Wyrok z 21 listopada 2025, sygn. V GC 1511/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

R., dnia 21 listopada 2025 r.

Sąd Rejonowy dla Wrocławia-Fabrycznej we Wrocławiu V Wydział Gospodarczy
w składzie:

Przewodniczący: asesor sądowy S. B. (1)

Protokolant: protokolant sądowy X. Ł.

po rozpoznaniu 21 listopada 2025 r. we R.

na rozprawie

z pominięciem przepisów o postępowaniu odrębnym w sprawach gospodarczych

sprawy (...) Medycznego (...) we R.

(...) Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością spółce komandytowej z siedzibą w S.

oraz

(...) Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S.

o zapłatę

I.  zasądza od pozwanych (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością spółki komandytowej z siedzibą w S. oraz (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. solidarnie na rzecz strony powodowej Uniwersytetu Medycznego (...). (...) we R. 78.590,32 złotych ( siedemdziesiąt osiem tysięcy pięćset dziewięćdziesiąt złotych trzydzieści dwa grosze) z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi wobec:

1)  pozwanego (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością spółki komandytowej z siedzibą w S. od 12 lipca 2022 r. do dnia zapłaty,

2)  pozwanego (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. od 1 października 2024 r. do dnia zapłaty

- zastrzegając pozwanemu (...) Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w S. prawo do powoływania się w toku postępowania egzekucyjnego na ograniczenie jego odpowiedzialności do czasu stwierdzenia bezskuteczności egzekucji wobec (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością spółki komandytowej z siedzibą w S.;

II.  oddala powództwo w pozostałej części;

III.  zasądza od pozwanych solidarnie na rzecz strony powodowej 9.347 ( dziewięć tysięcy trzysta czterdzieści siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

asesor sądowy S. B. (1)

UZASADNIENIE

Pozwem z 21 grudnia 2023 r. (data stempla) Uniwersytet Medyczny (...) we R. domagał się zasądzenia solidarnie od (...) Sp. z o.o. Sp. k. w Ł. (dalej jako pozwany ad1) oraz (...) Sp. z o.o. w Ł. (dalej jako pozwany ad2) kwoty 78.590,32 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w transakcjach handlowych od 6 lipca 2022 r. do dnia zapłaty oraz o zasadzenia kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Na uzasadnienie żądania pozwu powód wskazał, że zawarł z pozwanym ad1 umowę o roboty budowlane, przedmiotem której była rozbiórka budynku istniejącego, budowa budynku dydaktyczno-naukowo-administracyjnego wraz z niezbędnymi urządzeniami infrastruktury technicznej. Zgodnie z § 5 ust. 2 umowy pozwany ad1 zobowiązał się do wykonania umowy w terminie 9 miesięcy od dnia podpisania umowy. Z uwagi na przedłużające się procedury uzyskania pozwolenia na budowę, wydłużającymi się procedurami administracyjnymi oraz brakiem docelowego zasilania wybudowanego budynku w energię elektryczną, strony zawartymi aneksami przedłużyły termin realizacji umowy do 17 listopada 2021 r. W § 13 umowy uregulowane zostały zasady naliczania kar umownych, w tym za opóźnienie w wykonaniu prac objętych umową w wysokości 0,1% wartości wynagrodzenia brutto za każdy dzień opóźnienia. Za jeden dzień opóźnienia powód uprawniony był do naliczenia kary umownej w wysokości 7.144,57 zł.

Pozwany ad1 zgłosił gotowość do przekazania powodowi przedmiotu umowy 23 grudnia 2021 r., a zatem termin przekroczony został o 36 dni. Wobec opóźnienia w wykonaniu przedmiotu umowy pozwany ad1 zwrócił się do powoda z wnioskiem o zawarcie kolejnego aneksu, na co powód nie wyraził zgody. Na skutek dalszych prowadzonych rozmów pomiędzy stronami powód ostatecznie uznał, że do opóźnienia w wykonaniu przedmiotu umowy doszło z przyczyn niezależnych od pozwanego ad1 ale jedynie w zakresie 25 dni. Naliczył zatem karę umowną za 11 dni zwłoki w realizacji przedmiotu umowy i wystawił pozwanemu ad1 notę księgową na 78.590,32 zł. Za zobowiązania pozwanego ad1 jako spółki komandytowej odpowiadają jej wspólnicy. Pozwany ad2 odpowiada subsydiarnie oraz solidarnie z pozwanym ad1.

Referendarz sądowy uwzględnił żądanie pozwu nakazem zapłaty w postępowaniu upominawczym z 10 września 2024 r., XV GNc 1925/24.

Sprzeciwem z 30 września 2024 r. (data stempla) pozwani terminowo zaskarżyli nakaz zapłaty w całości, wnosząc o oddalenie powództwa oraz o zasądzenie na rzecz pozwanych kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa według norm przepisanych. W uzasadnieniu sprzeciwu pozwani zaprzeczyli:

1)  zasadności naliczenia i dochodzenia kary umownej;

2)  braku istnienia okoliczności wskazujących na brak winy (dochowania należytej staranności) przez pozwanego ad1;

3)  zawinionemu działaniu pozwanego ad1 skutkującego niedotrzymaniem terminu realizacji umowy.

Pozwani wnieśli również, w razie uznania powództwa co do zasady, o miarkowanie kary umownej, podnosząc wykonanie umowy w całości, brak szkody oraz utrudnione warunki działania związane z pandemią (...)19. Pozwani skupili argumentację na wykazywaniu niezasadności naliczenia kary umownej z uwagi na niezawinione uzyskanie z opóźnieniem zaświadczenia o braku podstaw do wniesienia sprzeciwu dla realizowanej inwestycji.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

3 listopada 2020 r. Uniwersytet Medyczny we R., jako zamawiający zawarł z (...) Sp. z o.o. Sp. k. w S., jako wykonawcą umowę przedmiotem której zgodnie z § 1 ust. 1 tej umowy była rozbiórka budynku istniejącego, budowa budynku dydaktyczno-naukowo-administracyjnego wraz z niezbędnymi urządzeniami infrastruktury technicznej (media), obręb Plac (...) AM-(...), działka (...) przy ul. (...) na potrzeby (...) Medycznego (...) we R. (w systemie zaprojektuj-wybuduj). Zgodnie z § 1 ust. 2 przedmiot umowy został szczegółowo opisany w programie funkcjonalno-użytkowym (zał. 2 do umowy) oraz koncepcji architektonicznej (zał. Nr 4 do umowy – 10 rysunków) i obejmował m.in.:

1)  uzyskanie niezbędnych zezwoleń/pozwoleń na wyburzenie budynku istniejącego oraz montaż nowego modułowego;

2)  roboty przygotowawcze: wygrodzenie i zabezpieczenie terenu budowy z odłączeniem wszystkich mediów dochodzących do budynku;

3)  wyburzenie istniejącego budynku wraz z fundamentami;

4)  wykonanie fundamentów z odpowiednią podbudową i ich poziomowanie;

5)  prefabrykacja budynków modułowych i ich dostawa na budowę;

6)  montaż, na wykonanych fundamentach, modułów;

7)  wpięcie nowego budynku do mediów w rejonie budynku. Należało uwzględnić wszystkie niezbędne modyfikacje, przełożenia i przeróbki mediów dochodzących do budynku na odcinkach niezbędnych do jego prawidłowego funkcjonowania, z uwzględnieniem w całości prac ziemnych;

8)  prace wewnątrz modułów (wykończeniowe, wewnętrzne instalacje itp.);

9)  prace porządkowe oraz zagospodarowanie terenu w bezpośrednim sąsiedztwie;

10)  po zakończeniu prac otrzymania niezbędnych zezwoleń/pozwoleń na zgodne z przepisami użytkowanie budynku.

Zgodnie z § 5 ust. 1 umowy wykonawca zobowiązał się do wykonania przedmiotu zamówienia w terminie 9 miesięcy od dnia podpisania umowy, w tym w terminie do 150 dni wykonawca miał uzyskać pozwolenie na budowę lub dokonać stosowanego zgłoszenia budowy organowi administracji architektoniczno-budowlanej i uzyskać zaświadczenie o braku podstaw do złożenia sprzeciwu, w tym:

a)  do 45 dni od podpisania umowy – wykonawca miał przekazać zamawiającemu dokumentację projektową – Projekt Budowlany oraz wypełnioną Specyfikację Wymagań Użytkownika do akceptacji w 3 egzemplarzach w formie papierowej i 1 egz. na płycie CD;

b)  do 14 dni – zamawiający miał zweryfikować złożoną przez wykonawcę dokumentację projektową i dokonać akceptacji lub wnieść uwagi na piśmie;

c)  w przypadku wniesienia przez zamawiającego uwag do złożonej przez wykonawcę dokumentacji projektowej, wówczas:

a.  w terminie 7 dni – wykonawca miał nanieść w dokumentacji projektowej zmiany wynikające z uwag zamawiającego;

b.  w terminie 7 dni – zamawiający miał zweryfikować naniesione przez wykonawcę zmiany do dokumentacji projektowej i dokonać ich akceptacji lub wnieść kolejne uwagi do projektu.

Zgodnie z § 9 ust. 1 strony ustaliły wynagrodzenie za wykonanie przedmiotu umowy na kwotę 5.808.597,00 zł netto, tj. 7.144.574,31 zł brutto.

Zgodnie z § 12 ust. 1 niezależnie od odbiorów częściowych, przedmiot umowy podlegał odbiorowi końcowemu obejmującemu całość zrealizowanego przedmiotu umowy. W ust. 2 strony ustaliły, że zamawiający rozpocznie dokonywanie odbioru końcowego w terminie 5-ciu dni roboczych od daty potwierdzenia przez zamawiającego zgłoszenia przez wykonawcę gotowości do przekazania wykonanego przedmiotu umowy.

Zgodnie z § 13 ust. 1 lit. a umowy wykonawca miał zapłacić zamawiającemu karę umowną za opóźnienie w wykonaniu prac objętych umową – w wysokości 0,1% wartości wynagrodzenia umownego brutto, określonego w § 9 ust. 1, za każdy rozpoczęty dzień opóźnienia.

Dowód: umowa nr (...) wraz z załącznikami k. 18-42

8 stycznia 2021 r. złożono wniosek o pozwolenie na budowę budynku dydaktyczno-naukowo-administracyjnego na potrzeby Uniwersytety Medycznego (...) we R. przy ul. (...) we R.. Do wniosku dołączono m.in. projekt zagospodarowania terenu i projekt architektoniczno-budowlany.

Dowód: wniosek o pozwolenie na budowę k. 143-144

15 kwietnia 2021 r. Prezydent R., decyzją nr (...), zatwierdził projekt budowlany i udzielił pozwolenia na budowę dla powoda obejmujące budowę budynku dydaktyczno-naukowo-administracyjnego na potrzeby Uniwersytetu Medycznego im. U. we R. przy ul. (...) we R..

Dowód: decyzja z 15.04.2021 r. k. 145-147

Pozwany napotykał na problemy organizacyjne związane ze złożeniem wniosku o pozwolenie na budowę, z uwagi na panującą pandemię (...)19. Kontakt z urzędami był utrudniony. Nie było możliwe osobiste złożenie wniosku o pozwolenie na budowę. Złożenie dokumentacji po zakończeniu budowy wymagało natomiast skorzystania z usług kuriera. Kontakt telefoniczny z Państwową Inspekcją Sanitarną również był utrudniony.

Dowód:

- zeznania świadka O. G., rozprawa z 1 lipca 2025 r., k. 217-219

- zeznania świadka F. T., rozprawa z 1 lipca 2025 r., k. 217-219

10 lipca 2021 r. strony zawarły aneks do powyższej umowy dokonując zmiany terminu realizacji przedmiotu umowy wydłużając go do 11 miesięcy od podpisania umowy, w tym terminie do 170 dni wykonawca miał uzyskać pozwolenie na budowę lub dokonać stosowanego zgłoszenia budowy organowi administracji architektoniczno-budowlanej i uzyskać zaświadczenie o braku podstaw do złożenia sprzeciwu. Wpływ na wydłużenie umownego terminu na uzyskanie pozwolenia na budowę, a w konsekwencji na terminy realizacji przedmiotu umowy miały:

- trudności administracyjne związane z pandemią (...)2,

- brak przyłącza elektrycznego.

Dowód: aneks nr (...) z załącznikami k. 43-46

28 września 2021 r. strony zawarły kolejny aneks dokonując zmiany terminu realizacji przedmiotu umowy i wydłużając go do 12 miesięcy i 2 tygodni od podpisania umowy, w tym terminie do 170 dni wykonawca miał uzyskać pozwolenie na budowę lub dokonać stosowanego zgłoszenia budowy organowi administracji architektoniczno-budowlanej i uzyskać zaświadczenie o braku podstaw do złożenia sprzeciwu.

Zawarcie aneksu nastąpiło ze względu na brak docelowego zasilania inwestycji w energię elektryczną wykonawca nie mógł dokończyć prac m.in. w zakresie uruchomienia instalacji wentylacji i klimatyzacji oraz przeprowadzić czynności administracyjnych związanych z odbiorem budynku przez Państwową Straż Pożarną, Powiatową Stację Sanitarno-Epidemiologiczną, Powiatowy Inspektorat Nadzoru Budowlanego.

Dowód: aneks nr (...) z załącznikami k. 47-49

3 listopada 2021 r. pozwany złożył do Powiatowego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego dla miasta R. zawiadomienie o zakończeniu budowy prowadzonej na podstawie decyzji Prezydenta miasta R. z 15 kwietnia 2021 r. o nr (...) przy ul. (...)-(...) we R..

