Uzasadnienie z 20 lipca 2026, sygn. VIII U 2562/25

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 21.08.2025 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w U. stwierdził, że z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej miesięczne podstawy wymiaru składek V. P. wynoszą:

- na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne oraz dobrowolne ubezpieczenie chorobowe: od 03/2025 r. do 07/2025 - 5203,80 zł;

- na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy

od 03/2025 r. do 07/2025 - 5203,80 zł;

W uzasadnieniu organ rentowy stwierdził, że V. P., z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, od 1 marca 2025 r. nie spełnia wymogów uprawniających do ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne zgodnie z art. 18 c ust. 1-4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, tj. w oparciu o dochód uzyskany z prowadzonej działalności w poprzednim roku kalendarzowym tzw. L. (...) ( od stycznia 2020 do października 2022 wnioskodawczyni wykorzystała ulgę przez 34 miesiące zatem w styczniu i w lutym 2025 może korzystać z „(...)” a także stwierdził, że od 1 marca 2025 obowiązuje ubezpieczonego podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne w zadeklarowanej kwocie, która nie może być jednak niższa niż 60 % prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego przyjętego do ustalenia kwoty ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek.

/decyzja – k. 41- 48 załączonych do sprawy akt organu rentowego/

Odwołanie od w/w decyzji ZUS wniosła V. P. podnosząc, iż w spornym okresie powinny ją obowiązywać składki odpowiednie dla programu (...) w całym roku kalendarzowym. Z tych też względów wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji w powołanym zakresie.

/ odwołanie k. 3/

Odwołanie od przedmiotowej decyzji złożył też, działający w imieniu V. P., Rzecznik L. i T. (...), wnosząc o jej zmianę i wydanie nowej decyzji stwierdzającej, że dla ubezpieczonej podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne w okresie styczeń - lipiec 2025 r. powinna być ustalona na podstawie art. 18c ust. 1-4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz stwierdzającej, że w tym okresie przedsiębiorca nie jest obowiązany do opłacania składek na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy.

Decyzji tej zarzucono:

1) naruszenie art. 18c ust. 1 - 4 ustawy systemowej w związku z art. 18c ust. 9 oraz art. 36 ust. 14a ustawy systemowej poprzez niezastosowanie, a także naruszenie art. 18 ust. 8 ustawy systemowej poprzez błędne zastosowanie polegające na wydaniu decyzji stwierdzającej, że miesięczne podstawy wymiaru składek na: obowiązkowe ubezpieczenia społeczne (emerytalne, rentowe, wypadkowe), dobrowolne ubezpieczenie chorobowe oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy z tytułu prowadzenia przez panią V. P. pozarolniczej działalności gospodarczej od 03/2025r. do 07/2025r. stanowi kwota 5203,80 z a więc zadeklarowana kwota nie niższa niż kwota 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego, albowiem Organ - pomimo iż Przedsiębiorca spełnił kryterium przychodowe, o którym mowa wart. 18c ust. 1 ustawy systemowej, a także przekazał wymagane dokumenty ubezpieczeniowe w ustawowym terminie - przyjął, że Przedsiębiorca w 2025 r. nie ma prawa do skorzystania z preferencji składkowej L. (...) (dalej równie jako: (...), „MZ+”) od marca 2025 r.,

2) naruszenie art. 18c ust. 11 pkt 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez:

a) wadliwą wykładnię polegającą na przyjęciu, iż przy weryfikacji przesłanki negatywnej uniemożliwiającej przedsiębiorcy skorzystanie z preferencji składkowej na podstawie art. 18c ust. 1 -4 ustawy systemowej w postaci okresu 60 miesięcy kalendarzowych, w trakcie których można skorzystać z 36 miesięcy L. (...) uwzględnia się okres 60 miesięcy przed pierwszym miesiącem, od którego przedsiębiorca zgłosił się do L. (...),

b) dokonanie wykładni w sposób sprzeczny z celem ustawodawcy oraz w sposób naruszający wynikającą z art. 11 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2024 poz. 236 ze zm., dalej jako: „p.p.”) zasadę przyjaznej interpretacji przepisów, podczas gdy stosując prawidłową wykładnię wskazanych przepisów prawa:

