Wyrok z 21 stycznia 2026, sygn. I ACa 900/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 21 stycznia 2026 r.

Sąd Apelacyjny we Wrocławiu I Wydział Cywilny w składzie:

Przewodniczący: SSA Jacek Gołaczyński

Protokolant: Piotr Józwik

po rozpoznaniu w dniu 7 stycznia 2026 r. we Wrocławiu na rozprawie

sprawy z powództwa M. O. i C. O.

przeciwko (...) S.A. w P.

o zapłatę

na skutek apelacji pozwanego

od wyroku Sądu Okręgowego w Legnicy

z dnia 15 grudnia 2023 r. sygn. akt I C 596/22

1.  zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że:

- w pkt I zasądza od strony pozwanej (...) S.A. z siedzibą w P. na rzecz powodów M. O. i C. O. łącznie kwotę 263 690,17 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienia od dnia 30 lipca 2022 r. do dnia zapłaty,

- w pkt III znosi wzajemnie koszty postępowania między stronami,

2.  oddala apelację w pozostałym zakresie,

3.  zasądza od powodów na rzecz strony pozwanej 11 170,94 zł kosztów postępowania apelacyjnego z ustawowymi odsetkami w wysokości odsetek za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za okres od dnia uprawomocnienia się orzeczenia zawartego w tym punkcie do dnia zapłaty.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z 15 grudnia 2023 r. Sąd Okręgowy w Legnicy zasądził od strony pozwanej (...) S.A. z siedzibą w P. na rzecz powodów M. O. i C. O. łącznie kwotę 203.681,48 złotych oraz 59.653,27 CHF z ustawowymi odsetkami za opóźnienie:

- od kwot 188.690,76 zł i 59.653,27 CHF od dnia 30 lipca 2022 r. do dnia zapłaty,

- od kwoty 14.990,72 zł od dnia 1 października 2022 r. do dnia zapłaty;

W pozostałym zakresie powództwo podlegało oddaleniu. Nadto Sąd zasądził od strony pozwanej na rzecz powodów łącznie kwotę 11.834,00 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, w tym kwotę 10.800,00 zł tytułem kosztów zastępstwa prawnego oraz kwotę 34,00 zł tytułem opłat skarbowych – z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty.

Apelację od wyroku wywiodła strona pozwana, zaskarżając go w części tj. co do pkt I i III, wnosząc przy tym o zmianę wyroku w zaskarżonej części poprzez oddalenie powództwa. Skarżący domagał się także zasądzenia od powodów na swoją rzecz kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa według norm przepisanych. Orzeczeniu zarzucono naruszenie art. 227 k.p.c. w zw. z art. 205 ³ § 2 k.p.c., art. 205 ¹² § 1 i 2 k.p.c., art. 232 k.p.c., art. 235 ² § 1 pkt 2, 3 i 5 k.p.c. w zw. z art. 278 § 1 k.p.c., art. 233 § 1 k.p.c., art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 353 ¹ k.c. oraz art. 385 ¹ § 1 i 2 k.c., art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 69 prawa bankowego, art. 65 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 56 k.c., art. 354 k.c. i art. 385 § 2 k.c., art. 385 ¹ § 1 k.c. w zw. z art. 385 ² k.c., art. 65 § 1 k.c. oraz art. 481 § 1 k.c. w zw. z art. 455 k.c. Wskazane zarzuty zostały rozwinięte na stronach 2-6 złożonej apelacji.

Strona powodowa w odpowiedzi na apelację wniosła o jej oddalenie w całości jako bezzasadnej oraz zasądzenie od strony pozwanej na rzecz powodów kosztów postępowania apelacyjnego według norm przepisanych.

Pismem procesowym złożonym w dniu 2 stycznia 2026 r. strona pozwana podniosła, że w postępowaniu wytoczonym przez (...) S.A. z siedzibą w P. przeciwko M. O. i C. O. o zapłatę kwoty wypłaconego w ramach nieważnej umowy kredytowej z 20 kwietna 2007 r. kapitału, kredytobiorcy podnieśli zarzut potrącenia. W oświadczeniu o potrąceniu z 17 września 2025 r. skierowanym do pozwanego Banku powodowie wskazali, że przedstawiają do potrącenia przysługująca im wierzytelność stwierdzoną nieprawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Legnicy z 15 grudnia 2023 r. z wierzytelnością pozwanego Banku z tytułu wypłaconego kredytobiorcom kapitału kredytu w kwocie 212 220,59 zł. Przy czym w pierwszej kolejności kredytobiorcy przedstawiają do potrącenia należności odsetkowe (oświadczenie o potrąceniu k. 346).

