Wyrok z 5 stycznia 2026, sygn. II AKa 175/25

Przewodniczący

Janusz Sulima (spr.)

Sędziowie

Grzegorz Skrodzki

Jerzy Szczurewski

Protokolant

Elżbieta Niewińska

Formularz UK 2

Sygnatura akt

II AKa 175/25

Załącznik dołącza się w każdym przypadku. Podać liczbę załączników:

2

1.  CZĘŚĆ WSTĘPNA

1.1. Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

Wyrok Sądu Okręgowego w Olsztynie z dnia 23 czerwca 2025 r. w sprawie II K 39/25

1.2. Podmiot wnoszący apelację

☐ oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego

☒ oskarżyciel posiłkowy

☐ oskarżyciel prywatny

☒ obrońca

☐ oskarżony albo skazany w sprawie o wydanie wyroku łącznego

☐ inny

1.3. Granice zaskarżenia

1.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

☒ na korzyść

☒ na niekorzyść

☒ w całości

☒ w części

co do winy

☒

co do kary

☐

co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

1.3.2. Podniesione zarzuty

Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

☒

art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

☐

art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany
w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

☒

art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

☒

art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,
jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

☒

art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

☐

art. 439 k.p.k.

☐

brak zarzutów

1.4. Wnioski

☐

uchylenie

☒

zmiana

2.  Ustalenie faktów w związku z dowodami przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy

2.1. Ustalenie faktów

2.1.1. Fakty uznane za udowodnione

Lp.

Oskarżony

Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

Dowód

Numer karty

2.1.2. Fakty uznane za nieudowodnione

Lp.

Oskarżony

Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

Dowód

Numer karty

2.2. Ocena dowodów

2.2.1. Dowody będące podstawą ustalenia faktów

Lp. faktu z pkt 2.1.1

Dowód

Zwięźle o powodach uznania dowodu

2.2.2. Dowody nieuwzględnione przy ustaleniu faktów
(dowody, które sąd uznał za niewiarygodne oraz niemające znaczenia dla ustalenia faktów)

Lp. faktu z pkt 2.1.1 albo 2.1.2

Dowód

Zwięźle o powodach nieuwzględnienia dowodu

3.  STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków

Lp.

Zarzut

Apelacja pełnomocnika oskarżycielki posiłkowej M. J. (1). A.. A. B. zaskarżyła wyrok co do pkt. I i III, a zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła:

1)  błąd w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę orzeczenia i w konsekwencji uznanie, że kwota przewłaszczenia odpowiada 98.750 zł, polegający na:

a)  niesłusznym uznaniu, w ślad za przyjętym w akcie oskarżenia zarzutem, że kwotę przewłaszczenia, czyli 309.250 zł należy pomniejszyć o kwotę 75.000 zł jako wpłatę oskarżonego na konto rodziców, podczas gdy środki te nie stanowiły wpłaty od niego, a przekazane były przez oskarżonego z jednego konta J. J. (2) na drugie i stanowiły jego własność,

b)  niesłusznym uznaniu, że kwota przewłaszczenia powinna zostać pomniejszona o kwotę 10.000 zł, jako przekazana M. J. (1) za zorganizowanie stypy, podczas gdy kwota ta zawierała się w kwocie 20.000 zł oddanej w.w. również z tytułu wydatków poniesionych przez nią na potrzeby rodziców,

c)  niesłusznym i dowolnym uznaniu, że od kwoty przewłaszczenia należy odjąć kwotę 10.000 zł jako prezent od B. i J. J. (2) dla wnuka, podczas gdy obdarowany M. K. jest wnukiem oskarżonego, a tym samym prawnukiem B. i J. J. (2), a ponadto został wykonany z konta oskarżonego, a nie pradziadków do którego oskarżony miał dostęp, co potwierdza stawiany w apelacji zarzut,

d)  nieprawidłowym, w związku z niezasadnym pomniejszeniem kwoty przywłaszczenia, ustaleniem kwoty odpowiadającej wysokości szkody poniesionej na rzecz oskarżycielki posiłkowej M. J. (1).

2)  rażącą niewspółmierność kary, z niedostatecznym uwzględnieniem znaczonego stopnia społecznej szkodliwości czynu, zamiaru i rozmiaru wyrządzonej szkody oraz faktu, że oskarżony działał na szkodę osób mu najbliższych i wbrew zakresowi umocowania do dysponowania środkami pieniężnymi należącymi do J. i B. J. (2).

Apelacja obrońcy oskarżonego J. J. (1). Radca prawny D. M. zaskarżył w całości na korzyść oskarżonego. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

1.  obrazę art. 284 § 2 k.k. polegającą na tym, że zawarty w zaskarżonym Wyroku opis czynu przypisanego Oskarżonemu nie obejmuje wszystkich znamion czynu zabronionego określonego w art. 284 § 2 k.k., mianowicie znamienia umyślności (zamiaru), w szczególności wskazania, że czyn ten został popełniony umyślnie oraz określenia postaci zamiaru.

