Wyrok z 10 października 2025, sygn. I ACa 1864/22
Pokaż pozostałe podstawy prawne (15)
Sygn. akt I ACa 1864/22
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 10 października 2025 r.
Sąd Apelacyjny w Krakowie – I Wydział Cywilny
w składzie:
Przewodniczący: SSA Grzegorz Krężołek
Protokolant: Dominika Lasek
po rozpoznaniu w dniu 10 października 2025 r. w Krakowie
na rozprawie
sprawy z powództwa K. A. i P. A. (1)
przeciwko Bankowi (...) S.A z siedzibą w G.
o ustalenie i zapłatę
na skutek apelacji strony pozwanej
od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie
z dnia 7 lipca 2022 r. sygn. akt I C 2100/20
I. w częściowym uwzględnionym apelacji, zmienia zaskarżony wyrok w punkcie 2 jego sentencji, punktowi temu nadając treść:
„2. zasądza od strony pozwanej Banku (...) S.A. z siedzibą w G. na rzecz powodów K. A. i P. A. (1), łącznie kwoty:
a/ 156 163,11 złotych (sto pięćdziesiąt sześć tysięcy sto sześćdziesiąt trzy złote jedenaście groszy) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 14 października 2020 roku do dnia zapłaty,
b/ 65 769,08 franków szwajcarskich (sześćdziesiąt pięć tysięcy siedemset sześćdziesiąt dziewięć franków osiem centymów) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od sum:
-54 181,19 franków szwajcarskich (pięćdziesiąt cztery tysiące sto osiemdziesiąt jeden franków dziewiętnaście centymów) od dnia 14 października 2020 roku do dnia zapłaty,
-11 587,89 franków szwajcarskich (jedenaście tysięcy pięćset osiemdziesiąt siedem franków osiemdziesiąt dziewięć centymów) od dnia 14 czerwca 2022 roku do dnia zapłaty,
a w pozostałym zakresie roszczenie pieniężne powodów oddala”;
II. w pozostałym zakresie apelację oddala;
III. zasądza od strony pozwanej Banku (...) S.A. z siedzibą w G. na rzecz powodów K. A. i P. A. (1), łącznie, kwotę 8 100 zł (osiem tysięcy sto złotych) z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono do dnia zapłaty, tytułem kosztów postępowania apelacyjnego.
Sygn. akt: I ACa 1864/22
UZASADNIENIE
Na wstępie należy wskazać , iż zgodnie z treścią art. 327 12 kpc w zw. z art. 391 §1kpc., pisemne motywy rozstrzygnięcia mają zachowywać zwięzłość.
Odwołując się do tej reguły, Sąd Apelacyjny uzasadniając wydany wyrok, przedstawi tylko kluczowe elementy faktyczne oraz dotyczące oceny prawnej roszeń powodów : niepieniężnego o ustalenie oraz pienieznego o zwrot dotąd spełnionych świadczeń poddanych pod osąd Sądów obu instancji, które zdecydowały o jej treści.
Uwzględniając w całości , zgłoszone przez powodów jako główne, K. A. i P. A. (1) , w pozwie przeciwko Bankowi (...) S.A. z siedzibą w G. roszczenia: o ustalenie nieważności umowy kredytu dnia 26 września 2006r. nr (...), zawartej z jej poprzednikiem (...) Bank S.A. oraz o zasądzenie od pozwanego kwot 156 163,11 zł i 65 769,08 franków szwajcarskich wraz ustawowymi odsetkami za opóźnienie , jako świadczeń nienależnych w warunkach nieważności umowy wobec abuzywności części jej postanowień oraz przyznania kosztów procesu ,
w warunkach gdy strona przeciwna domagała się oddalenia powództwa w całości , wobec braku niedozwolonego charakteru kwestionowanych postanowień umownych , a także przedawnienia poddanego pod osąd roszczenia pieniężnego , przy obciążeniu przeciwników procesowych kosztami sporu ,
Sąd Okręgowy w Krakowie wyrokiem z dnia 7 lipca 2022r.:
- ustalił nieważność w całości umowy nr (...) , zawartej dnia 26 września 2006 roku pomiędzy Bankiem (...) Spółką Akcyjną z siedzibą w G., a K. A. i P. A. (1)[ pkt 1 ] ;
-zasądził od strony pozwanej na rzecz powodów do niepodzielnej ręki kwotę:
- 156 163,11 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 30 stycznia 2020 roku do dnia zapłaty,
- 65 769,08 CHF wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 10 września 2020 roku do dnia zapłaty[ pkt 2] oraz ;
-zasądził od strony pozwanej na rzecz powodów solidarnie kwotę 10 917 zł , tytułem zwrotu kosztów postępowania. [ pkt 3 sentencji orzeczenia ].
Sąd I instancji ustalił następujące fakty istotne dla rozstrzygnięcia :
W dniu 28 lipca 2006 r. powodowie złożyli wniosek o udzielenie kredytu, w kwocie 225.000 zł wyrażonej w walucie franka szwajcarskiego , na okres 15 lat.
W dniu 3 października 2006 r. małżonkowie A. zawarli z poprzednikiem prawnym pozwanego (...) Bankiem S.A. z siedzibą w G. umowę kredytu
nr (...) (sporządzoną w dniu 26 września 2006 r.).
Zgodnie § 1 ust. 1 i 2 umowy, bank udzielił im kredytu w kwocie 227.452 zł., indeksowanego kursem CHF, celem pokrycia części ceny budowy samodzielnego lokalu mieszkalnego oraz pokrycie części kosztów wykończenia.
Saldo kredytu było wyrażone w walucie indeksacji według kursu kupna waluty do której indeksowany był kredyt, podanego w Tabeli Kursów kupna/sprzedaży do kredytów hipotecznych, udzielanych przez (...) Bank SA, opisanej szczegółowo w § 17 umowy. Następnie saldo walutowe było przeliczane dziennie na złote polskie według kursu sprzedaży waluty do której indeksowany był kredyt, podanego w Tabeli (...)kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez (...) Bank SA, opisanej szczegółowo w § 17 (§ 1 ust. 1 umowy).
Ze wskazanego § 17 ust. 1 umowy, wynikało , iż do rozliczania transakcji wypłat i spłat kredytów stosowane są odpowiednio kursy kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez (...) Bank SA, dla waluty do której jest indeksowany kredyt obowiązujące w dniu dokonania transakcji. Przy czym:
a) kursy kupna określa się jako średnie kursy złotego do danych walut ogłoszone w Tabeli Kursów średnich Narodowego Banku Polskiego minus marża kupna,
b) kursy sprzedaży określa się jako średnie kursy złotego do danych walut ogłoszone w tabeli kursów średnich Narodowego Banku plus marża sprzedaży (§ 17 ust. 2 i 3 umowy). Jednocześnie w § 17 ust. 5 zawarto postanowienie, zgodnie z którym obowiązujące w danym dniu roboczym kursy kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez (...) Bank S.A. , walut zawartych w ofercie Banku określane są przez bank po godz. 15:00 poprzedniego dnia roboczego i wywieszane są w siedzibie banku oraz publikowane na stronie internetowej banku, zaś do wyliczenia tychże kursów stosuje się kursy złotego do danych walut ogłoszone w tabeli kursów średnich NBP w danym dniu roboczym skorygowane o marżę kupna/sprzedaży (...)Banku (ust. 4).
Spłata kredytu wraz z odsetkami miała nastąpić w 180 równych miesięcznych ratach kapitałowo – odsetkowych na zasadach określonych w § 10 umowy (§ 1 ust. 5). Oprocentowanie kredytu wynosiło 4,650 % w skali roku i stanowiło sumę marży banku w wysokości 1,780 % oraz aktualnie obowiązującego indeksu L3 (§ 2 ust. 1 umowy).