- przy ocenie wystąpienia przesłanki negatywnej uniemożliwiającej przedsiębiorcy skorzystanie z prawa do preferencji składkowej w postaci okresu 60 miesięcy kalendarzowych (w trakcie których można skorzystać z 36 miesięcy MZ+) uwzględnia się okres 60 miesięcy łącznie z pierwszym miesiącem, od którego przedsiębiorca ma możliwość skorzystania z preferencji składkowej (...), czyli jeżeli Przedsiębiorca może w dalszym ciągu korzystać z MZ+ za okres od marca 2025 r. (bowiem w niniejszej sprawie ZUS stwierdził, że MZ+ przysługuje Przedsiębiorcy za styczeń - luty 2025 r.), to przy ocenie, czy korzystał w ostatnich 60 miesiącach z 36 miesięcy MZ+ winno się zweryfikować, czy mamy do czynienia z 60-tym miesiącem ograniczającym korzystanie z MZ+, czy też z pierwszym/kolejnym miesiącem po 60-miesięczym cyklu ograniczającym korzystanie z L. (...),

- organ winien wziąć pod uwagę intencje prawodawcy, którego założeniem było, aby przedsiębiorcy mogli korzystać cyklicznie w pięcioletnich okresach z preferencji składkowej L. (...),

- w razie jakichkolwiek wątpliwości interpretacyjnych organ rentowy winien stosować wynikającą z art. 11 p. p. zasadę przyjaznej interpretacji przepisów,

3) naruszenie art. 104 ust. 1, art. 107 ust. 1 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. z 2025r., poz. 214 z późn. zm., dalej: ustawa o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy), art. 259 ust. 1, art. 265 ust. 1 ustawy z dnia 20 marca 2025r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia (Dz.U. z 2025r. poz. 620, dalej: ustawa o rynku pracy i służbach zatrudnienia), art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 23 październik o Funduszu Solidarnościowym (Dz.U. z 2024 r. poz. 1848 z późn. zm., dalej o Funduszu Solidarnościowym) w zw. z art. 18 ust. 8 ustawy systemowej poprzez ich niewłaściwe zastosowanie oraz art. 18c ust. 1 - 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez ich niezastosowanie - polegające na ustaleniu podstawy wymiaru składek Przedsiębiorcy na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy jako kwoty podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe błędnie określonej na podstawie art. 18 ust 8 ustawy systemowej, mimo że obowiązkowe składki na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy ustala się od kwot stanowiących podstawę wymiaru składek na ww. ubezpieczenia wynoszących w przeliczeniu na okres miesiąca co najmniej minimalne wynagrodzenie za pracę, a w niniejszej sprawie podstawa ta ustalona zgodnie z art. 18c ust. 1- 4 ustawy systemowej była niższa niż kwota minimalnego wynagrodzenia za pracę,

4) naruszenie art. 105 §1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 z późn. zm., dalej jako: k.p.a.) w zw. z art. 123, ustawy systemowej poprzez umorzenie postępowania w zakresie dotyczącym podstawy wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne za miesiące styczeń 2025 r. i luty 2025 r., mimo że postępowanie w tym zakresie nie było bezprzedmiotowe, tj. zachodziły podstawy do załatwienia sprawy przez jej rozstrzygnięcie co do istoty.

/odwołanie – k. 3-16 akt VIII U 2663/25/

W odpowiedziach na odwołania organ rentowy wniósł o ich oddalenie, a nadto o zasądzenie w obu przypadkach kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie wywodząc, jak w zaskarżonej decyzji.

/odpowiedź na odwołanie – k. 10-11, k. 27-29 w aktach o sygn. VIII U 2663/25załączonych do akt niniejszej sprawy/

Postanowieniem z dnia 16.10.2025 r. Sąd połączył sprawy z obu powyższych odwołań do łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia.

/postanowienie – k. 31 w aktach o sygn. VIII U 2663/25 załączonych do akt niniejszej sprawy/

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

Ubezpieczona V. P. rozpoczęła prowadzenie działalności gospodarczej w od 1.11.2017r. Przeważającą częścią działalności gospodarczej była pozostała działalność w zakresie opieki zdrowotnej, gdzie indziej niesklasyfikowana.

/ bezsporne odpis CEIDG k. 38/

Z tego tytułu zgłosiła się do ubezpieczeń społecznych, od 1.11.2017r. do 31.10.2019r., jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą z kodem 0570, dla której podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne stanowi zadeklarowana kwota nie niższa niż 30% kwoty minimalnego wynagrodzenia.

/ bezsporne/

Od 1.11.2019r. do 31.10.2022r. ubezpieczona zgłosiła się ponownie do ubezpieczeń z kodem właściwym dla osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą (0590 00), o której mowa w art. 18 c ustawy systemowej, tj. osoby dla której podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne uzależniona jest od dochodu - tzw. L. (...).