2.  obrazę art. 284 § 2 k.k. w zw. z art. 1 § 1 k.k. w zw. z art. 115 § 1 k.k. z jednoczesną obrazą przepisów prawa procesowego tj. art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k. w zw. z art. art. 413 § 1 pkt 4 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k. w zw. z art. 414 § 1 k.p.k. polegającą na skazaniu Oskarżonego za czyn z art. 284 § 2 k.k., a zatem bezpodstawnym uznaniu, że czyn przypisany Oskarżonemu wyczerpuje znamiona przestępstwa przywłaszczenia mienia w typie kwalifikowanym, pomimo że z opisu czynu wyeliminowano kluczową przesłankę „działania z góry powziętym zamiarem", a tym samym nie wykazano zamiaru bezpośredniego, stanowiącego niezbędny element strony podmiotowej przestępstwa z art. 284 § 2 k.k., w konsekwencji czego doszło do skazania Oskarżonego za czyn, który nie zawierał wszystkich ustawowych znamion czynu zabronionego, co - zgodnie z art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k. - skutkuje niedopuszczalnością prowadzenia postępowania karnego z mocy ustawy oraz winno skutkować uniewinnieniem Oskarżonego od zarzucanego mu czynu;

3.  obrazę przepisów postępowania mających istotny wpływ na treść zaskarżonego Wyroku tj. art. 7 k.p.k. w zw. z art. 410 k.p.k. w zw. z art. 424 § 1 k.p.k. poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny materiału dowodowego, w wyniku której doszło do niesłusznego skazania Oskarżonego za czyn z art. 284 § 2 k.k., pomimo braku wiarygodnych podstaw faktycznych i prawnych, a w szczególności poprzez:

1)  bezpodstawne uznanie za niewiarygodne w części wyjaśnień Oskarżonego w zakresie przeznaczenia środków finansowych na potrzeby rodziców J., choć wyjaśnienia te pozostają spójne, logiczne oraz znajdują potwierdzenie w materiale dowodowym,

2)  bezkrytyczne uznanie za wiarygodne zeznań M. J. (1), mimo że nie posiadała ona realnej wiedzy o sytuacji finansowej i zdrowotnej rodziców, nie sprawowała nad nimi opieki, nie miała wglądu w codzienne wydatki, a jej udział w ich życiu ograniczał się do okazjonalnych zakupów — nie mogła zatem mieć rzeczywistej wiedzy o tym, na co i w jaki sposób wydatkowane były ich środki finansowe,

3)  całkowite pominięcie oczywistego konfliktu interesów - M. J. (1) była jedyną osobą, która mogła odnieść wymierną korzyść majątkową z przypisania Oskarżonemu winy, albowiem to ona zainicjowała postępowanie karne, złożyła zawiadomienie o rzekomym przestępstwie i niemal równocześnie została powołana aktem notarialnym do całości spadku po zmarłej B. J. (2), co rodzi uzasadnione wątpliwości co do jej motywacji i bezstronności jako świadka, w konsekwencji czego, Sąd I instancji dał wiarę osobie najbardziej zainteresowanej skazaniem Oskarżonego i uzyskaniem korzyści majątkowej, jednocześnie odrzucając wiarygodne, poparte logiką i doświadczeniem życiowym wyjaśnienia Oskarżonego, tym samym taka ocena dowodów rażąco narusza zasadę obiektywizmu i doprowadziła do niesłusznego przypisania Oskarżonemu czynu, którego nie popełnił;

4.  obrazę przepisów postępowania mających istotny wpływ na treść zaskarżonego Wyroku tj. art. 5 § 2 k.p.k. polegającą na rozstrzygnięciu istotnych wątpliwości faktycznych na niekorzyść Oskarżonego, wbrew zasadzie in dubio pro reo, poprzez:

1)  niezasadne przyjęcie, że Oskarżony działał z zamiarem ewentualnym przywłaszczenia powierzonych mu środków pieniężnych, podczas gdy dla przypisania odpowiedzialności z art. 284 § 2 k.k. niezbędne jest wykazanie zamiaru bezpośredniego kierunkowego, którego istnienia Sąd 1 instancji nie udowodnił, a mimo to przypisał Oskarżonemu winę,

2)  niezasadne uznanie, że Oskarżony wydatkował kwotę 98.750 zł na swoje potrzeby, bez wykazania, że jakakolwiek część z tych środków została przez niego zatrzymana lub przeznaczona na jego korzyść, podczas gdy z materiału dowodowego wynika, że środki te zostały przeznaczone na opiekę nad rodzicami, ich bieżące potrzeby oraz zgodne z ich wolą dyspozycje na rzecz rodzinnych uroczystości, kościoła czy prezenty na rzecz bliskich,

przy czym jedynymi osobami, które mogłyby potwierdzić słuszność wyjaśnień Oskarżonego co do sposobu wydatkowania środków - byli nieżyjący w chwili orzekania rodzice J. (przy czym wcześniejsze zeznania matki B. J. (2), z uwagi na wiek i stan zdrowia, nie mogą być uznane za w pełni wiarygodne źródło), tym samym wobec braku możliwości jednoznacznego zweryfikowania okoliczności sprawy, Sąd I instancji winien wszelkie wątpliwości rozstrzygnąć na korzyść Oskarżonego, co w konsekwencji doprowadziło do niesłusznego skazania Oskarżonego za czyn, którego znamion nie wykazano w sposób niebudzący wątpliwości;