Zgodnie z treścią § 3 ust. 2 umowy zabezpieczenie kredytu stanowiła m.in. hipoteka kaucyjna w złotówkach do kwoty stanowiącej 170% kwoty kredytu. Przy czym bank był uprawniony do wystąpienia do sądu o dokonanie wpisu hipoteki (§ 12 ust. 2 umowy).
Wypłata kredytu następowała w złotych polskich, przeliczona na walutę do której indeksowany był kredyt według kursu kupna waluty kredytu podanego w Tabeli Kursów kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez (...) Bank SA, obowiązującego w dniu dokonania wypłaty przez Bank (§ 7 ust. 2 umowy).
Z kolei spłata kredytu wraz z odsetkami miała następować według rozliczenia polegającego na zastosowaniu kursu sprzedaży waluty, do której indeksowany był kredyt według kursu podanego w Tabeli (...)kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez (...) Bank SA, obowiązującego w dniu wpływu środków do Banku (§ 10 ust. 6 umowy).
Zgodnie z § 14 ust. 3 umowy , w przypadku skorzystania przez bank z uprawnienia do zapłacenia w imieniu i na rzecz kredytobiorcy podatku lub opłat, złożenia wniosku o urządzenie księgi wieczystej dla nieruchomości, wtedy wszelkie koszty i wydatki związane z dokonaniem tych czynności zostaną zwrócone bankowi przez kredytobiorcę na jego żądanie albo zostaną przeliczone na walutę do której indeksowany był kredyt , według kursu sprzedaży podanego w Tabeli kursów kupna/sprzedaży dla kredytów hipotecznych udzielanych przez (...) Bank SA, z dnia dokonania płatności przez kredytodawcę i doliczone do raty o której mowa w § 10 ust. 2 umowy, chyba że strony podjęłyby odmienne ustalenia w tym zakresie.
W dniu 9 października 2007 r. strony zawarły aneks do umowy , na podstawie którego doszło do zmiany w zakresie oznaczenia nieruchomości.
W aneksie kolejnym z dnia 17 października 2012 r. zmienione zostały postanowienia dotyczący opłaty manipulacyjnej.
Z dalszej części ustaleń wynika , iż
W wykonaniu umowy nr (...) małżonkowie A. spłacili zobowiązanie kredytowe w kwotach 156.163,11 zł oraz 65.769,08 franków szwajcarskich.
Pismem z dnia 17 stycznia 2020 r. wezwali stronę pozwaną do dokonania rozliczeń z tytułu umowy kredytu Nr (...) w związku z zawarciem w jej treści niedozwolonych postanowień umownych. W piśmie z dnia 6 lutego 2020 r., stanowiącym odpowiedź na reklamację, strona pozwana odmówiła uwzględnienia tego żądania, uznając umowę za ważnie zawartą.
K. i P. A. (1) poszukiwali kredytu na zakup mieszkania. Przed zawarciem umowy pracownicy banku informowali ich , że kredyt w złotówkach jest droższy i trudniej dostępny w przeciwieństwie do kredytu w walucie szwajcarskiej, która jest stabilnym pieniądzem. Powodom nie przedstawiono analizy historycznego wzrostu kursu franka szwajcarskiego.
Ocenę prawną roszczeń poddanych pod osąd , które uznał za usprawiedliwione w całości, Sąd I instancji oparł na stwierdzeniach i wnioskach , które, zważywszy na sygnalizowaną już wcześniej konieczność zachowania zwięzłości wypowiedzi motywacyjnej Sądu Odwoławczego, można podsumować w następujący sposób :
a/ umowa K. A. i P. A. (1) z poprzednikiem prawnym strony pozwanej - biorąc po rozwagę jej charakter , mogła być zawierania w czasie , kiedy strony ją podpisały, w oparciu o ówczesne przepisy ustawy Prawo bankowe, odczytane przez pryzmat statuowanej przez art. 353 2 kc zasady swobody umów ,
b/ umowa objęta sporem zawiera , kwestionowane przez powodów, postanowienia , które wypełniają wszystkie przesłanki normatywne uznania ich za abuzywne w rozumieniu art. 385 1 §1 kc.
Niedozwolony ich charakter jest konsekwencją przyznania wyłącznie bankowi , jako stronie umowy kredytu, uprawnienia do jednostronnego kształtowania wysokości zobowiązania kredytobiorców (zarówno wysokości kredytu przeliczonego na franki szwajcarskie, jak i rat kredytu waloryzowanych kursem franka szwajcarskiego).
Wysokość tych zobowiązań - jak wynika z postanowień umowy kredytu z 26 września 2006r., miała być określana wedle kursu franka szwajcarskiego ustalanego w Tabelach Kursowych poprzednika prawnego strony pozwanej , przy czym w umowie nie zostały określone zasady ustalania kursu tej waluty wobec złotego.
Taka ich treść faktycznie pozostawiła bankowi dowolność w zakresie wyboru kryteriów ustalania kursu franka szwajcarskiego, w tych Tabelach , a przez to kształtowania wysokości zobowiązania kredytowego klientów, których kredyt waloryzowany był walutą szwajcarską,
c/ takie postanowienia umowy kredytu, które uprawniają bank do jednostronnego ustalenia kursów walut, są nietransparentne i naruszają równorzędność stron, albowiem pozostawiają pole do arbitralnego działania banku przedsiębiorcy i obarczają kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem kursowym.
Sprzeczność z dobrymi obyczajami i naruszenie interesów konsumenta- a taki status mieli , w rozumieniu art. 22 1 kc , powodowie w relacji z kredytodawcą , zawierając sporną umowę , polega w tym przypadku na uzależnieniu wysokości świadczenia banku oraz wysokości świadczenia konsumenta od swobodnej decyzji banku. Zarówno przeliczenie kwoty kredytu na złotówki w chwili jego wypłaty, jak i przeliczenie odwrotne w chwili wymagalności poszczególnych spłacanych rat, służy bowiem określeniu wysokości świadczenia słabszej strony stosunku zobowiązaniowego.
Postanowienia waloryzacyjne zamieszczone w umowie kredytu zawartej w dniu 26 września 2006r obejmujące mechanizm przeliczeniowy , nie odpowiadały warunkom transparentności i czytelności albowiem kredytobiorcy nie byli w stanie ustalić kursu wymiany waluty stosowanego przez bank dla braku wskazania , w kwestionowanych postanowieniach , jasnych kryteriów jego oznaczania.
d/ po myśli wskazanej wyżej normy kodeksowej, postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie , nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy . Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.
Postanowienia zamieszczone w umowie zawartej pomiędzy małżonkami A. a poprzednikiem prawnym strony pozwanej nie były przedmiotem indywidualnych uzgodnień stron.
Umowa została zawarta z zastosowaniem wzorca umownego, stosowanego przez poprzednika prawnego strony pozwanej na którego treść powodowie nie mieli realnego wpływu Za indywidualnie uzgodnione można bowiem uznać jedynie te postanowienia, które były przedmiotem negocjacji, bądź są wynikiem porozumienia lub świadomej zgody co do ich zastosowania, której - w okolicznościach tej sprawy - w odniesieniu do klauzul indeksacyjnych nie można , w sposób uzasadniony , mówić .
Również z faktu podpisania blankietowego oświadczenia o możliwości wzrostu kursu waluty i oprocentowania oraz z wyrażenia woli zawarcia umowy kredytu indeksowanego walutą szwajcarską , nie można w sposób uzasadniony wnioskować ,iż K. i P. A. (1) zostali należycie poinformowani o ryzyku walutowym / kursowym/,
e/ kwestionowane postanowienia umowy kredytu dotyczą głównych świadczeń stron.