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja strony pozwanej podlegała uwzględnieniu w części.

Podstawą rozpoznania apelacji były ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Okręgowy, ujęte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, jako że znajdowały one pełne oparcie w zebranym w niniejszym postępowaniu materiale dowodowym. Sąd pierwszej instancji przeprowadził wnikliwe postępowanie dowodowe i poczynił szczegółowe, a przede wszystkim prawidłowe ustalenia faktyczne, które przedstawiają fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy i które nie wymagały uzupełnienia w postępowaniu apelacyjnym. Powtarzanie tych ustaleń Sądu pierwszej instancji nie było konieczne i Sąd Apelacyjny przy zastosowaniu art. 387 § 2 ¹ pkt 1 k.p.c. władny był poprzestać na stwierdzeniu, że ustalenia te uznaje w całości za własne.

W tym miejscu należy również odwołać się do stanowiska prezentowanego przez Sąd Najwyższy w jednym z nowszych judykatów, a zgodnie z którym Sąd II instancji ma obowiązek rozważenia wszystkich zarzutów, ale nie ma obowiązku indywidualnego odnoszenia się do każdego z nich, a także do każdego przepisu wskazanego jako podstawa zarzutu. Sąd powinien dostrzec podnoszone w apelacji problemy i zarzuty merytoryczne i wspólnie się do nich odnieść, bez względu na to, ile i które przepisy zostałyby wskazane jako podstawa każdego problemu (por. post. SN z 11.04.2019r., sygn. akt IV CSK 432/18). Podnieść należy, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego zdarza się jeszcze bardziej liberalne stanowisko w tym zakresie, bowiem w wyroku z dnia 24 kwietnia 2008 r., sygn. akt IV CSK 48/08 przyjęto, że obrazę art. 378 § 1 k.p.c. stanowi tylko brak rozważenia tych zarzutów apelacji, które są istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Uwagę tę Sąd Apelacyjny czyni z powodu wielości zarzutów podniesionych w apelacji pozwanego, przy czym wiele z nich, choć ujętych jest w ramy odrębnych jednostek redakcyjnych, odnosi się w rzeczywistości to tożsamych uchybień sądu pierwszej instancji.

W pierwszym rzędzie Sąd Odwoławczy odniesie się do kwestii dowodowych z uwagi na podniesiony w apelacji zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. oraz zgłoszony wniosek w trybie art. 380 k.p.c. W myśl przywołanego przepisu art. 233 § 1 k.p.c., Sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Ocena dowodów polega na ich zbadaniu i podjęciu decyzji, czy została wykazana prawdziwość faktów, z których strony wywodzą skutki prawne. Celem Sądu jest tu dokonanie określonych ustaleń faktycznych, pozytywnych bądź negatywnych i ostateczne ustalenie stanu faktycznego stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia. Ocena wiarygodności mocy dowodów przeprowadzonych w danej sprawie wyraża istotę sądzenia w części obejmującej ustalenie faktów, ponieważ obejmuje rozstrzygnięcie o przeciwnych twierdzeniach stron na podstawie własnego przekonania sędziego powziętego w wyniku bezpośredniego zetknięcia ze świadkami, stronami, dokumentami i innymi środkami dowodowymi. Powinna odpowiadać regułom logicznego rozumowania wyrażającym formalne schematy powiązań między podstawami wnioskowania i wnioskami oraz uwzględniać zasady doświadczenia życiowego wyznaczające granice dopuszczalnych wniosków i stopień prawdopodobieństwa ich występowania w danej sytuacji. Jeżeli z określonego materiału dowodowego Sąd wyprowadza wnioski logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, to ocena Sądu nie narusza reguł swobodnej oceny dowodów (art. 233 § 1 k.p.c.) i musi się ostać choćby w równym stopniu, na podstawie tego materiału dowodowego, dawały się wysnuć wnioski odmienne. Tylko w przypadku, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami, lub gdy wnioskowanie Sądu wykracza poza schematy logiki formalnej albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia jednoznacznych praktycznych związków przyczynowo-skutkowych to przeprowadzona przez Sąd ocena dowodów może być skutecznie podważona. Podkreślić należy, że samo przekonanie o innej niż przyjął Sąd doniosłości poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie niż ocena Sądu nie może stanowić o skuteczności zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., tak samo zresztą o powyższym nie stanowi subiektywne przekonanie o słuszności dochodzonego roszczenia, czy też jej poczucie niesprawiedliwości. O skuteczności zarzutu naruszenia 233 § 1 k.p.c. nie stanowi również to, że apelant przedstawi, czy też w oparciu o dostępny materiał dowodowy wykreuje odmienny aniżeli Sąd stan faktyczny.

