawy) obowiązuje zarówno sąd, jak i strony we wszystkich instancjach (por. postanowienia SN: z 29.04.2010 r., IV CSK 474/09, LEX nr 602730, oraz z 15.02.2002 r., III CKN 191/01, LEX nr 560572).
Wyliczenie zatem kosztów zastępstwa procesowego przez sąd I instancji w kwocie 10 800zł. było prawidłowe
Tym samym w niniejszej sprawie nie doszło do naruszenia wymienionych w apelacji przepisów postępowania.
Odnośnie zarzutów naruszenia prawa materialnego, podniesionych w apelacji przez stronę pozwaną, zakresie, w jakim Sąd ten przyjął, że umowa zawarta pomiędzy stronami zawiera klauzule niedozwolone, które nie wiążą konsumenta z mocy art. 385 1 § 1 zd. 1 k.c. Sąd Apelacyjny, biorąc pod uwagę linię orzeczniczą wypracowaną na datę wydawania orzeczenia przez Sąd II instancji, stwierdza, że nie zasługiwały one na uwzględnienie.
Przepisy art. 385 i następnych k.c. dotyczące niedozwolonych postanowień umownych mają charakter szczególny w stosunku do tych przepisów, które mają generalne zastosowanie do kształtowania przez kontrahentów treści umowy. Stanowią one implementację w polskim prawie postanowień dyrektywy nr 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich. Sądy krajowe stosując prawo wewnętrzne, zobowiązane są tak dalece, jak to możliwe, dokonywać jego wykładni w świetle brzmienia i celu tej dyrektywy, tak by osiągnąć przewidziany w niej rezultat, a zatem zastosować się do art. 288 akapit 3 Traktu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej ( por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 13.06.2016r., C-377/14). Zatem normę art. 385 1 k.c. należy traktować jako lex specialis względem regulacji kodeksowej jaką jest art. 58 § 1 i 2 k.c. Przewidziana przez art. 385 1 k.c. sankcja bezskuteczności wobec konsumenta niedozwolonej klauzuli umownej ma dla niego działanie ochronne i jest dla niego obiektywnie korzystniejsza, aniżeli sankcja nieważności wynikająca z normy ogólnej art. 58 k.c. ( por. uchwała SN z dnia 28.04.2022r. sygn. akt IIICZP 40/22 ). Sąd I instancji dokonał oceny zakwestionowanych postanowień umownych przez powoda z punktu widzenia ich niedozwolonego charakteru.
W umowie z dnia 24 lipca 2006 r. strony zawarły m.in. następujące zapisy:
- kwota kredytu: 240 157,81 zł. kredyt jest indeksowany do CHF, po przeliczeniu wypłaconej kwoty zgodnie z kursem kupna CHF wg tabeli kursów walut obcych obowiązującej w Banku (...) w dniu uruchomienia kredytu lub transzy (§ 2 ust. 2)
- kredytobiorca zobowiązuje się spłacić kwotę kredytu w CHF, ustaloną zgodnie z § 2 w złotych polskich, z zastosowaniem kursu sprzedaży CHF obowiązującego w dniu płatności raty zgodnie z tabelą kursów walut obcych Banku (...) S.A. (§ 7 ust. 1).
Treść przytoczonych powyżej postanowień dot. mechanizmu indeksacji i dot. zakresu ryzyk obciążających kredytobiorcę, a wiążących się z zawartą umową, zdaniem Sądu Apelacyjnego prowadzi do wniosku, że umowa łącząca strony zawiera klauzule niedozwolone, które nie wiążą konsumenta z mocy art. 385 1 § 1 zd. 1 k.c.
