Postanowienie SN z 29 sierpnia 2013, sygn. I CSK 20/13
Data orzeczenia
29 sierpnia 2013
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział I
Przewodniczący
SSN Grzegorz Misiurek
Tagi
Podstawa prawna
art. 13
kpc
art. 172
kc
art. 232
kpc
art. 286
kpc
art. 328
kpc
art. 378
kpc
art. 382
kpc
art. 391
kpc
Pokaż pozostałe podstawy prawne (2)
POSTANOWIENIE
Dnia 29 sierpnia 2013 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Grzegorz Misiurek (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Barbara Myszka
SSN Agnieszka Piotrowska
Protokolant Ewa Krentzel
w sprawie z wniosku T. N.
przy uczestnictwie W. S. i J.G.
o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie,
po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 29 sierpnia 2013 r.,
skargi kasacyjnej wnioskodawcy
od postanowienia Sądu Okręgowego w W.
z dnia 29 marca 2012 r.,
uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi
Okręgowemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o
kosztach postępowania kasacyjnego.
2
UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy, uwzględniając wniosek T. N., postanowieniem z dnia 10
czerwca 2011 r., stwierdził, że T. W. N. nabył z dniem 1 stycznia 1990 r. przez
zasiedzenie własność nieruchomości stanowiącej część działki nr 10 z obrębu
1-05-51, dla której Sąd ten prowadzi księgę wieczystą nr […], oznaczonej - na
mapie ewidencyjnej sporządzonej przez biegłego geodetę J. P. w dniu 3 marca
2004 r., przyjętej do Powiatowego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i
Kartograficznej w W. w dniu 23 marca 2004 r. zarejestrowanej pod numerem 1[…]
i stanowiącej integralna część postanowienia - jako działka nr 10/1 o powierzchni
33 m.
Sąd Okręgowy, na skutek apelacji uczestnika postępowania W. S.,
postanowieniem zaskarżonym skargą kasacyjną zmienił postanowienie Sądu
Rejonowego w ten sposób, że oddalił wniosek o stwierdzenie zasiedzenia.
Sąd Okręgowy ustalił, że poprzednik prawny wnioskodawcy T. W. N. był
właścicielem działki nr 11 o powierzchni 1.197 m, położonej w W. przy ulicy O. 13a,
graniczącej z działką uczestnika postępowania, oznaczoną w ewidencji gruntu
numerem 10. T. W. N. objął w posiadanie samoistne część działki nr 10 o
powierzchni 33 m w następstwie wzniesienia na niej murowanego ogrodzenia
mającego oddzielać sąsiadujące grunty; stało się to jednak nie - jak przyjął Sąd
pierwszej instancji – w 1966 r., lecz w 1991 r. Zgromadzony w sprawie materiał
dowodowy (zeznania świadków, opinie biegłych geodetów, dokumenty geodezyjne)
nie daje podstaw do usunięcia wątpliwości, czy ogrodzenie wybudowane w 1991 r.
zostało posadowione w miejscu poprzedniego, istniejącego od lat sześćdziesiątych
ubiegłego wieku. Bezspornie wnioskodawca i jego poprzednik prawny powinni być
uznani za posiadaczy samoistnych części działki nr 10 w złej wierze. W tych
okolicznościach wniosek nie może być uwzględniony, gdyż nie upłynął jeszcze
trzydziestoletni termin zasiedzenia przewidziany w art. 172 k.c.
W skardze kasacyjnej, opartej na podstawie określonej w art. 398 § 1 pkt 2
k.p.c., wnioskodawca podniósł zarzuty - mającego istotny wpływ na wynik sprawy -
naruszenia:
3
- art. 278 § 1 i art. 286 k.p.c. (art. 670, art. 677 w związku z art. 610 § 1 i 2 k.p.c.)
w związku z art. 378 § 1, art. 382, art. 391 § 1 i art. 13 § 2 k.p.c. przez zastąpienie
wniosków zawartych w opiniach biegłych własną oceną;
- art. 232 zdanie drugie k.p.c. w związku z art. 278 § 1 i art. 286 k.p.c. (art. 670
i art. 677 w związku z art. 610 § 1 i 2 k.p.c.) w związku z art. 378 § 1, art. 382, art.