Co oznacza, że ubezpieczona korzystała z L. ZUS i L. (...) przez okres 36 miesięcy, tj. od 1.11.2019 r. do 31.10.2022 r.

/ bezsporne/

Od 1.11.2022 r. do 31.12.2024 r. ubezpieczona była zgłoszona do ubezpieczeń z kodem 0510, jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów o działalności gospodarczej lub innych przepisów szczególnych, niemająca ustalonego prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy, dla której podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne stanowi zadeklarowana kwota nie niższa 60% kwoty przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia z kodem tytułu ubezpieczenia 0510.

/ bezsporne/

W dniu 27.01.2025 r. do ZUS wpłynęło zgłoszenie ww. do ubezpieczeń od 1.01.2025 z kodem tytułu do ubezpieczeń właściwym dla osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą, dla której podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, o której mowa w art. 18 c ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, uzależniona jest od dochodu tzw. mały ZUS PLUS 0590

/ bezsporne/

W dniu 19.02.2025r. ubezpieczona złożyła deklarację (...) cz. II , w której wykazała przychód z działalności gospodarczej za ubiegły rok kalendarzowy w wysokości 50.566,32 zł, dochód w wysokości 34,208,10 zł i podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w wysokości 1.401,97 zł.

/ bezsporne/

Za 01/2025r. i 02/2025r. ubezpieczona obliczyła i rozliczyła składki od miesięcznych podstaw ich wymiaru w wysokości 1.401,97 zł. Za kwiecień i maj 2025r. złożyła dokumenty rozliczeniowe z podstawą wymiaru składki w wysokości 1.401,97 zł. Za marzec, czerwiec i lipiec 2025r. nie złożyła dokumentów rozliczeniowych.

/ bezsporne/

W dniu 23.06.2025 Rzecznik L. i T. (...) wniósł o wszczęcie postępowania i wydanie decyzji stwierdzającej prawo ubezpieczonej do możliwości deklarowania od stycznia 2025 r. podstaw wymiaru składek w wysokości określonej w art. 18 c ust 1 – 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

/pismo – k. 4-6 akt ZUS/

W rozpoznaniu wskazanego wniosku wydano zaskarżoną decyzję.

/ bezsporne/

P. faktyczny w sprawie był bezsporny. Istotne okoliczności zostały ustalone na podstawie ww. dowodów z dokumentów, których strony nie kwestionowały.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołania nie zasługują na uwzględnienie.

Spór w niniejszej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy ubezpieczona może ponownie określić wysokość należnych składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne od 1 stycznia 2025 r. na podstawie art. 18c ust. 1-4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 350, dalej: ustawa systemowa).

Wstępnie należy przypomnieć, że jedną z naczelnych zasad postępowania administracyjnego jest zasada praworządności ujęta w art. 6 k.p.a., zgodnie z którym, organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa, co między innymi oznacza, że organy te wydają decyzję na podstawie przepisów prawa materialnego obowiązującego w dacie orzekania (wyrok NSA z 31.03.2008 r., II OSK 313/07, LEX nr 468749). Zatem kontrola zaskarżonej decyzji musi być nadal dokonywana w płaszczyźnie przepisu art. 18c ust. 11 pkt 6 ustawy systemowej w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania objętego sporem orzeczenia. Powyższe wynika tak z istoty obowiązującego modelu administracyjno-sądowego postępowania w sprawach z zakresu odwołań od decyzji organu rentowego, odwoławczo -kontrolnego charakteru postępowania sądowego, jak i z faktu, że zmiana wprowadzona do ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych art. 11 ustawy z 21 maja 2025 r. o deregulacji (Dz.U. z 2025 r., poz. 769) uchylająca pkt 6 ust. 11 art. 18 c ustawy systemowej weszła w życie dopiero z dniem 1 stycznia 2026 roku (art. 48 ustawy o deregulacji ...). Poprzez uchylenie art. 18c ust. 11 pkt 6 oraz dodanie art. 18c ust. 1 la—1 lc ustawodawca osiągnął efekt doprecyzowania zasad korzystania z instytucji tzw. L. ZUS plus eliminując jednocześnie dotychczas dostrzegane wątpliwości interpretacyjne. Zmiany te jednak nie wpływają na ocenę stanu prawnego obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji.

