Wyrok z 4 marca 2026, sygn. I ACa 3889/23

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 4 marca 2026 r.

Sąd Apelacyjny we Wrocławiu I Wydział Cywilny w składzie:

Przewodniczący: Sędzia SA Jolanta Solarz

Protokolant: Adam Paluszek

po rozpoznaniu w dniu 4 marca 2026 r. we Wrocławiu na rozprawie

sprawy z powództwa M. H. i C. H.

przeciwko (...) Bank S.A. we V.

o zapłatę i ustalenie

na skutek apelacji strony pozwanej i zażalenia powodów

od wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu

z dnia 17 lipca 2023 r. sygn. akt I C 671/21

1.  zmienia zaskarżony wyrok w punkcie IV w ten sposób, że zasądza od strony pozwanej na rzecz powodów 6047 zł kosztów procesu
z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w płatności od prawomocności wyroku do dnia zapłaty;

2.  oddala apelację i zażalenie w pozostałym zakresie;

3.  zasądza od strony pozwanej na rzecz powodów 4050 zł kosztów postępowania apelacyjnego z ustawowymi odsetkami za opóźnienie
w płatności od uprawomocnienia się orzeczenia w tym zakresie do dnia zapłaty.

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 17 lipca 2023r. Sąd Okręgowy we Wrocławiu ustalił, że umowa kredytu hipotecznego nominowanego do CHF nr (...) Standardowe Oprocentowanie zawarta w dniu 25 kwietnia 2007 roku między powodami M. H. i C. H. a stroną pozwaną (...) S.A. we V. jest nieważna; zasądził od strony pozwanej (...) S.A. we V. łącznie na rzecz powodów M. H. i C. H. kwotę 15.592,21 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 15 września 2022r. do dnia zapłaty, w pozostałym zakresie powództwo oddalił; koszty postępowania między stronami wzajemnie zniósł.

Apelację od powyższego wyroku wniosła strona pozwana zaskarżając go w zakresie punktu I, II i IV i zarzucając:

1.  naruszenie przepisów postępowania cywilnego:

a)  art. 235 ² § 1 pkt 2 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. w zw. z art. 232 k.p.c. w zw. z art. 278 § 1 k.p.c.;

b)  art. 233 § 1 k.p.c.;

2.  naruszenie przepisów prawa materialnego:

a)  art. 189 k.p.c.;

b)  art. 58 § 1 i 3 k.c. w zw. z art. 69 Prawa bankowego;

c)  art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 353 ¹ k.c.;

d)  art. 58 §1 k.c. w zw. z art. 385 ¹ § 1 i 2 k.c.;

e)  art. 385 ¹ § 1 k.c.;

f)  art. 385 ¹ k.c. w zw. z art. 69 ust. 2 pkt 4a Prawa bankowego w zw. z art. 4 ustawy z dnia 29.07.2011r. o zmianie ustawy Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw;

g)  art. 385 ¹§ 1 k.c.;

h)  art. 385 ¹§ 1 k.c. w zw. z art. 22 ¹ k.c.;

i)  art. 5 ust. 2 pkt 7 i pkt 10 Prawa bankowego w zw. z art. 111 ust.1 pkt 4 Prawa bankowego;

j)  art. 8 Prawa bankowego.

Strona pozwana zgłosiła ewentualny zarzut potrącenia, wskazując, że w przypadku nieważności umowy pozwanemu przysługuje w stosunku do strony powodowej roszczenie o zwrot nienależnego świadczenia tj. zwrot kwoty 236 402,13 zł wypłaconej w maju 2007r., zapłata kwoty 113 343,69 zł tytułem zapłaty bezpodstawnego wzbogacenia uzyskanego przez stronę powodową kosztem Banku wobec wykonywania przez Bank umowy, która została uznana za nieważną.

Skarżąca wniosła o zmianę wyroku w zaskarżonej części poprzez oddalenie powództwa i zasądzenie solidarnie od powodów na rzecz pozwanego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych za obie instancje wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, do dnia zapłaty; ewentualnie o uchylenie wyroku w zaskarżonej części oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji w tym zakresie, wobec braku rozpoznania przez Sąd I instancji istoty sprawy i zasądzenie solidarnie od powodów na rzecz pozwanego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych za obie instancje wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, do dnia zapłaty.