Sądowa kontrola postanowień określających główne świadczenia stron pod kątem abuzywności jest dopuszczalna, albowiem sporne postanowienia nie zostały sformułowane jednoznacznie; prostym i zrozumiałym językiem,
f/ z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie - w ocenie Sądu I instancji - nie wynika, aby strona pozwana/ jej poprzednik prawny/ spełniła wobec kredytobiorców obowiązek informacyjny w sposób właściwy.
Pozwany bank nie udowodnił w postępowaniu aby informacje przekazane im przed zawarciem umowy , były na tyle obszerne i jasne, iż jako konsumenci, na ich podstawie, mogli się zorientować o skali ryzyka związanego z możliwą zmianą kursu walut i wpływu tej zmiany na wysokość całego zobowiązania kredytowego i poszczególnych rat.
Prawidłowe wypełnienie obowiązku informacyjnego wymagało przekazania zaciągającym kredyt pełnej informacji o ryzyku zarówno w odniesieniu do wysokości raty, jak i kapitału pozostałego do spłaty, jaka była możliwa do uzyskania w dacie zawarcia umowy.
g/ skutkiem uznania za niedozwolone postanowień umownych dotyczących zasad ustalania kursów walut, jest konieczność ich pominięcia przy ustalaniu treści stosunku prawnego wiążącego konsumentów. Postanowienia takie przestają wiązać już od chwili zawarcia umowy datowanej na 26 września 2006r. Oznacza to, że nie stanowią elementu treści stosunku prawnego i nie mogą być uwzględniane przy rozpoznawaniu roszczeń związanych z jego realizacją.
Rodzi to takie następstwo , iż utrzymanie umowy o charakterze zamierzonym przez strony nie jest możliwe, co przemawia za uznaniem jej za[ trwale bezskuteczną ]- nieważną w całości .
h/ Skutkiem nieważności umowy jest konieczność zwrotu spełnionych przez strony świadczeń zgodnie z art. 410 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 405 k.c. Powodowie w jej wykonaniu umowy wpłacili łącznie na rzecz pozwanego Banku kwoty 156.163,11 zł oraz 65.769,08 CHF. Wysokości tych sum nie została skutecznie zakwestionowana przez bank, a mają one potwierdzenie w przedłożonym przez powodów zaświadczeniu i zestawieniu wystawionym przez sama stronę pozwaną.
Wobec tego roszczenie pieniężne w zakresie należności głównej także zostało ocenione przez Sąd I instancji jako usprawiedliwione w całości. W tym kontekście zweryfikowany został jako chybiony , podniesiony przez pozwany bank zarzut przedawnienia tego roszczenia.
Sąd stanął na stanowisku , odwołując się do uchwały SN z dnia 16 lutego 2021 r. III CZP11/20, iż co do zasady należy uznać, że co do zasady termin przedawnienia roszczeń o zwrot nienależnie spełnionych świadczeń może rozpocząć bieg dopiero po podjęciu przez kredytobiorcę-konsumenta wiążącej (świadomej, wyraźnej i swobodnej) decyzji w tym względzie. Dopiero bowiem wtedy można przyjąć, że brak podstawy prawnej świadczenia stał się definitywny (na pewne podobieństwo przypadku do condictio causa finita), a strony mogły zażądać skutecznie zwrotu nienależnego świadczenia (por. art. 120 § 1 zd. 1 k.c.). Oznacza to w szczególności, że kredytobiorca-konsument nie może zakładać, iż roszczenie banku uległo przedawnieniu w terminie liczonym tak, jakby wezwanie do zwrotu udostępnionego kredytu było możliwe już w dniu jego udostępnienia (art. 120 § 1 zd. 2 k.c.).
Podstawą rozstrzygnięcia o kosztach procesu była norma art. 98 §1 kpc i wynikająca z niej zasada odpowiedzialności za wynik sprawy. Przy tym Sąd szczegółowo wskazał jakie elementy składowe decydują o wysokości kwoty , która jest z tego tytułu należna powodom od przerywającego banku.
W apelacji od tego orzeczenia strona pozwana , kwestionując je w całości , domagała się w pierwszej kolejności wydania przez Sąd Odwoławczy orzeczenia kasatoryjnego - wobec nierozpoznania przez Sąd Okręgowy istoty sprawy, a ewentualnie wyroku reformatoryjnmego , którym powództwo zostanie oddalone w całości , a powodowie obciążeni kosztami procesu i postępowania apelacyjnego.
Zarzut nierozpoznania istoty sprawy bank opierał na twierdzeniu , iż Sąd niższej instancji w zupełności nie odniósł się do zarzutów obronnych strony skarżącej , opartych na wskazaniach [ jak to ujął wytycznych ] , mających wynikać z treści sentencji i motywów wyroku TSUE z dnia 29 kwietnia 2021, sygn. C- 19/20. Podstawy dla takiego wniosku bank szczegółowo opisał na stronach 2 i 3 apelacji k. 914-915 akt /
Apelacja ponadto został oparta na zarzutach :
- nieprawidłowego nieustalenia lub ustalenia okoliczności faktycznych , które zdaniem apelującego miały istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia. Podobnie jak poprzednio wskazał na te wadliwości w sposób drobiazgowy na stronach 4 i 5 apelacji /k. 915 i 916 akt/ - które z uwagi na konieczność zwięzłości motywów orzeczenia, nie będą przytaczane ,
- naruszenia przepisów procesowych w sposób mający dla rozstrzygnięcia istotne znaczenie , a to :
a/ art. 233 §1 kpc w zw. z art. 299 kpc i 247 kpc , jako konsekwencji przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów i zastąpienia jej oceną dowolną.
Zdaniem strony skarżącej, ten błąd Sądu I instancji połgał na obdarzeniu wiarygodnością zeznań powodów, złożonych na rozprawie w dniu 30 stycznia 2021r mimo , iż dowód ten ma charakter subsydiarny i oparcie na ich relacjach stanu faktycznego będącego podstawą rozstrzygnięcia mimo , iż z treści innych dowodów w tym z dokumentów i relacji świadka M. M. , której depozycje Sąd nietrafnie pominął, wynikały inne okoliczności zgodnie z którymi kredytobiorcy zostali prawidłowo pouczeni przez bank o ryzyku walutowym związanym zawarciem umowy kredytu indeksowanego walutą szwajcarską.
W związku z tym zarzutem strona skarżąca, odwołując się do normy art. 380 kpc wniosła o przeprowadzenie przez Sąd Odwoławczy dowodu z wnioskowanego przez nią, a nietrafnie pominiętego przez Sąd niższej instancji dowodu z opinii biegłego z zakresu bankowości.
Zdaniem apelanta pominięcie tego dowodu stanowiło przy tym naruszenie art. 252 2 §2 w zw z art. 235 2 §1 p0kt 2 kpc w zw. z art. 227 kpc ,
b/ art. 316 §1 kpc , wobec wydania zaskarżanego wyroku bez uwzględnienia stanu rzeczy mającego miejsce na datę zamknięcia rozprawy,
- naruszenia prawa materialnego poprzez nieprawidłowe zastosowanie :
a/ art. 385 1 §1 kc w zw. z art. 65 §1 i 2 kc w zw. z postanowieniami umowy kredytowej, które bank ściśle oznaczył.