Stosownie do treści art. 6 ust. 1 punkt 5 ustawy systemowej, obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i 9, osoby, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność oraz osobami z nimi współpracującymi. Za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów o działalności gospodarczej lub innych przepisów szczególnych (art. 8 ust. 6 ustawy systemowej). Z kolei na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy obowiązkowo ubezpieczeniu wypadkowemu podlegają osoby podlegające ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym.

Natomiast zgodnie z treścią art. 104 ust. 1 ustawy 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy obowiązującej do 31.05.2025 (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 214), oraz art. 259 ust. 1 i art. 265 ust. 1 ustawy z dnia 20 marca 2025 (Dz.U. z 2025 r. poz. 620) o rynku pracy i służbach zatrudnienia osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą opłacają obowiązkowo składki na Fundusz Pracy, ustalone od kwot stanowiących podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (…). Przepisy dotyczące składek na Fundusz Pracy stosuje się także do składek na Fundusz Solidarnościowy (art. 4 ustawy z 23 października 2018 roku o Funduszu Solidarnościowym - Dz.U z 2024 poz. 1848).

W myśl art. 18 ust. 8 ustawy systemowej podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonych, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 5 i 5a, stanowi zadeklarowana kwota, nie niższa jednak niż 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego przyjętego do ustalenia kwoty ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek, ogłoszonego w trybie art. 19 ust. 10 na dany rok kalendarzowy. Składka w nowej wysokości obowiązuje od dnia 1 stycznia do dnia 31 grudnia danego roku.

Zgodnie zaś z art. 18c ust. 1 ustawy systemowej – w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2019 r. do dnia 31 stycznia 2020 r. - najniższa podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonych, o których mowa w art. 8 ust. 6 pkt 1, których roczny przychód z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w poprzednim roku kalendarzowym nie przekroczył trzydziestokrotności kwoty minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w grudniu poprzedniego roku, uzależniona jest od tego przychodu.

Powyższa regulacja została wprowadzona ustawą z dnia 30 lipca 2018 r. o zmianie niektórych ustaw w celu obniżenia składek na ubezpieczenia społeczne osób fizycznych wykonujących działalność gospodarczą na mniejszą skalę (Dz. U. poz. 1577). Tym samym od stycznia 2019 r. wprowadzona została możliwość skorzystania z preferencji składkowej tzw. L. ZUS. Co istotne, został on zmodyfikowany ustawą z dnia 19 grudnia 2019 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. poz. 2550). Zmodyfikowany (...) wszedł w życie 1 lutego 2020 r. i powszechnie nazywany jest (...) L. (...).

Stosownie do art. 18c ust. 1 ustawy systemowej – w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 lutego 2020 r. – podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonego, o którym mowa w art. 8 ust. 6 pkt 1, którego roczny przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej uzyskany w poprzednim roku kalendarzowym nie przekroczył kwoty 120.000 złotych, uzależniona jest od dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, zwanego dalej „dochodem z pozarolniczej działalności gospodarczej”, uzyskanego w poprzednim roku kalendarzowym.

Jednocześnie najniższa podstawa wymiaru składek, o której mowa w ust. 1, nie może przekroczyć 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia ogłoszonego w trybie art. 19 ust. 10 na dany rok kalendarzowy i nie może być niższa niż 30% kwoty minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w styczniu danego roku (ust. 2). Podstawę wymiaru składek ubezpieczony ustala na dany rok kalendarzowy, mnożąc przeciętny miesięczny dochód z pozarolniczej działalności gospodarczej uzyskany w poprzednim roku kalendarzowym, obliczony zgodnie z ust. 4, przez współczynnik 0,5 (ust. 3).