Dowód: zawiadomienie o zakończeniu budowy k. 153-155

Pismem z 9 listopada 2021 r. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego dla miasta R. wezwał do uzupełnienia dokumentów do złożonego zawiadomienia o zakończeniu budowy. Organ wskazał, że w złożonym zawiadomieniu jako podstawę jej realizacji przywołano decyzję Prezydenta R., którą zatwierdzono projekt budowlany i udzielono pozwolenia na budowę. W tej sytuacji dołączona do tego zawiadomienia dokumentacja, określona jako projekt techniczny składający się z dwóch pierwszych tomów i dokumentacja powykonawcza projekt techniczny składająca się z dwóch tomów jest niegodna z ustawą z dnia 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw, a także nie odpowiada wymogom przepisów Rozporządzenia Ministra (...) z dnia 11 września 2020 r. w sprawie szczegółowego zakresu i formy projektu budowlanego i Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 17 września 2021 r. w sprawie uzgadniania proj. zagospodarowania działki lub terenu proj. architektoniczno-budowlanego, proj. technicznego oraz projektu urządzenia przeciwpożarowego pod względem zgodności z wymaganiami ochrony przeciwpożarowej.

Wezwano do przedłożenia oświadczenia kierownika budowy, zgodnego ze stanem faktycznym uwzględniającym wszystkie zmiany dokonane podczas wykonania robót budowlanych oraz opisującego wprowadzone zmiany i roboty pozostające do wykonania: a) o zgodności wykonania obiektu budowlanego z projektem budowlanym i warunkami pozwolenia na budowę i przepisami; b) o doprowadzeniu do należytego stanu i porządku terenu budowy, a także – w razie korzystania – drogi, ulicy, sąsiedniej nieruchomości, budynku lub lokalu. Organ wskazał, że w oświadczeniu kierownika budowy nie wymieniono zmian, wskazując „zmiany zgodnie z załączonym oświadczeniem” – nie precyzując tego załącznika. Wskazane zmiany nie zostały potwierdzone przez wszystkich uczestników procesu budowlanego. Zmiany winny być wyszczególnione i opisane w sposób umożliwiający ustalenie na czym polegają oraz ich lokalizację i identyfikację z naniesionymi na kopiach rysunków wchodzących w skład zatwierdzonego projektu. Zmiany na rysunkach winny być spójne ze zmianami wskazanymi w oświadczeniu kierownika budowy.

Organ nadto wskazał, że należy dołączyć uzgodnienia z właściwym wojewódzkim konserwatorem zabytków, właściwym państwowym wojewódzkim inspektorem sanitarnym oraz uzgodnienie pod względem ochrony przeciwpożarowej. Wezwał również o potwierdzenie przez dostawców mediów (właściwe przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne przyłączenia instalacji obiektu do czynnej sieci (zaświadczenie o przyłączeniu bez uwag) – wodociągowej, kanalizacji sanitarnej, kanalizacji deszczowej.

Dowód: pismo (...) z 9.11.2021 r., k. 156-157

26 listopada 2021 r. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego dla miasta R., w związku z wycofaniem przez pozwanego zawiadomienia o zakończeniu budowy i zamiarze przystąpienia do użytkowania umorzył w całości postępowanie w tej sprawie i pismem z 13 grudnia 2021 r. organ zwrócił złożone dokumenty.

Cofnięcie wniosku przez pozwanego powodowane było chęcią przyspieszenia procedury uzyskania zaświadczenia o braku podstaw do wyrażenia sprzeciwu wobec zawiadomienia o zakończeniu budowy i zamiaru przystąpienia do użytkowania. Pozwany ocenił, że sprawniej uzyska zaświadczenie jeśli cofnie wniosek niż w przypadku kwestionowania decyzji organu administracji.

Dowód:

- decyzja z 26.11.2021r., k. 158-159

- pismo z 13.12.2021 r., k. 160

- zeznania świadka F. T., rozprawa z 1 lipca 2025 r., k. 217-219

- zeznania świadka O. G., rozprawa z 1 lipca 2025 r., k. 217-219

Pozwany ponownie złożył zawiadomienie o zakończeniu budowy i 23 grudnia 2021 r. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego dla miasta R. poinformował, że zawiadomienie o zakończeniu budowy i zamiarze przystąpienia do użytkowania w sprawie budynku dydaktyczno-naukowo-administracyjnego na potrzeby Uniwersytety Medycznego (...). (...) we R. przy ul. (...) we R. – zrealizowanego na podstawie decyzji Prezydenta R. nr (...) z dnia 15 kwietnia 2021 r., złożone dnia 15 grudnia 2021 r. przyjęte zostało bez sprzeciwu.

Dowód: zaświadczenie k. 161

23 grudnia 2021 r. pozwany ad1 zgłosił powodowi gotowość do przekazania wykonanego przedmiotu umowy. Jednocześnie przedłożył zaświadczenie o braku podstaw do wniesienia sprzeciwu do zawiadomienia o zakończeniu budowy.

Dowód: zgłoszenie o gotowości do odbioru k. 50

30 grudnia 2021 r. strony przystąpiły do odbioru końcowego robót i spisały protokół odbioru końcowego robót, w którym stwierdzono, że roboty wykonane zostały zgodnie z dokumentacją pod względem technicznym z wyszczególnionymi w tym dokumencie wadami.

Dowód: protokół odbioru końcowego k. 51

12 stycznia 2022 r. strony ponownie przystąpiły do odbioru końcowego robót i spisały protokół odbioru końcowego robót, w którym stwierdzono, że roboty wykonane zostały zgodnie z dokumentacją pod względem technicznym bez wad.

Dowód: protokół, k. 52-55

Pismem z 13 stycznia 2022 r. powód, w odpowiedzi na pisma wykonawcy z 14 i 30 grudnia 2021 r., w którym wskazano, że na nienależyte wykonanie umowy wpływ miały okoliczności wywołane stanem pandemicznym związanym z (...)19, zwrócił się o przedstawienie oświadczeń lub dokumentów potwierdzających ww. okoliczności. Wskazał, że potwierdzeniem mogą być oświadczenia (własne lub osób trzecich) lub dokumenty (w tym dokumenty w postaci elektronicznej), które mogą dotyczyć w szczególności:

- nieobecności pracowników lub osób świadczących pracę na podstawie innej niż stosunek pracy, które uczestniczyły w realizacji zamówienia;

- decyzji wydanych przez Głównego Inspektora Sanitarnego (lub wojewódzkiego) nakładających na wykonawcę określonych czynności zapobiegawczych lub kontrolnych;

- wstrzymania dostaw produktów, materiałów, sprzętów itp.;

- innych okoliczności, które uniemożliwiały bądź w istotnym stopniu ograniczały możliwość wykonania umowy przez wykonawcę, podwykonawcę, lub dalszego podwykonawcę.

Powód zaznaczył, że powyższe okoliczności nie wyczerpują wszystkich, które w ocenie wykonawcy mogły przyczynić się do zakłócenia realizacji umowy w związku z epidemią (...)19.

Dowód: pismo powoda z 13.01.2022 r. k. 56

Pismem z 18 stycznia 2022 r. pozwany ad1, w odpowiedzi na pismo powoda z 13 stycznia 2022 r., przedłożył oświadczenie dotyczące nieobecności pracowników, którzy zaangażowani byli w realizację inwestycji, w tym oświadczenie dotyczące osób skierowanych na kwarantannę przez Głównego Inspektora Sanitarnego w związku z pandemią (...)19. Przedłożył również oświadczenie podwykonawcy (...) S. B. (2) dot. zakłóceń w realizacji prac na inwestycji spowodowanych pandemią (...)19 oraz oświadczenie Ł. J. (1) (osoby odpowiedzialnej za realizację inwestycji) o dwukrotnym odbywaniu kwarantanny. Ponadto pozwany wyjaśnił, że ze względu na wzrost zachorowań na (...)19, przede wszystkim w październiku i listopadzie 2021 r. w siedzibie pozwanego pojawiło się ognisko epidemiczne (...)19. Z tego powodu znaczna część jego pracowników przebywała na zwolnieniu lekarskim, co utrudniło pracę na prowadzonych inwestycjach. Brak kadry uniemożliwił sprawne wykonywanie prac na budowie. Nieobecność projektanta w specjalności architektonicznej odpowiedzialnego m.in. za nadzór nad przygotowaniem dokumentacji w związku z zakończeniem budowy miała również wpływ na opóźnienie prac, w tym prawidłowe skomplementowanie wymaganych dokumentów. Wskazał również, że podwykonawca wykonujący prace na inwestycji w zakresie wykonania i montażu oświetlenia, wykonywania pomiarów odbiorowych, prac kontrolno-rozruchowych również zgłosił, że z powodu przebywania pracowników na zwolnieniach lekarskich nie mógł wykonywać prac zgodnie z umową. Podkreślił na koniec, że na realizację inwestycji miały wpływ także zakłócenia łańcucha dostaw materiałów budowlanych.

W dniach 1 października 2021 r. – 30 listopada 2021 r. 9 osób zostało skierowanych do odbycia kwarantanny, a w dniach 1 grudnia 2021 r. do 31 grudnia 2021 r. 15 osób. Ponadto w dniach 30 października – 8 listopada 2021 r. oraz 26 listopada 2021 r. – 3 grudnia 2021 r. projektant w specjalności architektonicznej Ł. J. (1) sprawowała opiekę nad małoletnią córką, która została objęta kwarantanną w związku z (...)19. W dniach 4 października 2021 r. – 13 października 2021 r. pracownik odpowiedzialny za prace na inwestycji: sprawdzenie połączeń oprzewodowania, sprawdzenie zgodności cech funkcyjnych elementów wykonawczych z dokumentacją techniczną centrali, parametryzację układów wentylacji oraz programowanie sterowników logicznych do kontroli i monitorowania pracy centrali, rozruch centrali został skierowany na izolację domową w związku z (...)19. Następnie w miesiącach od października do grudnia 2021 r. przebywał na zwolnieniu lekarskim, które łącznie trwało 24 dni.

Dowód: - pismo z 18.01.2022 r. wraz z załącznikami k. 57-63

- zeznania świadka O. G., rozprawa z 1 lipca 2025 r., k. 217-219

- zeznania świadka F. T., rozprawa z 1 lipca 2025 r., k. 217-219

Pismem z 15 lutego 2022 r. powód poinformował, że na podstawie przedstawionych dotychczas przez pozwanego informacji i dokumentów nie jest w stanie ustalić, czy okoliczności związane z pandemią (...)19 miały bezpośredni wpływ na nienależyte wykonanie umowy. W związku z tym zwrócił się o uzupełnienie dokumentów umożliwiających ustalenie, czy i w jakim zakresie na opóźnienie w realizacji umowy miały wpływ okoliczności związane z pandemią (...)19, w szczególności zwrócił się o uściślenie następujących informacji:

- w piśmie z 18 stycznia 2022 r. pozwany wskazał na kwarantannę, której poddana została Ł. J. (1) – projektant w specjalności architektonicznej. Powód poprosił o wskazanie czy i w jakim zakresie w czasie realizacji umowy Ł. J. (2) przebywała na zwolnieniu lekarskim co uniemożliwiałoby jej wykonywanie zadań projektanta. Zaznaczył, że przebywanie na kwarantannie co do zasady nie wyklucza pracy zdalnej, a ponadto konieczne jest ustalenie – w jakim okresie konieczne było zrealizowanie określonych czynności należących do projektanta;

- poprosił o jednoznaczne wskazanie, które osoby były zaangażowane w budowę budynku modułowego a ich nieobecność (w których konkretnie dniach) usprawiedliwiona zwolnieniem lekarskim spowodowała opóźnienia w realizacji przedmiotu umowy przez wykonawcę. W szczególności poprosił o wskazanie – w jaki sposób nieobecność konkretnych pracowników pozwanego miała wpływ na opóźnienie w dokonaniu przez pozwanego zgłoszeń do Państwowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej i Państwowej Straży Pożarnej.

Dowód: pismo z 15.02.2022 r. k. 64

Pismem z 11 kwietnia 2022 r. powód wezwał pozwanego do przedstawienia dokumentów potwierdzających, że na nienależyte wykonanie umowy miały wpływ okoliczności wywołane pandemią (...)19. Wniósł o jednoznaczne wskazanie osób bezpośrednio zaangażowanych w realizację inwestycji, których nieobecność (w których konkretnie dniach) usprawiedliwiona zwolnieniem lekarskim spowodowała opóźnienia w realizacji przedmiotu umowy przez wykonawcę. W szczególności poprosił o wskazanie w jaki sposób nieobecność konkretnych pracowników pozwanego miała wpływ na opóźnienia w dokonaniu zgłoszeń do Państwowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej i Państwowej Straży Pożarnej. Na przekazanie powyższych informacji wyznaczył termin do 20 kwietnia 2022 r., pod rygorem naliczenia kar umownych na podstawie § 13 umowy.