Na materiał dowodowy w rozpoznawanej sprawie składały się w przewarzającej mierze dowody z dokumentów, których autentyczność i wiarygodność nie była kwestionowana przez żadną ze stron. Wszystkie zarzuty dotyczące oceny przedstawionych sądowi dowodów i czynienia w oparciu o nie ustaleń faktycznych podnoszone przez skarżącego stanowią wyłącznie subiektywną, niczym niepopartą polemikę ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji i świadczą o zbagatelizowaniu przez stronę pozwaną wadliwości zawartej umowy między spornymi stronami, za którą pełną odpowiedzialność ponosi strona pozwana. Skarżący interpretując dowody zgromadzone w toku postępowania pierwszoinstancyjnego w sposób korzystny dla siebie usiłuje wykreować odmienny stan faktyczny aniżeli ten ustalony przez Sąd Okręgowy.

Postępowanie dowodowe, wbrew stanowisku skarżącego nie wymagało także uzupełnienia. W szczególności niecelowe byłoby dopuszczenie dowodu z opinii biegłego z zakresu ekonomii ze specjalnością w zakresie bankowości. Sąd Okręgowy szczegółowo wyjaśnił z jakich przyczyn zgłoszony wniosek o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego podlegał pominięciu. Sąd Apelacyjny w pełni podzielił przy tym stanowisko Sądu pierwszej instancji dotyczące tego, że jednostronność i dowolność ustalania kursu walut przez pozwany Bank wynikała już z samej konstrukcji kwestionowanych klauzul waloryzacyjnych, a poczynienie tego ustalenia nie wymagało wiadomości specjalnych.

Konkludując, zarzuty naruszenia art. 227 k.p.c. w zw. z art. 205 ³ § 2 k.p.c., art. 205 ¹² § 1 i 2 k.p.c., art. 232 k.p.c., art. 235 ² § 1 pkt 2, 3 i 5 k.p.c. w zw. z art. 278 § 1 k.p.c., art. 233 § 1 k.p.c. nie zasługiwały na uwzględnienie.

Pomimo wielości zgłoszonych w apelacji zarzutów w przeważającej większości odnosiły się one do kilku kwestii o zasadniczym znaczeniu dla rozstrzygnięcia. Do kwestii tych należy zaliczyć ocenę abuzywności zakwestionowanych klauzul waloryzacyjnych, możliwość utrzymania umowy w mocy pomimo abuzywności wskazanych klauzul oraz prawidłowość dokonania rozliczeń nieważnej umowy kredytowej. W dalszej części rozważań Sąd Odwoławczy odniesie się do przedmiotowych zagadnień.

W ocenie Sądu Apelacyjnego za trafne należy uznać stanowisko zgodnie, z którym postanowienia określające mechanizm waloryzacji zawarty w umowie kredytowej, spełniają przesłanki uznania ich za nieobowiązujące na podstawie art. 385 ¹ k.c., a po ich wyeliminowaniu w prawie krajowym brak jest przepisów dyspozytywnych pozwalających na ich zastąpienie. W konsekwencji po wyeliminowaniu przedmiotowych klauzul utrzymanie umowy o charakterze zamierzonym przez strony nie jest możliwe, co przemawia za jej nieważnością.