Art. 18c ust. 4 ustawy systemowej określa wzór ustalania przeciętnego miesięcznego dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej uzyskanego w poprzednim roku kalendarzowym. Zgodnie natomiast z art. 18c ust. 9 ustawy systemowej ubezpieczony, o którym mowa w ust. 1, przekazuje informację o zastosowanych formach opodatkowania obowiązujących tego ubezpieczonego w poprzednim roku kalendarzowym, o rocznym przychodzie z pozarolniczej działalności gospodarczej i rocznym dochodzie z tej działalności uzyskanych w poprzednim roku kalendarzowym, w tym o przychodzie i dochodzie uzyskanych w okresie obowiązywania danej formy opodatkowania oraz o podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ustalonej na dany rok kalendarzowy w: imiennym raporcie miesięcznym albo w deklaracji rozliczeniowej – w przypadku, o którym mowa w art. 47 ust. 2 - składanych za styczeń danego roku kalendarzowego lub za pierwszy miesiąc rozpoczęcia lub wznowienia prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w danym roku kalendarzowym. W myśl art. 36 ust. 14a ustawy systemowej o zmianie w stosunku do danych wykazanych w zgłoszeniu, o którym mowa w ust. 10, dotyczącej tytułu ubezpieczenia związanego ze sposobem obliczania podstawy wymiaru składek, o którym mowa w art. 18c ust. 1 ubezpieczony zawiadamia Zakład przez złożenie zgłoszenia wyrejestrowania i ponownego zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych zawierającego prawidłowe dane w terminie: do końca stycznia danego roku kalendarzowego, jeżeli zmiana w stosunku do danych wykazanych w zgłoszeniu następuje w styczniu tego roku, przy czym jeżeli termin ten jest krótszy niż 7 dni, ubezpieczony dokonuje zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych w terminie 7 dni od zaistnienia zmiany; w terminie 7 dni od zaistnienia zmiany - w pozostałych przypadkach.

Ulga ta (L. (...)), w zamierzeniu ustawodawcy, miała na celu rozwój aktywności przedsiębiorców prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą o niskich przychodach. Przedsiębiorca uzyskał możliwość obniżenia wysokości podstawy wymiaru składek określonych w art. 18 ust. 8 ustawy systemowej - uzasadnienie do projektu ustawy Druk sejmowy VIII.(...). Jednocześnie nie można jednak tracić z pola widzenia, iż skorzystanie z ulgi (...) spowoduje spadek przyszłych świadczeń pokrywanych z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Z obniżenia podstawy wymiaru składek nie skorzysta ubezpieczony przedsiębiorca, jeżeli dotyczy go którakolwiek z okoliczności wskazanych w art. 18c ust. 11 ustawy systemowej:

1) w poprzednim roku kalendarzowym stosował przepisy dotyczące zryczałtowanego podatku dochodowego w formie karty podatkowej i korzystał ze zwolnienia sprzedaży od podatku od towarów i usług na podstawie art. 113 ust. 1 i 9 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. z 2024 r. poz. 361, 852, 1473, 1721 i 1911);

2) spełnia warunki określone w art. 18a;

3) w poprzednim roku kalendarzowym prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą przez mniej niż 60 dni kalendarzowych;

4) w poprzednim roku kalendarzowym także prowadził pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 pkt 2-5;

5) wykonuje pozarolniczą działalność gospodarczą na rzecz byłego pracodawcy, na rzecz którego przed dniem rozpoczęcia pozarolniczej działalności gospodarczej w bieżącym lub w poprzednim roku kalendarzowym wykonywał w ramach stosunku pracy lub spółdzielczego stosunku pracy czynności wchodzące w zakres wykonywanej pozarolniczej działalności gospodarczej;

6) ustalał podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe zgodnie z niniejszym artykułem przez 36 miesięcy kalendarzowych w ciągu ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Do powyższych limitów wlicza się, jako pełny miesiąc, każdy miesiąc kalendarzowy, w którym osoba odpowiednio ustalała podstawę składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe zgodnie z niniejszym artykułem lub prowadziła pozarolniczą działalność gospodarczą przez co najmniej jeden dzień kalendarzowy.

Nadto należy wskazać, iż przedsiębiorca nie jest ograniczony do korzystania w danym roku z ulgi bez przerwy. Przerwa taka może wynikać z zawieszenia działalności gospodarczej (wówczas ten okres nie będzie liczony do ostatnich 60 miesięcy) jak i z podjęcia decyzji o rezygnacji z uprawnienia na podstawie art. 18c ust. 10 ustawy systemowej (okres ten nie będzie liczony do 36 miesięcy z art. 18c ust. 1 punkt 6, a będzie liczony do ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych prowadzenia działalności gospodarczej). Także w kolejnych latach kalendarzowych przedsiębiorcy mogą dokonać obliczenia wysokości podstawy wymiaru według regulacji z art. 18 ust. 8 lub 18c ust. 1 ustawy systemowej. Wyżej opisane możliwości wyboru podstawy wymiaru składek pozwalają na przyjęcie, że nie ma sekwencji ustalania wysokości podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne zgodnie ze schematem: 36 miesięcy opłacania składek preferencyjnych (na podstawie art. 18c ust. 1 ustawy systemowej) i 24 miesiące opłacania składek od podstawy wymiaru ustalonej na podstawie art. 18 ust. 8 w ciągu zamkniętego sześćdziesięciomiesięcznego okresu. Układ okresów ustalania podstawy wymiaru składek na podstawie art. 18c ust. 1 i art. 18 ust. 8 ustawy systemowej może być zatem różny.