W świetle kryteriów przewidzianych w przywołanym przepisie za niedozwolone należało uznać klauzule, zgodnie z którymi kredyt udzielany w złotych, był indeksowany do waluty CHF wg kursu kupna waluty z tabeli banku na dany dzień, a raty kapitałowo-odsetkowe będą spłacane w złotych polskich po uprzednim ich przeliczeniu wg kursu sprzedaży CHF z tabeli kursowej banku. Do tego umowa nie zawierała żadnych zasad ustalania kursu waluty CHF. Tak skonstruowana umowa pozostawiała pozwanemu Bankowi dowolność w zakresie wyboru kryteriów ustalania kursu franka szwajcarskiego w swoich tabelach kursowych, a w konsekwencji - kształtowania wysokości zobowiązań kredytobiorcy. Ograniczeń w tym zakresie nie przewiduje bowiem ani umowa ani przepisy prawa powszechnie obowiązującego. Takie uregulowanie umowne należy wobec tego uznać za sprzeczne z dobrymi obyczajami oraz naruszające interesy konsumenta. Pogląd, w myśl którego postanowienia umowy (czy np. regulaminu) określające zarówno zasady przeliczenia kwoty udzielonego kredytu na złotówki przy wypłacie kredytu, jak i spłacanych rat na walutę obcą, pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej mają charakter niedozwolonych postanowień umownych, pozostaje aktualny w najnowszym orzecznictwie Sądu Najwyższego, a Sąd Apelacyjny w niniejszym składzie w pełni pogląd ten podziela (tak m.in. uchwała SN z dnia 25 kwietnia 2024 r., sygn. akt III CZP 25/22, postanowienie SN z 4.10.2023 r., I CSK 368/23, LEX nr 3610428 i powołane tam orzecznictwo), co czyni zarzuty strony pozwanej niezasadnymi. Dodać do powyższego można, że wykładnia językowa art. 385 1 § 1 zd. 1 k.c. nie stwarza podstaw do przyjęcia, że w ramach oceny abuzywności postanowienia istotny jest sposób jego stosowania przez przedsiębiorcę. Przeciwnie, skłania ona do wniosku, że decydujące znaczenie ma nie to, w jaki sposób przedsiębiorca stosuje postanowienie i dla kogo jest to korzystne, lecz to w jaki sposób postanowienie kształtuje prawa i obowiązki konsumenta (tak: uchwała SN(7) z 20.06.2018 r., III CZP 29/17, zob. także postanowienie SN z 28.09.2023 r., I CSK 204/23).
Postanowienia umowne o analogicznej treści i identycznych skutkach jak postanowienia kwestionowane w niniejszej sprawie zostały wpisane do rejestru klauzul niedozwolonych na podstawie prawomocnych orzeczeń sądowych - nr wpisu (...).1 tak; w wyroku z 27 grudnia 2010 r. w sprawie o sygn. akt XVII AmC 1531/09, Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w W. w ramach kontroli abstrakcyjnej, uznał za niedozwolone i zakazał wykorzystywania w obrocie z konsumentami postanowienia zawartego we wzorcu umowy o nazwie „umowa o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych (...) waloryzowany kursem CHF” o treści: „raty kapitałowo-odsetkowe oraz raty odsetkowe spłacane są w złotych po uprzednim ich przeliczeniu wg kursu sprzedaży CHF z tabeli kursowej (...) Banku S.A. obowiązującego na dzień spłaty z godziny 14:50” Zgodnie ze stanowiskiem TSUE zajętym w wyroku z 21 września 2023 r. w sprawie C - 139/22 - art. 3 ust. l, art. 7 ust. I i art. 8 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że nie stoją one na przeszkodzie temu, by warunek umowny, który nie był indywidualnie negocjowany, został uznany przez właściwe organy krajowe za nieuczciwy z tego tylko powodu, że jego treść jest równoznaczna z treścią postanowienia wzorca umowy wpisanego do krajowego rejestru klauzul niedozwolonych.
Zgodnie z art. 385 1 § 1 k.c. postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. W przedmiotowej sprawie spełnione są wszystkie przesłanki przewidziane w wymienionym przepisie. Powód działał jako konsument.
Wbrew zarzutom apelacji pozwanego banku, postanowienia zawarte w umowie będącej przedmiotem niniejszego postępowania nie były przedmiotem indywidualnych uzgodnień stron o czym świadczy samo zawarcie umowy z zastosowaniem wzorca umownego. Postanowienia umowne kwestionowane w niniejszym postępowaniu dotyczą głównych świadczeń stron, jednak nie zostały one sformułowane jednoznacznie co również wynika z treści umowy. Odwołanie się do kursów walut zawartych w tabeli kursów obowiązującej w pozwanym Banku narusza równorzędność stron umowy, albowiem prowadzi do nierównomiernego rozłożenia uprawnień i obowiązków między stronami stosunku obligacyjnego, co godzi w dobre obyczaje i skutkuje rażącym naruszeniem interesów konsumenta. W tak ukształtowanym stosunku umownym konsument jest bowiem obciążony nieograniczonym ryzykiem kursowym i ponosi niebezpieczeństwo nieograniczonego wzrostu swojego zadłużenia pomimo dokonywania regularnych spłat. Konsument nadto zostąje obciążony tzw. „spreadem walutowym” stanowiącym dodatkowe wynagrodzenie banku za udzielenie kredytu i korzystanie z kapitału poza prowizją oraz odsetkami, pomimo tego, że brak jest ku temu jakichkolwiek podstaw.