Problematyka abuzywności klauzul wprowadzających mechanizm waloryzacji do umów kredytów frankowych była przedmiotem licznych orzeczeń zarówno Sądu Najwyższego jak i Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Obecnie orzecznictwo w tym przedmiocie należy uznać za utrwalone. Warunkiem uznania postanowienia umownego za abuzywne jest ustalenie, że kształtuje ono prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (art. 385 ¹ k.c.). Postanowienie umowne jest sprzeczne z dobrymi obyczajami, gdy można rozsądnie założyć, że kontrahent konsumenta, traktujący go w sposób sprawiedliwy i słuszny, uwzględniający jego prawnie uzasadnione roszczenia, nie mógłby racjonalnie się spodziewać, że konsument zaakceptowałby w ramach negocjacji klauzulę będącą źródłem braku równowagi stron (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 stycznia 2016 r. I CSK 125/15). TSUE w wyroku z dnia 3 października 2019 r. w sprawie C-260/18 (J.) – stwierdził, że klauzule, które pozwalają na jednostronne ustalanie kursów wymiany walut przez banki, są sprzeczne z zasadą przejrzystości. Kluczowe w tej sprawie było, że konsument, zawierając umowę kredytową, nie miał pełnej wiedzy o tym, jak bank ustala kurs wymiany waluty i w jaki sposób to wpływa na wysokość jego zobowiązania. TSUE stwierdził, że takie klauzule są abuzywne i nie wiążą konsumenta. Trybunał swoje stanowisko w przedmiocie abuzywności klauzul regulujących zasady ustalania kursów walutowych podtrzymał w kolejnych wyrokach m.in. w wyroku z dnia 16 lipca 2020 r. w sprawie C-66/19 czy wyroku z dnia 22 maja 2025 r. w sprawie C-124/23. W szczególności TSUE zwrócił uwagę na konieczność zapewnienia, aby kredytobiorca miał pełną świadomość ryzyka walutowego i przewidywalności swoich zobowiązań.

Mając na uwadze orzecznictwo TSUE Sąd Najwyższy w swoich wyrokach dostosował krajową praktykę orzeczniczą do standardów ochrony konsumentów wynikających z prawa Unii Europejskiej. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17 wskazał, że mechanizm ustalania przez bank kursów waluty, pozostawiający bankowi swobodę, jest w sposób oczywisty sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco narusza interesy konsumenta, zaś klauzula, która nie zawiera jednoznacznej treści i przez to pozwala na pełną swobodę decyzyjną przedsiębiorcy w kwestii bardzo istotnej dla konsumenta, dotyczącej kosztów kredytu, jest klauzulą niedozwoloną. Także w wyroku z 21 czerwca 2023 r., sygn. akt III CSK 246/23 SN uznał, że klauzula waloryzacyjna jest abuzywna, ponieważ bank mógł dowolnie ustalać kurs wymiany waluty, co powodowało, że konsument nie miał żadnej kontroli nad wysokością swojego zadłużenia. Sąd zaznaczył, że klauzule takie naruszają zasadę przejrzystości umowy oraz zasadę równości stron (por. także wyrok SN z 19 września 2018 r., I CNP 39/17; wyrok SN z 24 października 2018 r., II CSK 632/17; wyrok SN z 13 grudnia 2018 r., V CSK 559/17; wyrok SN z 27 lutego 2019 r., II CSK 19/18; wyrok SN z 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17; wyrok SN z dnia 29 października 2019 r., IV CSK 309/18; wyrok SN z dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18; wyrok SN z dnia 30 września 2020 r., I CSK 556/18; wyrok SN z dnia 20 marca 2023 r., sygn. akt V CSK 305/22; wyrok SN z dnia 13 maja 2023 r., sygn. akt III CSK 465/22; wyrok SN z dnia 5 czerwca 2023 r., sygn. akt IV CSK 380/22; wyrok SN z dnia 7 listopada 2023 r., sygn. akt V CSK 412/23; wyrok SN z dnia 12 stycznia 2024 r., sygn. akt III CSK 527/23; wyrok SN z dnia 4 czerwca 2024 r., sygn. akt IV CSK 305/24).

Jak zatem wynika z przytoczonych judykatów, kwestia abuzywności klauzul waloryzacyjnych zawartych w umowach kredytowych denominowanych/indeksowanych do franka szwajcarskiego nie rodzi już wątpliwości interpretacyjnych i jest rozstrzygana w sposób jednolity.