Dowód: pismo z 11.04.2022 r. k. 65

Pismem z 20 kwietnia 2022 r. pozwany wskazał, że nieobecność poszczególnych osób miała bezpośredni wpływ na realizację umowy w następujący sposób:

1.  nieobecni pracownicy działu: Automatyka, Elektryka wykonujący prace na inwestycji w dniach 1 października 2021 r. – 31 października 2021 r.:

a.  1 osoba - X. B. 31 dni zwolnienia lekarskiego: elektromonter – koordynator instalacji niskoprądowych w specjalności automatyka odpowiedzialny za poprowadzenie prac kablowych na obiekcie, wstępny montaż i podłączenie urządzeń;

b.  1 osoba – S. A. – 4 dni zwolnienia lekarskiego: projektant instalacji automatyki odpowiedzialny za przygotowanie list kablowych, schematu wykonawczego szafy sterowniczej automatyki central i zamówień materiałów;

c.  1 osoba – G. S. – 13 dni zwolnienia lekarskiego: pracownik warsztatu elektrycznego w siedzibie firmy odpowiedzialny za prefabrykację szaf sterowniczych, wykonywanych zgodnie z projektem pod konkretne zamówienie;

2.  nieobecni pracownicy działu: Automatyka, Elektryka wykonujący prace na inwestycji w dniach 1 listopada 2021 r. – 30 listopada 2021 r.:

a.  1 osoba – X. B. – 30 dni zwolnienia lekarskiego: elektromonter – koordynator instalacji niskoprądowych w specjalności automatyka odpowiedzialny za poprowadzenie prac kablowych na obiekcie, wstępny montaż i podłączenie urządzeń;

3.  nieobecni pracownicy działu: Automatyka, Elektryka wykonujący prace na inwestycji w dniach 1 grudnia 2021 r. – 31 grudnia 2021 r.:

a.  1 osoba – G. A. – 17 dni zwolnienia lekarskiego: elektromonter – koordynator instalacji niskoprądowych w specjalności automatyka odpowiedzialny za poprowadzenie prac kablowych na obiekcie, wstępny montaż i podłączenie urządzeń;

b.  1 osoba - X. B. – 12 dni zwolnienia lekarskiego: elektromonter – koordynator instalacji niskoprądowych w specjalności automatyka odpowiedzialny za poprowadzenie prac kablowych na obiekcie, wstępny montaż i podłączenie urządzeń;

c.  1 osoba – G. S. – 11 dni zwolnienia lekarskiego: pracownik warsztatu elektrycznego w siedzibie firmy odpowiedzialny za prefabrykację szaf sterowniczych, wykonywanych zgodnie z projektem pod konkretne zamówienie;

Pozwany wyjaśnił, że dział automatyki jest jednym z kluczowych działów firmy, w którego zobowiązaniach pozostają wszelkie zakresy począwszy od projektowania, wykonawstwa okablowania, prefabrykacji elementów oraz fizycznego montażu, uruchomienia i zaprogramowania sterowników pod konkretny układ. Wyjaśniał, że praca na własnych systemach nakłada ograniczenia w postaci braku możliwości zlecenia niniejszego zakresu w ramach podwykonawstwa w krótkim okresie czasu lub braku możliwości takowego zlecenia w ogóle. Długie nieobecności osób w przypadku złożonej procedury działały przedłużająco na każdy etap, a niespotykanie długie terminy dostaw podzespołów tylko generowały dodatkowe opóźnienia;

4.  nieobecni pracownicy działu projektowego:

- projektant Ł. J. (1) w dniach 30 października 2021 r. do 8 listopada 2021 r. oraz w dniach od 26 listopada 2021 r. do 3 grudnia 2021 r. przebywała na kwarantannie, co potwierdza oświadczenie Ł. J. (1) wraz z korespondencją mailową z pracownikiem Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej oraz informacja o pobycie na kwarantannie, co uniemożliwiało jej wykonywanie zadań projektanta, gdyż nie mogła korzystać z licencjonowanych programów niezbędnych do realizacji zadań projektanta, które znajdują się na komputerze stacjonarnym w siedzibie pozwanego;

5.  nieobecni pracownicy ogólnobudowlani:

a.  w dniach 1 października 2021 r. – 31 października 2021 r.

i.  F. A. – 31 dni;

ii.  Ł. M. – 21 dni;

iii.  Ł. T. – 12 dni;

iv.  (...) B. – 5 dni;

v.  Ł. G. – 16 dni;

vi.  D. J. – 6 dni;

b.  w dniach 1 listopada 2021 r. – 30 listopada 2021 r.

i.  Ł. A. – 5 dni;

ii.  A. T. – 3 dni;

iii.  A. A. (3) – 18 dni;

iv.  A. Ł. – 2 dni;

v.  A. A. (4) – 1 dzień;

vi.  Ł. M. – 3 dni;

vii.  F. A. – 5 dni;

viii.  G. M. – 5 dni;

ix.  Ł. B. – 5 dni;

x.  G. N. – 10 dni;

xi.  R. U. – 9 dni;

xii.  R. – 1 dzień;

xiii.  D. J. – 7 dni;

c.  w dniach 1 grudnia 2021 r. – 31 grudnia 2021 r.

i.  A. T. – 3 ni;

ii.  A. M. – 10 dni;

iii.  Ł. A. – 8 dni;

iv.  A. A. (2) – 11 dni;

v.  (...) T. – 10 dni;

Pozwany wyjaśnił, że nieobecność pracowników ogólnobudowlanych stanowi najmniej uciążliwy dla pozwanego problem ze wszystkich absencji. Nie mniej jednak procesy zastąpienia nieobecnych pracowników innymi osobami, wymagały od pozwanego wykonania roszad kadrowych na kilku pozostałych budowach, na których wskazane absencje również występowały. W konsekwencji wykonywanie prac na budowie związanych z realizacją robót dachowych, resztkowych prac budowlanych i wykończeniowych, montażu obarierowania rampy wjazdowej, resztkowych prac wentylacyjnych wykonano z opóźnieniem względem pierwotnych założeń. Nadmienił, że plan realizacji części robót był w tym momencie już kilkukrotnie przesuwany z uwagi na inny niż pierwotny termin uruchomienia zasilania budynku w energię elektryczną nie z winy wykonawcy, co jeszcze bardziej skomplikowało gospodarkę kapitałem ludzkim na tej budowie.

Dowód: pismo z 20.04.2022 r. wraz z załącznikami k. 66-110

21 czerwca 2022 r. powód wystawił pozwanemu notę księgową nr (...) na 78.590,32 zł tytułem obciążenia karą umowną w związku z nieterminową realizacją przedmiotu umowy zgodnie z § 13 ust. 1 pkt 1 umowy. Jednocześnie wezwał o zapłatę należności w terminie 14 dni.

Dowód: nota księgowa wraz z dowodem nadania k. 113-114

Pismem z 14 września 2022 r. powód wezwał pozwanego ad1 do dobrowolnego dokonania zapłaty należności w kwocie 78.590,32 zł w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania.

Dowód: wezwanie do zapłaty z 14.09.2022 r. k. 115

Pismem z 26 września 2022 r. powód przedstawił pozwanemu uzasadnienie naliczenia kar umownych objętych notą księgową. Wyjaśnił, że zgodnie z umową zmienioną aneksami termin realizacji umowy przypadał na 17 listopada 2021 r. Tymczasem zaświadczenie o braku sprzeciwu odnośnie rozpoczęcia użytkowania obiektu budowlanego pozwany złożył 27 grudnia 2021 r. Tym samym pozwany pozostawał w zwłoce z realizacją przedmiotu umowy przez 36 dni. Po analizie przedstawionych przez pozwanego okoliczności, powód częściowo uwzględnił wyjaśnienia dotyczące zwłoki w realizacji przedmiotu umowy, wynikające z nieobecności u wykonawcy osób odpowiedzialnych za realizację poszczególnych części przedmiotu umowy, a spowodowane pandemią (...)19. Na podstawie złożonych przez pozwanego wyjaśnień i dokumentów powód ustalił, które osoby zaangażowane w realizację zadania przebywały na kwarantannie lub izolacji domowej w okresie usuwania braków, wad, poprawek na budowie oraz uzupełniania dokumentacji w okresie od 17 listopada 2021 r. i tak:

- G. A. (elektromonter-koordynator) – kwarantanna – 10.12-26.12.2021 r.;

- M. A. (pracownik ogólnobudowlany) – kwarantanna – 19.12-28.12.2021 r.;

- A. A. (1) (pracownik ogólnobudowlany) – kwarantanna/izolacja domowa – 8.12-24.12.2021 r.;

- T. Ł. (pracownik ogólnobudowlany) – izolacja domowa – 13.12-22.12.2021 r.;

- Ł. J. (1) (projektantka, architektka) – kwarantanna – 26.11-03.12.2021 r.

Powód wyliczył, że były to 24 dni, w których pracownicy budowlani i członkowie zespołu projektowego przebywali na kwarantannie i izolacji domowej z powodu pandemii (...)19.

Po uwzględnieniu przez powoda okresu przebywania pracowników pozwanego na zwolnieniach chorobowych lub kwarantannie w liczbie 24 dni, a także po uwzględnieniu 1 dnia zwłoki wynikającej ze zmiany terminu podania napięcia elektrycznego, co stanowiło okoliczność zależną od powoda, powód zgodnie z § 13 ust. 1 pkt 1 umowy naliczył pozwanemu kare umowną za 11 dni zwłoki . Rozliczenie kary umownej przedstawia się następująco: 0,1 x 7.144.574,31 zł brutto x 11 dni = 78.590,32 zł.

Dowód: pismo z 26.09.2022 r. k. 111-112

Pismem z 13 października 2022 r. powód wezwał pozwanego ad1 do dobrowolnego dokonania zapłaty należności w kwocie 78.590,32 zł w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania.

Dowód: wezwanie do zapłaty z 13.10.2022 r. r. k. 116

W związku z opóźnioną realizacja umowy powód nie doznał szkody. Przede wszystkim opóźnienie nie wpłynęło na możliwość i terminowość faktycznego użytkowania budynku.

Dowód: wydruk ze strony internetowej powoda, k. 213-215 (także bezsporne)

Na podstawie art. 243 ² k.p.c. dokumenty znajdujące się w aktach sprawy lub do nich dołączone stanowią dowody bez wydawania odrębnego postanowienia. Pomijając dowód z takiego dokumentu, sąd wydaje postanowienie. Sąd nie znalazł podstaw, by powziąć wątpliwość, co do wiarygodności dokumentów zgromadzonych w aktach. Całość zgromadzonego materiału uznać należało za podstawę dokonywanych ustaleń.

Zaznaczenia wymaga, że zgodnie z art. 245 k.p.c. dokument prywatny sporządzony w formie pisemnej albo elektronicznej stanowi dowód tego, że osoba, która go podpisała, złożyła oświadczenie zawarte w dokumencie. Słusznie wskazuje się przy tym w doktrynie, że „dowód z dokumentu prywatnego jest środkiem dowodowym, którego moc sąd ocenia zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów przewidzianą w art. 233 § 1 KPC. Podobnie jak w wypadku innych dowodów, sąd ocenia, czy dowód ten ze względu na jego indywidualne cechy i okoliczności obiektywne zasługuje na wiarę, czy nie. Wynikiem tej oceny jest przyznanie lub odmówienie dowodowi z dokumentu waloru wiarygodności, ze stosownymi konsekwencjami w zakresie jego znaczenia dla ustalenia podstawy faktycznej orzeczenia (wyr. SN z 2.4.2008 r., III CSK 299/07, Legalis; zob. również wyr. SN z 13.12.2013 r., III CSK 66/13, Legalis)” (T. Szanciło (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Art. 1–458 ¹⁶. Tom I, wyd. 2, 2023).

W części przedstawiony przez powoda materiał stanowiły dokumenty urzędowe w rozumieniu art. 244 § 1 k.p.c., który stanowi, że dokumenty urzędowe, sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy władzy publicznej i inne organy państwowe w zakresie ich działania, stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo zaświadczone. W tym zakresie wskazać należy na decyzję Prezydenta R. z 15 kwietnia 2021 r., postanowienie (...) z 9 listopada 2021 r., decyzję (...) z 26 listopada 2021 r., pismo (...) z 13 grudnia 2021 r. i 23 grudnia 2021 r. Sąd dokonywał ustaleń na podstawie ww. dokumentów uznając, że domniemanie prawdziwości informacji w nich zawartych nie było obalane przez żadną ze stron. Strony nie pozostawały w sporze co do wiarygodności tych dokumentów oraz okoliczności nimi stwierdzanych.

Sąd uznał dowody z zeznań świadków za w pełni wiarygodne. Świadkowie posiadali wiedzę dotyczącą sprawy a ich zeznania były spójne, uzupełniały się i zostały ocenione jako szczere. Strony również nie zgłaszały wobec zeznań świadków zastrzeżeń, podważając ich wiarygodność. Zeznania świadków potwierdzały zawarte w dokumentach informacje. W szczególności potwierdzały trudności na jakie pozwany ad1 napotykał podczas realizacji umowy, w związku z pandemią (...)19, a dotyczące niedyspozycji pracowników i możliwości współpracy z organami administracji przy rozpoczynaniu i kończeniu budowy. Co jednak wymaga podkreślenia, w tym zakresie wiodące znaczenie miały dokumenty i to w oparciu o nie dokonywano ustaleń. Znaczenie zeznań świadków było raczej marginalne. Świadkowie przede wszystkim wytłumaczyli na czym polegały okoliczności związane z uzyskaniem pozwolenia na budowę oraz zaświadczenia o braku sprzeciwu organu wobec przystąpienia do użytkowania.

Należało mieć na uwadze, że zgodnie z art. 6 k.c. ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. Przepis ten „wyraża podstawową w polskim prawie cywilnym zasadę rozkładu ciężaru udowodnienia (ciężaru dowodu w rozumieniu materialnym, obiektywnym) faktu, z którego strona postępowania sądowego wywodzi skutki prawne. Istotą ujętej w nim reguły jest określenie, który z podmiotów (powód, pozwany, uczestnik postępowania nieprocesowego) poniesie negatywne konsekwencje nieustalenia danego faktu w sporze sądowym, a ściślej: niewykazania prawdziwości twierdzeń o takim prawnie doniosłym (prawnie relewantnym) fakcie” ( B. Janiszewska [w:] Kodeks cywilny. Komentarz. Tom I. Część ogólna, cz. 1 (art. 1–55(4)), red. J. Gudowski, Warszawa 2021, art. 6).

Procesowym odzwierciedleniem zasady wyrażonej w art. 6 k.c. jest przepis art. 232 k.p.c., który stanowi, że strony są obowiązane wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne. Sąd może dopuścić dowód niewskazany przez stronę. W doktrynie słusznie wskazuje się, że „w myśl art. 232 strony są obowiązane wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne. Sąd może dopuścić dowód niewskazany przez stronę. W aktualnym stanie prawnym istotne znaczenie ma aktywność stron w przedstawianiu materiału procesowego – ciężar dowodu w znaczeniu formalnym, subiektywnym (zob. wyrok SN z 15.02.2008 r., I CSK 426/07 (…)). Działalność stron jest jednoznacznie ukierunkowana. Mają one przedstawiać tylko te fakty, z których wywodzą korzystne dla siebie skutki prawne. To sformułowanie nawiązuje wprost do treści art. 6 k.c.” (H. Dolecki, T. Radkiewicz [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom I. Artykuły 1–366, red. T. Wiśniewski, Warszawa 2021, art. 232).