Jak wynika z wyroku Sądu Najwyższego z dnia 28 września 2021r. I CSKP 74/21 umowa kredytowa jest zawierana na wiele lat, ma na celu zaspokojenie potrzeb kredytobiorcy i wywiera daleko idący wpływ dla egzystencji konsumenta. Z uwagi na te okoliczności wprowadzenie do umowy kredytowej mechanizmu działania kursowego wymaga szczególnej staranności banku w zakresie wyraźnego wskazania zagrożeń wiążących się z oferowanym kredytem, tak, by konsument miał pełne rozeznanie konsekwencji ekonomicznych zawieranej umowy. Obowiązek informacyjny w zakresie ryzyka kursowego powinien być wykonany w sposób jednoznacznie i zrozumiale unaoczniający konsumentowi, który z reguły posiada tylko elementarną znajomość rynku finansowego, że zaciągniecie tego rodzaju kredytu jest bardzo ryzykowne, a efektem może być obowiązek zwrotu kwoty wielokrotnie wyższej, mimo dokonywanych regularnych spłat.
Również z orzecznictwa TSUE wynika, że prawidłowe pouczenie ze strony banku winno uświadomić kredytobiorcy, że ryzyko kursowe ma charakter nieograniczony i ukazywać wpływ także silnej deprecjacji waluty krajowej, w której dokonywane są płatności w stosunku do waluty indeksacji kredytu, na wysokość raty i saldo kredytu. Niekiedy może to bowiem spowodować, że ciężar spłaty kredytu będzie dla konsumenta nie do udźwignięcia. Trzeba przy tym wskazać, że sama wiedza konsumenta o zmienności kursów nie świadczy jeszcze o świadomości poziomu tego ryzyka. Pouczenia muszą być szczegółowe, zawierać symulacje i przedstawiać zmiany kursu w długim okresie, najlepiej gdyby był to czas obowiązywania umowy (wyrok TSUE z 30 kwietnia 2014 C-26/13; wyrok TSUE z 20 września 2017 r. C -186/16; wyrok TSUE z 20 września 2018 r. C-51/17; wyrok TSUE z 14 marca 2019 r. C-118/17)
Pozwany bank nie wykazał, aby spełnił obowiązek informacyjny zgodnie z przedstawionymi wyżej wymogami. Pozwany Bank nie udowodnił, aby informacje przekazane powodowi przed zawarciem umowy były na tyle obszerne i jasne, że jako konsument, na ich podstawie mógł się orientować o skali ryzyka związanego z możliwą zmianą kursu waluty i wpływu tego ryzyka na wysokość całego zobowiązania kredytowego i poszczególnych rat. Tu wyraźnie podkreślić należy, że wykazanie tych okoliczności spoczywało na kredytodawcy a nie na kredytobiorcy.
To pozwany bank nie wykazał, że ryzyko kursowe jest nieograniczone zaś w przypadku silnej deprecjacji waluty krajowej ciężar spłaty kredytu może okazać się dla konsumenta nie do udźwignięcia. W efekcie powód nie został prawidłowo poinformowany o realnej skali tego ryzyka, a w szczególności, że kurs wzrostu będzie tak istotnie rzutować na saldo całego kapitału kredytu i wysokość rat. Powodowi nie zaprezentowano szczegółowej symulacji która wskazywałaby, jakie kwoty kredytu będzie musiał uiszczać w przypadku istotnego wzrostu kursu CHF. Konstrukcja samej umowy kredytu jest natomiast taka, że w przypadku wzrostu kursu franków to saldo może rosnąć nadal – teoretycznie w nieskończoność i bez żadnych ograniczeń. Nie sposób w tej sytuacji mówić o zachowaniu równorzędności podmiotów czy porównywalności wysokości świadczeń. Jest to rozwiązanie wadliwe i rażąco krzywdzące powoda, zaś skutków takiego rozwiązania z pewnością nie sposób było przewidzieć jedynie na podstawie analizy postanowień umowy, bez posiadania obszernej wiedzy i doświadczenia ekonomicznego.