W sprawie bezspornym jest, że ubezpieczona od 1.11.2019 roku do 31.10.2022 roku - przez 36 miesięcy, a w okresie od 01/2020 do 10/2024 - przez 34 miesiące, korzystała z (...) oraz, iż spełnia przesłankę określoną w art. 18c ust. 1 ustawy systemowej. W stosunku do ubezpieczonej nie zachodzą również okoliczności wykluczające skorzystanie z preferencji składkowej określone w art. 18c ust. 11 punkt 1-5. Ubezpieczona we właściwym terminie złożyła również dokumenty wyrejestrowujące z ubezpieczeń – z kodu ubezpieczenia 05 10 i zgłosiła się do ubezpieczeń społecznych z kodem 05 90.

Spór w sprawie koncentrował się na wykładni art. 18c ust. 11 punkt 6 ustawy systemowej w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zaskarżone decyzji, który przewiduje ograniczenie czasowe możliwości ustalania niższej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne zgodnie z art. 18c ust. 1 – 4 ustawy systemowej do 36 miesięcy w ciągu ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych prowadzenia działalności gospodarczej. Literalne brzmienie cytowanego przepisu prowadzi do wniosku, że stwierdzenie „okres ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych” dotyczy okresu przed pierwszym miesiącem w danym roku kalendarzowym, w którym przedsiębiorca mógłby skorzystać z ulgi. Jeżeli spełnia pozostałe wymogi ustawowe do skorzystania z L. (...) w styczniu danego roku, okres ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych należy ustalić od grudnia roku poprzedniego. Treść słowa „ostatni” jakie zostało użyte w art. 18c ust. 11 punkt 6 ustawy systemowej, w ocenie Sądu nie oznacza okresu jako jednostki czasu, której początek oznaczony jest początkiem korzystania z ulgi. Sześćdziesięciomiesięczny okres o jakim mowa w tym przepisie to miesiące kalendarzowe prowadzenia działalności gospodarczej, który może być podzielony okresami przerwy (np. zawieszeniem prowadzenia działalności), jedynie w danym roku kalendarzowym działalność ma być prowadzona przez 60 dni. Co więcej, zarówno zdanie pierwsze jak i drugie art. 18c ust. 11 punkt 6 ustawy systemowej jednoznacznie odnosi się do faktów mających miejsce w przeszłości i oceny ich zaistnienia należy dokonywać z perspektywy czasu jakim przedsiębiorca występuje o skorzystanie z ulgi. Podobnie pozostałe przesłanki negatywne co do możliwości skorzystania z ulgi wskazane w art.18c ust. 11, także odnoszą się do oceny ich zaistnienia w czasie przeszłym, a punktem odniesienia jest czas kiedy przedsiębiorca występuje o ulgę.

Pojęcie „ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych” zawarte zostało także w art. 18a ust. 1 ustawy systemowej, zgodnie z treścią którego podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonych, o których mowa w art. 8 ust. 6 pkt 1, w okresie pierwszych 24 miesięcy kalendarzowych od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności gospodarczej stanowi zadeklarowana kwota, nie niższa jednak niż 30% kwoty minimalnego wynagrodzenia. Z kolei zgodnie z art. 18a ust. 2 punkt 1 ustawy systemowej przepisy ust. 1 nie mają zastosowania do osób, które prowadzą lub w okresie ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych przed dniem rozpoczęcia wykonywania działalności gospodarczej prowadziły pozarolniczą działalność. W tym przypadku okres ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych liczony jest tak samo wstecz, licząc od miesiąca bezpośrednio poprzedzającego miesiąc wystąpienia określonej okoliczności przewidzianej dla tej ulgi. Do skorzystania z ulgi z art. 18c ust. 1 ustawy systemowej należy zastosować te same zasady (przy uwzględnieniu szczególnych uwarunkowań tej ulgi jakie określił ustawodawca). Skoro prawo do ulgi rozciąga się na rok kalendarzowy w którym sprawdzono spełnienie warunków jej udzielenia, a samo badanie może nastąpić tylko raz w roku, po złożeniu dokumentów o wysokości przychodów i dochodzie za ubiegły rok, to sformułowanie „w ciągu ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych” oznacza 60 miesięcy poprzedzających datę badania. Jeśli przedsiębiorca w pierwszym miesiącu danego roku kalendarzowego (w styczniu) ustala czy ma prawo do ulgi, to okres ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych należy liczyć wstecz od grudnia roku poprzedniego.

