Wyrok z 9 czerwca 2026, sygn. I C 1442/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

09 czerwca 2026 roku

Sąd Rejonowy Gdańsk – Północ w Gdańsku I Wydział Cywilny w składzie:

przewodniczący: asesor sądowy K. X.

protokolant: sekretarz sądowy Małgorzata Stelmach

po rozpoznaniu 26 maja 2026 roku w C.

na rozprawie

sprawy z powództwa (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością spółki komandytowej z siedzibą w Z.

przeciwko (...) spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w O.

przy udziale interwenienta ubocznego po stronie pozwanej O. K.

o zapłatę

1.  zasądza od pozwanej (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w O. na rzecz O. K. 6.700,00 złotych (sześć tysięcy siedemset złotych);

2.  zasądza od pozwanej na rzecz powódki (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością spółki komandytowej z siedzibą w (...).217,00 złotych (dwa tysiące dwieście siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego od uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

asesor sądowy K. X. i

1.  Stanowiska procesowe stron.

W pozwie datowanym na 06 sierpnia 2025 roku powódka (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością spółka komandytowa z siedzibą w Z. reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika w osobie radcy prawnego wniosła o zasądzenie na rzecz osoby trzeciej, to jest O. K. od spółki (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w O. kwoty 6.700,00 złotych. Nadto, powodowa spółka wniosła o zasądzenie od spółki (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w O. kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

(vide: k. 3 – 3 v.).

W uzasadnieniu powódka wskazała, że w toku postępowania egzekucyjnego komornik sądowy dokonał zajęcia wierzytelności przysługujących O. K. od spółki (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w O. z tytułu rat ceny sprzedaży nieruchomości zgodnie z umową sprzedaży z 04 stycznia 2023 roku zawartej w formie aktu notarialnego. Na zajęcie składa się jedna, 31 rata ceny sprzedaży z lipca 2025 roku, zaś z uwagi na brak regulowania przez pozwaną rat cen sprzedaży, komornik na wniosek powódki wydał zaświadczenie o wstąpieniu wierzyciela w prawa i roszczenia dłużnika. Powódka dalej wskazała, że w procesie występuje w charakterze substytuta procesowego działającego na rzecz dłużnika egzekwowanej dłużniczki O. K.. Uprawnienie do złożenia powództwa na rzecz dłużnika egzekwowanego wynika z kolei z przepisu art. 887 kpc. Powódka wskazała również, że roszczenie dochodzone w pozwie jest kwotą aktualnie egzekwowaną przez komornika sądowego zgodnie z pismem z 15 lipca 2025 roku i nie przekracza zadłużenia pozwanej względem dłużnika wynikającego z pozostałych do zapłaty rat ceny sprzedaży.

(vide: k. 4 – 6).

W odpowiedzi na pozew datowanej na 14 listopada 2025 roku spółka (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w O. reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika w osobie radcy prawnego wniosła o oddalenie powództwa oraz o zasądzenie od powódki kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Nadto, pozwana podniosła również zarzut wygaśnięcia wierzytelności dochodzonej pozwem na skutek umorzenia tej wierzytelności w kwocie 6.700,00 złotych oraz zarzut potrącenia wierzytelności w kwocie 6.700,00 złotych z wierzytelnością z tytułu czynszu najmu za miesiąc lipiec 2025 roku z umowy najmu nieruchomości zawartej w dniu 04 stycznia 2023 roku.

(vide: k. 52 – 52 v.)

W uzasadnieniu pozwana podniosła, że dochodzona przez powódkę wierzytelność uległa umorzeniu ze skutkiem na 04 stycznia 2023 roku na skutek jej potrącenia z wierzytelnością pozwanej względem dłużniczki O. K.. Pozwana z O. K. dokonały umownego potrącenia wierzytelności w umowie najmu z 04 stycznia 2023 roku, w tym wierzytelności w wysokości 6.700,00 złotych (31 raty ceny sprzedaży za miesiąc lipiec 2025 roku), z tytułu zapłaty części ceny sprzedaży z umowy sprzedaży nieruchomości zawartej 04 stycznia 2023 roku.

(vide: k. 54 – 55).