Ww. przepisy wskazują iż postępowanie cywilne ma charakter kontradyktoryjny, a w jego ramach zasadą jest dowodzenie przez strony twierdzeń przy pomocy podnoszonych wniosków dowodowych. Nie jest obowiązkiem Sądu poszukiwanie z urzędu dowodów za stronę, w szczególności że działanie takie mogłoby stanowić podstawę dla twierdzeń o braku bezstronności i faworyzowaniu którejś ze stron. Sąd stoi przy tym na stanowisku, że skoro postępowanie toczy się między przedsiębiorcami to można i należy wymagać od nich profesjonalizmu związanego z zawodowym występowaniem przez nich w obrocie (także prawnym) oraz aktywnego przedstawiania dowodów na poparcie formułowanych twierdzeń.

Strony reprezentowane były przez profesjonalnych pełnomocników i miały świadomość skutków mogących wyniknąć ze stosowania art. 229 i 230 k.p.c. Przepisy te stanowią, że nie wymagają również dowodu fakty przyznane w toku postępowania przez stronę przeciwną, jeżeli przyznanie nie budzi wątpliwości (art. 229). Gdy strona nie wypowie się co do twierdzeń strony przeciwnej o faktach, sąd, mając na uwadze wyniki całej rozprawy, może fakty te uznać za przyznane (art. 230).

Sąd zważył, co następuje:

Powództwo zasługiwało na uwzględnienie w przeważającej części.

Powód zawarł z pozwanym ad1 27 października 2020 r. umowę o roboty budowlane, której przedmiotem zgodnie z jej § 1 ust. 1 była rozbiórka budynku istniejącego, budowa budynku dydaktyczno-naukowo-administracyjnego wraz z niezbędnymi urządzeniami infrastruktury technicznej (media), obręb Plac (...)-(...), działka (...) przy ul. (...) na potrzeby Uniwersytetu Medycznego im. U. we R. (w systemie zaprojektuj-wybuduj). Zgodnie z § 1 ust. 2 umowy przedmiot umowy został szczegółowo opisany w programie funkcjonalno-użytkowym (zał. 2 do umowy) oraz koncepcji architektonicznej (zał. V. 4 do umowy – 10 rysunków) i obejmował m.in.:

1)  uzyskanie niezbędnych zezwoleń/pozwoleń na wyburzenie budynku istniejącego oraz montaż nowego modułowego;

2)  roboty przygotowawcze: wygrodzenie i zabezpieczenie terenu budowy z odłączeniem wszystkich mediów dochodzących do budynku;

3)  wyburzenie istniejącego budynku wraz z fundamentami;

4)  wykonanie fundamentów z odpowiednią podbudową i ich poziomowanie;

5)  prefabrykację budynków modułowych i ich dostawę na budowę;

6)  montaż, na wykonanych fundamentach, modułów;

7)  wpięcie nowego budynku do mediów w rejonie budynku. Należało uwzględnić wszystkie niezbędne modyfikacje, przełożenia i przeróbki mediów dochodzących do budynku na odcinkach niezbędnych do jego prawidłowego funkcjonowania, z uwzględnieniem w całości prac ziemnych;

8)  prace wewnątrz modułów (wykończeniowe, wewnętrzne instalacje itp.);

9)  prace porządkowe oraz zagospodarowanie terenu w bezpośrednim sąsiedztwie;

10)  po zakończeniu prac otrzymanie niezbędnych zezwoleń/pozwoleń na zgodne z przepisami użytkowanie budynku.

Sąd ocenił, że ww. umowa stanowiła umowę o roboty budowlane, o której mowa w art. 647 k.c., który stanowi, iż przez umowę o roboty budowlane wykonawca zobowiązuje się do oddania przewidzianego w umowie obiektu, wykonanego zgodnie z projektem i z zasadami wiedzy technicznej, a inwestor zobowiązuje się do dokonania wymaganych przez właściwe przepisy czynności związanych z przygotowaniem robót, w szczególności do przekazania terenu budowy i dostarczenia projektu, oraz do odebrania obiektu i zapłaty umówionego wynagrodzenia).

Mając na uwadze, że ww. umowa była przez strony aneksowana w zakresie terminu jej wykonania przez pozwanego ad1 Sąd ustalił zgodnie z brzmieniem jej aneksu nr (...) z 28 września 2021 r., że termin realizacji wynosił 12 miesięcy i 2 tygodnie od podpisania umowy. Termin realizacji umowy upływał 17 listopada 2021 r. (bezsporne), gdy pozwany uzyskał 23 grudnia 2021 r. zaświadczenie organu nadzoru budowlanego o braku sprzeciwu zakończenia budowy i przystąpienia do użytkowania.

Strony ustaliły w § 9 ust. 1 umowy wynagrodzenie za wykonanie przedmiotu umowy na kwotę 5.808.597,00 zł netto, 7.144.574,31 zł brutto. Zgodnie zaś z § 13 ust. 1 lit. a umowy wykonawca miał zapłacić zamawiającemu karę umowną za opóźnienie w wykonaniu prac objętych umową – w wysokości 0,1% wartości wynagrodzenia umownego a to, określonego w § 9 ust. 1, za każdy rozpoczęty dzień opóźnienia. Strony obwarowały zatem terminowość wykonania przez wykonawcę (pozwanego ad1) przedmiotu umowy karą umowną.

Zgodnie z art. 483 § 1 i 2 k.c. można zastrzec w umowie, że naprawienie szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego nastąpi przez zapłatę określonej sumy (kara umowna)(§1). Dłużnik nie może bez zgody wierzyciela zwolnić się z zobowiązania przez zapłatę kary umownej (§ 2).

Jak zasadnie wskazuje się w doktrynie, „w ujęciu kodeksu zastrzeżenie kary umownej zależy wyłącznie od woli stron(…). Wbrew swej nazwie kara umowna nie jest karą w ścisłym tego słowa znaczeniu ( ius puniendi), lecz jedynie zastrzeżoną sankcją cywilnoprawną na wypadek niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, sankcją oznaczoną w pieniądzu, chyba że w ramach swobody umów wierzyciel zastrzeże sobie inne świadczenie. Z art. 483 § 1 wynika, że kara umowna ma na celu „naprawienie szkody”, można więc uznać, że jest ona swoistą postacią odszkodowania. Kara umowna może obejmować trzy grupy zdarzeń:1) niewykonanie zobowiązania, 2) nienależyte wykonanie zobowiązania w ogólności i 3) konkretne uchybienia w zakresie sposobu wykonania zobowiązania (np. co do czasu, jakości) (…). „Zakres odpowiedzialności z tytułu kary umownej pokrywa się w pełni z zakresem ogólnej odpowiedzialności dłużnika za niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania (art. 471). Wynika to zarówno z celu kary umownej, jak i umiejscowienia samych przepisów jej dotyczących. Podporządkowanie kary umownej podstawom odpowiedzialności kontraktowej sprawia, że zobowiązany do zapłaty tej kary może bronić się zarzutem – podobnie jak każdy dłużnik zobowiązany do naprawienia szkody stosownie do art. 471 – że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które nie ponosi on odpowiedzialności (uzasadnienie wyroku SN z dnia 20 marca 1968 r., II CR 419/67…).”(T. Wiśniewski [w:] Kodeks cywilny. Komentarz. Tom III. Zobowiązania. Część ogólna, wyd. II, red. J. Gudowski, Warszawa 2018, art. 483).

Sąd ocenił, że analizowane postanowienie § 13 ust. 1 lit. a umowy przewiduje odpowiedzialność wykonawcy za opóźnienie wykonania przedmiotu umowy. Zaznaczenia przy tym wymaga, że analizę umowy, należy rozpocząć od stwierdzenia, że jest ona owocem nawiązania profesjonalnej relacji prawnogospodarczej. Została sformułowana w sposób szczegółowy i staranny jako efekt postępowania o udzielenie zamówienia publicznego. Prowadziło to Sąd do przekonania, że postanowienia umowy zostały sformułowane w sposób świadomy, tzn. brzmienie postanowień umowy nie jest dziełem przypadku, lecz należy domniemywać, że tekst kontraktu wiernie oddaje rzeczywistą wolę stron.

Analizy złożonych oświadczeń woli i treści stosunku umownego Sąd dokonywał w oparciu o postanowienia art. 65 § 1 i 2 k.c., zgodnie z którymi oświadczenie woli należy tak tłumaczyć, jak tego wymagają ze względu na okoliczności, w których złożone zostało, zasady współżycia społecznego oraz ustalone zwyczaje. W umowach należy raczej badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu. Sąd podziela w pełni zapatrywanie wyrażone w uchwale 7 sędziów Sądu Najwyższego z 29 czerwca 1995 r., III CZP 66/95, w której Sąd Najwyższy stwierdził, że „sens świadczenia woli ujętego w formie pisemnej, czyli wyrażonego w dokumencie, ustala się przyjmując za podstawę wykładni przede wszystkim tekst dokumentu. W procesie jego interpretacji podstawowa rola przypada językowym regułom znaczeniowym. Wykładni poszczególnych wyrażeń dokonuje się z uwzględnieniem kontekstu, w tym także związków treściowych występujących między zawartymi w tekście postanowieniami. Uwzględnieniu podlegają również okoliczności, w jakich oświadczenie woli zostało złożone, jeżeli dokument obejmuje takie informacje, a także cel oświadczenia woli wskazany w tekście lub zrekonstruowany na podstawie zawartych w nim postanowień” (za R. Trzaskowski [w:] Kodeks cywilny. Komentarz. Tom I. Część ogólna, cz. 2 (art. 56–125), red. J. Gudowski, Warszawa 2021, art. 65, który wskazuje na to, że przepis art. 65 k.c. odwołuje się do kombinowanej metody wykładni).

Pierwszym z pól sporu była wykładnia § 13 ust. 1 lit. a umowy, który przewidywał, że wykonawca miał zapłacić zamawiającemu karę umowną za opóźnienie w wykonaniu prac objętych umową – w wysokości 0,1% wartości wynagrodzenia umownego a to, określonego w § 9 ust. 1, za każdy rozpoczęty dzień opóźnienia. Strony pozostawały w sporze co do rozumienia pojęcia „opóźnienie” na gruncie opisywanego postanowienia umownego.

Sąd ocenił, że analiza umowy daje podstawę do zrekonstruowania zamiaru stron w tym zakresie. Przede wszystkim strony w obrębie § 13 ust. 1 umowy różnicowały pojęcia opóźnienia (pkt 1) i zwłoki (pkt 2). Rozróżnienie to nie mogło pozostać bez znaczenia, ponieważ wskazywało, iż strony sporządziły umowę, mając na uwadze znaczeniową różnicę obu pojęć. Sąd przyjął, że zgodnie ze znaczeniem obu pojęć przyjętym na gruncie języka prawniczego należy określić zwłokę za kwalifikowaną formę opóźnienia, które ma charakter zawiniony lub też w szerszym ujęciu jest to opóźnienie, za które odpowiedzialność ponosi dłużnik.

Mając na uwadze, że przepis art. 483 k.c. znajduje się w dziale II tytułu VII księgi III k.c. pn. Skutki niewykonania zobowiązań odpowiedzialność za zapłatę kary umownej wiązać należy z ogólnym reżimem odpowiedzialności kontraktowej, o której mowa w art. 471 i n. k.c. Przepis art. 471 k.c. przewiduje natomiast, że dłużnik obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi.

Sąd podziela stanowisko piśmiennictwa, że „jeżeli zakres odpowiedzialności nie jest zmodyfikowany czynnością prawną (z reguły umową) albo szczególnym przepisem ustawy, to wówczas dłużnik odpowiada za niezachowanie należytej staranności; inaczej mówiąc, odpowiada za winę w postaci niedbalstwa. Oczywiście tym bardziej w takiej sytuacji odpowiada za winę umyślną (por. uwagi do art. 472, a także do art. 473 i 474). Prowadzi to do wniosku, że w naszym systemie prawnym odpowiedzialność kontraktowa oparta jest zasadniczo na winie dłużnika (lub osoby wymienionej w art. 474), i to winie domniemanej.” (T. Wiśniewski [w:] Kodeks cywilny. Komentarz. Tom III. Zobowiązania. Część ogólna, wyd. II, red. J. Gudowski, Warszawa 2018, art. 471).

Przepisy art. 472 i 473 § 1 i 2 k.c. stanowią przy tym, że jeżeli ze szczególnego przepisu ustawy albo z czynności prawnej nie wynika nic innego, dłużnik odpowiedzialny jest za niezachowanie należytej staranności. Dłużnik może przez umowę przyjąć odpowiedzialność za niewykonanie lub za nienależyte wykonanie zobowiązania z powodu oznaczonych okoliczności, za które na mocy ustawy odpowiedzialności nie ponosi. Nieważne jest zastrzeżenie, iż dłużnik nie będzie odpowiedzialny za szkodę, którą może wyrządzić wierzycielowi umyślnie. Ustawodawca zatem przewidział możliwość rozszerzenia podstaw odpowiedzialności ponad model przewidziany przez ustawodawcę na gruncie przepisów o odpowiedzialności kontraktowej. Sąd uznał w konsekwencji za dopuszczalne unormowanie umowne odpowiedzialności dłużnika nie tylko za kwalifikowane opóźnienie, lecz również za opóźnienie „zwykłe”.

Sąd podziela zapatrywanie wyrażone w uzasadnieniu wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie, w którym wskazano, że „na podstawie normy art. 473 § 1 k.c. za dopuszczalne uznaje się w doktrynie i judykaturze zastrzeżenie w umowie uprawnienia wierzyciela do żądania kary w wypadku, gdy przyczyną niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania przez dłużnika są okoliczności przez niego niezawinione. Ze swobody woli stron umowy wynika zatem, że dłużnik może przyjąć na siebie odpowiedzialność gwarancyjną na zasadzie ryzyka lub nawet za przypadek (J.(...) "Odsetki za opóźnienie, a kara umowna" U. 2004/7-8, s. 54). Rozwiązania takie nie są de facto "karą umowną" z art. 483 k.c., lecz wskazana norma może być do nich stosowana i dopuszczalne jest ich ocenianie na gruncie tego przepisu, co w praktyce obrotu gospodarczego skutkuje nazywaniem tych zastrzeżeń gwarancyjnych również "karą umowną" (J.Dąbrowa (w) "System prawa cywilnego", Tom III, cz.1, s.829; red. E.Gniewek "Kodeks cywilny. Komentarz", 2006, s. 826; red. A.Kidyba "Kodeks cywilny. Komentarz. Zobowiązania. Część ogólna", Tom III, 2010, s. 655)” (wyr. SA w Lublinie z 16.08.2021 r., I AGa 127/20). W ocenie Sądu zatem dopuszczalne jest zastrzeżenie „kary umownej” także za opóźnienie, choćby miało ono nastąpić na skutek okoliczności niezawinionych przez dłużnika.