Podsumowując, treść normatywna art. 18c ust. 1 i art. 18c ust. 11 ustawy systemowej stanowi, że przedsiębiorca może skorzystać z ulgi o ile w przeszłości – w minionym roku kalendarzowym nie przekroczył granicznej kwoty dochodu i jednocześnie nie zaszła żadna z negatywnych przesłanek. Oceny tej dokonuje się z tej samej perspektywy – miesiąca złożenia wniosku o ulgę. Zatem jeżeli w ciągu ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej przedsiębiorca nie korzystał z ulgi przez 36 miesięcy kalendarzowych może ustalić wysokość podstawy wymiaru składek zgodnie z zasadami określonymi w art. 18 ust. 1-4 ustawy systemowej. Tożsame stanowisko zajął Sąd Apelacyjny w Lublinie w wyroku z dnia 30 grudnia 2024 roku, III AUa 563/24.

Ubezpieczona w styczniu 2025 roku zgłosiła się do ubezpieczeń społecznych z kodem tytułu ubezpieczenia 0590. Okres 60 miesięcy kalendarzowych prowadzenia działalności gospodarczej należy zatem ustalać do grudnia roku poprzedniego. Okres ten przypada od stycznia 2020 roku do grudnia 2024 roku. W tym okresie ubezpieczona korzystała z przez 34 miesiące z ulgi L. (...) ( od stycznia 2020 do października 2022) . Tym samym ze wskazanej ulgi ubezpieczona może skorzystać jeszcze w miesiącach styczeń i luty 2025 r. (brakujących do 36 miesięcy tj. spełnienia negatywnej przesłanka określonej w art. 18c ust. 11 punkt 6 ustawy systemowej). To z kolei oznacza, iż od marca 2025 roku ubezpieczona nie może ustalić wysokości podstawy wymiaru składek na podstawie art. 18c ustawy systemowej.

Sąd nie podziela stanowiska wyrażonego przez Sąd Okręgowy w (...) w wyroku z dnia 27 czerwca 2024 roku, VI U 147/24. Sąd ten stosując wykładnię celowościową art. 18c ust. 11 punkt 6 ustawy systemowej wyjaśnił iż „ustawodawca przewidział możliwość skorzystania z tzw. „małego ZUS (...)” w okresie każdych kolejnych okresów pięcioletnich. Do takiego wniosku prowadzi również analiza uzasadnienia projektu ustawy wprowadzającej zmiany art. 18c ustawy systemowej (…). Wskazano w nim, iż zmiana liczby z 60 na 59 uzasadniona jest umożliwieniem realizacji pierwotnych intencji projektodawców tego rozwiązania. Zgodnie bowiem z założeniami L. (...), po korzystaniu z obniżonych składek na ubezpieczenia społeczne przez 36 miesięcy, następuje okres swoistej „karencji” o długości 24 miesięcy prowadzenia działalności gospodarczej (...).”

Odnosząc się na powyższego poglądu przypomnieć należy, iż zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego przepisy prawa ubezpieczeń społecznych powinny być interpretowane ściśle, co oznacza prymat dyrektyw wykładni językowej w odniesieniu do pozostałych metod wykładni (systemowej, celowościowej, historycznej), wyroki Sądu Najwyższego: z 9.11.1999 r. (II UKN 189/99), z 16.08.2005 r. ((...) UK 378/04), z 25.08.2008 r. (II UK 315/07). W ocenie Sądu, dokonując literalnej wykładni art.18 ust. 11 punkt 6 ustawy systemowej nie ulega wątpliwości, iż skoro uprawnienie przedsiębiorcy do skorzystania z ulgi (L. (...)) warunkuje niekorzystanie przez niego z tej ulgi przez 36 miesięcy kalendarzowych w ciągu ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, to w przypadku złożenia wniosku w styczniu 2025 roku okresem ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych w przypadku ubezpieczonej jest okres od stycznia 2020 roku do grudnia 2024 roku. Jest to bowiem ostatnie 60 miesięcy kalendarzowych przed miesiącem dla którego dokonuje się oceny prawa do skorzystania z ulgi. Co więcej przepis art. 18c ust. 1 ustawy systemowej nie przyjmuje zasady cykliczności według wzoru: 36 miesięcy korzystania z ulgi i 24 miesiące ustalania podstawy wymiaru składek na zasadach ogólnych (bez ulg), nie stanowi o cyklu pięcioletnim otwieranym przez złożenie kolejnego wniosku o zastosowanie ulgi (...).