W odpowiedzi na apelację powodowie wnieśli o jej oddalenie oraz zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów kosztów postępowania przed Sądem II instancji, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

Powodowie wnieśli również zażalenie na postanowienie w przedmiocie kosztów zawarte w zaskarżonym wyroku ( punkt IV) i zarzucili naruszenie art. 102 k.p.c. w zw. z art. 6 ust.1 i art. 7 ust. 1 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich oraz naruszenie art. 100 k.p.c. w zw. z art. 102 k.p.c. w zw. z art. 98 § 1 k.p.c. oraz art. 100 k.p.c. w zw. z art. 102 k.p.c.

Powodowie wnieśli o zmianę zaskarżonego punktu IV wyroku poprzez zasądzenie na rzecz powodów kwoty 5 400 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, oraz kwoty 1 081,00 zł tytułem zwrotu kosztów procesu poniesionych opłat sądowych i 3 opłat skarbowych, a więc łącznie zasądzenie na rzecz powodów od pozwanego 6 121 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja nie zasługiwała na uwzględnienie i jako bezzasadna podlegała oddaleniu.

Zażalenie wywiedzione przez powodów zasługiwało na uwzględnienie w przeważającej części.

Na wstępie wskazać należy, że podstawą rozpoznania apelacji były ustalenia faktyczne, poczynione przez Sąd Okręgowy w ramach uzasadnienia zaskarżonego wyroku, jako, że znajdowały one oparcie w zebranym w niniejszym postępowaniu materiale dowodowym. Sąd pierwszej instancji przeprowadził w tej sprawie wystarczające i wyczerpujące postępowanie dowodowe oparte na dowodach z dokumentów oraz przesłuchania powodów, a na tej podstawie poczynił prawidłowe ustalenia faktyczne, które przedstawiają fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy w sposób odpowiadający wynikom postępowania dowodowego. Powtarzanie ustaleń Sądu pierwszej instancji nie jest zatem konieczne i Sąd Apelacyjny przy zastosowaniu art. 387 § 2 ¹ ust. 1 k.p.c. władny jest poprzestać na stwierdzeniu, że ustalenia te uznaje w całości za własne.

Najdalej idący wniosek apelacji, zgłoszony jako ewentualny, o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, nie zasługiwał na uwzględnienie, bowiem Sąd Okręgowy, ponad wszelka wątpliwość, zbadał istotę niniejszej sprawy.

Sąd Apelacyjny nie znalazł też podstaw do odmiennej oceny wniosków dowodowych strony pozwanej, podzielając ocenę dowodów przeprowadzoną przez Sąd I Instancji.

Wbrew zarzutom apelacji, Sąd Okręgowy ocenił zebrany w sprawie materiał zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów określoną w art. 233 § 1 k.p.c., nie przekraczając jej granic. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika takie rozumowanie Sądu Okręgowego, które ignorowałoby zasady logiki, doświadczenia życiowego, czy też prowadziłoby do wniosków niewynikających z powyższego materiału. Rozważania te były poparte trafną oceną dowodów, prowadzącą do ustalenia prawidłowej i niebudzącej wątpliwości podstawy faktycznej rozstrzygnięcia.

Jeżeli chodzi o zgłoszone w apelacji wnioski o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu bankowości, to w ocenie Sądu Apelacyjnego dowód taki był nieprzydatny w świetle przyjętej koncepcji rozstrzygnięcia oraz przytoczonych przez Sąd I instancji poglądów orzeczniczych, które nie wymagały wiadomości specjalnych pochodzących od biegłego. Dlatego też Sąd Odwoławczy pominął ten wniosek na podstawie art. 235 ² § 1 pkt 2 i 5 k.p.c. w zw. z art. 391 §1 k.p.c.