Twierdził ,że podnoszona nieprawidłowość polegała na wyrażeniu przez Sąd Okręgowy nieuzasadnionego stanowiska zgodnie z którym część postanowień umownych ma charakter niedozwolony mimo , iż brak było dla takiej oceny dostatecznych podstaw gdyż sposób przeliczenia walut polskiej i szwajcarskiej został oparty , zgodnie z §17 umowy na obiektywnym kryterium średniego kursu NBP , a powodowie mieli pod pełną kontrolą wysokość wypłaconego im świadczenia. Ponadto w czasie obowiązywania umowy istniała możliwość przewalutowania kredytu, z której nie skorzystali . Stąd zdaniem strony skarżącej kryteria uznania kwestionowanych przez powodów postanowień za abuzywne nie zostały spełnione,
b/ art. 385 1 §1 kc w zw. z art. 65 §1 kc w zw. z powołanymi przez stronę skarżącą postanowieniami umowy kredytowej , w następstwie wadliwej wykładni tych norm i uznania , iż kwestionowane postanowienia dotyczą świadczeń głównych stron ,
c/ art. 385 1 §1 i 2 kc , art. 58 §1 i 2 , art. 354§1 kc oraz art. 69 ust. 3 ustawy Prawo bankowe , a także art. 32 w zw. z art. 24 ustawy o Narodowym Banku Polskim w zw z art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13 , jako następstwa uznania ,iż w warunkach abuzywności części postanowień, sporna umowa kredytowa nie może nadal obowiązywać, a spłaty zobowiązania kredytowego powinny być przez powodów dokonywane w walucie franka szwajcarskiego,
d/ art. 189 kpc w zw. z art. 327 1 §1 kpc i 316 § 1 kpc wobec uznania , iż kredytobiorcy mają interes prawny w dochodzeniu roszczenia ustalającego mimo , że dokonali już całkowitej spłaty zobowiązania kredytowego ,
e/ art. 410 §1 kc oraz art. 411pkt 2 kc jako konsekwencji nieoprawnej oceny , iż bank jest kwotą świadczenia pieniężnego dochodzonego przez powodów bezpodstawnie wzbogacony, w warunkach gdy umowa kredytowa objęta sporem była zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, nie zawierając niedozwolonych postanowień,
f/ art. 481 §1 i 2 kc w zw. z art. 410 kc wobec niepoprawnego określenia w zaskarżonym wyroku początkowych terminów naliczania odsetek ustawowych za opóźnienie .
Zdaniem banku o takim opóźnieniu po jego stronie można potencjalnie mówić dopiero od dnia następnego po dniu pouczenia małżonków A. przez Sąd o konsekwencjach uznania umowy kredytowej za nieważną czyli od dnia 21 stycznia 2021r [ do dnia zapłaty].
Natomiast w odniesieniu do części kwoty wyrażonej we frankach szwajcarskich [11 587, 89 CHF ] , tym początkowym terminem może być dopiero 1 czerwca 2022r , czyli dzień po doręczeniu stronie skarżącej pisma procesowego powodów rozszerzającego żądanie w zakresie roszenia pieniężnego. [ z dnia 28 lutego 2022r -]. Bank zwrócił uwagę , iż powodowie w ramach spłaty zobowiązania kwotę tę świadczyli kredytodawcy w okresie lat 2021 i 2022 a wobec tego uznanie przez Sąd , iż odsetki za opóźnienie od niej już od dnia przyjętego w zaskarżonym orzeczeniu jest tym bardziej nieprawidłowe.
Odpowiadając na apelację powodowie domagali się jej oddalenia jako pozbawionej uzasadnionych podstaw oraz przyznania na swoją rzecz od banku kosztów postępowania apelacyjnego.
Rozpoznając apelację Sąd Apelacyjny rozważył :
Środek odwoławczy strony pozwanej jest usprawiedliwiony jedynie niewielkiej części , co prowadzi do zmiany objętego nim orzeczenia Sądu I instancji w sposób wskazany w orzeczeniu reformatoryjnym Sądu II instancji , a na przyczyny dokonanej zmiany , Sąd Odwoławczy wskaże w końcowej części uzasadnienia
W pozostałym zakresie apelacja , jako nieuzasadniona, uległa oddaleniu.
Najdalej idącym zarzutem jaki sformułowała strona apelująca jest zarzut nierozpoznania istoty sprawy , który połączyła ze sformułowanym w pierwszej kolejności wnioskiem o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Zważywszy na to , w czym, jak wynika z motywów środka odwoławczego, upatrywała realizacji tej wady, wystarczy- nie podzielając tego zarzutu – wskazać , że :
nierozpoznanie istoty sprawy polega na wydaniu przez Sąd niższej instancji orzeczenia, które nie odnosi się do tego, co było przedmiotem roszczenia powoda w zaznaczeniu procesowym albo też na zaniechaniu zbadania materialnej podstawy żądania lub materialnych i formalnych zarzutów stron.
Może ono być także konsekwencją niepoprawnego przyjęcia, że istnieje przesłanka materialnoprawna lub procesowa, niwecząca roszczenie.
Oceny realizacji tej podstawy do ewentualnego wydania przez Sąd II instancji orzeczenia kasatoryjnego należy dokonywać na podstawie analizy żądań pozwu i przepisów prawa materialnego stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia. Bez znaczenia dla niej pozostają możliwe wady postępowania, czy też takie zarzuty pozwanego , które dla przedmiotu rozstrzygnięcia były irrelewantne.
/ por . także wyrażające podobne stanowisko , powołane jedynie dla przykładu , judykaty Sądu Najwyższego z 22 kwietnia 1999r , sygn. II UKN 589/98 oraz z dnia 27 czerwca 2014 , sygn. V CZ 45/14 , powołane za zbiorem Legalis /
Skoro strona pozwana odwoływała się w tym zakresie tylko do nie podjęcia przez Sąd I instancji analizy treści jednego , wskazywanego przez bank, orzeczenia TSUE, a równocześnie Sąd wydał orzeczenie dotyczące roszczeń poddanych pod osąd w sprawie, weryfikując je na podstawie adekwatnych norm prawa materialnego o nierozpoznaniu istoty sprawy , tak jak to pojęcie jest powszechnie w orzecznictwie rozumiane na tle art. 386 §4 kpc o zasadności tego zarzutu nie można w sposób usprawiedliwiony mówić.
Przechodząc do zarzutów kolejnych i rozpoczynając ich ocenę od tych mających charakter procesowy [ i ściśle z nimi powiązanych zarzutów faktycznych ] wskazać na wstępie należy , iż zarzut procesowy jest uzasadniony jedynie wówczas , gdy spełnione zostaną równocześnie dwa warunki.
Strona odwołująca się do niego wykaże , że rzeczywiście sposób postępowania Sądu naruszał indywidualnie oznaczoną normę [ normy ] formalne. Jednocześnie nieprawidłowości te prowadziły do następstw , które miały istotny wpływ na treść wydanego orzeczenia.
Nieco inaczej kwestię tę ujmując , zarzut procesowy jest usprawiedliwiony jedynie wówczas, jeżeli zostanie dowiedzione , że gdyby nie potwierdzone błędy proceduralne Sądu niższej instancji , orzeczenie kończące spór stron miałoby inną treść.
Z kolei skuteczne podniesienie zarzutu naruszenia art. 233 §1 kpc i funkcjonalnie z nim powiązanego zarzutu / zarzutów / faktycznych , wymaga od strony wykazania na czym, , w odniesieniu do zindywidualizowanych dowodów , polegała nieprawidłowość postępowania Sądu, w zakresie ich oceny i poczynionych na jej podstawie ustaleń.
W szczególności strona ma wykazać dlaczego obdarzenie jednych dowodów wiarygodnością czy uznanie, w odróżnieniu od innych, szczególnego ich znaczenia dla dokonanych ustaleń , nie da się pogodzić z regułami doświadczenia życiowego i [lub ] zasadami logicznego rozumowania , czy też przewidzianymi przez procedurę regułami dowodzenia.
Nie oparcie stawianego zarzutu na tych zasadach , wyklucza uznanie go za usprawiedliwiony, pozostając dowolną , nie doniosłą z tego punktu widzenia polemiką oceną i ustaleniami Sądu niższej instancji.