Ocena korzyści i ryzyka płynącego z zawarcia umowy kredytu związanego z walutą, a zwłaszcza porównania go z kredytem złotówkowym, wymaga nie tylko określenia bieżących parametrów, ale i możliwego niekorzystnego rozwoju sytuacji na rynku. Dopiero podanie tych informacji – w ocenie Sądu Apelacyjnego – jest na tyle jasne i precyzyjne, że pozwala przeciętnemu konsumentowi na podjęcie racjonalnej decyzji odnośnie ewentualnej opłacalności kredytu i płynącego stąd ryzyka finansowego. Niepełna informacja o ryzyku kursowym w oczywisty sposób wpływa na decyzję o zawarciu umowy kredytu powiązanej z kursem walutowym.
Zdaniem Sądu Apelacyjnego, wyeliminowanie z umowy klauzul abuzywnych na tyle głęboko ingeruje w kluczowe elementy stosunku zobowiązaniowego i stosunek ten dekompletuje, że umowę należało uznać za nieważną w całości. W doktrynie prawa cywilnego rozwiązanie takie jest akceptowane (tak m.in. B. Gliniecki [w:] Kodeks cywilny. Komentarz aktualizowany, red. M. Balwicka-Szezyrba, A. Sylwestrzak, LEX/el. 2023, art. 385 zob. także uchwała SN z 15 września 2020 r., III CZP 87/19, OSNC 2021, nr 2, poz. I l, w treści której Sąd Najwyższy wskazał, że jeżeli eliminacja niedozwolonego postanowienia umownego doprowadzi do takiej deformacji regulacji umownej, że na podstawie pozostałej jej treści nie da się odtworzyć praw i obowiązków stron, to nie można przyjąć, że strony pozostają związane pozostałą częścią umowy.
Zgodnie z postanowieniem SN z dnia 29 marca 2024 r., sygn. akt I CSK 2961/23:
- oceny tego, czy postanowienie umowne jest niedozwolone (art. 385 1 § 1 k.c.), dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy. Samo jej wykonanie nie jest zatem okolicznością decydującą o tym, iż postanowienie nie ma charakteru abuzywnego
- jeżeli eliminacja niedozwolonego postanowienia umownego doprowadzi do takiej deformacji regulacji umownej, że na podstawie pozostałej jej treści nie da się odtworzyć treści praw i obowiązków stron, to nie można przyjąć, iż strony pozostają związane pozostałą częścią umowy
- niedopuszczalne jest zastępowanie wyeliminowanego abuzywnego postanowienia umowy innym mechanizmem wyliczenia kwoty raty kapitałowo-odsetkowej.
- niedozwolone postanowienie umowne (art. 385 1 § 1 k.c.) jest od początku, z mocy samego prawa, dotknięte bezskutecznością na korzyść konsumenta, który może udzielić następczo świadomej i wolnej zgody na to postanowienie i w ten sposób przywrócić mu skuteczność z mocą wsteczną
- postanowienia umowy (regulaminu) określające zarówno zasady przeliczenia kwoty udzielonego kredytu na złotówki przy wypłacie kredytu, jak i spłacanych rat na walutę obcą, pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej mają charakter niedozwolonych postanowień umownych.
W sprawie nie ma możliwości utrzymania umowy poprzez wprowadzenie, w miejsce postanowienia niedozwolonego, regulacji zastępczej. Nie można w szczególności uznać, iż taką regulację może stanowić przepis art. 358 § 2 k.c. – przepis ten nie ma bowiem charakteru normy dyspozytywnej w rozumieniu wynikającym z orzecznictwa TSUE. Nadto rozważania w tym zakresie są bezprzedmiotowe, skoro powód składając pozew złożył jednoznaczne oświadczenie o braku woli utrzymania spornej umowy.