W ocenie Sądu Apelacyjnego treść spornej umowy kredytu mieści się
w konstrukcji ogólnej umowy kredytu bankowego i stanowi jej możliwy wariant
(art. 353 ¹ k.c. w związku z art. 69 Prawa bankowego). Zawiera wszystkie elementy przedmiotowo istotne (essentialia negotii), o których mowa w art. 69 ust. 1 Prawa bankowego. Wprawdzie regulacje związane z udzielaniem kredytów denominowanych lub indeksowanych do waluty obcej zostały wprowadzone poprzez dodanie art. 69 ust 2 pkt 4 a i ust 3 ustawy Prawo bankowe 26 sierpnia 2011 roku, jednak już uprzednio w judykaturze wyrażane było jednolite stanowisko aprobujące zaciąganie zobowiązań kredytowych w walucie obcej z zastrzeżeniem, że wypłata i spłata kredytu będzie dokonywana w walucie krajowej (tak wyrok SN z 30.10.2020 roku II CSK 805/18).

Jak słusznie stwierdził Sąd Okręgowy, powodowie mieli interes prawny w żądaniu ustalenia nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z zawartej przez nią ze stroną pozwaną umowy kredytu hipotecznego, na podstawie art. 189 k.p.c. Rozstrzygnięcie tej kwestii miało znaczenie dla stwierdzenia, czy powodowie byli zobowiązani do określonych świadczeń pieniężnych na rzecz pozwanego z umowy, tj. co do obowiązku dokonywania bieżących spłat kredytu, czy też strony zobowiązane są do zwrotu tego, co sobie nawzajem świadczyły.

Ustosunkowując się do zarzutów materialnoprawnych apelacji strony pozwanej, które zmierzały do zakwestionowania oceny Sądu Okręgowego, że umowa wiążąca strony zawierała klauzule, które należało uznać za abuzywne, to nie zasługiwały one na uwzględnienie i nie mogły skutkować zmianą rozstrzygnięcia.

Podkreślić należy, że niedozwolonymi postanowieniami umownymi są klauzule umowne, które spełniają łącznie trzy przesłanki pozytywne, tj.: zawarte zostały
w umowach z konsumentami, kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami oraz rażąco naruszają jego interesy. Kontrola abuzywności postanowień umowy wyłączona jest zaś jedynie w przypadku spełnienia jednej z dwóch przesłanek negatywnych, tj. gdy postanowienie umowne zostało indywidualnie uzgodnione z konsumentem oraz gdy postanowienie umowne określa główne świadczenia stron i jest sformułowane w sposób jednoznaczny.

W ocenie Sądu Apelacyjnego w sprawie spełnione zostały powyższe przesłanki pozytywne i żadna z ww. przesłanek negatywnych, co przesądzało niedozwolony charakter spornych klauzul.

Poza sporem pozostawało, że umowa kredytu zawarta została z powodami jako konsumentami i istotna była ocena, czy w umowie kredytu były postanowienia niedozwolone, nieuzgodnione indywidualnie, które rażąco naruszały ich interesy i były sprzeczne z dobrymi obyczajami, które mogły być ocenione na gruncie art. 385 ¹ k.c., a w dalszej kolejności, w razie eliminacji tej klauzuli, czy umowa może być uznana za ważną. Za niedozwolone postanowienia umowne uznane mogą być tylko te postanowienia, które nie zostały uzgodnione indywidualnie z konsumentem.

Stosownie do art. 385 ¹ § 4 k.c., ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie, spoczywa na tym, kto się na to powołuje, a zatem na stronie pozwanej. Na fakt indywidualnego uzgodnienia postanowień obejmujących zakwestionowane klauzule pozwany bank, nie przedstawił dowodów; postanowienia umowy, będące przedmiotem oceny w niniejszej sprawie nie były indywidualnie negocjowane, a umowa była standardowo stosowanym wzorcem, obejmowała niezmienne i nie podlegające negocjacjom zapisy znajdujące zastosowanie do wszystkich kredytobiorców.