5.  błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, mający istotny wpływ na treść zaskarżonego Wyroku polegający na bezpodstawnym przyjęciu przez Sąd I instancji, że Oskarżony sprzeniewierzył kwotę 98.750 zł, podczas gdy - jak wynika z całokształtu materiału dowodowego - środki te zostały w całości przeznaczone na potrzeby i opiekę nad rodzicami Oskarżonego tj. B. i J. J. (2) oraz zgodne z ich wolą dyspozycje na rzecz rodzinnych uroczystości, kościoła czy prezenty na rzecz bliskich a w szczególności poprzez:

1)  niezasadne uznanie, że Oskarżony zwrócił M. J. (1) jedynie 20.000 zł, podczas gdy w rzeczywistości łączna suma przekazanych jej środków wynosiła co najmniej 42.000 zł, w tym 22.000 zł tytułem przelewów bankowych oraz 20.000 zł w formie gotówkowej, przy czym dodatkowo Oskarżony regulował drobne bieżące wydatki gotówką w okresie, gdy nie dysponowała ona kartą bankomatową,

2)  zaniżenie kosztów konsultacji rodziców z lekarzami, które zostały oszacowane przez Sąd 1 instancji na 2.000 zł, podczas gdy rzeczywista suma wydatków wyniosła co najmniej 6.000 zł,

3)  niewłaściwe przyjęcie, że ofiary za msze święte wynosiły jedynie 3.600 zł, podczas gdy oprócz tej kwoty przekazywane były dodatkowe ofiary w formie gotówkowej m.in. 10.000 zł na budowę ołtarza, co zostało potwierdzone zeznaniami świadków,

4)  zaniżenie kosztów rehabilitacji rodziców, które zostały oszacowane przez Sąd 1 instancji na 4.000 zł, podczas gdy rzeczywista suma wydatków wynosiła co najmniej 11.200 zł;

5)  błędne hipotetyczne oszacowanie poniesionych przez Oskarżonego miesięcznych wydatków z tytułu opieki na rodzicami w wysokości 3.400 zł, podczas gdy były to wydatki ponoszone przez M. J. (1), nie zaś Oskarżonego, który wydatkował znacznie większe kwoty na utrzymanie rodziców,

6)  pominięcie faktu, że oprócz remontu generalnego przeprowadzonego w 2008 r., Oskarżony sfinansował także kolejny remont w okresie sprawowania opieki nad rodzicami, którego łączny koszt wyniósł co najmniej 20.500 zł,

7)  bezpodstawne przyjęcie, że Oskarżony przekazywał rodzicom jedynie drobne kwoty rzędu 100- 200 zł, podczas gdy z zebranego materiału dowodowego wynika, że przekazywał im regularnie znacznie wyższe kwoty ok. 1.000 zł - zgodnie z ich życzeniem,

co w konsekwencji doprowadziło do nieprawidłowego ustalenia, że Oskarżony przeznaczył na potrzeby rodziców wyłącznie kwotę 104.000 zł, podczas gdy rzeczywista suma poniesionych przez niego wydatków wyniosła co najmniej 283.100 zł i została w całości przeznaczona na potrzeby rodziców, bez jakiegokolwiek przysporzenia majątkowego po jego stronie;

6.  błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, mający istotny wpływ na treść Wyroku polegający na przyjęciu, że Oskarżony popełnił przestępstwo przywłaszczenia powierzonych mu środków pieniężnych z zamiarem ewentualnym tj. „przy okazji” dokonywania opłat i sprawowania opieki nad rodzicami, podczas gdy z zebranego materiału dowodowego jasno wynika, że Oskarżony nie miał zamiaru ich przywłaszczenia, a całość środków została przez niego wydatkowana zgodnie z wolą i życzeniem rodziców, wyłącznie na ich potrzeby, przy czym Oskarżony nie uzyskał z tego tytułu żadnej korzyści majątkowej oraz nie działał z zamiarem osiągnięcia jakiegokolwiek przysporzenia dla siebie, a przeciwnie - działał w przekonaniu, że wykonuje wolę rodziców i wywiązuje się z obowiązków, wskutek czego błędnie uznano, że Oskarżony swoim zachowaniem wypełnił wszystkie znamiona czynu zabronionego, co doprowadziło do niesłusznego przypisania mu winy i skazania, pomimo braku ku temu jakichkolwiek podstaw faktycznych czy prawnych.

☐ zasadny

☐ częściowo zasadny

☐ niezasadny

Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny

Apelacja pełnomocnika oskarżycielki posiłkowej jest w takim zakresie uzasadniona, w jakim skutkowała zmianą zaskarżonego wyroku co do kwoty przywłaszczonych pieniędzy.