Abuzywnych postanowień dotyczących klauzul przeliczeniowych nie można zastąpić możliwością spłaty rat bezpośrednio w CHF czy też innym kursem CHF, który nie naruszałby interesów powoda. W dacie zawarcia umowy kredytowej nie było w prawie polskim żadnych przepisów dyspozytywnych, które mogłyby być aktualnie wykorzystane do zastąpienia postanowień abuzywnych. Nie można zatem zastąpić postanowień abuzywnych art. 69 ust 3 prawa bankowego, ponieważ przepis ten został wprowadzony ustawą antyspreadową z 2011 roku i nie konwaliduje postanowień abuzywnych z daty zawarcia umowy w 2006 roku. Umownej klauzuli przeliczeniowej nie można też zastąpić średnim kursem NBP. W polskim systemie prawa cywilnego na datę zawarcia spornej umowy brak było tego rodzaju przepisu, który pozwalałby sądowi zaradzić skutkom nieważności abuzywnego warunku poprzez zastąpienie go przepisem o charakterze dyspozytywnym. Nie może stanowić go art. 358 k.c., który w obecnym brzmieniu obowiązuje od stycznia 2009 r. Tymczasem umowa pomiędzy stronami została zawarta w 2006 r. Powstałej luki nie da się też zastąpić zgodnie z art. 56 k.c. aktualnym, kursem rynkowym. W 2006 roku nie było utrwalonych zwyczajów czy zasad współżycia społecznego, które w sytuacji kredytu indeksowanego nakazywałyby sięgać do kursu rynkowego.
Powstałej luki co do abuzywnych postanowień waloryzacyjnych nie można zastąpić też art. 65 § 2 k.c. na podstawie wykładni oświadczeń woli stron. W momencie zawierania umowy kwestia przeliczeń kursowych i sposobu tych przeliczeń nie była między stronami w żaden sposób uzgadniana. Została powodowi narzucona przez bank we wzorcu umownym. Nikt powodowi na etapie zawarcia umowy nie tłumaczył klauzul przeliczeniowych, w ogóle nie mówiono o możliwości stosowania do przeliczeń kursowych średniego kursu NBP. Trudno zatem mówić o możliwości wykładni oświadczeń woli stron i badaniu zgodnego zamiaru stron umowy.
Takim przepisem dyspozytywnym nie są też art. 24 i 111 ust. 1 pkt 4 ustawy o NBP z dnia z dnia 29 sierpnia 1997 r. (Dz.U.2022.492 t.j. z dnia 2022.03.01). Przepisy te regulują jedynie politykę walutową jaką prowadzi NBP.
Powstałej luki co do abuzywnych postanowień waloryzacyjnych nie można zastąpić też powoływanym przez bank art. 41 ustawy prawo wekslowe. Przepis ten dotyczy tylko weksli wystawionych w walucie, a nie umów, podlegających regulacjom ustawy prawo bankowe i k.c. dotyczącym zobowiązań. Przepisów tych nie można w tym przypadku stosować przez analogię. Ponadto kurs wymiany wynikający z odpowiedniego zastosowania art. 41 prawa wekslowego nie mógł być odczytywany jako przepis dyspozytywny, albowiem nie został jako taki wprowadzony do porządku prawnego dla innych potrzeb, niż zapłata weksla w walucie-por. wyrok SA w Warszawie z dnia 26 października 2020 r. I ACa 215/20. Ponadto przepis art. 41 prawa wekslowego reguluje kwestię przeliczenia zobowiązania wekslowego wyrażonego w walucie obcej, nie wskazuje przy tym według jakiego kursu waluty ma zostać dokonane przeliczenie, w szczególności nie wskazuje na kurs średni NBP.
Sąd I instancji, prawidłowo ocenił, że w świetle obowiązujących przepisów – przytoczonych wyżej, oraz orzeczeń SN i TSUE, umowę zawartą przez strony w dniu 24 lipca 2006 r. ocenić należy jako nieważną.
Zdaniem Sądu Apelacyjnego powód posiada interes prawy w ustaleniu nieważności w/w umowy kredytu wynikający z art. 189 k.p.c. Zgodnie z art. 189 k.p.c. powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny. Podstawową przesłanką merytoryczną powództwa o ustalenie jest zatem istnienie interesu prawnego w żądaniu ustalenia istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa. Interes prawny w rozumieniu art. 189 k.p.c. istnieje tylko wtedy, gdy powód ochronę swojej sfery prawnej może uzyskać przez samo ustalenie istnienia bądź nieistnienia stosunku prawnego lub prawa. Innymi słowy, dla ustalenia, że powód posiada interes prawny istotne jest to, aby rozstrzygnięcie wydane w oparciu o art. 189 k.p.c. gwarantowało powodowi skuteczną ochronę jego interesów. Wyrok ustalający musi więc być zdatny do tego, aby definitywnie zakończyć spór stron co do prawa czy stosunku prawnego (zob. wyroki Sadu Najwyższego z dnia 18 czerwca 2009 r., II CSK 33/09, LEX nr 515730,z dnia 19 września 2013 r., I CSK 727/12, LEX nr 1523363).