By stwierdzić indywidulane uzgodnienie treści umowy, wpływ konsumenta musi mieć charakter realny, a nie polegać na teoretycznej możliwości np. przyjęcia innej oferty kredytowej. Pozwany Bank nie przedstawił dowodów, które wskazywałyby na prowadzenie między stronami jakichkolwiek uzgodnień co do treści poszczególnych postanowień umowy, tj. nie przedstawił faktów, które wskazałyby na zgłaszanie przez kredytobiorcę propozycji dotyczących treści postanowień.

Przedłożona powodom do podpisu umowa stanowiła wzorzec umowny
nie podlegający negocjacjom czy zmianom, nie mieli więc oni realnego wpływu
na brzmienie poszczególnych postanowień.

Sąd Apelacyjny akceptuje dominujące obecnie stanowisko, że zastrzeżone
w umowie kredytu indeksowanego czy denominowanego do waluty obcej klauzule kształtujące mechanizm przeliczenia, określają główne świadczenie kredytobiorcy (zob. np. wyroki SN z: 4.04.2019 r., III CSK 159/17; 9.05.2019 r., I CSK 242/18; 11.12.2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021, nr 2, poz. 20; 21.06.2021 r., I CSKP 55/21; 3.02.2022 r., II CSKP 459/22, por. wyroki Sądu Najwyższego z 4 kwietnia 2019 r., Ili CSK 159/17, OSP 2019, z. 12, poz. 115 i z 9 maja 2019 r., I CSK 242/18, nie publ.).

Postanowienia umowy odnoszące się do mechanizmu przeliczenia waluty według kursu ustalanego samodzielnie przez bank w sposób nietransparentny i nieuzgodniony z konsumentem, noszą cechy klauzul niedozwolonych w rozumieniu art. 385 ¹ § 1 k.c., co jest ugruntowanym stanowiskiem judykatury i nie ma potrzeby powtarzania szczegółowych argumentów przytoczonych w uzasadnieniu wyroku.

Za utrwalony przyjąć należy pogląd, że określenie wysokości świadczenia z tytułu zwrotu kredytu obciążającego konsumenta z odwołaniem do tabel kursów walut obcych ustalanych jednostronnie przez bank, bez wskazania obiektywnych kryteriów, jest nietransparentne, pozostawia pole do arbitralnego działania banku i w ten sposób obarcza kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem, a także narusza równorzędność stron, w związku z czym tego rodzaju postanowienia umowne mają charakter niedozwolony w rozumieniu art. 385 ¹ k.c., oczywiście przy spełnieniu pozostałych przesłanek w nim określonych (zob. wyroki Sądu Najwyższego z 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14, z 1 marca 2017 r., IV CSK 285/16, z 27 lutego 2019 r., II CSK 19/18, z 30 września 2020 r., I CSK 556/18, z 24 lutego 2022 r., II CSKP 45/22, z 13 maja 2022 r., II CSKP 464/22).

Zasady przeliczenia kwoty udzielonego kredytu na walutę CHF przy wypłacie kredytu, jak i spłacanych rat na walutę obcą, pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej, mają charakter niedozwolonych postanowień umownych, bowiem kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny
z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Sprzeczność z dobrymi obyczajami i naruszenie interesów konsumenta polega na uzależnieniu wysokości świadczenia banku oraz wysokości świadczenia konsumenta od swobodnej decyzji banku.

Klauzula waloryzacyjna, która nie zawiera jednoznacznej treści i przez to pozwala na pełną swobodę decyzyjną przedsiębiorcy w kwestii bardzo istotnej dla konsumenta, dotyczącej kosztów kredytu, jest klauzulą niedozwoloną. Bank uprawniony został do samodzielnego określania danych istotnie wpływających na wymiar zobowiązania drugiej strony.