Skoro postanowienia określające mechanizm waloryzacji stanowiły niedozwolone postanowienia umowne i zgodnie z art. 353 ¹ § 1 i 2 k.c. nie wiązały kredytobiorców będących konsumentami, co oznacza konieczność wyeliminowania ich z umowy, należało rozważyć czy umowa stron może – bez tych postanowień – nadal obowiązywać i być wykonywana oraz, czy postanowienia te mogą ewentualnie zostać zastąpione przepisami dyspozytywnymi. Należy podnieść, że bez klauzuli waloryzacyjnej umowa kredytowa nie może należycie być realizowana bowiem nie zawiera wszystkich elementów koniecznych dla określenia treści stosunku prawnego. Po wyeliminowaniu mechanizmu waloryzacji nie wiadomo ile wynosiłaby kwota kredytu, jak również brak byłoby możliwości oszacowania wysokości poszczególnych rat, zabrakłoby bowiem jakiegokolwiek miernika określającego ich wysokość.

Trybunał Sprawiedliwości UE w przywołanym już wyroku z dnia 3 października 2019 r., C-260/18 jednoznacznie stwierdził, że art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie wypełnieniu luk w umowie, spowodowanych usunięciem z niej nieuczciwych warunków, które się w niej znajdowały, wyłącznie na podstawie przepisów krajowych o charakterze ogólnym, przewidujących, że skutki wyrażone w treści czynności prawnej są uzupełniane w szczególności przez skutki wynikające z zasad słuszności lub ustalonych zwyczajów, które nie stanowią przepisów dyspozytywnych lub przepisów mających zastosowanie, w przypadku gdy strony umowy wyrażą na to zgodę (vide: M. J. przeciwko (...) M. L.-118/17, JZ vs (...). I innym C-932/19). TSUE dokonał negatywnej oceny możliwości (zgodności z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/16) podstawienia w miejsce niewiążących konsumenta postanowień umownych rozwiązań opartych na ogólnych normach odzwierciedlonych w przepisach art. 56 k.c., 65 k.c., 3531 k.c., 354 k.c. (pkt. 8 - 11 oraz pkt 59, 60, 61 i 62 wyroku).

Pogląd o nieważności umów kredytowych z uwagi na abuzywność zawartych w nich klauzul waloryzacyjnych i brak możliwości uzupełnienia ich postanowień przepisem o charakterze dyspozytywnym został jednoznacznie wyrażony w orzecznictwie Sądu Najwyższego (m.in. wyrok z 27 listopada 2019 r., sygn. II CSK 483/18; wyrok z 26 kwietnia 2022 r., II CSKP 550/22; wyrok z 3 lutego 2022 r., II CSKP 415/22; wyrok SN z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18; wyrok SN z 3 lutego 2022 r., II CSKP 415/22; wyrok SN z 3 lutego 2022 r., II CSKP 459/22; wyrok SN z 3 lutego 2022 r., II CSKP 975/22; wyrok SN z 3 marca 2022 r., II CSKP 520/22; wyrok SN z 17 marca 2022 r., II CSKP 474/22; wyrok SN z 23 marca 2022 r., II CSKP 532/22; wyrok SN z 13 kwietnia 2022 r., II CSKP 15/22; wyrok SN z 26 kwietnia 2022 r., II CSKP 550/22; wyrok SN z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22; wyrok SN z 10 maja 2022 r., II CSKP 694/22; wyrok SN z 11 maja 2022 r., II CSKP 320/22; wyrok SN z 19 maja 2022 r., II CSKP 792/22; wyrok SN z 19 maja 2022 r., II CSKP 797/22; wyrok SN z 19 maja 2022 r., II CSKP 1104/22; wyrok SN z 20 maja 2022 r., II CSKP 713/22; wyrok SN z 20 maja 2022 r., II CSKP 796/22; wyrok SN z 20 maja 2022 r., II CSKP 943/22; wyrok SN z 29 września 2022 r., II CSKP 139/22; wyrok SN z 13 października 2022 r., II CSKP 864/22; wyrok SN z 15 grudnia 2022 r., II CSKP 1263/22; wyrok SN z 26 stycznia 2023 r., II CSKP 272/22; wyrok SN z 24 stycznia 2023 r., II CSKP 303/22; wyrok SN z 26 stycznia 2023 r., II CSKP 454/22; wyrok SN z 26 stycznia 2023 r., II CSKP 875/22; wyrok SN z 31 stycznia 2023 r., II CSKP 941/22; wyrok SN z 31 stycznia 2023 r., II CSKP 1200/22; wyrok SN z 7 lutego 2023 r., II CSKP 1334/22) oraz orzecznictwie sądów powszechnych (por. m.in. wyrok SA w Szczecinie z 12 marca 2020 r., I ACa 257/19; wyrok SA w Warszawie z 12 lutego 2020 r., V ACa 297/19; wyrok SA w Warszawie z 29 stycznia 2020 r., I ACa 67/19; wyrok SA w Poznaniu z 13 stycznia 2020 r., I ACa 1205/18; wyrok SA w Warszawie z 30 grudnia 2019 r., I ACa 697/18; wyrok SA w Białymstoku z 19 czerwca 2019 r., I ACa 250/19).