W piśmie procesowym z 17 listopada 2025 roku O. K. wstąpiła do sprawy w charakterze interwenienta ubocznego, wnosząc o oddalenie powództwa. Uzasadniając swoje stanowisko podniosła, że w styczniu 2023 roku zawarła z pozwaną spółką umowę najmu nieruchomości, na mocy której zobowiązała się płacić miesięczny czynsz najmu w wysokości 6.700,00 złotych, przy czym w umowie najmu nieruchomości zawarto porozumienie, w ramach którego wierzytelności z tytułu umowy sprzedaży i umowy najmu umarzają się wzajemnie na skutek potrącenia.

(vide: k. 111 – 112).

W piśmie procesowym datowanym na 13 lutego 2026 roku powódka podtrzymała dotychczas zajmowane stanowisko procesowe. W pierwszej kolejności powódka podniosła, że w dniu 04 stycznia 2023 roku interwenientka uboczna (dłużnik egzekwowany) i pozwana (trzeciodłużnik) zawarli w formie aktu notarialnego umowę sprzedaży nieruchomości, przy czym zastrzegli, że zapłata ceny sprzedaży nastąpi w dwóch częściach, to jest 700.000,00 złotych zostanie uiszczone na rachunek wierzyciela hipotecznego celem spłaty zadłużenia z tytułu kredytu hipotecznego a spłata pozostałych 800.000,00 złotych będzie następować do rąk O. K. w ratach płatnych do 15 dnia każdego miesiąca począwszy od stycznia 2023 roku. Strony zastrzegły przy tym możliwość potrącania rat ceny sprzedaży z innymi wierzytelnościami przysługującymi pozwanej od interwenientki ubocznej. Jednocześnie tego samego dnia, strony zawarły umowę najmu, w ramach której interwenientka uboczna zobowiązała się płacić ratę czynszu w wysokości 6.700,00 złotych do 10 dnia każdego miesiąca począwszy od stycznia 2023 roku, którego wysokość odpowiadała ratom ceny sprzedaży. W umowie tej pozwana i interwenientka uboczna ponowieni przewidzieli możliwość dokonywania wzajemnych potrąceń. Powódka dalej wskazała, że 01 sierpnia 2024 roku pozwanej spółce doręczono zawiadomienie o zajęciu wierzytelności przez komornika sądowego z 26 lipca 2024 roku z tytułu wszelkich wzajemnych rozliczeń, wszystkich przysługujących dłużnikowi należności finansowych z tym również należnych w przyszłości. Powódka podkreśliła, że od 01 sierpnia 2024 roku, kiedy doszło do skutecznego zajęcia wierzytelności interwenientki ubocznej, raty ceny sprzedaży powinny być uiszczane do rąd komornika sądowego. Powódka w treści pisma podniosła również zarzut pozorności czynności prawnej.

(vide: k. 131 – 137).

Pismem procesowym z 26 lutego 2026 roku pełnomocnik pozwanej podtrzymał dotychczas zajmowane stanowisko procesowe.

(vide: k. 146).

Do czasu zamknięcia rozprawy żadna ze stron nie zmieniła dotychczas zajmowanego stanowiska procesowego.

(vide: k. 204).

2.  D. faktyczny.

04 kwietnia 2022 roku Sąd Okręgowy w Gdańsku w sprawie prowadzonej pod sygnaturą akt IX GNc 137/22 wydał nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym, w którym przyznał od spółki (...) spółki jawnej z siedzibą w C. na rzecz spółki (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością spółki komandytowej z siedzibą w Z. kwotę w wysokości 231.224,40 złotych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w transakcjach handlowych liczonymi od poszczególnych kwot w nim wskazanych oraz koszty procesu w wysokości 18.779,00 złotych wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego od uprawomocnienia się nakazu do dnia zapłaty. Nakaz zapłaty uprawomocnił się 17 maja 2023 roku.

(fakt bezsporny, a nadto dowód: nakaz zapłaty z 02.04.2022 r. – k. 7 – 8, postanowienie z 03.04.2024 r. – k. 9).