Rację ma Sąd Okręgowy, przyjmując, że Bank nie zrealizował prawidłowo spoczywającego na nim obowiązku informacyjnego co do ryzyka związanego
z zaciągnięciem kredytu waloryzowanego do waluty obcej. Kredytobiorcy, jako nieprofesjonalna strona umowy, bez przygotowania z zakresu bankowości
czy finansów, nie mieli wystarczającej wiedzy i doświadczenia, by w pełni zrozumieć
i ocenić skutki tych postanowień. Ryzyko wynikające ze zmiany kursu waluty obcej dla kredytobiorcy ma dwa zasadnicze skutki: zmieniający się kurs powoduje zmianę wysokości rat kapitałowo-odsetkowych, a związanie kredytu z kursem waluty obcej wpływa bezpośrednio na zmianę wysokości zadłużenia pozostającego do spłaty,
a zatem ma największe znaczenie dla konsumenta i naruszenia jego interesów, bowiem wpływa na stan majątkowy kredytobiorcy.

Wprowadzenie do umowy kredytowej zawieranej na wiele lat, stanowiącej istotne obciążenie finansowe dla konsumenta, mechanizmu działania ryzyka kursowego, wymagało szczególnej staranności Banku w zakresie wyraźnego wskazania zagrożeń wiążących się z oferowanym kredytem, tak by konsument miał pełne rozeznanie w konsekwencjach ekonomicznych zawieranej umowy. Powyższy obowiązek powinien zatem zostać wykonany poprzez jednoznaczne i zrozumiałe poinformowanie, że zaciągnięcie tego rodzaju kredytu jest bardziej ryzykowne,
a efektem może być obowiązek zwrotu kwoty wielokrotnie wyższej od pożyczonej, mimo dokonywania regularnych spłat, a takiej informacji powodowie nie otrzymali.

Wobec braku określenia przez Bank na etapie zawierania umowy w sposób precyzyjny i kompleksowy na czym polegał mechanizm waloryzacji i jakie ryzyko
ze sobą niesie, doszło do nierówności informacyjnej stron. A skoro pozwany Bank nie dopełnił wymaganych od instytucji finansowych obowiązków informacyjnych, zastrzeżenie indeksacji kredytu było w świetle art. 385 ¹ § 1 k.c. sprzeczne z dobrymi obyczajami.

Podkreślić przy tym należy, że nie ma w tym kontekście znaczenia to,
czy w czasie trwania umowy Bank ustalał kurs dowolnie, czy też w oparciu o czynniki obiektywne, takie jak kursy średnie Narodowego Banku Polskiego, kursy obowiązujące na rynku międzynarodowym czy ocenę bieżącej sytuacji rynkowej – skoro nie zostało to w żaden sposób formalnie przez niego uregulowane. Dobre obyczaje nakazują, aby ponoszone przez konsumenta koszty związane z zawarciem umowy, o ile nie wynikają z czynników obiektywnych, były możliwe do przewidzenia. Brak określenia w umowie sposobu ustalania kursów walutowych w rażący sposób narusza interes konsumenta.

Przypomnieć trzeba, że Sąd dokonuje oceny, czy dane postanowienie umowy są niedozwolone (art. 385 ¹ § 1 k.c.), według stanu z chwili zawarcia umowy
(zob. uchwała SN 7 sędziów z dnia 20.06.2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019/1/2).

Konsekwencją stwierdzenia abuzywności wskazanych postanowień umownych jest sankcja bezskuteczności niedozwolonych postanowień i zgodnie z art. 385 ¹ § 1 zd. 1 k.c. postanowienia te nie wiążą powodów. Przepis art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13/EWG przewiduje, że nieuczciwe warunki w umowach zawieranych przez sprzedawców lub dostawców z konsumentami nie będą wiążące dla konsumenta,
a umowa w pozostałej części będzie nadal obowiązywała strony, jeżeli jest to możliwe po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków.

Zgodnie z wykładnią tego przepisu, dokonaną w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości, umowa zawierająca nieuczciwe warunki powinna w zasadzie nadal obowiązywać, bez jakiejkolwiek zmiany innej, niż wynikająca z uchylenia nieuczciwych warunków, o ile takie dalsze obowiązywanie jest prawnie możliwe zgodnie z zasadami prawa wewnętrznego.