Na podzielenie zasługuje jedynie zarzut dotyczący błędnego ustalenia, że kwotę przewłaszczenia, czyli 309.250 zł należy pomniejszyć o kwotę 75.000 zł jako wpłatę oskarżonego na konto rodziców. Z wyjaśnień samego oskarżonego (k.360-364) wynika, iż środki te nie stanowiły wpłaty od niego, a jedynie zostały przekazane przez niego z konta J. J. (2) na inne wspólne konto rodziców.

Na uwzględnienie nie zasługuje kolejny zarzut zawarty w apelacji pełnomocnika oskarżycielki posiłkowej jakoby kwota 10.000 zł, którą otrzymała od oskarżonego na organizacje stypy w gotówce wchodziła w skład ogólnej kwoty 20.000 zł przekazanej jej przez J. J. (1), bowiem okoliczność ta nie znajduje żadnego potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym. Przede wszystkim wynika to z zeznań złożonych przez oskarżycielkę posiłkową (k.368), która rozgraniczyła otrzymane środki, wskazując, że kwota 20.000 zł stanowiła łączne zwroty za różne wydatki związane z opieką nad rodzicami, natomiast dodatkowo otrzymała kwotę 10.000 złotych za wydatki związane ze stypą. Całkowicie chybiony jest także kolejny zarzut dotyczący błędnego ustalenia przez Sąd I instancji, że kwota 10 000 zł przekazana M. K. stanowiła prezenty od B. i J. J. (2). Okoliczność, iż M. K. jest prawnukiem pokrzywdzonych, a nie ich wnukiem, a w tytule przelewu wskazuje sformułowanie „prezent dla wnuka od babci i dziadka” nie podważa prawidłowości ustaleń Sądu I instancji co do źródła pochodzenia przekazanych środków. Kwota ta została przekazana od pradziadków B. i J. J. (2) na rzecz ich prawnuka M. K., przy czym również kwota, jak i cel przekazania środków zostały w pełni określona wolą darczyńców, a oskarżony jedynie pełnił rolę pośrednika realizując ich wyraźne polecenie. Nie sposób uznać, że sam tytuł przelewu determinuję wolę darczyńców ani nie zmienia faktu, że środki zostały przekazane zgodnie z ich wyrażanymi dyspozycjami i przeznaczeniem. Na podzielenie nie zasługuje również zarzut rażącej niewspółmierności kary podnoszony przez pełnomocnika oskarżycielki posiłkowej. Należy wskazać, iż pełnomocnik w tym zakresie ograniczył się jedynie do postawienie zarzutu, a w uzasadnieniu apelacji nie powołał żadnych okoliczności wskazujących, iż orzeczona kara powinna być surowsza. Co więcej wniósł o orzeczenie kary w wyższym wymiarze pozostawiając to uznaniu Sądu, nie wskazując jaka jego zdaniem kara będzie adekwatna.

Przechodząc do dwóch pierwszych zarzutów apelacji obrony należy zgodzić się, iż kwalifikowana postać przywłaszczenia, tj. sprzeniewierzenia należy do przestępstw kierunkowych. Zachowanie sprawcy musi być ukierunkowane na określony cel, którym jest włączenie powierzonej rzeczy do majątku sprawcy lub postępowanie z nią jak z własną w inny sposób. Istotnym elementem strony podmiotowej sprzeniewierzenia nie jest sam fakt odmowy wydania rzeczy powierzonej, lecz powody jej niezwrócenia, a więc wola włączenia rzeczy do swojego majątku lub wola postępowania z nią jak z własną (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 2003 r., sygn. akt II KKN 273/01). O zamiarze w przypadku tego typu przestępstwa nie przesądza sam fakt nieuprawnionego postępowania z rzeczą, a więc wykorzystywanie jej lub postępowanie z nią w sposób inny niż uzgodniony z właścicielem. Niezbędne jest wykazanie, że sprawca, postępując z rzeczą jak własną (animus rem sibi habendi), w sposób sprzeczny z uzgodnieniami poczynionymi z właścicielem, działał w celu włączenia rzeczy do swojego majątku i definitywnego pozbawienia osoby uprawnionej jej własności (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004 r., sygn. akt V KK 316/03, OSNKW rok 2004, z. 7-8, poz. 70).