03 kwietnia 2024 roku prawomocny nakaz zapłaty zaopatrzono w klauzulę wykonalności między innymi przeciwko O. K. z uwagi na bezskuteczność egzekucji przeciwko spółce jawnej, której wspólnikiem pozostawała O. K..

(fakt bezsporny, a nadto dowód: postanowienie z 03.04.2024 r. – k. 9).

04 stycznia 2023 roku O. K. zawarła ze spółką (...) spółką z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w O. w formie aktu notarialnego umowę sprzedaży nieruchomości położonej w C. przy ulicy (...), dla której prowadzona jest księga wieczysta o numerze (...). Strony ustaliły, że cena sprzedaży zostanie zapłacona w ten sposób, że kwota 700.00,00 złotych zostanie przekazana na rachunek wierzyciela hipotecznego w celu całkowitej spłaty zadłużenia wynikającego z umowy kredytu hipotecznego, zaś kwota 800.000,00 złotych zostanie przekazana na rachunek O. K. w 120 miesięcznych ratach, w tym pierwsza rata w wysokości 2.700,00 złotych miała być płatna w terminie do 15 stycznia 2023 roku, zaś kolejnych 119 rat w kwotach po 6.700,00 złotych miało być płatnych do 15-go dnia każdego miesiąca, począwszy od miesiąca lutego 2023 roku. Strony zawarły również postanowienie, które dopuszczało możliwość potrącenia wierzytelności o zapłatę powyższych rat, z innymi wierzytelnościami kupującej wobec sprzedającej (§ 4 lit. a i b Umowy).

(dowód: kserokopia umowy z 04.01.2023 r. – k. 14 – 21, przesłuchanie interwenientki ubocznej – k. 201 v – 202, przesłuchanie reprezentanta pozwanej spółki – k. 202).

04 stycznia 2023 roku O. K. zawarła ze spółką (...) spółką z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w O. w formie pisemnej umowę (...) numer (...), której przedmiotem była ww. nieruchomość. Umowa została zawarta do celów mieszkaniowych na czas określony począwszy od 04 stycznia 2023 roku do 04 stycznia 2033 roku (§ 3 ust. 1 Umowy). Strony ustaliły, że O. K. jest obowiązana płacić spółce (...) spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w O. czynsz najmu każdego miesiąca kalendarzowego z góry, przy czym czynsz za miesiąc styczeń 2023 roku został ustalony w wysokości 2.700,00 złotych brutto, a kolejne czynsze począwszy od 2. do 119 miały wynieść 6.700,00 złotych (§ 3 ust. 2 Umowy). Strony oświadczyły, że kwota czynszu najmu będzie co miesiąc potrącana z ratą wynagrodzenia określonego w umowie sprzedaży z 04 stycznia 2023 roku, co będzie potwierdzane fakturami VAT wystawionymi w każdym miesiącu, za który najemca jest obowiązany płacić miesięczny czynsz (§ 3 ust. 3 Umowy).

(dowód: kserokopia umowy najmu z 04.01.2023 r. – k. 63 – 64 v., przesłuchanie interwenientki ubocznej – k. 201 v – 202, przesłuchanie reprezentanta pozwanej spółki – k. 202).

Przed podjęciem decyzji o sprzedaży ww. nieruchomości, O. K. rozstała się ze swoim mężem, z którym posiada jedno małoletnie dziecko. O. K. nie była w stanie samodzielnie spłacać kredytu hipotecznego, który został zaciągnięty celem sfinansowania zakupu ww. nieruchomości. Ojciec małoletniego dziecka nie partycypuje w kosztach jego utrzymania. Sprzedaż nieruchomości była jedyną rozsądną ekonomicznie decyzją. O. K. z tytułu miesięcznych kosztów związanych ze zużyciem mediów i utrzymaniem nieruchomości płaci około 1.000,00 złotych.

(dowód: przesłuchanie interwenientki ubocznej – k. 201 v – 202, przesłuchanie reprezentanta pozwanej spółki – k. 202, wydruki komputerowe w postaci rachunków za media – k. 149 – 178).

W okresie od lutego 2023 roku do listopada 2025 roku spółka (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w O. wystawiała faktury VAT każdorazowo na kwoty 6.700,00 złotych tytułem wynajmu nieruchomości o charakterze mieszkaniowym wyłącznie na cele mieszkaniowe.