Dokonuje się przy tym prawnej oceny możliwości dalszego obowiązywania umowy, a nie oceny faktycznej (czy postanowienia umowne są wykonalne).
Sąd Apelacyjny podziela pogląd, że art. 385 ¹ § 2 k.c. wyłącza stosowanie
art. 58 § 3 k.c., co uzasadnia stanowisko, że nieuczciwe postanowienia nie powinny być zastępowane innym mechanizmem przeliczeniowym opartym na przepisach kodeksu cywilnego (por. wyrok Sądu Najwyższego z 27.11.2019 r., sygn. II CSK 483/18).

Co więcej, brak jest takich przepisów, które mogłyby zastąpić lukę powstałą poprzez usunięcie niedozwolonego postanowienia w umowie. Art. 358 § 2 k.c. jest przepisem o charakterze ogólnym, a nie dyspozytywnym, co w oparciu o powyższe stanowiska judykatury, wyklucza możliwość jego zastosowania. Nie powinien on zatem być używany dowolnie przez sądy w sprawach kredytów frankowych. Ponadto art. 358 § 2 k.c. odnosi się do zobowiązań, których przedmiotem jest suma w walucie obcej, a nie do klauzul waloryzacyjnych (a zatem zobowiązań, dla których waluta obca pełni jedynie funkcję miernika świadczenia, które jest spełniane w walucie polskiej).

Sąd Najwyższy dokonując podsumowania dotychczasowych poglądów orzecznictwa w zakresie tzw. spraw frankowych, w wyroku z dnia 27 lipca 2021 r.
(V CSKP 49/21), wskazał, że nieuprawnione jest zastąpienie przez sąd postanowień niedozwolonych innymi, polegającymi np. na odwołaniu się do kursu walut stosowanego przez Narodowy Bank Polski.

Niezasadność, a także niedopuszczalność takiej ingerencji Sądu krajowego
w treść łączącej strony umowy kredytu indeksowanego (denominowanego) została wyczerpująco wyjaśniona i umotywowana przez TSUE w sprawie C-212/20,
w której odwołując się m.in. do wcześniejszego wyroku z dnia 29 kwietnia 2021 r.,
C-19/20, I.W., R.W. przeciwko Bank (...), Trybunał podkreślił, że w przypadku stwierdzenia przez sąd krajowy nieważności nieuczciwego warunku umowy zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem, art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 należy interpretować w taki sposób, iż niezgodny z tym artykułem jest przepis prawa krajowego dający sądowi krajowemu możliwość uzupełnienia tej umowy poprzez zmianę treści owego warunku. Gdyby bowiem sąd krajowy mógł zmieniać treść nieuczciwych warunków zawartych w umowach, to takie uprawnienie mogłoby zagrażać realizacji długoterminowego celu ustanowionego w art. 7 dyrektywy 93/13. Uprawnienie to przyczyniałoby się bowiem do wyeliminowania zniechęcającego skutku wywieranego na przedsiębiorców poprzez sam brak stosowania nieuczciwych warunków wobec konsumentów, ponieważ nadal mogliby oni dostrzegać korzyść
w stosowaniu rzeczonych warunków, wiedząc, że nawet gdyby miały one być unieważnione, to jednak umowa mogłaby zostać uzupełniona w niezbędnym zakresie przez sąd krajowy, tak aby zagwarantować w ten sposób interes przedsiębiorców.

Po wyeliminowaniu abuzywnych postanowień odnoszących się do klauzuli waloryzacyjnej nie jest możliwe ustalenie świadczenia konsumenta. Bezskuteczność klauzul określających sposób przeliczania salda kredytu i rat kapitałowo - odsetkowych według ustalonego przez pozwanego kursu CHF oznacza wyeliminowanie mechanizmu różnic kursów walutowych, a także wyeliminowanie ryzyka kursowego, zaś kwota zobowiązania byłaby wyrażona w walucie polskiej, przy jednoczesnym pozostawieniu oprocentowania opartego o stawkę bazową LIBOR, co prowadziłoby do zmiany charakteru stosunku prawnego i pozostawałby w sprzeczności z naturą (właściwością) stosunku prawnego (art. 353 ¹ k.c.), jakim jest umowa kredytu denominowanego. Istnienie umowy kredytu udzielonego i spłacanego w walucie polskiej, w której stawka procentowa byłaby oparta o wskaźnik LIBOR, który pozostaje integralnie związany z klauzulą walutową i rozliczeniami w walucie obcej, nie jest możliwe. Innymi słowy, bez klauzul waloryzacyjnych umowa nie może istnieć,
a do zastąpienia klauzuli abuzywnej inną – musi istnieć zagrożenie interesu konsumenta oraz jego zgoda na takie zastąpienie – przy czym dwa ostatnie warunki muszą istnieć w koniunkcji (zob. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z dnia 11.12.2019 r., V CSK 382/18, LEX nr 2771344).