391 § 1 i art. 13 § 2 k.p.c. przez niedopuszczenie dowodu z uzupełniającej opinii
biegłego J. H. lub dowodu z opinii innego biegłego w celu usunięcia ewentualnych
wątpliwości w kwestiach wymagających wiadomości specjalnych;
- art. 328 § 2 w związku z art. 391 § 1 k.p.c. i art. 378 § 1 k.p.c. przez brak
wskazania przyczyn odmowy waloru rzetelności opiniom biegłych J. P. i J. H., a
także nieodniesienie się do zeznań świadka B. J. oraz
- art. 382 k.p.c. wskutek pominięcia dowodów z zeznań świadka B. J.,
przesłuchania stron, opinii biegłego J. P. i J. H.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Naruszenie przepisów postępowania może stanowić usprawiedliwioną
podstawę kasacyjną jedynie wtedy, gdy uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na
wynik sprawy (art. 3983
§ 1 pkt 2 k.p.c.). W orzecznictwie Sądu Najwyższego
utrwalił się pogląd - aprobowany przez skład orzekający - zgodnie z którym
sporządzenie wadliwego uzasadnienia orzeczenia w zasadzie nie może mieć
wpływu na treść rozstrzygnięcia. Z tego też względu przyjmuje się, że zarzut
naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. może zostać
skutecznie podniesiony wyjątkowo wtedy, gdy uzasadnienie zaskarżonego
orzeczenia nie ma wszystkich koniecznych elementów bądź zawiera kardynalne
braki, które uniemożliwiają przeprowadzenie kontroli kasacyjnej (zob. m.in. wyroki:
z dnia 26 listopada 1999 r„ III CKN 460/98, OSNC 2000, Nr 5, poz. 100; z dnia
16 stycznia 2006 r., V CK 405/04, niepubl.; z dnia 4 stycznia 2007 r., V CSK
364/06, niepubl.; z dnia 21 marca 2007 r., I CSK 458/06, niepubl.). Wbrew
odmiennym twierdzeniom skarżącego, uzasadnienie zaskarżonego postanowienia
nie jest dotknięte tego rodzaju mankamentami. Sąd Okręgowy odniósł się w nim
wyraźnie zarówno do zeznań świadków jak i opinii biegłych geodetów oraz wskazał
jednoznacznie dlaczego uznał, że dowody te nie stanowią wystarczającej podstawy
4
do ustalenia, że poprzednik prawny wnioskodawcy objął w posiadanie samoistne
część działki nr 10, stanowiącej własność uczestnika postępowania, już w latach
sześćdziesiątych ubiegłego stulecia. W ocenie Sądu Okręgowego, przesunięcie
ogrodzenia wybudowanego w 1991 r. w stosunku do miejsca jego wcześniejszego
posadowienia było niewielkie i mogło zostać niezauważone przez osoby postronne,
tym bardziej, że sam uczestnik dostrzegł je dopiero w 2002 r.; sporządzone zaś
w sprawie opinie geodetów nie wyjaśniły nasuwających się w tym zakresie
wątpliwości. Lakoniczność przytoczonych wywodów nie usprawiedliwia zarzutów
naruszenia art. 328 § 2 w związku z art. 391 § 1 k.p.c. oraz art. 382 k.p.c. Przepisy
te nie stanowią przy tym właściwej płaszczyzny dla krytyki oceny wymienionych
dowodów.