(dowód: kserokopia faktur VAT – k. 65 – 95, 107 – 109, przesłuchanie interwenientki ubocznej – k. 201 v – 202, przesłuchanie reprezentanta pozwanej spółki – k. 202).

16 maja 2024 roku spółka (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością spółka komandytowa z siedzibą w Z. złożyła wniosek o wszczęcie egzekucji wobec O. K.. Postępowanie egzekucyjne prowadzone jest pod sygnaturą (...) przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Malborku B. P..

(fakt bezsporny, a nadto dowód: przesłuchanie interwenientki ubocznej – k. 201 v – 202, przesłuchanie reprezentanta pozwanej spółki – k. 202).).

Pismem datowanym na 26 lipca 2024 roku Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w (...) B. P. zawiadomił spółkę (...) spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w O. o zajęciu wierzytelności z tytułu wszelkich wzajemnych rozliczeń, wszystkich przysługujących dłużnikowi należności finansowych, w tym również tych należnych w przyszłości, a w szczególności należności wynikających z umowy sprzedaży nieruchomości, dla której prowadzona jest księga wieczysta o numerze (...) zawartej 04 stycznia 2023 roku przed notariuszem F. A., repertorium A numer (...) (§ 4 pkt b Umowy). Zawiadomienie zostało doręczone spółce w dniu 01 sierpnia 2024 roku.

(fakt bezsporny, a nadto dowody: elektroniczne potwierdzenie odbioru – k. 138, kserokopia pisma z 26.07.2024 r. – k. 12).

28 marca 2025 roku Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w (...) B. P. wydał zaświadczenie o tym, że spóła (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością spóła komandytowa z siedzibą w Z. może z mocy samego prawa wykonywać wszelkie prawa i roszczenia O. K. względem spółki (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w O. w związku z zajętą wierzytelnością wynikającą z umowy z 04 stycznia 2024 roku.

(dowód: kserokopia zaświadczenia z 28.03.2025 r. – k. 10 – 10 v.).

Pismem datowanym na 07 kwietnia 2025 roku spółka (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością spóła komandytowa z siedzibą w Z. wezwała spółkę (...) spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w O. do udzielenia informacji o realizacji dotychczasowych płatności na rzecz O. K. oraz realizowania dalszych płatności tytułem rat ceny sprzedaży w wysokości 6.700,00 złotych na rachunek bankowy Komornika Sądowego prowadzącego postępowanie egzekucyjne wobec O. K..

(dowód: kserokopia pisma z 07.04.2025 r. – k. 22).

W odpowiedzi na ww. pismo, spółka (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w O. w piśmie z 06 maja 2025 roku poinformowała, że na mocy umowy najmu z 04 stycznia 2023 roku i na mocy umowy sprzedaży z 04 stycznia 2023 roku spółka uprawniona jest do kompensaty czynszu najmu z ratami ceny sprzedaży.

(dowód: kserokopia pisma z 6.05.2025 r. – k. 24, przesłuchanie interwenientki ubocznej – k. 201 v – 202, przesłuchanie reprezentanta pozwanej spółki – k. 202).

Zaległość O. K. wobec spółki (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością spółki komandytowej z siedzibą w Z. na dzień 16 lipca 2025 roku wynosiła 231.224,40 złotych z tytułu należności głównej, 97.993,39 złotych tytułem odsetek ustawowych za opóźnienie do 16 lipca 2025 roku, 2.700,00 złotych tytułem kosztów zastępstwa w egzekucji, 187,00 złotych tytułem kosztów klauzuli, 32.940,50 złotych tytułem opłaty egzekucyjnej oraz 261,35 złotych tytułem wydatków gotówkowych.

(dowód: pismo z 16.07.2025 r. – k. 25).

Termin płatności trzydziestej pierwszej raty płatnej z tytułu ceny umowy sprzedaży nieruchomości z 04 stycznia 2023 roku upłynął 15 lipca 2025 roku.

(fakt bezsporny).