Skoro zapisy dotyczące klauzul przeliczeniowych w przedmiotowej umowie były bezskuteczne, zaś bez tych klauzul umowa nie mogłaby obowiązywać, z uwagi
na sprzeczność z naturą stosunku prawnego, następstwem ich wyeliminowania
z umowy jest nieważność ex tunc całej czynności prawnej. Tym samym nie istnieje stosunek prawny wynikający z tej umowy, zatem orzeczenie zawarte w punkcie
I zaskarżonego wyroku jest prawidłowe, a podnoszone przez stronę pozwaną
w apelacji zarzuty nie zdołały go podważyć.

Stwierdzenie, że umowa nie wiąże już stron na skutek jej nieważności po eliminacji klauzuli przeliczenia walutowego (art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 385 ¹ § 1 k.c. i w zw. z art. 6 ust. 1 i 2 Dyrektywy 93/13 przy uwzględnieniu
art. 7 ust. 1 Dyrektywy 93/13) pozostawia otwartą kwestię wzajemnych rozliczeń pomiędzy stronami.

Prawa i obowiązki stron umowy kredytu uznanej za nieważną tracą status praw i obowiązków określonych przepisami prawa i postanowieniami umowy, a stają się czynnościami faktycznymi, które zostały dokonane bez podstawy prawnej. Wobec uznania umowy za nieważną świadczenia pieniężne Banku i kredytobiorców stały się świadczeniami nienależnymi, stanowiącymi szczególny przypadek bezpodstawnego wzbogacenia. Świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i stała się ważna po spełnieniu świadczenia ( art. 410 § 2 k.c.), a w myśl art. 410 § 1 k.c. do świadczenia nienależnego stosuje się przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu ( art. 405 k.c.).

W niniejszej sprawie powodowie uiścili na rzecz pozwanego Banku do 12 czerwca 2022 roku kwotę 251 994,34 zł , podczas, gdy Bank wypłacił im jako kapitał kredytu 236 402,13 zł.

Strona pozwana podniosła zarzut potrącenia wierzytelności w łącznej kwocie 370 256,91 zł, na która składały się kwota 236 402,13 zł odpowiadającej kwocie uruchomionego i wypłaconego powodom kredytu i kwota 133 854,78 zł wynagrodzenia za korzystanie z kapitału – z wierzytelnością powodów w kwocie 251 994,34 zł z tytułu nienależnie spełnionego przez nich świadczenia spłaty kredytu w wykonaniu nieważnej umowy.

Sąd Okręgowy prawidłowo zarzut uwzględnił w części co do kwoty wypłaconej tytułem kapitału, akceptując pogląd, że dopuszczalne dokonanie potrącenia jedynie ewentualnie, tj. tylko na wypadek, gdyby objęta żądaniem pozwu wierzytelność, która jest kwestionowana, została uznana przez sąd za uzasadnioną. Nieuzasadnione było potrącenie w zakresie wynagrodzenia za korzystanie z kapitału, co Sąd I instancji prawidłowo wyjaśnił.

Wobec skutecznego podniesienia zarzutu potrącenia, zgodnie z art. 498 § 2 k.c. wzajemne wierzytelności stron umorzyły się do wysokości wierzytelności niższej, co skutkowało zasądzeniem od strony pozwanej na rzecz powodów łącznie kwoty 15 592, 21 zł stanowiącej różnicę pomiędzy kwotą dochodzoną pozwem, a kwotą potrąconą.