Podstawy skargi kasacyjnej nie mogą stanowić zarzuty dotyczące oceny
dowodów (art. 3983
§ 3 k.p.c.); mogą ją natomiast wypełniać zarzuty naruszenia
przepisów postępowania regulujących sposób przeprowadzenia określonych
dowodów, jeżeli - rzecz jasna - uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
W sprawie niniejszej zasadniczy spór koncentrował się wokół tego, czy
poprzednik prawny wnioskodawcy objął w samoistne posiadanie część działki
uczestnika postępowania w 1996 r., czy też dopiero w 1991 r.; w obu tych
wariantach objęcie w posiadanie wiązało się ze wzniesieniem ogrodzenia, przy
czym wyjaśnienia wymagała kwestia, czy ogrodzenie wykonane później
wybudowane zostało w miejscu poprzedniego. Sąd Okręgowy, nie negując
stanowiska Sądu pierwszej instancji, że rozstrzygnięcie tej kwestii wymaga
wiadomości specjalnych, stwierdził, że opinie sporządzone na powyższą
okoliczność przez biegłych geodetów nie usuwają w tym zakresie wątpliwości.
Podkreślił, że biegły J. H. nie wyjaśnił, na jakiej podstawie doszedł do wniosku -
zaaprobowanego przez Sąd pierwszej instancji - że granica między działkami nr 10
i 11 naniesiona na mapę w 1984 r. została ustalona na podstawie fizycznego
usytuowania ogrodzenia. Trafnie zarzucił skarżący, że Sąd Okręgowy - w świetle
przytoczonych okoliczności - ograniczając się do stwierdzenia, iż sporządzone w
sprawie opnie są nieprzydatne do wyjaśnienia okoliczności mającej w sprawie
istotne znaczenie, naruszył przepisy regulujące sposób przeprowadzenia dowodu z
opinii biegłego.
5
Zgodnie z art. 286 k.p.c., sąd może zażądać ustnego wyjaśnienia opinii
złożonej na piśmie, może też w razie potrzeby zażądać dodatkowej opinii od tych
samych lub innych biegłych. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że
sąd ma obowiązek dopuszczenia dowodu z opinii dalszych biegłych, gdy zachodzi
taka potrzeba, a w szczególności, gdy przeprowadzona już opinia zawiera istotne
luki, jest nieprzekonująca, niekompletna, pomija lub wadliwie przedstawia istotne
okoliczności, jest niejasna, nienależycie uzasadniona czy nieweryfikowalna.
Wskazuje się jednocześnie, że sąd, odrzucając opinię biegłego i polemizując z jego
wnioskami w sferze wymagającej wiadomości specjalnych, bez zasięgnięcia opinii
innego biegłego, narusza art. 278 oraz art. 286 k.p.c. (zob. m.in. wyroki: z dnia
13 stycznia 2005 r. II UK 124/04, niepubl.; z dnia 26 października 2006 r. I CSK
166/06, niepubl.; z dnia 17 grudnia 2008 r. I UK 133/08 niepubl.; z dnia 20 stycznia
2009 r. II CSK 229/08, z dnia 19 sierpnia 2009 r. III CSK 7/09 niepubl.; z dnia
27 lipca 2010 r. II CSK 119/10, niepubl. i z dnia 18 kwietnia 2013 r., III CSK
243/12, niepubl.). Jeżeli zatem Sąd Okręgowy dopatrzył się w sporządzonych
w sprawie opiniach nieścisłości i luk uniemożliwiających stanowcze wyjaśnienie
istotnej dla rozstrzygnięcia sprawy kwestii spornej, wymagającej wiadomości
specjalnych, to winien skorzystać z uprawnienia przewidzianego w art. 286 k.p.c.
i zasięgnąć opinii tych samych, ewentualnie - w razie konieczności - innych
biegłych sądowych. Zaniechanie podjęcia takiej próby nie pozwala skutecznie
odeprzeć zarzutu naruszenia art. 278 § 1 i art. 286 w związku z art. 391 § 1 k.p.c.
Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815
§ 1 k.p.c. orzekł,
jak w sentencji.
es