Podkreślenia również wymaga, że gdyby mechanizm uzupełniania postanowień umowy przepisem prawa o charakterze dyspozytywnym uznać za powszechny prowadziłoby to do niepożądanego zjawiska, w którym każdy przedsiębiorca mógłby wprowadzać nieuczciwe warunki w umowie licząc, że nie każdy kontrahent zakwestionuje je w drodze procesu, a jeśli już do niego dojdzie, Sądy zmienią kwestionowane postanowienia i przywrócą stan równowagi między stronami. Niezasadność, a także niedopuszczalność takiej ingerencji Sądu krajowego w treść łączącej strony umowy kredytu indeksowanego została wyczerpująco wyjaśniona i umotywowana przez TSUE w sprawie C-212/20 (motyw 79).

W obliczu poczynionych wyżej rozważań Sąd Apelacyjny nie miał wątpliwości, że w polskim systemie prawnym brak jest przepisów dyspozytywnych, którymi można byłoby zastąpić niedozwolone postanowienia umowne. W konsekwencji abuzywność klauzul wprowadzających do umowy kredytowej mechanizm waloryzacji implikuje nieważność całej umowy. Stąd zarzuty apelacyjne kwestionujące abuzywność klauzul waloryzacyjnych oraz uznanie umowy kredytowej za nieważną nie znalazły aprobaty Sądu Apelacyjnego.

W ostatniej kolejności rozważenia wymagało w jaki sposób powinno dokonywać się rozliczenia wzajemnych świadczeń stron znajdujących swoje oparcie w nieważnej umowie kredytowej. Kredytobiorca powinien bowiem rozliczyć się z wypłaconego mu kredytu, a kredytodawca z otrzymanych spłat. Sąd Najwyższy wskazał, że rozliczenie takie odbywa się na podstawie art. 410 § 1 w zw. z art. 405 k.c. (uchwała SN z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21; uchwała SN z dnia 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22).

W orzecznictwie Sądu Najwyższego przeważa pogląd, iż w art. 410 § 1 k.c. ustawodawca przesądził, iż samo spełnienie świadczenia nienależnego jest źródłem roszczenia zwrotnego, przysługującego zubożonemu i nie ma potrzeby ustalania, czy i w jakim zakresie spełnione świadczenie wzbogaciło accipiensa, ani czy na skutek tego świadczenia majątek solvensa uległ zmniejszeniu. Samo bowiem spełnienie świadczenia wypełnia przesłankę zubożenia po stronie powoda, a uzyskanie tego świadczenia przez pozwanego - przesłankę jego wzbogacenia.

Taki pogląd SN przedstawił w uchwale 7 sędziów z 7 maja 2021 r. III CZP 6/21 i w uchwale z 16 lutego 2021 r. III CZP 11/20 i podziela go także w dalszych orzeczeniach – vide np. postanowienie z dnia 12 kwietnia 2023 r. I CSK 5214/22, wyrok SN z dnia 16 maja 2023 r. II CSKP 1042/22, postanowienie Sądu Najwyższego z 30 czerwca 2023 r. I CSK 2236/22, postanowienie Sądu Najwyższego z 22 sierpnia 2023 r. I CSK 7006/22, postanowienie Sądu Najwyższego z 19 grudnia 2023r. I CSK 2062/23.