Pozwani kwestionując żądanie pozwu skupili się przede wszystkim na wskazywaniu, że strona pozwana dochowała należytej staranności przy wykonywaniu umowy. Strony na etapie sądowym sprawy nie pozostawali w sporze co do wpływu nieobecności pracowników strony pozwanej spowodowanej okolicznościami związanymi z pandemią (...)19 na terminowość wykonania umowy. Kalkulując należną karę umowną powód uwzględnił okresy pozostawania na kwarantannie i izolacji domowej pracowników pozwanego ad1 zaangażowanych w realizację umowy. Powód uwzględnił łącznie z okresu łącznego opóźnienia wynoszącego 36 dni okres 24 dni, w ciągu których pracownicy pozwanego (pracownicy budowlani i członkowie zespołu projektowego) pozostawali w niedyspozycji stojącej na przeszkodzie terminowemu wykonaniu umowy. Pozwani na etapie sądowym nie podnosili już zarzutów dotyczących braku możliwości realizacji przedmiotu umowy z uwagi na izolację lub kwarantannę pracowników. Co istotne, nie kwestionowali również sposobu obliczenia przez powoda kary umownej, poprzez przyjęcie za ich podstawę 11 dni opóźnienia. Sąd uznał, że opóźnienie to zostało wyliczone poprawnie, tj. z uwzględnieniem nieobecności pracowników pozwanego przypadających na:

- G. A. (elektromonter-koordynator) – kwarantanna – 10.12-26.12.2021 r.;

- M. A. (pracownik ogólnobudowlany) – kwarantanna – 19.12-28.12.2021 r.;

- A. A. (1) (pracownik ogólnobudowlany) – kwarantanna/izolacja domowa – 8.12-24.12.2021 r.;

- T. Ł. (pracownik ogólnobudowlany) – izolacja domowa – 13.12-22.12.2021 r.;

- Ł. J. (1) (projektantka, architektka) – kwarantanna – 26.11-03.12.2021 r.

oraz z uwzględnieniem jednego dnia wynikającego ze zmiany terminu podania napięcia elektrycznego.

Obszernie pozwani natomiast wskazywali na wadliwości postępowań administracyjnych związanych z uzyskaniem decyzji o pozwoleniu na budowę i zaświadczenia o braku sprzeciwu wobec zakończenia budowy i przystąpienia do użytkowania obiektu, które finalnie miały być przyczyną nieterminowego wykonania umowy. Pozwani odnosili się do ich zdaniem niewłaściwego stosowania zmieniających się przepisów ustawy Prawo budowalna przez organy administracji publicznej. Sąd szczegółowo analizował zarzuty pozwanych, pomimo nawet uznania, że pozwany ad1 przyjął umownie na siebie odpowiedzialność już tylko za zwykłe opóźnienie wykonania umowy, bez względu na przyczynę stojącą za takim opóźnieniem.

Gdyby jednak uznać odmiennie, że analizowane postanowienie umowy należy rozumieć w ten sposób, że przesłanką odpowiedzialności pozwanych jest tylko takie opóźnienie, które ma charakter zawiniony, to również w takim wypadku należało uznać, że pozwani ponoszą w sprawie odpowiedzialność. Mając na uwadze ustalenie, że doszło do wskazywanego przez powoda opóźnienia (powód prawidłowo wyliczył je na 11 dni), to na pozwanych spoczywał ciężar wykazania, iż opóźnienie nie miało charakteru przez nich zawinionego. Na gruncie odpowiedzialności kontraktowej przyjąć bowiem należy, że wina w niewłaściwym wykonaniu zobowiązania jest domniemywana i to dłużnik winien wykazać inicjatywę dowodową potrzebną dla wykazania braku jakiejkolwiek winy po jego stronie. Zasadniczo bowiem ustawodawca na gruncie przepisów o odpowiedzialności kontraktowej nie przewiduje różnicowania zakresu odpowiedzialności dłużnika od stopnia jego winy. Sąd uznał przy tym, że pozwani nie udźwignęli ciężaru dowodu w tym zakresie.

Wykonawca zobowiązany był w terminie wynikającym z umowy (modyfikowanej aneksami) do otrzymania niezbędnych zezwoleń/pozwoleń na zgodne z przepisami użytkowanie budynku. Przedmiotem zobowiązania pozwanego ad1 było zatem zagwarantowanie uzyskania w terminie wynikającym z umowy stosownego dokumentu potwierdzającego możliwość przystąpienia do użytkowania obiektu, a wydanego przez odpowiedni organ administracji. Podobnie w § 5 umowy przewidziano, że wykonawca uzyska pozwolenie na budowę lub dokona stosownego zgłoszenia budowy organowi administracji i uzyska zaświadczenie o braku podstaw do złożenia sprzeciwu. Postanowienia te wskazywały, że intencją stron jest powierzenie wykonawcy na okres wskazany w umowie całości czynności administracyjnych związanych z uzyskaniem pozwolenia na budowę i zakończeniem budowy – wszystko w terminie określonym umową. Pozwany ad1 przyjął tym samym na siebie ryzyko dotyczące ewentualnych komplikacji związanych z procedurami administracyjnymi. Wykonawca od dnia zawarcia umowy winien był mieć świadomość ponoszonego w tym zakresie ryzyka.

Pozwani wskazywali, że ustawą z dnia 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 471 z późn. zm.) dokonano istotnych zmian w zakresie treści wydawanych decyzji o pozwoleniu na budowę oraz nowelizacja ta miała istotny wpływ na sposób działania Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego przy zgłoszeniu zakończenia budowy i zamiarze przystąpienia do użytkowania. Zasadnie pozwani wskazywali na to, że ustawa ta miała wpływ na brzmienie przepisów ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 418 z późn. zm., dalej: Prawo budowlane).

W brzmieniu sprzed ww. nowelizacji przepis art. 34 ust. 3 oraz ust. 4 Prawa budowlanego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1333) stanowiły, że:

3. Projekt budowlany powinien zawierać:

1) projekt zagospodarowania działki lub terenu sporządzony na aktualnej mapie do celów projektowych lub jej kopii poświadczonej za zgodność z oryginałem przez projektanta, obejmujący: określenie granic działki lub terenu, usytuowanie, obrys i układy istniejących i projektowanych obiektów budowlanych, sieci uzbrojenia terenu, sposób odprowadzania lub oczyszczania ścieków, układ komunikacyjny i układ zieleni, ze wskazaniem charakterystycznych elementów, wymiarów, rzędnych i wzajemnych odległości obiektów, w nawiązaniu do istniejącej i projektowanej zabudowy terenów sąsiednich;

2) projekt architektoniczno-budowlany określający funkcję, formę i konstrukcję obiektu budowlanego, jego charakterystykę energetyczną i ekologiczną oraz proponowane niezbędne rozwiązania techniczne, a także materiałowe, ukazujące zasady nawiązania do otoczenia, a w stosunku do obiektów budowlanych, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 4 - również opis dostępności dla osób niepełnosprawnych, o których mowa w art. 1 Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych, sporządzonej w V. dnia 13 grudnia 2006 r., w tym osób starszych;

2a) informację o udziale lokali mieszkalnych, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 4a – w przypadku budynków mieszkalnych wielorodzinnych;

3) stosownie do potrzeb - w przypadku drogi krajowej lub wojewódzkiej, oświadczenie właściwego zarządcy drogi o możliwości połączenia działki z drogą, zgodnie z przepisami o drogach publicznych;

4) w zależności od potrzeb, wyniki badań geologiczno-inżynierskich oraz geotechniczne warunki posadowienia obiektów budowlanych;

5) informację o obszarze oddziaływania obiektu.

4. U. budowlany podlega zatwierdzeniu w decyzji o pozwoleniu na budowę.

W brzmieniu po nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 471 z późn. zm.) przepisy te, ze skutkiem na 19 września 2020 r. otrzymały brzmienie:

3. Projekt budowlany zawiera:

1) projekt zagospodarowania działki lub terenu sporządzony na aktualnej mapie do celów projektowych lub jej kopii poświadczonej za zgodność z oryginałem przez projektanta, obejmujący:

a) określenie granic działki lub terenu,

b) usytuowanie, obrys i układy istniejących i projektowanych obiektów budowlanych, w tym sieci uzbrojenia terenu, oraz urządzeń budowlanych sytuowanych poza obiektem budowlanym,

c) sposób odprowadzania lub oczyszczania ścieków,

d) układ komunikacyjny i układ zieleni, ze wskazaniem charakterystycznych elementów, wymiarów, rzędnych i wzajemnych odległości obiektów, w nawiązaniu do istniejącej i projektowanej zabudowy terenów sąsiednich,

e) informację o obszarze oddziaływania obiektu;

2) projekt architektoniczno-budowlany obejmujący:

a) układ przestrzenny oraz formę architektoniczną istniejących i projektowanych obiektów budowlanych,

b) zamierzony sposób użytkowania obiektów budowlanych, w tym liczbę projektowanych do wydzielenia lokali, z wyszczególnieniem lokali mieszkalnych,

c) charakterystyczne parametry techniczne obiektów budowlanych,

d) opinię geotechniczną oraz informację o sposobie posadowienia obiektu budowlanego,

e) projektowane rozwiązania materiałowe i techniczne mające wpływ na otoczenie, w tym środowisko,

f) charakterystykę ekologiczną,

g) informację o wyposażeniu technicznym budynku, w tym projektowanym źródle lub źródłach ciepła do ogrzewania i przygotowania ciepłej wody użytkowej,

h) opis dostępności dla osób niepełnosprawnych, o których mowa w art. 1 Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych, sporządzonej w Nowym X. dnia 13 grudnia 2006 r., w tym osób starszych - w przypadku obiektów budowlanych, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 4,

i) informację o minimalnym udziale lokali mieszkalnych, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 4a - w przypadku budynków mieszkalnych wielorodzinnych,

j) postanowienie udzielające zgody na odstępstwo, o którym mowa w art. 9, jeżeli zostało wydane;

3) projekt techniczny obejmujący:

a) projektowane rozwiązania konstrukcyjne obiektu wraz z wynikami obliczeń statyczno-wytrzymałościowych,

b) charakterystykę energetyczną - w przypadku budynków,

c) projektowane niezbędne rozwiązania techniczne oraz materiałowe,

d) w zależności od potrzeb - dokumentację geologiczno-inżynierską lub geotechniczne warunki posadowienia obiektów budowlanych,

e) inne opracowania projektowe;

4) w zależności od potrzeb - w przypadku drogi krajowej lub wojewódzkiej - oświadczenie właściwego zarządcy drogi o możliwości połączenia działki z drogą, zgodnie z przepisami o drogach publicznych;

5) opinie, uzgodnienia, pozwolenia i inne dokumenty, o których mowa w art. 33 ust. 2 pkt 1.

4. U. zagospodarowania działki lub terenu oraz projekt architektoniczno-budowlany podlegają zatwierdzeniu w decyzji o pozwoleniu na budowę.

Ustawa nowelizująca przewidywała w art. 27 ust. 1 pkt 1 i 2 oraz ust. 2, że:

1. do zamierzeń budowlanych realizowanych w oparciu o projekt budowlany sporządzony na podstawie przepisów dotychczasowych:

1) w przypadkach, o których mowa w art. 25 i art. 26,

2) dla których przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy wydano ostateczną decyzję o pozwoleniu na budowę albo dokonano skutecznego zgłoszenia

- przepisy ustaw zmienianych w art. 1-4, art. 6 oraz art. 8-24 stosuje się w brzmieniu dotychczasowym.

2. Jeżeli projekt budowlany, o którym mowa w ust. 1, wymaga uzgodnienia na podstawie przepisów ustaw zmienianych w art. 2 oraz w art. 3, uzgodnień tych należy dokonać na podstawie przepisów tych ustaw w brzmieniu dotychczasowym.

Bezspornie pozwany złożył wniosek o pozwolenie na budowę 8 stycznia 2021 r., dołączając do niego, celem zatwierdzenia decyzją projekt budowlany obejmujący projekt zagospodarowania terenu oraz projekt architektoniczno-budowlany. Pozwany złożył wniosek odpowiadający przepisom w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą. Decyzją z 15 kwietnia 2021 nr (...) Prezydent R. zatwierdził projekt budowlany i udzielił pozwolenia na budowę. Rozstrzygnięcie to w swojej sentencji nie odpowiadało brzmieniu znowelizowanego art. 34 ust. 4 Prawa budowlanego, który przewidywał, że zatwierdzeniu w decyzji o pozwoleniu na budowę podlegają projekt zagospodarowania działki lub terenu oraz projekt architektoniczno-budowlany. Doszło zatem do sytuacji, w której dla podejmowanego zamierzenia wykonawca uzyskał pozytywna decyzję, lecz w brzmieniu odbiegającym od znowelizowanych przepisów Prawa budowlanego. W oparciu o tę decyzję zrealizowano zamierzenie budowlane (przedmiot umowy).

Następnie wskazać należy, że ustawa nowelizująca dokonała zmiany treści art. 57 Prawa budowlanego, który przed taką zmianą przewidywał, iż:

1. Do zawiadomienia o zakończeniu budowy obiektu budowlanego lub wniosku o udzielenie pozwolenia na użytkowanie inwestor jest obowiązany dołączyć:

1) oryginał dziennika budowy;

2) oświadczenie kierownika budowy:

a) o zgodności wykonania obiektu budowlanego z projektem budowlanym lub warunkami pozwolenia na budowę oraz przepisami,

b) o doprowadzeniu do należytego stanu i porządku terenu budowy, a także – w razie korzystania - drogi, ulicy, sąsiedniej nieruchomości, budynku lub lokalu;

3) oświadczenie o właściwym zagospodarowaniu terenów przyległych, jeżeli eksploatacja wybudowanego obiektu jest uzależniona od ich odpowiedniego zagospodarowania;

4) protokoły badań i sprawdzeń;

5) dokumentację geodezyjną, zawierającą wyniki geodezyjnej inwentaryzacji powykonawczej, w tym mapę, o której mowa w art. 2 pkt 7b ustawy z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne, oraz informację o zgodności usytuowania obiektu budowlanego z projektem zagospodarowania działki lub terenu lub odstępstwach od tego projektu sporządzone przez osobę posiadającą odpowiednie uprawnienia zawodowe w dziedzinie geodezji i kartografii.