Rację ma obrońca, iż Sąd I instancji kwalifikując czyn przypisany oskarżonemu jako przestępstwo z art. 284 § 2 k.k. tj. przywłaszczenie mienia powierzonego w typie kwalifikowanym nie wskazał istotnego elementu strony podmiotowej tego przestępstwa - działania z zamiarem bezpośrednim, który stanowi warunek niezbędny odpowiedzialności karnej z tego przepisu. Z treści wyroku Sądu I instancji wynika, iż wyeliminował z opisu czynu sformułowanie „działając z góry powziętym zamiarem”. Jednak z całokształtu materiału dowodowego wynika, iż oskarżony działał z zamiarem bezpośrednim kierunkowym. J. J. (1) miał co prawda udzielone pełnomocnictwo i dostęp do rachunku bankowego małżonków B. J. (2) i J. J. (2), ale celem tego pełnomocnictwa było korzystanie ze środków finansowych z przeznaczeniem na wydatki jego rodziców. Oskarżony mając niczym nie ograniczony dostęp do konta bankowego należącego do swoich rodziców nie tylko dokonywał przelewy tytułem wydatków związanych z potrzebami rodziców, ale także sukcesywnie przelewał (najczęściej po wpłynięciu emerytur na konto) znaczne kwoty pieniędzy na konto należące do niego i jego żony. Pomijając tutaj kwoty, które oskarżony przeznaczył na utrzymanie rodziców, a które Sąd dokładnie wskaże w dalszej części uzasadnienia, J. J. (1) przelewając regularnie kwoty, które przekraczały wydatki jego rodziców czynił to z zamiarem ich przywłaszczenia. Nadto nie reagował na prośby M. J. (1) o ich zwrot. Miał on przy tym pełną świadomość, że nie jest upoważniony do rozporządzeniami pieniędzmi tak jak swoimi. Co istotne po odwołaniu mu pełnomocnictwa do rachunku czynił dalsze zabiegi z udziałem B. J. (2), aby ta ponownie umocowała go w charakterze jej przedstawiciela oraz chciał usankcjonować prawidłowości i legalność dokonanych przez niego przelewów. Natomiast użyte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wyrażenie „niejako przy okazji” nie oznacza, iż oskarżony działał z zamiarem ewentualnym, a jedynie opisuję sposób działania oskarżonego, który dokonując przelewów pieniędzy na swoje konto przeznaczał je częściowo na różne wydatki rodziców zgodnie z ich wolą, a pozostałe na koncie kwoty pieniędzy traktował jako własne definitywnie pozbawiając ich własności rodziców. Sąd nie miał przy tym obowiązku ustalania, jak twierdzi obrońca, na jaki cel osobisty przeznaczył te pieniądze oskarżony, wystarczające jest samo ustalenie, iż nie przeznaczył ich na potrzeby swoich rodziców, co Sąd Okręgowy w niniejszej sprawie bezsprzecznie ustalił. Uwzględniając powyższe z uwagi na zakres zaskarżenia tj. wniesienie apelacji również przez pełnomocnika oskarżyciela posiłkowego, odmiennie niż przyjmuje obrońca, Sąd Apelacyjny miał możliwość uzupełnienia opisu czynu co też uczynił poprzez przyjęcie, iż zachowania zostały podjęte z góry powziętym zamiarem, w krótkich odstępach czasu. W tej sytuacji na podzielenie nie zasługiwały zarzuty dotyczące obrazy art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k. i nie zachodziła bezwzględna przyczyna odwoławcza z art. 439 § 1 pkt 9 k.p.k.

Jeżeli w opisie czynu użyto sformułowania „dokonał przywłaszczenia”, to jest to jednoznaczne z przyjęciem, że oskarżony z zamiarem bezpośrednim dopuścił się tego czynu. Jest to oczywiste, gdyż to sformułowanie zawiera w sobie zamiar bezpośredni. Niemożliwe jest bowiem przywłaszczenie rzeczy ruchomych z innym zamiarem. W opisie czynu wcale nie musiało być określone explicite, że oskarżony działał z takim a nie innym zamiarem.

Nie można podzielić stanowiska obrońcy, że Sąd pierwszej instancji naruszył zasadę swobodnej oceny dowodów wynikającą z art. 7 k.p.k. Ocena wiarygodności poszczególnych dowodów została poprzedzona ujawnieniem na rozprawie głównej pełnego materiału dowodowego i dokonana z uwzględnieniem wszystkich okoliczności, zarówno korzystnych, jak i niekorzystnych.

Nie sposób podzielić zarzutów obrony dotyczących bezkrytycznego uznania za wiarygodne zeznań M. J. (1), albowiem korespondowały z pozostałym materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie. Sąd Apelacyjny nie podzielił argumentacji obrońcy, iż jej zeznania powinny być zdyskwalifikowane z uwagi na to, iż świadek nie sprawowała stałej opieki nad rodzicami ani nie uczestniczyła w ich codziennych wydatkach. Należy podkreślić, iż to właśnie M. J. (1) przed okresem, w którym oskarżony zajmował się rodzicami, sprawowała opiekę nad nimi i zajmowała się kwestiami finansowymi, zatem mogła posiadać wiedzę o wysokości wydatków związanych z ich życiem. Także zarzut pominięcia rzekomego konfliktu interesów M. J. (1) jest niezasadny. Sam fakt, iż świadek zainicjowała postępowanie karne oraz została powołana do spadku po zmarłej B. J. (2), nie przesądza automatycznie o braku jej wiarygodności, ani nie stanowi podstawy do dyskwalifikacji jej zeznań. Należy stanowczo zaznaczyć, iż sam interes procesowy lub majątkowy świadka nie podważa wiarygodności jego zeznań.