W uzasadnieniu uchwały z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, Sąd Najwyższy przedstawił szczegółowo argumenty przemawiające zarówno za przyjęciem teorii salda, jak i dwóch kondykcji. Największe znaczenie wśród nich wydaje się mieć argument natury dogmatycznej, zgodnie z którym w razie uznania, że umowa stanowiąca faktyczną podstawę obu świadczeń nie wiąże, świadczenia te muszą być potraktowane jako niezależne od siebie zdarzenia prawne, wywołujące powstanie odrębnych stosunków prawnych mających źródło w bezpodstawnym wzbogaceniu (nienależnym świadczeniu). W polskim systemie prawnym nie ma zaś zasady automatycznego umorzenia przeciwstawnych wierzytelności, które przysługują dwóm podmiotom wobec siebie z różnych stosunków prawnych.

W odniesieniu do wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 19 czerwca 2025 r., C-396/24, w którym przyjęto zasadność stosowania teorii salda w sytuacji, gdy roszczenia o zwrot świadczenia spełnionego na podstawie nieważnej umowy kredytu dochodzi bank, Sąd Najwyższy wskazał, że przyjęcie teorii dwóch kondykcji jest rozwiązaniem właściwszym, gdyż wywiera pożądany skutek prewencyjny i lepiej zabezpiecza interesy konsumenta. W wyroku z 19 czerwca 2025 r., C-396/24, TSUE dokonywał interpretacji art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13, zgodnie z którym państwa członkowskie Unii Europejskiej są zobowiązane zapewnić stosowne i skuteczne środki mające na celu zapobieganie dalszemu stosowaniu nieuczciwych warunków w umowach zawieranych przez sprzedawców lub dostawców [przedsiębiorców] z konsumentami. Nie sposób uznać, że zastosowanie teorii dwóch kondykcji w stanie faktycznym sprawy mogłoby w jakikolwiek sposób pozostawać w sprzeczności z realizacją tego celu. Teoria ta niewątpliwie ułatwia konsumentowi realizację jego własnego roszczenia. Jego wysokość jest wówczas wyrażona prostą sumą spełnionych świadczeń, co pozwala uniknąć konieczności dokonywania rozliczenia, które mogą okazać się skomplikowane. Konsument dysponuje przy tym większą liczbą opcji realizacji swoich praw, w tym może dochodzić zwrotu całego spełnionego świadczenia, i może również podjąć decyzję o potrąceniu roszczenia o ich zwrot z roszczeniem banku, jeżeli uzna tę opcje za korzystniejszą dla siebie (wyrok SN z 5 września 2025 r., II CSKP 550/24).