6)potwierdzenie, zgodnie z odrębnymi przepisami, odbioru wykonanych przyłączy;

7) (uchylony);

7a) zaświadczenie wójta, burmistrza albo prezydenta miasta, potwierdzające spełnienie warunków, o których mowa w art. 37i ust. 8 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. z 2020 r. poz. 293, 471, 782 i 1086), o ile jest wymagane;

8) w przypadku drogi w transeuropejskiej sieci drogowej:

a) wynik audytu bezpieczeństwa ruchu drogowego, o którym mowa w art. 24l ust. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych,

b) uzasadnienie zarządcy drogi, o którym mowa w art. 24l ust. 4 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych.

1a. W przypadku zawiadomienia o zakończeniu budowy lub złożenia wniosku o udzielenie pozwolenia na użytkowanie budynku mieszkalnego lub budynku z częścią mieszkalną, w oświadczeniu, o którym mowa w ust. 1 pkt 2 lit. a, zamieszcza się informację o dokonaniu pomiarów powierzchni użytkowej budynku i poszczególnych lokali mieszkalnych, w sposób zgodny z przepisami rozporządzenia, o którym mowa w art. 34 ust. 6 pkt 1.

2. W razie zmian nieodstępujących w sposób istotny od zatwierdzonego projektu lub warunków pozwolenia na budowę, dokonanych podczas wykonywania robót, do zawiadomienia, o którym mowa w ust. 1, należy dołączyć kopie rysunków wchodzących w skład zatwierdzonego projektu budowlanego, z naniesionymi zmianami, a w razie potrzeby także uzupełniający opis. W takim przypadku oświadczenie, o którym mowa w ust. 1 pkt 2 lit. a, powinno być potwierdzone przez projektanta i inspektora nadzoru inwestorskiego, jeżeli został ustanowiony.

3. Inwestor jest obowiązany dołączyć do wniosku, o którym mowa w ust. 1, albo do zawiadomienia w przypadku, o którym mowa w art. 56 ust. 1a, oświadczenia o braku sprzeciwu lub uwag ze strony organów wymienionych w art. 56.

4. Inwestor jest obowiązany uzupełnić dokumenty wymienione w ust. 1-3, jeżeli, w wyniku ich sprawdzenia przez organ nadzoru budowlanego, okaże się, że są one niekompletne lub posiadają braki i nieścisłości.

5. (uchylony).

6. Wniosek o udzielenie pozwolenia na użytkowanie stanowi wezwanie organu nadzoru budowlanego do przeprowadzenia obowiązkowej kontroli, o której mowa w art. 59a.

7. W przypadku stwierdzenia przystąpienia do użytkowania obiektu budowlanego lub jego części z naruszeniem przepisów art. 54 i 55, organ nadzoru budowlanego wymierza karę z tytułu nielegalnego użytkowania obiektu budowlanego. Do kary tej stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące kar, o których mowa w art. 59f ust. 1, z tym że stawka opłaty podlega dziesięciokrotnemu podwyższeniu.

8. Po zakończeniu postępowania w sprawie zawiadomienia o zakończeniu budowy obiektu budowlanego albo udzieleniu pozwolenia na użytkowanie, organ nadzoru budowlanego zwraca bezzwłocznie inwestorowi dokumenty, o których mowa w ust. 1 pkt 1, 4 i 5.

Po zmianie wywierającej skutek z dniem 19 września 2021 r. przepisy tego artykułu otrzymały następujące brzmienie:

1. Do zawiadomienia o zakończeniu budowy obiektu budowlanego lub wniosku o udzielenie pozwolenia na użytkowanie inwestor jest obowiązany dołączyć:

1)  oryginał dziennika budowy;

1a) projekt techniczny, z uwzględnieniem zmian, o których mowa w art. 36b ust. 2;

2) oświadczenie kierownika budowy:

a) o zgodności wykonania obiektu budowlanego z projektem budowlanym lub warunkami pozwolenia na budowę oraz przepisami,

b) o doprowadzeniu do należytego stanu i porządku terenu budowy, a także - w razie korzystania - drogi, ulicy, sąsiedniej nieruchomości, budynku lub lokalu;

3) oświadczenie o właściwym zagospodarowaniu terenów przyległych, jeżeli eksploatacja wybudowanego obiektu jest uzależniona od ich odpowiedniego zagospodarowania;

4) protokoły badań i sprawdzeń:

a) przyłączy i instalacji, zapewniających użytkowanie obiektu budowlanego zgodnie z przeznaczeniem, sporządzone przez osoby posiadające uprawnienia budowlane w odpowiedniej specjalności lub osoby, o których mowa w art. 62 ust. 6,

b) o których mowa w art. 14 ustawy z dnia 21 grudnia 2000 r. o dozorze technicznym (Dz. U. z 2019 r. poz. 667), o ile dotyczy;

4a) decyzję zezwalającą na eksploatację urządzenia technicznego, o której mowa w art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 21 grudnia 2000 r. o dozorze technicznym, o ile dotyczy;

5) dokumentację geodezyjną, zawierającą wyniki geodezyjnej inwentaryzacji powykonawczej, w tym mapę, o której mowa w art. 2 pkt 7b ustawy z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne, oraz informację o zgodności usytuowania obiektu budowlanego z projektem zagospodarowania działki lub terenu lub odstępstwach od tego projektu sporządzone przez osobę posiadającą odpowiednie uprawnienia zawodowe w dziedzinie geodezji i kartografii.

6) potwierdzenie, zgodnie z odrębnymi przepisami, odbioru wykonanych przyłączy;

7) (uchylony);

7a) zaświadczenie wójta, burmistrza albo prezydenta miasta, potwierdzające spełnienie warunków, o których mowa w art. 37i ust. 8 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. z 2020 r. poz. 293, 471, 782 i 1086), o ile jest wymagane;

8) w przypadku drogi w transeuropejskiej sieci drogowej:

a) wynik audytu bezpieczeństwa ruchu drogowego, o którym mowa w art. 24l ust. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych,

b) uzasadnienie zarządcy drogi, o którym mowa w art. 24l ust. 4 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych.

1a. W przypadku zawiadomienia o zakończeniu budowy lub złożenia wniosku o udzielenie pozwolenia na użytkowanie budynku mieszkalnego lub budynku z częścią mieszkalną, w oświadczeniu, o którym mowa w ust. 1 pkt 2 lit. a, zamieszcza się informację o dokonaniu pomiarów powierzchni użytkowej budynku i poszczególnych lokali mieszkalnych, w sposób zgodny z przepisami rozporządzenia, o którym mowa w art. 34 ust. 6 pkt 1.

1b. W przypadku zawiadomienia o zakończeniu budowy budynku mieszkalnego jednorodzinnego obowiązku, o którym mowa w ust. 1 pkt 1, 4 i 6, nie stosuje się, z wyjątkiem obowiązku dołączenia protokołu badania szczelności instalacji gazowej.

2. W razie zmian nieodstępujących w sposób istotny od zatwierdzonego projektu zagospodarowania działki lub terenu lub projektu architektoniczno-budowlanego, lub warunków decyzji o pozwoleniu na budowę, dokonanych podczas wykonywania robót, do zawiadomienia, o którym mowa w ust. 1, inwestor dołącza kopie rysunków wchodzących w skład zatwierdzonego projektu zagospodarowania działki lub terenu lub projektu architektoniczno-budowlanego, z naniesionymi zmianami, a w razie potrzeby - uzupełniający opis tych zmian. W takim przypadku oświadczenie, o którym mowa w ust. 1 pkt 2 lit. a, powinno być potwierdzone przez projektanta i inspektora nadzoru inwestorskiego, jeżeli został ustanowiony.

3. Inwestor jest obowiązany dołączyć do wniosku, o którym mowa w ust. 1, albo do zawiadomienia w przypadku, o którym mowa w art. 56 ust. 1a, oświadczenia o braku sprzeciwu lub uwag ze strony organów wymienionych w art. 56.

4. Inwestor jest obowiązany uzupełnić dokumenty wymienione w ust. 1-3, jeżeli, w wyniku ich sprawdzenia przez organ nadzoru budowlanego, okaże się, że są one niekompletne lub posiadają braki i nieścisłości.

5. (uchylony).

6. Wniosek o udzielenie pozwolenia na użytkowanie stanowi wezwanie organu nadzoru budowlanego do przeprowadzenia obowiązkowej kontroli, o której mowa w art. 59a.

7. (uchylony).

8. Po zakończeniu postępowania w sprawie zawiadomienia o zakończeniu budowy obiektu budowlanego albo udzieleniu pozwolenia na użytkowanie, organ nadzoru budowlanego zwraca bezzwłocznie inwestorowi dokumenty, o których mowa w ust. 1 pkt 1, 4 i 5.

Nadto należy mieć na uwadze, że budowę ukończono w warunkach obowiązywania przepisu art. 31zy ¹ ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem (...)19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 764), który stanowił, że w okresie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii ogłoszonego z powodu (...)19 przepisów art. 55 ust. 1 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz. U. z 2023 r. poz. 682, 553 i 967) nie stosuje się, a wnioski o udzielenie pozwolenia na użytkowanie złożone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, jeżeli nie wydano decyzji o pozwoleniu na użytkowanie, traktuje się jak zawiadomienie o zakończeniu budowy o którym mowa w art. 54 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane. Przepis art. 54 Prawa budowlanego stanowił tymczasem, że do użytkowania obiektu budowlanego, na budowę którego wymagana jest decyzja o pozwoleniu na budowę albo zgłoszenie budowy, o której mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i 2, można przystąpić, z zastrzeżeniem art. 55 i art. 57, po zawiadomieniu organu nadzoru budowlanego o zakończeniu budowy, jeżeli organ ten, w terminie 14 dni od dnia doręczenia zawiadomienia, nie zgłosi sprzeciwu w drodze decyzji. Umowny obowiązek wykonawcy w zakresie uzyskania niezbędnych zezwoleń/pozwoleń, o którym mowa w § 1 ust. 2 pkt 10 umowy sprowadzał się właśnie do uzyskania braku sprzeciwu organu wobec zakończenia budowy i przystąpienia do użytkowania obiektu.

Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego dla miasta R., przy rozpatrywaniu zawiadomienia o zakończeniu budowy realizowanej na podstawie decyzji Prezydenta R. z 15 kwietnia 2021 r. wezwał do uzupełnienia braków w zakresie dokumentów dołączonych do zawiadomienia. Organ nadzoru, w oparciu o brzmienie decyzji Prezydenta stwierdzić musiał, że zamierzenie budowlane realizowane było w trybie przepisów Prawa budowlanego sprzed omawianej nowelizacji przepisów ustawy. W treści bowiem decyzji o pozwoleniu na budowę Prezydent R. nie uwzględnił, iż zatwierdzeniu winien był podlegać nie projekt budowlany lecz projekt zagospodarowania działki lub terenu oraz projekt architektoniczno-budowlany.

Wobec powyższego Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego wezwał do uzupełnienia dokumentów do złożonego zawiadomienia o zakończeniu budowy wskazując, że dołączona do tego zawiadomienia dokumentacja, określona jako projekt techniczny składający się z dwóch pierwszych tomów i dokumentacja powykonawcza projekt techniczny składająca się z dwóch tomów jest niegodna z ustawą z dnia 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw, a także nie odpowiada wymogom przepisów Rozporządzenia Ministra (...) z dnia 11 września 2020 r. w sprawie szczegółowego zakresu i formy projektu budowlanego i Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 17 września 2021 r. w sprawie uzgadniania proj. zagospodarowania działki lub terenu proj. architektoniczno-budowlanego, proj. technicznego oraz projektu urządzenia przeciwpożarowego pod względem zgodności z wymaganiami ochrony przeciwpożarowej.

Nadto wezwano o przedłożenie oświadczenia kierownika budowy, zgodne ze stanem faktycznym uwzględniającym wszystkie zmiany dokonane podczas wykonania robót budowlanych oraz opisujące wprowadzone zmiany i roboty pozostające do wykonania: a) o zgodności wykonania obiektu budowlanego z projektem budowlanym i warunkami pozwolenia na budowę i przepisami; b) o doprowadzeniu do należytego stanu i porządku terenu budowy, a także – w razie korzystania – drogi, ulicy, sąsiedniej nieruchomości, budynku lub lokalu. Organ wskazał, że w oświadczeniu kierownika budowy nie wymieniono zmian, wskazując „zmiany zgodnie z załączonym oświadczeniem” – nie precyzując tego załącznika. Wskazane zmiany nie zostały potwierdzone przez wszystkich uczestników procesu budowlanego. Wyszczególnione zmiany winny być opisane w sposób umożliwiający ustalenie na czym polegają oraz ich lokalizację i identyfikację z naniesionymi na kopiach rysunków wchodzących w skład zatwierdzonego projektu. Zmiany na rysunkach winny być spójne ze zmianami wskazanymi w oświadczeniu kierownika budowy.

Organ nadto wskazał, że należy dołączyć uzgodnienia z właściwym wojewódzkim konserwatorem zabytków, właściwym państwowym wojewódzkim inspektorem sanitarnym oraz uzgodnienie pod względem ochrony przeciwpożarowej. Wezwał również o potwierdzenie przez dostawców mediów (właściwe przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne przyłączenia instalacji obiektu do czynnej sieci (zaświadczenie o przyłączeniu bez uwag) – wodociągowej, kanalizacji sanitarnej, kanalizacji deszczowej.