Przechodząc dalej należy podkreślić, iż nie sposób podzielić zarzutu obrońcy oskarżonego, że z materiału dowodowego, w tym przede wszystkim wyjaśnień oskarżonego wynika, iż przelane środki zostały w całości przeznaczone na potrzeby i opiekę nad rodzicami oskarżonego tj. B. i J. J. (2) oraz zgodne z ich wolą dyspozycje na rzecz rodzinnych uroczystości, kościoła czy prezenty na rzecz bliskich. Natomiast Sąd Apelacyjny podzielił niektóre z zarzutów obrońcy co do niepełnego ustalenia wydatków na potrzeby rodziców oskarżonego. Mianowicie zgodzić się należy z obrońcą, iż oskarżony zwrócił M. J. (1) poza kwotą 20.000 zł przekazaną w gotówce także kwotę łączną 22 000 złotych tytułem przelewów bankowych. Powyższe zostało udowodnione przez oskarżonego potwierdzeniami przelewów (k.425) Sąd Apelacyjny przychylił się także do przyjęcia, iż rzeczywista suma wydatków związanych z konsultacjami rodziców oskarżonego z lekarzami wyniosła 6000 złotych, a koszty rehabilitacji to kwota 10 000 złotych. Czyniąc te ustalenia przyjął ilość i wysokość opłat za te wizyty przedstawione przez oskarżonego, kierując się jednocześnie regułą określoną w art. 5 §2 k.p.k. i wiedzą z urzędu, ile mogą wynosić wydatki z tym związane. Zasadny okazał się także zarzut dotyczący błędnego ustalenia rzeczywistych miesięcznych wydatków na potrzeby rodziców oskarżonego. Z materiału dowodowego, który Sąd Okręgowy uczynił podstawą ustaleń faktycznych tj. z treści zeznań M. J. (1) (k.366) wynika, że rzeczywiste miesięczne wydatki na potrzeby rodziców wynosiły około 4.500 zł (a nie jak wskazał Sąd I instancji 3.400 zł.), zatem należało uznać, że także w okresie sprawowania opieki nad rodzicami przez oskarżonego przeznaczał on takie kwoty na wszelkie koszty związane z ich utrzymaniem. W tym przypadku również należało wszelkie wątpliwości rozstrzygnąć na korzyść oskarżonego.

Kolejno należy wskazać, iż ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, aby oprócz kwoty 3600 złotych za „gregorianki” przekazywane były inne ofiary w formie gotówkowej na rzecz kościoła, w tym m.in. 10.000 zł na budowę ołtarza. Potwierdzeniem przekazania tej kwoty nie może być sama tabliczka z nazwiskiem p. J. znajdująca się na ołtarzu. Nadto zgromadzony materiał dowodowy, w tym wyjaśnienia oskarżonego nie uprawdopodobniają w wystarczający sposób, że oskarżony poza remontem w 2008 r. sfinansował kolejny remont w okresie sparowania opieki nad rodzicami, którego koszt miał wynosić 20 500 złotych. A co do remontu przeprowadzonego wcześniej, to tak jak przyjął Sąd Okręgowy, nie sposób uznać za racjonalne, że ponad 10 lat później oskarżony rozliczyłby ten remont pobierając pieniądze z konta rodziców.

Wbrew wywodom obrony, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie potwierdził wydatkowania pozostałych kwot wskazanych przez obrońcę, a mianowicie kwoty 9.500 zł (koszt 100 urodzin J. J. (2)), kwoty 6.000 zł tj. koszt transportu rodziców J. na święta do rodziny, czy też kwot 10.800 zł + 2.500 zł + 1.000 zł tj. koszty prezentów dla 54 członków rodziny oraz koszt prezentu dla wnuczki Z. oraz prawnuczki M..

Wskazać też należy, że o tych wydatkach oskarżony w ogóle nie wspominał w swoich wcześniejszych wyjaśnieniach. Zostały on przedstawione dopiero na etapie postępowania odwoławczego. Gdyby rzeczywiście poniósł te wydatki, to z pewnością podniósłby to to w śledztwie lub przed Sądem pierwszej instancji.

Reasumując Sąd Apelacyjny uznał, iż w okresie od 1 maja 2020 r. do 5 grudnia 2022 roku oskarżony przelał na swoje konto z konta rodziców łączną kwotę 309 250 złotych jednak od tej kwoty należało odjąć kwoty:

- 31 500 złotych (zwrot pieniędzy na konto pokrzywdzonych)

- 20 000 złotych (kwota zwrócona M. J. (1) w gotówce)

- 22 000 złotych (kwota przekazana przelewami bankowymi M. J. (1))

- 10 000 złotych (kwota przekazana przez oskarżonego M. J. (1) za organizacje stypy po zmarłym ojcu)

- 10 000 złotych (koszty rehabilitacji)

- 6000 złotych (koszty wizyt lekarskich)

- 3600 złotych (msze za zmarłych)

- 10 000 złotych (prezent dla wnuka od babci i dziadka)

- 72 000 złotych (utrzymanie rodziców przez 16 miesięcy po 4500 złotych)

Łączna kwota tych wydatków na rzecz rodziców wyniosła 185 100 złotych, więc kwota sprzeniewierzenia ustalono na kwotę 124 150 złotych.