Wprawdzie za dominujący w orzecznictwie należy uznać pogląd, że interes prawny do wytoczenia powództwa o ustalenie istnienia lub nieistnienia prawa lub stosunku prawnego w zasadzie nie zachodzi, jeżeli zainteresowany może na innej drodze osiągnąć w pełni ochronę swoich praw, w szczególności na drodze powództwa o spełnienie świadczenia (zob. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 6 października 2017 r., V CSK 52/17, LEX nr 2372279, z dnia 9 stycznia 2019 r., I CSK 711/17, LEX nr 2618479), to jednak zdaniem Sądu Apelacyjnego ustalenie nieważności umowy kredytu dotyczy nie tylko okresu wcześniejszego, ale również całego okresu późniejszego niż data wyrokowania, aż do dnia zakończenia obowiązywania wiążącej strony umowy kredytu. Ewentualne uwzględnienie żądania o ustalenie ukształtowałoby sytuację prawną obu stron stosunku prawnego, wyjaśniając jednocześnie ostatecznie treść umowy łączącej strony, co z kolei przełożyłoby się na wzajemne obowiązki stron. Ponadto wierzytelność Banku o zwrot udzielonego kredytu zabezpieczona została hipoteką na nieruchomości. W przypadku zaś stwierdzenia nieważności umowy byłaby to podstawa do wykreślenia hipoteki z księgi wieczystej jako prawa akcesoryjnego w stosunku do wierzytelności zabezpieczonej hipotecznie. Samo też istnienie możliwości wytoczenia powództwa o świadczenie nie w każdej sytuacji świadczyć będzie o braku interesu prawnego w żądaniu ustalenia. Brak interesu prawnego wystąpi jedynie wówczas, gdy wyrok zasądzający świadczenie zapewni pełną (adekwatną do sytuacji prawnej powoda) ochronę prawną jego uzasadnionych interesów. W przypadku gdy sporem o świadczenie nie będą mogły (ze swej natury) być objęte wszystkie uprawnienia istotne z perspektywy ochrony sfery prawnej powoda, przyjąć należy, że powód ma interes prawny w rozumieniu art. 189 k.p.c., co w szczególności dotyczy żądania ustalenia nieistnienia stosunku prawnego, zwłaszcza, gdy konsekwencje ustalenia nieistnienia stosunku prawnego nie ograniczają się do aktualizacji obowiązku świadczenia, lecz dotyczą także innych aspektów sfery prawnej powoda (np. wpływają na określenie treści praw i obowiązków powoda jako dłużnika pozwanego). W takiej sytuacji sama możliwość wytoczenia powództwa o świadczenie nie wyczerpuje interesu prawnego w żądaniu ustalenia, co aktualizuje się zwłaszcza wtedy, gdy pozwany rości sobie według treści stosunku prawnego objętego powództwem z art. 189 k.p.c. określone prawo do świadczenia ze strony powoda (np. żąda zwrotu udzielonego kredytu w wysokości obliczonej zgodnie z treścią kwestionowanej umowy). W takich sytuacjach nie sposób odmówić dłużnikowi dążącemu do wykazania, że nie jest zobowiązany do świadczenia w wysokości poszczególnych rat - przy wykorzystaniu zakwestionowanych klauzul indeksacyjnych - interesu prawnego w dochodzeniu żądania ustalenia nieistnienia stosunku prawnego (podobnie Sąd Apelacyjny w Szczecnie w wyroku z dnia 11 lutego 2021 r., I ACa 646/20, LEX nr 3164510, por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 9 czerwca 2021 r. V ACa 127/21).