3.  Ocena dowodów.

Sąd ustalił powyższy stan faktyczny w oparciu o przedłożone do akt sprawy dowody z dokumentów urzędowych i prywatnych oraz kserokopie tych dokumentów i wydruki komputerowe. Załączone do akt sprawy dokumenty urzędowe, w szczególności prawomocny nakaz zapłaty z 04 kwietnia 2022 roku zaopatrzony postanowieniem z 03 kwietnia 2024 roku w klauzulę wykonalności wobec między innymi O. K. (vide: k. 8 – 9), zaświadczenie z 28 marca 2025 roku wystawione przez Komornika Sądowego (vide: k. 10 – 11) i pismo z 26 lipca 2024 roku informujące o zajęciu wierzytelności przez Komornika Sądowego (vide: k. 12), jako sporządzone przez powołane do tego organy władzy publicznej i inne organy państwowe w zakresie ich działania, stanowiły dowód tego, co zostało w nich urzędowo zaświadczone. Dokumenty prywatne między innymi w postaci umowy najmu nieruchomości z 04 stycznia 2023 roku (vide: k. 63 – 64 v.) i umowy sprzedaży nieruchomości z 04 stycznia 2023 roku (vide: k. 14 – 21) stanowiły w myśl przepisu art. 245 kpc dowód tego, że osoby, które je podpisały, złożyły oświadczenie zawarte w dokumencie. Żadna ze stron ostatecznie nie kwestionowała prawdziwości i autentyczności znajdujących się w aktach sprawy dokumentów, a i Sąd nie znalazł powodu aby czynić to z urzędu.

Sąd postanowieniem z 26 maja 2026 roku dopuścił dowód z przesłuchania w charakterze strony interwenientki ubocznej O. K.. Zeznania te, choć wiarogodne i wyczerpujące, miały marginalne znaczenie dla zapadłego rozstrzygnięcia, które zostało oparte na podstawie dowodów z załączonych do akt sprawy dokumentów. Na podstawie tego dowodu Sąd mógł jedynie ustalić stosunki i relacje pomiędzy O. K. a reprezentantem pozwanej spółki K. F. oraz przebieg zawarcia umowy sprzedaży i umowy najmu nieruchomości. Nadto, Sąd ustalił, że interwenientka uboczna uiszczała w okresie najmu rachunki za zużycie mediów (prąd, woda i gaz) oraz, że otrzymywała od spółki (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w O. miesięczne faktury VAT tytułem wynajmu nieruchomości na cele mieszkaniowe. Co zaś tyczy się dowodu z przesłuchania pozwanej w charakterze strony, w imieniu której występował K. F. to wskazać trzeba, że zeznania te miały również marginalny charakter pod kątem wydanego rozstrzygnięcia, a wyżej wskazane wnioski odnoszące się do O. K. są aktualne również w odniesieniu do dowodu z przesłuchania reprezentanta pozwanej spółki.

Postanowieniem z 26 maja 2026 roku Sąd oddalił wniosek pełnomocnika powódki z punktu 9 pisma procesowego z 13 lutego 2026 roku (vide: k. 132). Ostatecznie treść dokumentów, których przedstawienia w trybie art. 248 § 1 kpc żądała powódka nie były sporne pomiędzy stronami.

Nadto, na podstawie art. 235 ² § 1 pkt 2 i 5 kpc Sąd pominął dowód z przesłuchania w charakterze strony powodowej spółki. Fakty, które zostały przez pełnomocnika powódki oznaczone w piśmie procesowym z 13 lutego 2026 roku w większości pozostawały pomiędzy stronami bezsporne.

Żadna ze stron nie złożyła w trybie art. 162 kpc zastrzeżenia do protokołu w związku z pominięciem ww. dowodów, stąd tez ewentualne podnoszenie zarzutu naruszenia przepisów postępowania z tym związanego jest niedopuszczalne.