Wniosek

Apelacja pełnomocnika oskarżycielki posiłkowej M. J. (1). Adwokat A. B. wniosła o:

a)  zmianę zaskarżonego wyroku poprzez przyjęcie, że kwota przywłaszczenia przez oskarżonego powierzonych mu pieniędzy wynosi 193.750 zł,

b)  zmianę zaskarżonego wyroku poprzez orzeczenie kary w wyższym wymiarze, według uznania Sądu,

c)  zmianę zaskarżonego wyroku poprzez orzeczenie tytułem nawiązki na rzecz pokrzywdzonej M. J. (1) kwoty 133.203 zł.

Obrońca oskarżonego na zasadzie art. 427 § 1 i 2 k.p.k. w zw. z art. 437 § 2 k.p.k. wniósł o zmianę zaskarżonego Wyroku poprzez uniewinnienie oskarżonego od zarzucanego mu czynu. Na podstawie art. 627 k.p.k. w zw. z art. 632 pkt. 2 k.p.k. wniósł o zasądzenie na rzecz oskarżonego kosztów sądowych, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

☐ zasadny

☒ częściowo zasadny

☒ niezasadny

Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny.

Na częściowe uwgzlędnienie zasługiwał wniosek o zmianę wyroku poprzez ustalenie wyższej kwoty sprzeniewierzenia niż ta wskazana przez Sąd I instancji i ustalono, że wynosi 124.150 złotych. Natomiast wniosek o zmianę wyroku poprzez orzeczenie kary w wyższym wymiarze oraz orzeczenie nawiązki na rzecz M. J. (1) okazały się niezasadne. Warto podkreślić, iż zgodnie z art. 46 § 2 k.k. Sąd może orzec nawiązkę na rzecz pokrzywdzonego w razie jego śmierci w wyniku popełnionego przez skazanego przestępstwa nawiązkę na rzecz osoby najbliższej, której sytuacja życiowa wskutek śmierci pokrzywdzonego uległa znacznemu pogorszeniu w sytuacji, gdy orzeczenie obowiązku naprawienia szkody jest znacznie utrudnione. Taka sytuacja nie miała miejsca w niniejszej sprawie.

Co do apelacji obrońcy to brak było podstaw do uwzględnienia wniosku o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uniewinnienie oskarżonego i zasądzenie kosztów na rzecz oskarżonego z przyczyn opisanych we wcześniejszej części uzasadnienia.

4.  OKOLICZNOŚCI PODLEGAJĄCE UWZGLĘDNIENIU Z URZĘDU

1.

Zwięźle o powodach uwzględnienia okoliczności

5.  ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU ODWOŁAWCZEGO

5.1. Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji

1.

Przedmiot utrzymania w mocy

Zwięźle o powodach utrzymania w mocy

5.2. Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji

1.

Przedmiot i zakres zmiany

Zmiana poprzez przyjęcie, że kwota przywłaszczonych pieniędzy wynosi 124.150 złotych i uzupełnienie opisu czynu, iż zachowania zostały podjęte z góry powziętym zamiarem, w krótkich odstępach czasu.

Warunkowe umorzenie postępowanie karnego wobec oskarżonego J. J. (1) na okres próby wynoszący 2 lata oraz obligatoryjne orzeczenia obowiązku naprawienia szkody w całości.

Zwięźle o powodach zmiany

Powody ustalenia kwoty przywłaszczenia i uzupełnienia opisu czynu zostały wyjaśnione w części uzasadnienia odnoszącej się do poszczególnych zarzutów z obu apelacji.

Wprawdzie w apelacji pełnomocnika oskarżycielki posiłkowej nie został podniesiony zarzut odnośnie braku przyjęcia, że oskarżony działał z góry powziętym zamiarem, w krótkich odstępach czasu, a także nie został podniesiony zarzut obrazy art. 12 §1 k.k., ale został uwzględniony podniesiony w apelacji zarzut dotyczący wysokości przywłaszczonej przez oskarżonego kwoty pieniężnej. Zarzut zaś błędnego ustalenia wysokości przywłaszczonej kwoty pieniędzy dotyczy sfery winy. Skoro w wypadku uwzględnienia zarzutu odwoławczego zakres orzekania na niekorzyść oskarżonego wyznaczony jest przy zastosowaniu art. 447 § 1-3 k.p.k., co wynika z obecnego brzmienia art. 433 § 1 k.p.k., to sąd odwoławczy uznając trafność wskazanego w apelacji oskarżyciela posiłkowego zarzutu dotyczącego winy mógł również dokonać korekty wyroku odnośnie innych elementów dotyczących tej sfery. Nie stanowi to naruszenia art. 434 §1 k.p.k., gdyż sąd stwierdził uchybienie podniesione w środku odwoławczym (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 listopada 2021 roku, V KK 354/20, Lex nr 3537265; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 2022 roku, V KK 288/21, lex nr 3352100).