Wedle brzmienia art. 57 ust. 1 pkt 2 lit. a i b Prawa budowlanego sprzed nowelizacji należało przedłożyć oświadczenie kierownika budowy o zgodności wykonania obiektu budowlanego z projektem budowlanym lub warunkami pozwolenia na budowę oraz przepisami. W razie zaś zmian nieodstępujących w sposób istotny od zatwierdzonego projektu lub warunków pozwolenia na budowę, dokonanych podczas wykonywania robót, do zawiadomienia, należało dołączyć kopie rysunków wchodzących w skład zatwierdzonego projektu budowlanego, z naniesionymi zmianami, a w razie potrzeby także uzupełniający opis. W takim przypadku oświadczenie kierownika budowy o zgodności wykonania obiektu budowlanego z projektem budowlanym lub warunkami pozwolenia na budowę oraz przepisami powinno być potwierdzone przez projektanta i inspektora nadzoru inwestorskiego, jeżeli został ustanowiony.

Wedle przepisów w brzmieniu od 19 września 2021 r. do zawiadomienia o zakończeniu budowy obiektu budowlanego lub wniosku o udzielenie pozwolenia na użytkowanie inwestor był obowiązany dołączyć oprócz projektu technicznego, z uwzględnieniem zmian, o których mowa w art. 36b ust. 2 także oświadczenie kierownika budowy o zgodności wykonania obiektu budowlanego z projektem budowlanym lub warunkami pozwolenia na budowę oraz przepisami. W razie zaś zmian nieodstępujących w sposób istotny od zatwierdzonego projektu zagospodarowania działki lub terenu lub projektu architektoniczno-budowlanego, lub warunków decyzji o pozwoleniu na budowę, dokonanych podczas wykonywania robót, do zawiadomienia o zakończeniu budowy obiektu budowlanego inwestor miał dołączyć kopie rysunków wchodzących w skład zatwierdzonego projektu zagospodarowania działki lub terenu lub projektu architektoniczno-budowlanego, z naniesionymi zmianami, a w razie potrzeby - uzupełniający opis tych zmian. W takim przypadku oświadczenie, o którym mowa w ust. 1 pkt 2 lit. a, powinno być potwierdzone przez projektanta i inspektora nadzoru inwestorskiego, jeżeli został ustanowiony.

Wedle przepisu art. 57 ust. 3 Prawa budowlanego (w obu brzmieniach ustawy) należało dołączyć do wniosku, o którym mowa w ust. 1, albo do zawiadomienia w przypadku, o którym mowa w art. 56 ust. 1a, oświadczenia o braku sprzeciwu lub uwag ze strony organów wymienionych w art. 56.

Co istotne, (...) wzywał do uzupełnienia dokumentacji również w zakresie na który nie miały wpływu zmiany przepisów. Organ wskazywał bowiem na niewłaściwą treść oświadczenia kierownika, które nie pozwalało na identyfikację i weryfikację zmian oraz brak potwierdzenia przez wszystkich uczestników procesu budowlanego. Wskazano także na konieczność dołączenia uzgodnienia z właściwym wojewódzkim konserwatorem zabytków, właściwym państwowym wojewódzkim inspektorem sanitarnym oraz uzgodnienie pod względem ochrony przeciwpożarowej oraz również o potwierdzenie przez dostawców mediów (właściwe przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne) przyłączenia instalacji obiektu do czynnej sieci wodociągowej, kanalizacji sanitarnej, kanalizacji deszczowej. Pozwani tymczasem zasadniczo nie odnosili się już na etapie sądowym do tych kwestii. Sąd ocenił w konsekwencji, że pozwani nie wyjaśnili i przede wszystkim nie udowodnili, aby ww. braki dokumentacji nie miały wpływu na opóźnienie realizacji umowy. Przeciwnie zaś wnioskować należy, że skoro braki te zostały „wypunktowane” przez organ jako podlegające uzupełnieniu, to nie było możliwe uzyskanie przez wykonawcę zaświadczenia o braku podstaw do wyrażenia sprzeciwu przez (...) w umówionym z powodem terminie. Pozwani nie dowodzili i nie udowodnili również aby w tym zakresie nie ponosili winy w przedstawieniu organowi wybrakowanej dokumentacji.

Wobec powyższego Sąd uznał, iż brak jest podstaw do miarkowania kary umownej. Zgodnie z art. 484 k.c. w razie niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania kara umowna należy się wierzycielowi w zastrzeżonej na ten wypadek wysokości bez względu na wysokość poniesionej szkody. Żądanie odszkodowania przenoszącego wysokość zastrzeżonej kary nie jest dopuszczalne, chyba że strony inaczej postanowiły (§ 1). Jeżeli zobowiązanie zostało w znacznej części wykonane, dłużnik może żądać zmniejszenia kary umownej; to samo dotyczy wypadku, gdy kara umowna jest rażąco wygórowana (§ 2).

Sąd podziela stanowisko wyrażone przez Sąd Najwyższy jako zasada prawna, że zastrzeżenie kary umownej na wypadek niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania nie zwalnia dłużnika z obowiązku jej zapłaty w razie wykazania, że wierzyciel nie poniósł szkody (uchw. SN(7z) z 6 listopada 2003 r., III CZP 61/03).

Jak zasadnie wskazuje się w doktrynie, zgodnie z art. 484 § 2 dłużnik może żądać zmniejszenia kary umownej w dwóch przypadkach, tj. wtedy, gdy: 1) zobowiązanie zostało w znacznej części wykonane; 2) kara umowna jest rażąco wygórowana (…). W nauce dostrzega się jednak możliwość wystąpienia ich kumulacji i w związku z tym zmniejszenia kary umownej na podstawie zastosowania ich obu. (…). Nieostre sformułowania ustawowe muszą pociągać za sobą również nieostre ich objaśnienia; są one jednak niewątpliwie przydatne. Uważa się, że zobowiązanie zostało w znacznej części wykonane, gdy interes wierzyciela, jaki ma on w wykonaniu zobowiązania, został w znacznym stopniu zaspokojony (czyli nie zawsze wtedy, gdy dłużnik spełnił świadczenie w znacznej części (…). Z kolei jako kryterium dokonania oceny, czy kara umowna jest rażąco wygórowana, wskazuje się przede wszystkim na porównanie jej wysokości z wysokością odszkodowania, które należałoby się wierzycielowi na zasadach ogólnych (art. 471). Ponadto za przydatne kryteria miarkowania kary umownej na podstawie omawianej przesłanki uważa się w szczególności brak szkody (przy założeniu, że kara umowna w ogóle należy się w takim przypadku wierzycielowi), jej wysokość oraz niski stopień winy dłużnika (jeżeli w danym przypadku odpowiedzialność dłużnika oparta jest na zasadzie winy). Należy przy tym podkreślić, że katalog kryteriów, na podstawie których sąd może zmniejszyć karę umowną z powodu jej rażącego wygórowania, należy do spornych. Nie budzi jednak wątpliwości, że – jak na to niejednokrotnie zwracał uwagę Sąd Najwyższy – kara umowna nie może prowadzić do nieuzasadnionego wzbogacenia wierzyciela. W szczególności w wyroku z 13.04.2022 r. SN podkreślił, że „Dokonując oceny wysokości zastrzeżonej kary umownej pod tym kątem należy zatem zweryfikować, czy nie dochodzi do nieusprawiedliwionej okolicznościami sprawy dysproporcji między wysokością kary umownej a godną ochroną interesu wierzyciela”. Odnosząc się do katalogu kryteriów pozwalających sądowi na miarkowanie kary umownej na podstawie art. 484 § 2, Sąd Najwyższy wskazuje, że katalog ten jest otwarty, a decyzja sądu w tym przedmiocie „jest silnie uwarunkowana okolicznościami faktycznymi konkretnej sprawy”. Zdaniem SN, podejmując decyzję o obniżeniu kary umownej sąd powinien brać pod uwagę także funkcje, jakie w stosunkach zobowiązaniowych pełni ta kara, tj. jej funkcję stymulującą, kompensacyjną i represyjną” (A. Lutkiewicz-Rucińska [w:] Kodeks cywilny. Komentarz aktualizowany, red. M. Balwicka-Szczyrba, A. Sylwestrzak, LEX/el. 2025, art. 484).

Przede wszystkim bezspornym było, że pozwany ad1 w całości wykonał umowę łączącą go z powodem. Stąd wypływał podstawowy wniosek, że nie jest możliwe upatrywanie samoistnej podstawy miarkowania kary umownej w przesłance wykonania zobowiązania w znacznej części. Istotą problemu zaistniałego w niniejszej sprawie było jednak opóźnienie w wykonaniu tej umowy. Wykonanie w całości zobowiązania mogło zaś rzutować na ocenę ewentualnego wygórowania kary umownej. Za takim postawieniem tej kwestii przemawia stanowisko Sądu Najwyższego, zgodnie z którym, „biorąc pod uwagę, że kara umowna była zastrzeżona na wypadek zwłoki w terminowym rozpoczęciu i zakończeniu poszczególnych etapów budowy, nie można mówić o możliwości jej miarkowania z powodu częściowego wykonania zobowiązania. Zobowiązanie, w zakresie ostatecznie ustalonym przez strony i wynikającym z umowy, zostało w całości wykonane i odebrane bez zastrzeżeń co do jakości. Doszło jednak do naruszenia treści zobowiązania w zakresie terminu spełnienia świadczenia, zobowiązanie zostało bowiem wykonane z opóźnieniem. Stąd też rozważeniu podlegać mogła jedynie przesłanka rażącego wygórowania kary” (wyr. SN z 2 kwietnia 2014 r., IV CSK 416/13).

Sąd uznał, że kara umowna zastrzeżona na wypadek opóźnienia/zwłoki w spełnieniu świadczenia ma za zadanie przede wszystkim stymulować terminowość wykonania zobowiązania przez dłużnika. Na pierwszy plan wysuwa się nie jej funkcja kompensacyjna, lecz cel, którym jest motywowanie dłużnika do terminowego wykonania zobowiązania, pod groźbą konieczności spełnienia dodatkowego świadczenia pieniężnego. Funkcja stymulująca ma szczególne znaczenie dla rynku budowlanego, na którym nieterminowość robót jest istotną bolączką mogącą generować nie tylko straty finansowe lecz nadto znaczne problemy organizacyjne czy uszczerbek w sferze niemajątkowej (np. utrata zaufania kontrahentów). Z tej perspektywy za zrozumiałe i zasadne Sąd uznaje zabezpieczanie terminowości wykonywania umów o roboty budowlane poprzez zawieranie w nich klauzul o karach umownych należnych za opóźnienie. Nie bez znaczenia przy tym pozostawało, że strony umowy są dużymi, znaczącymi podmiotami, a umowa sporządzona została w sposób profesjonalny. W sprawie zaś nie było mowy o tym, aby pozwany ad1 nie rozumiał treści zawieranego stosunku prawnego i ryzyk za tym stojących.

Sąd miał na uwadze, że powód nie poniósł w związku z nieterminowym wykonaniem zobowiązania żadnej szkody (bezsporne). Jak już jednak nadmieniono, kara miała zabezpieczać terminowe wykonanie umowy. Strony uznały, że terminowość realizacji kontraktu jest dla nich samoistnie wartością na tyle istotną, że należy ją zabezpieczyć instrumentem prawnym w postaci kary umownej także na wypadek zwykłego opóźnienia po stronie wykonawcy. Pochopne miarkowanie kary umownej w takim wypadku godziłoby w funkcję stymulującą takiej kary, działając na wykonawców w sposób demoralizujący, podważając rangę terminowości jako istotnej wartości przy wykonywaniu umowy o roboty. Sąd uznał, że takie rozwiązanie byłoby niewłaściwe.

Sąd uznał, że kara umowna nie była rażąco wygórowana także z uwagi na to, że zastrzeżono ją w rozsądnej, odnoszącej się do wartości kontraktu wysokości. Strony określiły, że kara ta ma wynosić 0,1% wartości wynagrodzenia umownego brutto za każdy dzień opóźnienia. Wynagrodzenie umowne wykonawcy brutto wynosiło, zgodnie z § 9 ust. 1 umowy 7.144.574,31 złotych. Naliczono zaś karę za 11 dni opóźnienia, co stanowiło sumarycznie 1,1 % całości należnego wynagrodzenia umownego. Sąd uznał, że stawka dzienna 0,1% wynagrodzenia umownego brutto jest stawką powszechnie występującą w obrocie oraz racjonalną. Nie podważa prawa wykonawcy do otrzymania godziwego wynagrodzenia za wykonaną pracę i jednocześnie motywuje go do terminowego wykonania zobowiązania. Porównanie zaś bezwzględnych wartości wynagrodzenia umownego oraz naliczonej kary wskazuje, że kary takiej nie sposób uznać za wygórowaną.

Zgodnie z art. 355 k.c. pozwany ad1 przy wykonywaniu umowy zobowiązany był do zachowania należytej staranności. Należytą staranność dłużnika w zakresie prowadzonej przez niego działalności gospodarczej określa się przy uwzględnieniu zawodowego charakteru tej działalności (art. 355 § 2 k.c.). Pozwany tymczasem założył, że złożona przez niego dokumentacja nie zawiera jakichkolwiek uchybień i organ nie wyrazi w ustawowym terminie sprzeciwu wobec przystąpienia do użytkowania budynku. Gdyby tak rzeczywiście było, pozwani uchroniliby się przed opóźnieniem. Uchybienia w zakresie składanej dokumentacji (nie tylko związane ze stosowaniem przez organ zmieniających się przepisów Prawa budowlanego) skłoniły (...), aby wezwać pozwanego do uzupełnienia dokumentacji. Sąd uznał, że pozwani nie przełamali przy tym domniemania, iż do nieterminowego wykonania umowy doszło z przyczyn niezawinionych. W efekcie Sąd ustalił, że do opóźnienia doszło nie bez winy pozwanego ad1, który nie przygotował prawidłowo całości dokumentacji i złożył ją „na styk”, w ostatnim terminie, bez wzięcia pod uwagę ewentualnej konieczności uzupełnienia dokumentów. Świadczyło to o niedochowaniu należytej staranności wymaganej od profesjonalisty, co przesądzało tym samym o winie wykonawcy.