/ por. w tej materii , wyrażające podobne stanowisko , powołane tylko przykładowo, orzeczenia Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2001, sygn. IV CKN 970/00 i z 6 lipca 2005, sygn. III CK 3/05 , obydwa powołane za zbiorem Lex/
Dopóty , dopóki ocena przeprowadzona przez Sąd mieści się w granicach wyznaczonych przez tę normę procesową i nie doznały naruszenia wskazane tam jej kryteria , Sąd Odwoławczy obowiązany jest ocenę tę , a co za tym idzie także wnioski z niej wynikające dla ustaleń faktycznych , aprobować .
Uwzględniając przedstawione generalia i przez ich pryzmat analizując ponad rzeczywistą potrzebę rozbudowaną redakcyjnie formę weryfikowanych zarzutów [ nie tylko formalnych i faktycznych ale także materialnych ] jak również uwzględniając także powołane dla ich uzasadnienia , także zbędnie rozbudowane motywy , uznać należy , że powołana motywacja , wyklucza uznanie ich za uzasadnione .
W miejsce rzeczowej, opartej na wskazanych wyżej kryteriach , odniesionej do indywidualnie oznaczonych dowodów [ i opartych na wnioskach z tej oceny ustaleń faktycznych , które przez to miałyby być dotknięte podnoszonymi nieprawidłowościami ] , polemiki ze sposobem postępowania Sądu Okręgowego , skarżący ogranicza się do przeciwstawienia jego stanowisku własnej wersji tak oceny dowodów jak i faktów doniosłych dla rozstrzygnięcia , zdaniem banku, poprawnej.
Nieprawidłowość Sądu na której zarzuty te zostały oparte , zgodnie z argumentacją apelanta - sprawdza się do tego ,że nie przyjął on wersji zdarzeń towarzyszących zawarciu umowy kredytowej , interpretacji jej postanowień w tym w szczególności wynikających z §17 umowy datowanej na 26 września 2006r , którą skarżący uznaje za prawidłową, a jego zdaniem , w jej w świetle , nie ma podstaw do uznania umowy za nieważną dla braku niedozwolonego charakteru tej części postanowień , które tak kwalifikują powodowie , a za nimi Sąd I instancji.
Już stwierdzenie takiego sposobu motywowania stawianych zarzutów wystarcza dla oparcia ich obu.
Jedynie na marginesie i dla porządku należy dostrzec , że zarzucając błąd oceny zeznań powodów [ a uznanie ich za wiarygodne nie przekraczało granic swobodnej oceny dowodów ] i oparcie na ich depozycjach ustaleń faktycznych w zakresie braku możliwości negocjowania postanowień umowy czy też niedostatecznego informowania ich przez pracowników banku- poprzednika prawnego apelanta (...) Bank S.A. w G. , o ryzyku walutowym związanym z nią , czy też wady ustaleń w zakresie swobody banku w określeniu danych kursowych zawartych w Tabeli Kursów, w tym w szczególności odwołania się do średnich kursów złotego i franka szwajcarskiego publikowanych przez NBP , strona pozwana opiera swoje stanowisko na własnej interpretacji wskazanych postanowień umowy stron albo też wyciąga korzystne dla swojego stanowiska procesowego wnioski ze sposobu postępowania kredytobiorców w tym z aprobaty przez nich dla postanowień wynikających z wzorca stosowanego przez poprzednika prawnego strony pozwanej.
Już w tym miejscu należy także dodać , że ocena abuzywności postanowień umowy kredytowej następuje według stanu na dzień jej podpisania , stąd to , czy kursy walut ujęte w Tabeli Kursów stosowanej przez (...) Bank S.A. miały czy też nie charakter rynkowy, a ściślej czy opierały się na obiektywnym kryterium kursu średniego NBP po nie miało dla tej oceny znaczenia.
W kontekście daty wedle której abuzywność postanowień ma być badana , podobnie jak skutek potwierdzenia ich niedozwolonego charakteru wobec powodów , którzy , co nie było w sprawie kwestionowane, mieli w relacji z kredytodawcą status konsumenta , już w tym miejscu należy wskazać , iż niezasadnymi są także postawione przez apelujący bank :
zarzut procesowy naruszenia art. 316 par. 1 kpc oraz te zarzuty materialne , które skarżąca strona oprała na tezie o nieprawidłowym określeniu tej daty oceny czynności prawnej dokonanej przez małżonków A. z poprzednikiem prawnym strony skarżącej.
Kontynuując podjęte zagadnienie wskazać należy , iż relewantne było dla dokonywanej oceny to , że w chwili związania się umową z bankiem małżonkowie A. nie mieli żadnego wpływu na to , w jaki sposób wielkości wskazane w Tabeli Kursów stosowanej przez bank , będą kształtowane.
Tym samym to na nich zostało przerzucone w całości wynikające stąd ryzyko wzrostu kursu [ ryzyko walutowe ].
Samo potwierdzenie przez powodów w drodze oświadczeń podpisanych wobec drugiej strony, uzyskania pewnych informacji o tym ryzyku oraz , iż ryzyko to aprobując , przyjmują na siebie jego konsekwencje dla potencjalnej skali ich zobowiązania kredytowego, nie oznacza , że tym samym, iż kredytobiorcy mieli pełną , zapewnioną przez bank wiedzę o skali ryzyka walutowego związanego z możliwym przyszłym rozmiarem ich świadczenia, które przez piętnaście lat mieli spełniać wobec kredytodawcy.
Trzeba przy tym wskazać jeszcze , iż z ustaleń dokonanych w sprawie wynika ,iż kredytobiorcom nie przedstawiono przygotowanej , w graniach ówczesnych możliwości wyznaczonych dostępnymi danymi informacji o zmienności kursów CHF wobec złotówki w dłuższym czasie , a przy tym rzetelnej , transparentnej , przedstawionej w przystępnej w formie , dla osób nieprzygotowanych profesjonalnie, symulacji rozmiarów ich świadczenia w zależności od potencjalnej zmiany kursów waluty szwajcarskiej w czasie. Kredytodawcy nie uzyskali też, w ten sam sposób udzielonej , informacji o tym jak potencjalna zmiana kursu wpłynie nie tylko na wymiar rat kapitałowo odsetkowych , które ich będą obciążać ale również jak ta zmiana wpływać będzie na ogólne saldo wzajemnych zobowiązań .
Odwołując się do wskazanej wyżej generalnej reguły zgodnie z którą zarzut procesowy jest uzasadniony jedynie wówczas , gdy podnoszony tego rodzaju błąd Sądu niższej instancji miał wpływ na ostateczny wynik sprawy, jako niezasadne , właśnie dla braku takiej zależności , należy ocenić pozostałe sformułowane przez stronę pozywaną zarzuty procesowe.
Zarzut naruszenia art. 235 2§1 pkt 2 w zw. z art. 227 i 278 §1 kpc nie jest usprawiedliwiony dlatego , że nie przeprowadzenie przez Sąd Okręgowy dowodu z opinii biegłego z zakresu bankowości wnioskowanego przez stronę skarżącą , które za jego pośrednictwem jest krytykowane nie miało wpływu na wynik sprawy.
W szczególności przy przyjęciu przez Sąd I instancji - ocenionego przez Sąd Odwoławczy jako trafne - stanowiska, zgodnie z którym ocena abuzywności postanowień umownych następuje na dzień zawarcia umowy i bez znaczenia dla niej pozostaje sposób jej wykonywania, w tym zamiany w zakresie praw i obowiązków stron po tej dacie , jak również fakt , że Sąd nie jest uprawniony do zastępowania postanowień uznanych za abuzywne innymi , wynikającymi z treści norm obowiązujących w prawie krajowym,
przeprowadzenie tego dowodu nie służyło poczynieniu ustaleń relewantnych dla rozstrzygnięcia.