Wg przeważającej, na datę wydawania wyroku przez Sąd Apelacyjny linii orzeczniczej, rozliczenie nieważnej umowy o kredyt indeksowany do waluty obcej następuje wg teorii dwóch kondykcji. Na takim stanowisku stanął Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 7 maja 2021 r., sygn. akt III CZP 6/21, której nadał moc zasady prawnej „Jeżeli bez bezskutecznego postanowienia umowa kredytu nie może wiązać, konsumentowi i kredytodawcy przysługują odrębne roszczenia o zwrot świadczeń pieniężnych spełnionych w wykonaniu tej umowy (art. 410 § 1 w związku z art. 405 k.c.). Podobne zapatrywanie wyraził Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 16 lutego 2021 r., sygn. akt III CZP 11/20, w której stwierdził, że stronie, która w wykonaniu umowy kredytu, dotkniętej nieważnością, spłacała kredyt, przysługuje roszczenie o zwrot spłaconych środków pieniężnych jako świadczenia nienależnego (art. 410 § 1 w związku z art. 405 k.c.) niezależnie od tego, czy i w jakim zakresie jest dłużnikiem banku z tytułu zwrotu nienależnie otrzymanej kwoty kredytu” (zob. też uchwałę SN z dnia 25 kwietnia 2024 r., sygn. akt III CZP 25/22).
W konsekwencji, świadczenia spełnione przez strony (zarówno powoda jak i pozwany Bank) ocenić należy jako świadczenia nienależne, i prawidłowo Sąd I instancji wskazał, że zachodzi konieczność rozliczenia świadczeń uiszczonych przez powoda na rzecz banku w oparciu o przepisy art. 405 k.c. w zw. z art. 410 k.c.
Sąd Okręgowy w K. oddalając powództwo banku o zwrot udostępnionego kapitału w sprawie akt (...) uznał, że suma wierzytelności przedstawiona do potrącenia przez pozwanego - powoda w niniejszej sprawie wynosiła 264 979,92zł. i była wyższa od kwoty wypłaconego kapitału 237 117,68zł. i powództwo oddalił.
Na podstawie art. 498 k.c., 499 k.c, w zw. z art. 496 k.c. strona powodowa potrąciła przysługującą jej względem Banku wierzytelność w kwocie 79 489,49zł. i 43 178,48 CHF (odpowiadająca ilości pieniędzy przekazanych Bankowi w walucie PLN i CHF w związku z przedmiotową umową w okresie od dnia 24.07.2006 do dnia 1.05.2024) z przysługującą Bankowi wierzytelnością o zwrot kwoty 237 117,68zł. (odpowiadającej tzw. kapitałowi tj. ilości pieniędzy jaka została przekazana powodowi w związku z przedmiotową umową).
Potraceniem powód objął kwotę ponad zasadzoną w wyroku sądu I instancji kwotę 34 094,59 CHF.
Na skutek potrącenia doszło do umorzenia wierzytelności powoda z wierzytelnością banku o zwrot kwoty 237 117,68zł. co do kwot 79 489,49 zł, a w pozostałej kwocie 157 628,19 zł. (237 117,68zł. - 79 489,49 zł.) w kwocie odpowiadającej 36 692,70 CHF (przy przyjęciu kursu 4,2959 za 1,00 CHF). Kwota ta była wyższa od kwoty potraconej 43 178,48 CHF o 9 083,89 CHF. Zatem doszło do umorzenia roszczenia dochodzonego w niniejszej sprawie w wysokości 27 608,81 CHF ( 36 692,70 CHF - 9 083,89 CHF).
W zakresie kwot 79 489,49zł. i 27 608,81 CHF wraz z ustawowymi odsetkami od tych kwot od dnia 8 maja 2024r. na przyszłość, powód cofnął pozew w sprawie ze zrzeczeniem się roszczenia, co skutkowało częściowym uchyleniem zaskarżonego wyroku w zakresie pkt II. i umorzeniem postępowania w zakresie wynikającym z cofnięcia powództwa – pkt 1. wyroku.