Nadto projekt ustawy, na który wskazuje Sąd Okręgowy w (...) w cytowanym wyżej wyroku, nie stanowi podstawy prawnej do wydawania rozstrzygnięć przez sąd. Z. ustawy stanowi propozycję poddaną procesowy legislacyjnemu i w żadnym wypadku nie należy utożsamiać projektu z aktem prawnym. Co więcej, gdyby wolą ustawodawcy było wprowadzenie postulowanych przez autora projektu zmian, to nadałby poszczególnym przepisom ustawy systemowej właśnie takie brzmienie.

W ocenie Sądu niezasadnym jest powoływanie się na zasadę in dubio pro libertate (zasadę przyjaznej interpretacji przepisów), określoną w art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 roku Prawo przedsiębiorców (Dz. U. z 2024 r. poz. 236), zgodnie z treścią którego w przypadku, gdy przedmiotem postępowania przed organem jest nałożenie na przedsiębiorcę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie uprawnienia, a w sprawie pozostają wątpliwości co do treści normy prawnej, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść przedsiębiorcy. Zasada ta nie oznacza, że ilekroć pojawiają się różne rozumienia normy prawnej, niezależnie od poprawności argumentacji, to zawsze należy stosować taką wykładnię prawa jaka okazuje się być na korzyść przedsiębiorcy. Zasada ta będzie mieć zastosowanie, dopiero wówczas, jeśli mimo dokonania poprawnej metodologicznie i logicznie wykładni przepisu pozostaje kilka wyników wykładni, które mogą być uznane za prawidłowe. Powinna być zatem stosowana dopiero na ostatnim etapie wykładni, pełniąc funkcję wskazówki kierunku interpretacji, a nie funkcję metody wykładni prawa, wyprzedzającej inne metody. W rozpoznawanej sprawie potrzeba posłużenia się dyrektywą wyrażoną w art. 11 ust. 1 Prawa przedsiębiorców nie wystąpiła.

Reasumując, w zaskarżonej decyzji organ rentowy prawidłowo ustalił podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy od marca 2025 r. w oparciu o art. 18 ust. 8 ustawy systemowej.

Tym samym odwołania jako niezasadne na podstawie art.477 ¹⁴ § 1 k.p.c. należało oddalić.

O kosztach procesu sąd orzekł na podstawie art.102 k.p.c., zgodnie z treścią którego w przypadkach szczególnie uzasadnionych sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Kodeks postępowania cywilnego nie konkretyzuje pojęcia „wypadków szczególnie uzasadnionych”, pozostawiając ich kwalifikację, przy uwzględnieniu całokształtu okoliczności danej sprawy sądowi (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 grudnia 1973 roku, II CZ 210/73). Stosowanie art. 102 k.p.c. opiera się na dyskrecjonalnej władzy sędziego i zasadniczo uwzględnia poczucie sprawiedliwości i zasady słuszności, nie wymaga wniosku strony (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 marca 2013 roku, V CZ 89/12, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 lutego 2013 roku, II CZ 185/12). Zastosowanie przez sąd art. 102 k.p.c. powinno być oceniane w całokształcie okoliczności, które by uzasadniały odstępstwo od podstawowych zasad decydujących o rozstrzygnięciu w przedmiocie kosztów procesu. Do kręgu tych okoliczności należy zaliczyć zarówno fakty związane z samym przebiegiem procesu, jak i fakty leżące na zewnątrz procesu. Do wypadków szczególnie uzasadnionych w rozumieniu art. 102 k.p.c. można także zaliczyć sytuacje wynikające z charakteru żądania poddanego rozstrzygnięciu sądu (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 1 września 1973 roku, (...) CZ 122/73). W niniejszej sprawie Sąd miał na uwadze szczególną sytuację skarżących związaną z brakiem jednolitej wykładni i różnymi interpretacjami spornych zagadnień. Kierując sprawę na drogę postępowania sądowego skarżący mogli pozostawać w przekonaniu o zasadności swoich swojego stanowiska, co w ocenie Sądu uzasadnia odstąpienie od obciążenia ich kosztami procesu.