Skoro tak , to zarzut podważający zasadność tej decyzji procesowej należało odeprzeć.
Jego nie podzielenie skutkowało także oddaleniem zawartego w apelacji wniosku o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego w postępowaniu odwoławczym.
/por. zapis dźwiękowy rozprawy apelacyjnej z dnia 10 października 2025r., minuty 17-21 , zapis skrócony k. 981 v akt /
Uznanie , że żaden z zarzutów procesowych i dotyczących ustaleń , na których opiera się konstrukcja apelacji Banku (...) S.A. nie jest uzasadniony ma ten skutek , iż ustalenia dokonane przez Sąd I instancji jako prawidłowe , Sąd II instancji przyjmuje za własne.
W odwołaniu się do faktów ustalonych w sprawie można podzielić w części tylko jeden [ ostatni w kolejności przyjętej w konstrukcji środka odwoławczego banku ] z zarzutów materialnych. O takiej jego ocenie będzie mowa w końcowym fragmencie uzasadnienia.
Na wstępie tej części motywów poświęconej ocenie zarzutów materialnych, należy zwrócić uwagę , że przepisy art. 385 1 i następnych k.c. dotyczące niedozwolonych postanowień umownych, mają charakter szczególny w stosunku do tych norm kodeksu cywilnego na podstawie których można ustalić nieważność czynności prawnej , jako niezgodnej z ustawą lub zasadami współżycia społecznego.
Stanowią one implementację w polskim prawie postanowień Dyrektywy nr 93/13/EWG w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich. Sądy krajowe, stosując prawo wewnętrzne, zobowiązane są tak dalece, jak jest to możliwe, dokonywać ich wykładni w świetle brzmienia i celu Dyrektywy, tak by osiągnąć przewidziany w niej rezultat, a zatem zastosować się do art. 288 akapit trzeci Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej
/por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 13 VI 2016 r., C-377/14./.
Przewidziana przez art. 385 1kc sankcja bezskuteczności wobec konsumenta niedozwolonego postanowienia umownego ma dla jego interesu i pozycji wobec drugiej – silniejszej strony kontraktu - działanie ochronne. Na jej podstawie konsumenci są chronieni przed upadkiem całej umowy. Co więcej, mogą również , zrezygnować z przysługującej im ochrony prawnej przed nieuczciwymi postanowieniami umowy, co spowoduje , że to oni decydują o tym , czy jego interes przemawia dostatecznie za tym , że pomimo abuzywności niektórych spośród postanowień, umowa będzie nadal obwiązywać. W rozstrzyganej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca skoro powodowie w całości spłacili udzielony in kapitał a umowa została także przez bank została uznana za wykonaną.
Wbrew rozbudowanej redakcyjnie argumentacji strony pozwanej, Sąd I instancji nie popełnił zarzucanych mu błędów zastosowania art. 385 1 §1 i 2 kc , trafnie przyjmując abuzywność postanowień umowy stron, w szczególności tych , określających sposób waloryzacji /przeliczenia / waluty szwajcarskiej na polską i odwrotnie,[ klauzula indeksacyjna ] , przy zastosowaniu kursu waluty szwajcarskiej według Tabeli Kursów obowiązujących u jego poprzednika prawnego strony pozwanej (...) Bank S.A. [klauzula ryzyka walutowego].
To ten właśnie mechanizm , na zastosowanie którego powodowie jako klienci banku - nie mieli żadnego wpływu , ten bowiem był wprowadzony jednostronnie przez kredytodawcę na podstawie stosowanego wzorca umownego, ostatecznie decydował o tym ile pieniędzy zostało ówcześnie K. A. i P. A. (1) udostępnione oraz w jaki sposób poszczególne raty kapitałowo – kredytowe także płacone przez konsumentów w złotych , wpływały na rzeczywiste zmniejszenie ich zobowiązania kredytowego.
Taki ich charakter prowadzi do nieważności umowy jako całości .
Dodać jeszcze należy , iż jak wynika z ustaleń poczynionych w postępowaniu, żadne postanowienie umowne spośród tych , które składały się na mechanizm służący opisanym wyżej przeliczeniom , nie zostało z kredytobiorcami uzgodnione indywidualnie.
W szczególności bank nie dowiódł- mimo , że to na nim spoczywał obowiązek w tym zakresie- faktów pozwalających na wniosek przeciwny. Powodowie zaaprobowali jedynie wybór gotowego produktu przygotowanego przez przedsiębiorcę.
Dla zrealizowania przesłanki rzeczywistego wpływu konsumenta na treść postanowień umownych nie wystarczy wykazanie, że dowiedział się o treści postanowień [ obu klauzul ] których niedozwolony charakter podnosi, w odpowiednim czasie, a strony prowadziły w tym przedmiocie negocjacje.
Konieczne jest udowodnienie wspólnego ustalenia ostatecznej ich treści w wyniku rzetelnych negocjacji, w ramach których konsument miał realny wpływ na treść określonego postanowienia umownego, chyba że zostało ono sformułowane przez niego i włączone do umowy na jego żądanie.
/ por. w tej materii także judykat Sądu Najwyższego z dnia 10 grudnia 2019r , sygn. akt IV CSK 443/18/.
Takich indywidualnych uzgodnień przed podpisaniem umowy datowanej na 26 września 2006r. nie było, w tym w szczególności w odniesieniu do postanowień określających sposób, w jaki kwota kredytu i sumy rat kapitałowo odsetkowych będą przeliczane z waluty szwajcarskiej na polską i odwrotnie.
W ocenie Sądu II instancji , wbrew argumentacji strony apelującej, Sąd Okręgowy zasadnie przyjął, iż kwestionowane przez powodów postanowienia umowne dotyczyły świadczenia głównego stron, a wobec tego uznał za nieuzasadniony ten zarzut , w ramach którego strona apelująca podważała taki ich charakter.
Po wahaniach w orzecznictwie sądowym w chwili obecnej za utrwalone należy przyjmować zapatrywanie o takim charakterze mechanizmu przeliczeniowego w m. in. kredytach denominowanych w walucie obcej .
/ por. powołane jedynie przykładowo wyroki Sądu Najwyższego: z 4 kwietnia 2019 r., sygn. III CSK 159/17, z 9 maja 2019 r., sygn. I CSK 242/18 i z 11 grudnia 2019 r., sygn. V CSK 382/18./
Obowiązek zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu w oznaczonych terminach spłaty , stanowi główne świadczenie kredytobiorców. Natomiast klauzula według której dochodzi do przeliczenia dokonywanych przez nich wpłat rat na walutę obcą [ w tym przypadku na franka szwajcarskiego ] wpływa na wysokość tego świadczenia. To z zastosowania tego mechanizmu wynika to , w jakiej wysokości świadczenie główne ma być spełnione, co tym bardziej upewnia poprawność takiej jej kwalifikacji.
Wobec powyższego poddanie ich kontroli pod kątem abuzywności było możliwe tylko pod warunkiem, że nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny ( art. 385 1 § 1 zd. drugie k.c.) a zatem jeżeli nie zostały wyrażone prostym i zrozumiałym językiem , nie spełniając tym samym wymogu przejrzystości materialnej wynikającej z art. 4 ust. 2 oraz art. 5 dyrektywy nr 93/13.