Uwzględniając przedstawione wyżej rozważania prawne, w świetle których roszczenie powoda było zasadne zarówno w zakresie żądania ustalenia nieważności umowy, jak i żądania zapłaty dochodzonych kwot z ustawowymi odsetkami od dnia wymagalności do dnia zapłaty (w sytuacji gdyby nie doszło do skutecznego potrącenia oraz skutecznego cofnięcia pozwu co do należności głównej i odsetek), brak było podstaw do zmiany zaskarżonego wyroku w punkcie I ustalającym, że zawarta umowa miedzy stronami jest nieważna, natomiast zachodziły podstawy do zmiany zaskarżonego wyroku w pkt II tj. w zakresie zapłaty, co skutkować musiało zmianą zaskarżonego wyroku i zasądzeniem od pozwanego banku na rzecz powoda:
a) kwoty 6 485,78 CHF (sześć tysięcy czterysta osiemdziesiąt pięć franków szwajcarskich siedemdziesiąt osiem centymów) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od kwoty 431,03 CHF (czterysta trzydzieści jeden franków szwajcarskich trzy centymy) od dnia 25 maja 2022r. do dnia zapłaty i od kwoty 6 054,75 CHF (sześć tysięcy pięćdziesiąt cztery franki szwajcarskie siedemdziesiąt pięć centymów) od dnia 21 czerwca 2022r. do dnia zapłaty,
b) odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 30 023,53zł. (trzydzieści tysięcy dwadzieścia trzy złote pięćdziesiąt trzy grosze ) oraz od kwoty 27 608,81 CHF (dwadzieścia siedem tysięcy sześćset osiem franków szwajcarskich osiemdziesiąt jeden centymów) od dnia 25 maja 2022r. do dnia 22 listopada 2023r.,
c) odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 49 465,96zł. (czterdzieści dziewięć tysięcy czterysta sześćdziesiąt pięć złotych dziewięćdziesiąt sześć groszy) od dnia 21 czerwca 2022r. do dnia 22 listopada 2023r.,
Zgodnie z art. 499 k.c. zdanie 2 „Oświadczenie ma moc wsteczną od chwili, kiedy potrącenie stało się możliwe.", możliwe zaś stało się dopiero w momencie postawienia przez Bank swojej wierzytelności w stan wymagalności. Pismem z dnia 30.10.2023r. doręczonym powodowi 8.11.2023r. bank wezwał powoda do zapłaty kwoty 239 495,48zł. która odpowiada nominalnej wysokości udostępnionego kapitału kredytu w terminie 14 dni kalendarzowych od otrzymania wezwania. Pismo to doręczono powodowi w dniu 8 listopada 2023r. Termin 14 dni upływał z dniem 22 listopada 2023r. Dlatego też ustawowe odsetki zasądzono do dnia 22 listopada 2023r. ( pkt b) i c)), w pozostałym zakresie powództwo oddalając.
Zarzut zatrzymania, in casu, należy ocenić jako bezpodstawny, niezależnie od linii orzeczniczej wypracowanej na datę wydawania orzeczenia przez Sąd Apelacyjny o braku podstaw do uwzględnienia zarzutu zatrzymania (zob. np. postanowienie SN z dnia 17 marca 2024 r., sygn. akt III CZP 31/23, czy wyrok TSUE z dnia 8 maja 2024 r., sygn. akt C – 424/22).
Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Apelacyjny zmienił pkt II wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 17 sierpnia 2022 r. w oparciu o dyspozycję art. 386 § 1 k.p.c. oddalając apelację strony pozwanej w pozostałym zakresie, w tym w zakresie orzeczenia o kosztach postępowania za I instancję, kierując się wskazaniami jak co do kosztów za udział stron przed sądem II instancji.
O kosztach postępowania apelacyjnego, w pkt 3 wyroku Sąd Apelacyjny orzekł w oparciu o dyspozycję art. 100 k.p.c. i zgodnie § 2 ust. 7 i § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935 ze zm.). Od pozwanego Banku na rzecz powoda zasądzono wynagrodzenie pełnomocnika procesowego powoda w taryfowej - pełnej wysokości (8.100 zł). W sprawie, jak niniejsza, o zasadzie ponoszenia kosztów powinno decydować samo rozstrzygnięcie o racjach konsumenta co do bezskuteczności umowy kredytu, a nie zaś porównanie na ile powód utrzymał się ze swymi żądaniami, a na ile uległ. Należy mieć na uwadze, że działania konsumenta są niejako wymuszone postępowaniem pozwanego Banku, który mimo ugruntowanego orzecznictwa SN i TSUE odnośnie umów indeksowanych/denominowanych do waluty CHF, klauzul abuzywnych zawartych w kwestionowanej przez powoda umowie, nie wyraża zgody na rozliczenie kwestionowanej przez kredytobiorcę umowy bez procesu sądowego. Ryzyko obciążenia kredytobiorcy/konsumenta kosztami procesu w sprawie jak niniejsza skutkowałoby niewątpliwie „hamująco”, co nie jest akceptowane w świetle orzecznictwa TSUE. Na marginesie zwrócić też można uwagę na uregulowanie zawarte w art. 458 ( 16 ) k.p.c.