Sąd uznał również, że trudności związane z realizacją umowy a będące wynikiem pandemii (...)19 także nie są argumentem za miarkowaniem kary umownej. Okoliczności takie powód wziął pod uwagę poprzez uwzględnienie okresów kwarantanny i izolacji pracowników pozwanego. Za ten czas zatem kara umowna nie była naliczona W tym zakresie zaś strony nie pozostawały też na etapie sądowym w sporze. Sąd ocenił przy tym, że pozwani nie wykazywali realnego, tj. dającego się wymierzyć wpływu pandemii na opóźnienie wykonania zobowiązania poza tym zakresem.

Sąd uznał za zasadną argumentację pozwanych, w której wskazywali, że niedochowanie terminu na wykonanie umowy nie było wyrazem celowego działania a cofnięcie zawiadomienia z 3 listopada 2021 r. o zakończeniu budowy i zamiarze przystąpienia do użytkowania oraz ponowienie wniosku były podyktowane chęcią uniknięcia długotrwałej procedury i sporu z organem nadzoru. Sąd uznał działanie pozwanego ad1 za uzasadnione okolicznościami, przy czym zaznaczyć należy, że w perspektywie ryzyka naliczenia kary umownej było to działanie podjęte również w interesie przede wszystkim pozwanych, nie stanowiło zaś przejawu wyłącznie bezinteresownej troski o interesy powoda. Sąd uznał, że okoliczność ta w zestawieniu z pozostałymi omówionymi wyżej nie uzasadniają skorzystania przez Sąd z prawa do miarkowania kary umownej.

W odniesieniu do argumentacji podniesionej przez pełnomocnika pozwanych w głosach końcowych Sąd wskazuje, że do umowy nie mógł mieć zastosowania przepis art. 433 pkt 1 ustawy z dnia 11 września 2019 r. - Prawo zamówień publicznych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1320 z późn. zm.) w brzmieniu: projektowane postanowienia umowy nie mogą przewidywać odpowiedzialności wykonawcy za opóźnienie, chyba że jest to uzasadnione okolicznościami lub zakresem zamówienia. Umowę strony zawarły 27 października 2020 r., gdy natomiast ww. ustawa weszła w życie 1 stycznia 2021 r. Nie wykluczyła ona nota bene całkowicie możliwości zastrzegania w umowach zawieranych w reżimie zamówień publicznych kar umownych za opóźnienie.

Powództwo oddalono jedynie w nieznacznej części dotyczącej żądania odsetkowego, a mianowicie, w zakresie:

1)  odsetek przekraczających odsetki ustawowe za opóźnienie,

2)  odsetek dochodzonych od pozwanego ad2 za okres sprzed 1 października 2024 r.

O odsetkach orzec należało na podstawie art. 481 § 1 w zw. z art. 455 k.c., które kolejno stanowią, że jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi (art. 481 § 1 k.c.) i jeżeli termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony ani nie wynika z właściwości zobowiązania, świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania (art. 455 k.c.).

W tym zakresie należy wskazać, że zgodnie z art. 4 pkt 1a ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1790, dalej: ustawa) „świadczenie pieniężne” to wynagrodzenie za dostawę towaru lub wykonanie usługi w transakcji handlowej. Jak słusznie wskazuje się w doktrynie, „w zobowiązaniu z transakcji handlowej, zwłaszcza w trakcie jego wykonywania, oprócz roszczenia o wynagrodzenie pieniężne mogą wystąpić również innego rodzaju powinności i świadczenia (zadatek, odstępne, kara umowna, zwrot spełnionych świadczeń), które są spełniane przez zapłatę określonej sumy pieniężnej. Nie będąc jednak wynagrodzeniem, to nie one decydują o tym, czy mamy do czynienia z transakcją i nie tym obowiązkom poświęcone są przepisy omawianej ustawy” (P. Machnikowski (red.), Ustawa o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych. Komentarz [w:] Zobowiązania. Tom V. Przepisy pozakodeksowe. Komentarz, wyd. 1, 2025). „Wskazanie, że świadczenie pieniężne stanowi wynagrodzenie (cenę, czynsz, opłatę) za dostawę towaru lub wykonanie usługi w transakcji handlowej przesądza przede wszystkim o niemożności naliczania odsetek wynikających z przepisów NadmOpTransHandlU od świadczeń niemających charakteru wynagrodzenia (ekwiwalentu) za dostarczony towar lub usługę” (W. Borysiak (red.), Ustawa o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych. Komentarz, wyd. 5, 2025). Podzielając przywołane stanowisko piśmiennictwa Sąd uznał, że powodowi nie są należne odsetki za opóźnienie w transakcjach handlowych, ponieważ roszczenie o zapłatę kary umownej nie stanowiło wynagrodzenia za świadczoną usługę czy dostawę towaru, a konieczność ścisłej interpretacji przepisów ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych stoi na przeszkodzie uznaniu, iż od należności tytułem kary umownej przysługują odsetki określone przepisami o charakterze lex specialis wobec regulacji ogólnej zawartej w przepisach kodeksu cywilnego. Stąd też o odsetkach orzekano na podstawie lex generalis – art. 481 § 1 k.c.

Roszczenie o zapłatę kary umownej miało charakter bezterminowy. Oznacza to, że dla postawienia go w stan wymagalności należało wezwać dłużnika do zapłaty, wyznaczając mu termin na spełnienie świadczenia. Dopiero po upływie takiego terminu do zapłaty mogły być naliczane odsetki za opóźnienie. Co istotne, powód wzywał do zapłaty przed wytoczeniem powództwa jedynie pozwanego ad1, choć odsetek (jak i całości żądania) dochodził od pozwanych solidarnie licząc je od 6 lipca 2022 r. Sąd uznał, że żądanie to zostało określone w sposób wadliwy. § 13 umowy nie przewidywał terminów uiszczenia należności z tytułu kar umownych. Stąd też zastosowanie winien mieć art. 455 k.c. i znaczenie miał termin wyznaczony pozwanemu (pozwanym) przez wierzyciela, czyli powoda. Notę księgową z 21 czerwca 2022 r. doręczono pozwanemu ad1 27 czerwca 2022 r. Nota przewidywała termin 14-dniowy płatności kary umownej. Termin zatem upływał 11 lipca 2022 r. (poniedziałek) i odsetki należało liczyć od dnia kolejnego, tj. 12 lipca 2022 r.

Powód nie przedstawił dowodu na wezwanie do zapłaty pozwanego ad2. Mając na uwadze, że pozwany ad2 stanowi odrębną od pozwanego ad 1 jednostkę organizacyjną należało uznać, że konieczne było również wezwanie pozwanego ad2 do zapłaty. Bez znaczenia pozostawało przy tym powiązanie organizacyjne, podmiotowe czy ten sam adres obu spółek. Zgodnie z art. 316 § 1 k.p.c. po zamknięciu rozprawy sąd wydaje wyrok, biorąc za podstawę stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy; w szczególności zasądzeniu roszczenia nie stoi na przeszkodzie okoliczność, że stało się ono wymagalne w toku sprawy. Sąd uznał, że dla pozwanego ad 2 termin na spełnienie świadczenia zaczął biec z momentem doręczenia mu odpisu pozwu, z którego wynikało żądanie zapłaty, wraz z notą księgową i nakazem zapłaty. Termin dla pozwanego upływał zatem 30 września 2024 r. (poniedziałek), a zatem odsetki zasądzić należało od dnia kolejnego, tj. od 1 października 2024 r.

Zgodnie z art. 22 § 2 k.s.h. każdy wspólnik odpowiada za zobowiązania spółki bez ograniczenia całym swoim majątkiem solidarnie z pozostałymi wspólnikami oraz ze spółką, z uwzględnieniem art. 31, natomiast zgodnie z art. 31 § 1 i 2 k.s.h. wierzyciel spółki może prowadzić egzekucję z majątku wspólnika w przypadku, gdy egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna (subsydiarna odpowiedzialność wspólnika) (§ 1). Przepis § 1 nie stanowi przeszkody do wniesienia powództwa przeciwko wspólnikowi, zanim egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna (§2). Z mocy art. 103 § 1 k.s.h. (w sprawach nieuregulowanych w niniejszym dziale do spółki komandytowej stosuje się odpowiednio przepisy o spółce jawnej, chyba że ustawa stanowi inaczej) przepisy te miały odpowiednie zastosowanie dla pozwanego ad1 jako spółki komandytowej i pozwanego ad2 jako jej komplementariusza. Na uwadze trzeba było przy tym mieć, że zgodnie z art. 102 k.s.h. spółką komandytową jest spółka osobowa mająca na celu prowadzenie przedsiębiorstwa pod własną firmą, w której wobec wierzycieli za zobowiązania spółki co najmniej jeden wspólnik odpowiada bez ograniczenia (komplementariusz), a odpowiedzialność co najmniej jednego wspólnika (komandytariusza) jest ograniczona.

Sąd ocenił, że zastosowanie odpowiednie mają ww. przepisy art. 22 § 2 i art. 31 § 1 i 2 k.s.h., co oznaczało w tym wypadku stwierdzenie solidarnej i subsydiarnej odpowiedzialności pozwanego ad2 z pozwanym ad1.

Sąd podzielił stanowisko wyrażane w piśmiennictwie, że „odpowiedzialność komplementariusza została ukształtowana w sposób analogiczny jak w przypadku wspólnika spółki jawnej (J. Szwaja, w: G. i in., Komentarz KSH, t. I, 2006, art. 102, Nb 43). Przepisy o spółce komandytowej nie regulują jej w sposób samodzielny, stąd do oceny jej reżimu prawnego stosować odpowiednio należy przepisy o tej właśnie spółce (art. 22 i 31 w zw. z art. 103 § 2 KSH) (A. Szajkowski, w: (...) PrPryw, t. 16B, 2023, s. 548, Nb 278) (…) . Odpowiedzialność komplementariusza za zobowiązania spółki jest ukształtowana na zasadzie solidarności biernej. Oznacza to, że wierzyciel - z zastrzeżeniem subsydiarnego charakteru odpowiedzialności, o której mowa - może żądać według własnego wyboru całości lub części świadczenia od spółki lub wszystkich ponoszących odpowiedzialność za jej zobowiązania wspólników łącznie, od kilku z nich lub od każdego z osobna, a zaspokojenie wierzyciela przez któregokolwiek z nich zwalnia pozostałych, przy czym aż do zupełnego zaspokojenia wierzyciela wszystkie wskazane osoby pozostają zobowiązane w granicach niespełnionego świadczenia (art. 366 KC). Tak jak w przypadku wspólnika spółki jawnej, odpowiedzialność komplementariusza ma charakter subsydiarny. Stosownie do art. 31 § 1 KSH oznacza to, że wierzyciel może prowadzić egzekucję z majątku wspólnika, w przypadku gdy egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna, co jednak nie stanowi przeszkody do wniesienia powództwa przeciwko wspólnikowi, zanim ta przesłanka zostanie spełniona (art. 31 § 2 KSH). Ograniczenie to nie dotyczy jednak odpowiedzialności za zobowiązania powstałe przed wpisem spółki do rejestru (art. 31 § 3 KSH)”. (M. Hejbudzki, Ł. Żarnowiec [w:] R. Wrzecionek (red.), Kodeks spółek handlowych. Tom I. Komentarz. Art. 1–300 ¹³⁴, wyd. 1, 2025, art. 102, Nb 30–35).

Mając na uwadze powyższe orzeczono o solidarnej odpowiedzialności pozwanego ad2 i zastrzeżono mu prawo powołania się w toku postępowania egzekucyjnego na ograniczenie jego odpowiedzialności do czasu stwierdzenia bezskuteczności egzekucji prowadzonej wobec pozwanego ad1.

Nadto wskazać należy, że Sąd z urzędu sprostował oznaczenie pozwanych w zakresie oznaczenia ich siedzib, ponieważ powód wskazał w pozwie jako siedziby obu pozwanych Ł., gdy obie spółki miały siedzibę w S., w gminie Ł.. Mając na uwadze, że wskazane przez powoda numery z rejestru przedsiębiorców KRS obu pozwanych oraz wdanie się przez nich w spór nie budziły wątpliwości co do ich tożsamości, sprostowanie dokonane przez Sad miało charakter wyłącznie porządkowy. W żadnym zaś wypadku nie prowadziło do modyfikacji podmiotowej po stronie pozwanej.

W punkcie III o kosztach Sąd orzekał na podstawie art. 98 § 1 w zw. z art. 100 k.p.c., tj. zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu. Art. 98 § 1 k.p.c. stanowi, że strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). Zgodnie zaś z art. 100 k.p.c. w razie częściowego tylko uwzględnienia żądań koszty będą wzajemnie zniesione lub stosunkowo rozdzielone. Sąd może jednak włożyć na jedną ze stron obowiązek zwrotu wszystkich kosztów, jeżeli jej przeciwnik uległ tylko co do nieznacznej części swego żądania albo gdy określenie należnej mu sumy zależało od wzajemnego obrachunku lub oceny sądu. Sąd orzekał także na podstawie art. 105 § 2 zd. 1 k.p.c., który stanowi, że na współuczestników sporu odpowiadających solidarnie co do istoty sprawy sąd włoży solidarny obowiązek zwrotu kosztów.

Mając na uwadze, że powództwo uwzględniono niemal w całości (zakres oddalenia był nieznaczny i dotyczył wyłącznie odsetek), Sąd zasądził od pozwanych solidarnie na rzecz powoda całość poniesionych kosztów, tj. 9.347 złotych, na które złożyły się:

1)  3.930 złotych opłaty od pozwu zgodnej z art. 13 ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 959 z późn. zm.),

2)  5.400 złotych kosztów zastępstwa radcowskiego zgodnie z § 2 pkt 6 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 z późn. zm.),

3)  17 złotych kosztu poniesionego na uiszczenie opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.

O odsetkach od kosztów Sąd orzekał na podstawie art. 98 § 1 ¹ k.p.c., zgodnie z którym od kwoty zasądzonej tytułem zwrotu kosztów procesu należą się odsetki, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty. O obowiązku zapłaty odsetek sąd orzeka z urzędu.

asesor sądowy S. Głuchowski