Jak wyjaśnił TSUE w wyroku z dnia 20 września 2017 r. w sprawie o sygnaturze C - 186/16, wymóg wyrażenia warunku umownego prostym i zrozumiałym językiem oznacza, że warunek ten musi zostać zrozumiany przez konsumenta zarówno w aspekcie formalnym i gramatycznym, jak i w odniesieniu do jego konkretnego zakresu, tak aby właściwie poinformowany , przy tym jako osoba dostatecznie uważna i rozsądna , mógł nie tylko dowiedzieć się o możliwości wzrostu lub spadku wartości waluty obcej, ale również miał realną możliwość oszacowania konsekwencji ekonomicznych takiego potencjalnego następstwa dla swoich zobowiązań finansowych.
Zdaniem Sądu II instancji, ustalenia faktyczne poczynione w postępowaniu nie dają dostatecznych podstaw do uzasadnionego przyjęcia, iż w momencie zawierania umowy małżonkowie A. mieli możliwość uzyskania pełnego rozeznania co do wysokości świadczenia, które będą mieli obowiązek spełnić oraz co do ryzyka zmiany kursu waluty w przyszłości i wpływu tej zmiany na ich rzeczywiste saldo wieloletniego zobowiązania kredytowego przekładające się wprost na ich sytuację ekonomiczną , w dającym się przewidzieć realnie okresie , zważywszy , iż mieli związać się z bankiem węzłem obligacyjnym na okres piętnastu lat.
W szczególności brak było, w dniu zawierania umowy możliwości ustalenia wysokości zobowiązania ratalnego zobowiązanych wobec banku , / rat kapitałowo - odsetkowych / albowiem wysokość ta zależna była od danych zamieszczonych w nieokreślonej w umowie Tabeli Kursów ,stosowanej przez poprzednika prawnego strony pozwanej .Przy tym sposób zamieszczania w niej tych danych także był pozostawiony wyłącznej decyzji banku. Klienci nie mieli możliwości ich sprawdzenia ani tym bardziej jakiegokolwiek wpływu na ich rzeczywistą wysokość. Tym samym warunek jednoznaczności klauzuli kursowej, a co za tym idzie klauzuli ryzyka kursowego nie został w umowie stron spełniony.
/ por. w tej materii także stanowisko SN zawarte w judykacie z 19 kwietnia 2021r., sygn. III CSK 159/17/.
Okoliczności ustalone w sprawie nie pozwalają na potwierdzenie , iż kredytobiorcy zostali przed podpisaniem umowy w sposób jasny , możliwie pełny i zrozumiały poinformowani o ryzyku walutowym, związanym z możliwością niekorzystnych zmian kursu franka szwajcarskiego w czasie .
Przy tym nie można uznać, że obowiązek ten został spełniony poprzez bank, który poprzestał na ogólnym pouczeniu o możliwości wzrostu kursu w czasie trwania umowy i wynikającym stąd ryzyku walutowym , co miały potwierdzać blankietowe oświadczenia podpisane przez kredytobiorców. Dodać do tego należy , iż dla potwierdzenia wypełnienia przez bank obowiązków informacyjnych dotyczących ryzyka kursowego nie jest wystarczające odebranie od konsumenta standardowego oświadczenia, że o takim ryzyku został poinformowany.
/ por. w tej materii także wyrok SN z 27 listopada 2019r., sygn. II CSK 483/18 /.
Zgodnie z aktualnie obowiązującą w judykaturze wykładnią art. 385 1 §1 k.c. nie budzi wątpliwości, że postanowienia umowy, które określają zasady przeliczenia kwoty udzielonego kredytu na złotówki przy wypłacie kredytu, a także spłacanych rat na walutę obcą, pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej, mają charakter niedozwolonych.
/ por. wskazane tylko ilustracyjnie orzeczenia SN z 27 lutego 2019 r. sygn. II CSK 19/18 i z 29 października 2019 r. sygn. V CSK 382/18/
Klauzule takie mają charakter abuzywny, gdyż kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają jego interesy. Przy czym sprzeczność z dobrymi obyczajami i naruszenie tych interesów polega w tym wypadku na uzależnieniu wysokości świadczenia banku i konsumenta od swobodnej decyzji silniejszej strony stosunku zobowiązaniowego / przedsiębiorcy/.
/ por. tylko ilustracyjnie wyroki SN z 13 grudnia 2018 r., sygn. V CSK 559/17 i z 11 grudnia 2019 r., sygn. akt V CSK 382/18/.
Nie ma znaczenia dla oceny niedozwolonego charakteru tych postanowień to, w jaki sposób umowa w rzeczywistości była wykonywana i jak , po jej podpisaniu, zmieniała się jej treść.
/ por. w tym zakresie uchwalę[ 7] Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2018 r., sygn. III CZP 29/17/.
Przechodząc do oceny skutków niedozwolonego charakteru tych postanowień , wskazać na wstępie należy , iż zgodnie z treścią uchwały SN z dnia 7 maja 2021 sygn. III CZP 6/21 , której stanowisko Sąd II instancji, w składzie rozpoznającym sprawę podziela, niedozwolone postanowienie umowne jest od początku, z mocy samego prawa, dotknięte bezskutecznością na korzyść konsumenta, który ewentualnie może udzielić następczo świadomej i wolnej zgody na to postanowienie i w ten sposób przywrócić mu skuteczność z mocą wsteczną.
W rozpoznawanej sprawie , stanowisko powodów od początku sporu było jednoznaczne co do tego, iż uznają umowę za nieważną .
Eliminacja postanowień zakwestionowanych przez K. i P. A. (1) z umowy powoduje brak możliwości określenia mechanizmu oznaczenia wysokości świadczenia jakie konsument - kredytobiorca - ma otrzymać od drugiej strony- jak w rozstrzyganej sprawie w złotówkach - po przeliczeniu według kursu / ceny / kupna waluty szwajcarskiej , a następnie spełnić na rzecz banku świadczenia złotówkowe, określane w odwołaniu się do kursu sprzedaży waluty szwajcarskiej przez bank.
Zgodnie ze stanowiskiem TSUE wyrażonym w motywach wyroku z dnia 3 października 2019r sygn. C – 260/18 , postanowienie art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13 , należy wykładać w ten sposób [a jest to wykładania, którą Sądy krajowe muszą brać pod uwagę przy rozstrzyganiu indywidualnych spraw, są bowiem nią związane ], iż stoi ono na przeszkodzie wypełnianiu luk w umowach spowodowanych eliminacją klauzul uznawanych za niedozwolone , wyłącznie na podstawie przepisów krajowych o charakterze ogólnym, nie będących przepisami dyspozytywnymi lub takimi , które będą mieć zastosowanie dlatego , że strony umowy wyrażą na to wolną i uświadomioną zgodę.
Takiej regulacji ,[ jak dotąd] w polskim porządku prawnym brak.
Uznając , z tych powodów , za niezasadne kolejne zarzuty materialne strony pozwanej, które apelujący bank wywodził właśnie z oceny o możliwości wypełnienia powstałych w ten sposób luk w umowie stron, postanowieniami wynikającymi z innych norm prawa krajowego , dodać także należy , iż
nie można w sposób usprawiedliwiony przyjmować , że wolą stron , a w szczególności poprzednika prawnego strony apelującej, na przełomie września i października 2006r było zawarcie umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej bez mechanizmu waloryzacji wzajemnych świadczeń na podstawie kursów waluty polskiej i szwajcarskiej, przy równoczesnym pozostawieniu wskaźnika LIBOR stosowanego tylko w kredytach walutowych oraz waloryzowanych do takiego zagranicznego pieniądza.
Analiza treści pozostałych postanowień umownych w tym tych , które określały sposób wypłaty kwoty kredytu i warunki jej spłaty , takiemu zamiarowi w sposób nie budzący wątpliwości zaprzecza , by przypomnieć również sposób określenia wysokości należności odsetkowej i sposobu jej wyrażenia.