Reasumując, apelacja strony pozwanej podlegała oddaleniu w całości, jako bezzasadna, na podstawie art. 385 k.p.c.

Szczegółowe odnoszenie się do pozostałych podniesionych w apelacji zarzutów nie było celowe. W judykaturze Sądu Najwyższego za ugruntowane należy uznać stanowisko, iż w postępowaniu apelacyjnym chodzi o rozpoznanie wszystkich zarzutów i wniosków zaskarżanego wyroku, których rozpoznanie ma znaczenie dla ostatecznego stanowiska Sądu II instancji i jest potrzebne do naprawienia błędów Sądu I instancji w granicach zaskarżenia (por. wyrok SN z 23 lutego 2006 r., sygn. akt: II CSK 132/05). Natomiast jeśli zasadność lub niezasadność niektórych z zarzutów, a nawet jednego z nich, ma taką wagę, że rozpatrzenie kolejnych zarzutów i tak nie może decydować o treści rozstrzygnięcia, to analizowanie ich staje się zbędne, jeżeli tylko nie dotyczą rzeczywistej potrzeby uzupełnienia postępowania dowodowego albo naruszenia przepisów postępowania świadczących o jego nieważności (por. wyrok SN z 15 października 2009 r., I CSK 94/09 i postanowienie SN z 5 lipca 2019 r., I CSK 56/19)

Sąd Apelacyjny uwzględnił natomiast zażalenie wniesione przez powodów co do rozstrzygnięcia o kosztach postępowania zawartego w wyroku Sądu Okręgowego.

Zgodnie z treścią art. 98 § 1 k.p.c., strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). W sytuacji gdy żądania zostały uwzględnione jedynie częściowo koszty mogą być wzajemnie zniesione lub stosunkowo rozdzielone stosownie do przepisu art. 100 k.p.c. Jednakże Sąd może włożyć na jedna ze stron obowiązek zwrotu wszystkich kosztów, jeżeli jej przeciwnik uległ tylko co do nieznacznej części swego żądania.

Stosunkowy rozdział kosztów pozostaje usprawiedliwiony okolicznościami konkretnej sprawy, jeśli różnica, w zakresie utrzymania się z żądaniem lub obroną, jak i w rozmiarze poniesionych kosztów jest istotna i zniesieniu ich sprzeciwiałyby się względy słuszności ( postanowienie SN z dnia 10 października 2012 r., I CZ 113/12, Lex 1232743).

W ocenie Sądu Odwoławczego należy zgodzić się ze stanowiskiem powodów, iż należy ich uznać za stronę wygrywającą co do zasady. Uwzględnione zostało w całości żądanie ustalenia nieważności umowy kredytu, zaś żądanie zapłaty wygrali w części, wobec uwzględnienia zarzutu potrącenia. Nie można jednak tracić z pola widzenia, że pozwany Bank nie godził się na zawarcie porozumienia z powodami przed procesem i konsekwentnie podtrzymywał swoje stanowisko. To przemawiało za tym, aby w całości obciążyć kosztami za I instancję stronę pozwana. Sąd Apelacyjny nie zgodził się jednak z wyliczoną przez powodów kwotą, bowiem zasadny był wniosek o zwrot opłaty skarbowej od pierwszego pełnomocnictwa, natomiast ilość udzielonych substytucji pozostaje w gestii samych powodów. Stąd kwota zasądzona w wyniku zmiany orzeczenia jest zatem niższa, a zażalenie podlegało oddaleniu w pozostałym zakresie.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. w zw. z
art. 397 § 2 k.p.c. orzeczono jak w pkt 1 i 2 sentencji wyroku.

O kosztach postępowania apelacyjnego w punkcie 3 orzeczono na podstawie art. 98 k.p.c. oraz § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 20 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radcowskie. O odsetkach od przyznanych kosztów procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 ¹ k.p.c.

Jolanta Solarz

ZARZĄDZENIE

1.  (...)

2.  (...)

3.  (...)