Na potrzeby dokonania rozliczenia stron relewantne pozostaje, że z zestawienia dokonanych przez powodów spłat wynika, że na rzecz Banku uiścili oni sumarycznie 203 681,48 zł oraz 59 653,27 CHF, natomiast kwota wypłaconego powodom kredytu wynosiła 212 220,59 zł. Co do zasady zatem Sąd pierwszej instancji prawidłowo zasądził w zaskarżonym wyroku na rzecz powodów kwoty 203 681,48 zł oraz 59 653,27 CHF. Jednakże w toku postępowania apelacyjnego (tj. we wrześniu 2025 r.) wierzytelność przysługująca powodom częściowo wygasła na skutek złożonego przez nich oświadczenia o potrąceniu. Jak bowiem wskazała strona pozwana w postępowaniu wytoczonym przez (...) S.A. z siedzibą w P. przeciwko M. O. i C. O. o zapłatę kwoty wypłaconego w ramach nieważnej umowy kredytowej z 20 kwietna 2007 r. kapitału, kredytobiorcy podnieśli zarzut potrącenia. W oświadczeniu o potrąceniu z 17 września 2025 r. skierowanym do pozwanego Banku powodowie wskazali, że przedstawiają do potrącenia przysługująca im wierzytelność stwierdzoną nieprawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Legnicy z 15 grudnia 2023 r. z wierzytelnością pozwanego Banku z tytułu wypłaconego kredytobiorcom kapitału kredytu w kwocie 212 220,59 zł. Przy czym w pierwszej kolejności kredytobiorcy przedstawiają do potrącenia należności odsetkowe (oświadczenie o potrąceniu k. 346). Jak wynika z art. 498 k.c. gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z nich może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony, jeżeli przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku, a obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym. Wskutek potrącenia obie wierzytelności umarzają się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej. Umorzenie następuje ze skutkiem ex tunc. Kredytobiorcy w złożonym oświadczeniu o potrąceniu wskazali, że kwota 59 653,27 CHF w dacie złożenia oświadczenia o potrąceniu stanowiła równowartość 272 229,28 zł. Tym samym w ramach należności głównej wierzytelność powodów z tytułu uiszczonych rat kapitałowo-odsetkowych wynosiła 475 910,76 zł. W tym miejscu wskazać należy, że w ocenie Sądu Apelacyjnego powodowie nie mogli skutecznie przedstawić do potrącenia wierzytelności odsetkowej. Jak bowiem zasadnie podniósł Sąd Najwyższy jeżeli umorzenie dokonuje się w wyznaczonym w tym przepisie momencie przeszłości, ulegają mu wierzytelności w takim rozmiarze, w jakim się wówczas znajdowały, a nie w wielkości, której - wobec wcześniejszego umorzenia - nigdy nie osiągnęły (wyrok z 15 maja 2013 r. III CSK 302/12). Retroaktywność oświadczenia z art. 499 k.c. powoduje, że oprócz umorzenia wierzytelności, należy brać pod uwagę jeszcze dalsze jego skutki. Za niebyłe należy uznać te następstwa istnienia wierzytelności, związane z upływem czasu, które powstały między jej umorzeniem a chwilą, gdy uprawniony, po powstaniu stanu potrącalności, złożył stosowne oświadczenie woli. W szczególności, jeżeli we wskazanym czasie dłużnik popadł w zwłokę, umorzenie wierzytelności od chwili, kiedy potrącenie stało się możliwe, unicestwia także ten stan rzeczy. Konsekwencje zwłoki przestaną być aktualne, ponieważ potrącenie jest w tym zakresie równoważne ze spełnieniem świadczenia. W ten sposób unicestwiony zostaje między innymi obowiązek płatności odsetek za opóźnienie. Prezentowany pogląd znalazł swoje odzwierciedlenie także w orzecznictwie sądów powszechnych m.in. w wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 22 marca 2024 r. I ACa 825/23, wyroku Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 17 kwietnia 2024 r. I ACa 851/22 oraz wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 6 września 2013 r. I ACa 380/13. Przyjmując zatem, że wierzytelność, którą powodowie mogli skutecznie przedstawić do potrącenia wynosiła 475 910,76 zł, zaś wierzytelność Banku z tytuły wypłaconego kapitału wynosi 212 22059 zł w następstwie złożonego oświadczenia o potrąceniu wierzytelność powodów uległa umorzeniu do kwoty 263 690,17 zł. Taką też kwotę należało zasądzić na rzecz powodów.

Mając na uwadze powyższe, Sąd Apelacyjny na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok w sposób wskazany w pkt 1 oraz oddalił apelację w pozostałym zakresie w pkt 3 wyroku ( art. 385 k.p.c.).

Zmiana orzeczenia implikowała konieczność modyfikacji rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów postępowania pierwszoinstancyjnego. Finalnie powodowie ostali się ze swoim żądaniem w 53 %. Jednocześnie strony poniosły bardzo zbliżone koszty postepowania pierwszoinstancyjnego (powodowie 11 834 zł, pozwany 10 817 zł). Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 100 zdanie pierwsze k.p.c. dokonał wzajemnego zniesienia kosztów postępowania między stronami.

O kosztach postępowania apelacyjnego także orzeczono na podstawie art. 100 zdanie pierwsze k.p.c. dokonując jednak ich stosunkowego rozliczenia. Biorąc pod uwagę finalny wynik sprawy oraz wysokość poniesionych przez każdą ze stron kosztów (powodowie 8 100 zł, pozwany 32 902 zł) powodowie winni zwrócić stronie pozwanej 27 981,76 zł kosztów postępowania apelacyjnego z ustawowymi odsetkami w wysokości odsetek za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za okres od dnia uprawomocnienia się orzeczenia zawartego w tym punkcie do dnia zapłaty (art. 98 § 1 ¹ k.p.c.).

Jacek Gołaczyński