Sąd Apelacyjny uznając, że zarówno wina sprawcy, jak też społeczna szkodliwość czynu, oceniania w perspektywie kwantyfikatorów ujętych w przepisie art. 115 § 2 k.k. nie są znaczne, przy uwzględnienie uprzedniej niekaralności oraz pozytywnej prognozy kryminologicznej przyjął, iż zaistniały podstawy formalne i materialne do warunkowego umorzenia postępowania wobec oskarżonego. Szereg okoliczności podmiotowych i przedmiotowych nakazuje uznać, że czyn oskarżonego nie cechuje się znaczną szkodliwością społeczną, jak też nie jest znaczny stopień jego winy. Podkreślić należy, że oskarżony opiekował się swoimi rodzicami i dbał o wszystkie ich potrzeby. Postawa i dotychczasowy sposób życia J. J. (1) pozwala uznać, iż fakt popełnienia przestępstwa był jedynie zdarzeniem incydentalnym w jego życiu, sam zaś oskarżony mimo umorzenia prowadzonego wobec niego postepowania będzie przestrzegał porządku prawnego i w szczególności nie popełni przestępstwa. Wyznaczony okres próby wynoszący 2 lata to czas który niewątpliwie pozwoli na zweryfikowanie założonej wobec oskarżonego pozytywnej prognozy. Podkreślić należy, że sprawa tama wyłącznie wynikła ze sporu odnośnie majątku w rodzinie oskarżonego. W gruncie rzeczy powinna być rozstrzygnięta w drodze postępowania cywilnego a nie karnego.

Rozstrzygając o obligatoryjnym w przypadku warunkowego umorzenia postępowania obowiązku naprawienia szkody Sąd Apelacyjny miał na uwadze orzeczenie Sądu Rejonowego w. S. z dnia (...) stwierdzające, że spadek po J. J. (2) na podstawie ustawy z dobrodziejstwem inwentarza nabyła żona B. J. (2) w 12/48 części oraz synowie E. J., Z. J., J. J. (1), B. J. (1) i córka M. J. (1) po 6/48 części, a wnuczki K. K. (1) i M. J. (2) w 3/48 części (k.279) oraz postanowienie Sądu Rejonowego w. S. z dnia (...) stwierdzające, że spadek po B. J. (2) na podstawie testamentu notarialnego z dnia (...), otwartego i ogłoszonego w Sądzie Rejonowym w S. w dniu (...) nabyła w całości córka M. J. (1) z dobrodziejstwem inwentarza (k.297)

W związku z powyższym należało nałożyć na oskarżonego obowiązek naprawienia szkody w całości poprzez zapłatę w terminie 10 miesięcy od dnia uprawomocnienia się wyroku na rzecz:

- M. J. (1) w kwocie 85.353.13 złotych (na to składa się 62 075 złotych - ½ z kwoty 124 150 złotych z spadkobrania testamentowego po matce, 15 518,75 zł stanowiąca 12/48 części, którą to część spadku nabyła pierwotnie B. J. (2) po mężu oraz kwotę 7759,38 złotych tj. 6/48 części spadku, którą M. J. (1) nabyła po swoim ojcu J. J. (2).

- E. J., Z. J. i B. J. (1) kwoty po 7.759,38 złotych w związku przysługujących im częściami spadku w wysokości po 6/48 po ich ojcu J. J. (2);

- K. K. (2) i M. J. (2) kwoty po 3879,69 złotych w związku z spadkobraniem w 3/48 części po ich dziadku J. J. (2).

5.3. Uchylenie wyroku sądu pierwszej instancji

5.3.1. Przyczyna, zakres i podstawa prawna uchylenia

1.1.

☐ art. 439 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia

2.1.

Konieczność przeprowadzenia na nowo przewodu w całości

☐ art. 437 § 2 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia

3.1.

Konieczność umorzenia postępowania

☐ art. 437 § 2 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia i umorzenia ze wskazaniem szczególnej podstawy prawnej umorzenia

4.1.

☐ art. 454 § 1 k.p.k.

Zwięźle o powodach uchylenia

5.3.2. Zapatrywania prawne i wskazania co do dalszego postępowania

5.4. Inne rozstrzygnięcia zawarte w wyroku

Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

Przytoczyć okoliczności

6.  Koszty Procesu

P unkt rozstrzygnięcia z wyroku

Przytoczyć okoliczności

II

III

Na podstawie art. 627 k.p.k. w zw. z art. 629 k.p.k. zasądzono od oskarżonego J. J. (1) na rzecz oskarżycielki posiłkowej M. J. (1) 4.260 złotych tytułem zwrotu wydatków poniesionych w I i II instancji. Zasądzenie poniesionych wydatków przez oskarżycielkę posiłkową w postępowaniu pierwszoinstancyjnym stało się koniczne z uwagi na uchylenie wyroku Sądu Okręgowego w całości.

Zgodnie z art. 7 i 10 ust. 1 ustawy z dnia 23 czerwca 1973 r. o opłatach w sprawach karnych obciążono oskarżonego opłatą w wysokości 80 złotych, a o pozostałych kosztach procesu orzeczono na podstawie art. 629 k.p.k. w zw. z art. 627 k.p.k.

7.  PODPIS