Skoro tak , to uzasadnionym jest wniosek ,iż tego rodzaju zabiegi , mające polegać na utrzymaniu umowy w mocy przy wyeliminowaniu jedynie postanowień składających na mechanizm przeliczenia według danych dotyczących wzajemnych relacji kursowych , na możliwość sięgnięcia po które starała się wskazywać w czasie trwania postępowania rozpoznawczego strona pozwana, są - niedopuszczalne skoro prowadziłoby to , do tak znacznego przekształcenia umowy , iż wywołałoby skutek nie dający się pogodzić z charakterem stosunku prawnego nawiązanego przez strony.
Nie dałoby się takiego przekształcenia stosunku umownego pogodzić także z celem w jakim zobowiązanie kredytowe było przez konsumentów wówczas zaciągane. K. i P. A. (1) chcieli otrzymać od banku nie walutę obcą ale kwotę wyrażoną w złotych polskich z przeznaczeniem na zakup nieruchomości lokalowej.
Wszystko to prowadzi do wniosku , wbrew odmiennemu stanowisku strony pozwanej , że Sąd I instancji nie popełnił zarzucanych mu błędów wykładni i subsumpcji dotąd omówionych norm materialnych, uznając , że żądanie ustalające jest uzasadnione .
Nie ma też racji strona pozwana podnosząc zarzut naruszenia art. 189 kpc wobec braku po stronie powodów interesu prawnego w żądaniu ustalenia.
Jakkolwiek powodowie spłacili kredyt to nadal legitymują się takim interesem w rozumieniu art. 189 kpc , formułując roszczenie ustalające albowiem jedną z form zabezpieczenia realizacji obowiązku spłaty przez nich zobowiązania kredytowego była , jak wynika z ustaleń , ustanowiona na rzecz banku hipoteka kaucyjna na ich nieruchomości , do kwoty odpowiadającej 170 % kwoty udzielonego kapitału kredytu.
W tej sytuacji , jedynie pieniężne roszczenie zwrotne służące powodom , nie zaspakaja ich uzasadnionego interesu , skoro tylko potwierdzenie nieważności umowy kredytowej pozwoli na ubieganie się przez małżonków A. o jej wykreślenie wpisu wskazanego wyżej zabezpieczenia.
Odeprzeć wobec tego należy , jako chybiony, kolejny zarzut materialny w ramach którego bank twierdził , że nie jest kosztem powodów bezpodstawnie wzbogacony
W warunkach, gdy podnoszonego błędu upatrywał jedynie w tym , iż umowa stron nie może być uznana za nieważną w całości , a odpowiadała ona warunkom stawianym przez powszechnie obowiązujące przepisy prawa wystarcza wskazać, iż przepisy kwalifikujące świadczenie powodów jako nienależne stronie przeciwnej zostały przez Sąd I instancji zastosowane prawidłowo .
Stanowią one bowiem podstawę potwierdzenia istnienia po stronie kredytodawcy obowiązku zwrotu tego świadczenia , które stanowiły łącznie zapłacone przez kredytobiorców kwoty, przekazywane stronie pozwanej a wcześniej jej poprzednikowi prawnemu w wykonaniu zobowiązania wynikającego z umowy. Były to świadczenia , które ab initio nie miały ważnej podstawy. /condictio sine causa/.
W tych okolicznościach zasadnym jest przyjęcie , iż bank jest nimi wzbogacony bezpodstawnie, a w postępowaniu rozpoznawczym jednocześnie nawet nie twierdził , iż świadczenie to bezproduktywnie zużył.
Apelacja jest uzasadniona jedynie nieznacznej części , w odniesieniu do sposobu określenia początkowych dat płatności odsetek ustawowych za opóźnienie od kwot cząstkowych wyrażanych w złotówkach i frankach szwajcarskich , składających się na roszczenie pieniężne powodów.
Podzielając w części ostatni z zarzutów materialnych strony pozwanej wskazać należy , iż nie mają racji powodowie , upatrując podstawy określenia początkowego terminu płatności tych odsetek w zakresie kwoty 156 163 , 11 zł od dnia 30 styczna 2020r a kwoty 65 769, 08 franka szwajcarskiego od dnia 10 września 2020r / takie początkowe daty płatności świadczenia odsetkowego przyjął też Sąd I Instancji uznając- jak można sądzić bo uzasadnienie wyroku na ten temat milczy - iż pierwsza z tych dat wynika ze złożenia przez kredytobiorców reklamacji z dnia 17 stycznia 2020r. a druga odpowiada dacie wniesienia pozwu.
Treść dokumentu reklamacji / por. k. 59 akt / potwierdza , iż nie może ona być traktowana jego wezwanie do zapłaty zindywidualizowanych kwot.
W tych warunkach , za pierwsze wezwanie strony pozwanej do spełnienie obu tych świadczeń należy przyjąć dopiero datę dnia następnego po dniu w którym strona przeciwna otrzymała odpis pozwu.
Jak sama to przyznaje odpowiadając na pozew / por. k. 102 akt / odpis taki otrzymała w dniu 13 października 2020r. Stąd w zakresie świadczeń pieniężnych obejmujących kwoty 156 163, 11 zł oraz część kwoty wyrażonej w walucie szwajcarskiej , w wysokości 54 181,19 CHF o taki opóźnieniu po stronie Banku (...) S.A. można zasadnie mówić dopiero od 14 października 2020r.
Nie dotyczy to jednak pozostałej części, zasądzonej w wyroku Sądu I instancji łącznej sumy wyrażonej we frankach 65 769, 08 CHF czyli 11 587, 89 franków.
Oto bowiem w odniesieniu do tej części należności zwrotnej należnej małżonkom A. o opóźnieniu po stronie byłego kontrahenta można mówić dopiero od dnia 14 czerwca 2022r. Taką datę nosi bowiem pismo procesowe strony pozwanej / w aktach brak dowodów doręczenia bankowi pism obejmujących modyfikację ilościowej roszczenia pieniężnego z 28 lutego oraz 12 kwietnia 2022r / w którym odniosła się do tej modyfikacji ostatecznie określającej granice ilościowe dochodzonego przez powodów roszczenia w walucie szwajcarskiej na sumę 65 769, 08 franka.
Zatem w odniesieniu do wskazanej wyżej sumy -11 587, 89 franków- o opóźnieniu kredytodawcy należy mówić dopiero od tej daty.
Z podanych powodów, w częściowym podzieleniu apelacyjnego zarzutu naruszenia art. 481 par 1 i 2 kc , Sąd Apelacyjny, na podstawie art. 386 par. 1 kpc , zmienił zaskarżony przez bank wyrok w sposób wskazany w punkcie I orzeczenia reformatoryjnego ,tylko w tej części uznając środek odwoławczy Banku (...) S.A. z siedziba w G. za uzasadniony.
W pozostałym zakresie apelacja strony pozwanej , jako nieuzasadniona, podlegała oddaleniu , w oparciu o art. 385 kpc [ pkt II sentencji motywowanego orzeczenia].
Podstawa rozstrzygnięcia o kosztach postępowania apelacyjnego była norma art. 100 kpc w zw. z art. 391 1 kpc , w ramach zastosowania której Sąd Odwoławczy obciążył bank całością kosztów należnych powodom , odpowiadającym wynagrodzeniu zawodowego pełnomocnika małżonków A.. Kwota należna im – łącznie z tego tytułu , stanowiąc pochodną wartości przedmiotu zaskarżenia , została ustalona na podstawie par. 2 pkt 7 w zw z par. 10 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia Ms w sprawie opłat za czynności adwokackie z dnia 22 października 2015 [ DzU z 2015 poz. 1800] Sąd przyznał tę należnośc wraz z odsetakami o których był obowiąany orzec z urzędu. [ pkt III sentencji motywowanego orzeczenia ].