4.  Ocena prawna.

Odnosząc się w pierwszej kolejności do kwestii formalnych należy podkreślić, że sprawa – wbrew wnioskowi pełnomocnika pozwanej – została rozpoznana w postępowaniu uproszczonym. Sąd nie znalazł podstaw, aby pomijać przy jej rozpoznaniu sprawy przepisy o postępowaniu uproszczonym. Zgodnie z przepisem art. 505 ¹ § 1 kpc w postępowaniu uproszczonym rozpoznaje się sprawy o świadczenie, jeżeli wartość przedmiotu sporu nie przekracza dwudziestu tysięcy złotych (…). Powództwo dotyczyło roszczenia o zapłatę kwoty 6.700,00 złotych, zaś z samego faktu podstawienia procesowego dokonanego w trybie art. 887 kpc nie można jeszcze wywodzić niedopuszczalności rozpoznania sprawy w postępowaniu uproszczonym. Całkowicie chybione była przy tym argumentacja pełnomocnika pozwanej jakoby rozpoznanie sprawy w postępowaniu uproszczonym było niedopuszczalne z uwagi na brak tożsamości strony uprawnionej do odebrania świadczenia ze stroną sporu. Wyżej przywołany przepis takiego ograniczenia nie przewiduje, a jedyne kryterium zastosowania przepisów o postępowaniu uproszczonym dotyczy wyłącznie przedmiotu samej sprawy.

Fakty sporne i bezsporne.

Osią sporu pomiędzy stronami pozostawała skuteczność i możliwość wzajemnego potrącenia wierzytelności przysługującej O. K. jako dłużnikowi egzekwowanemu z tytułu umowy sprzedaży nieruchomości z 04 stycznia 2023 roku wobec pozwanej spółki jako trzeciodłużnikowi z wierzytelnością przysługującą pozwanej z tytułu umowy najmu nieruchomości zawartej 04 stycznia 2023 roku. Strona powodowa argumentowała bowiem, że z chwilą zajęcia wierzytelności O. K. z tytułu umowy sprzedaży nieruchomości dokonanego przez Komornika Sądowego, wzajemne potrącenie z wierzytelnością pozwanej spółki było niedopuszczalne, wobec czego trzydziesta pierwsza rata ceny sprzedaży płatna zgodnie z treścią umowy do 15 lipca 2025 roku w wysokości 6.700,00 złotych powinna była zostać przekazana przez pozwaną spółkę do rąk Komornika Sądowego prowadzącego egzekucję. Pozwana spółka argumentowała natomiast, że strony umowy sprzedaży nieruchomości i najmu nieruchomości zgodnie oświadczyły i dopuściły możliwość wzajemnego potrącenia wierzytelności z tytułu ceny sprzedaży nieruchomości z czynszem najmu nieruchomości, a zajęcie wierzytelności z tego powodu było nieskuteczne. Nadto, osią sporu pozostawała również kwestia pozorności czynności prawnych w postaci umowy sprzedaży i umowy najmu nieruchomości.

Podstawa prawna powództwa.

W pierwszej kolejności wskazać należy, iż w niniejszej sprawie po stronie powodowej występował inny podmiot niż faktyczny wierzyciel pozwanej spółki. Taka konfiguracja możliwa była na gruncie art. 887 kpc w zw. z art. 902 kpc. Zgodnie z art. 887 § 1 kpc, z mocy samego zajęcia wierzyciel może wykonywać wszelkie prawa i roszczenia dłużnika. Na żądanie wierzyciela komornik wydaje mu odpowiednie zaświadczenie. Wierzyciel wnoszący powództwo przeciwko dłużnikowi zajętej wierzytelności powinien przypozwać dłużnika, przeciwko któremu toczy się postępowanie egzekucyjne (art. 887 § 2 w zw. z art. 902 kpc).

Powodowa spółka, jako wierzyciel na podstawie prawomocnego nakazu zapłaty wydanego w postępowaniu upominawczym w dniu 04 kwietnia 2022 roku, zaopatrzonego następnie w klauzulę wykonalności postanowieniem z 03 kwietnia 2024 roku w stosunku między innymi do O. K., z mocy zajęcia wierzytelności interwenientki ubocznej z 01 sierpnia 2024 roku weszła we wszelkie prawa i roszczenia dłużnika egzekwowanego wobec trzeciodłuznika. Powódka tym samym stała się uprawniona do podjęcia wszelkich czynności zmierzających do zaspokojenia wynikających z wyżej wspomnianego tytułu wykonawczego należności, w tym, w ramach uprawnień procesowych mogła dochodzić również roszczeń przysługujących O. K. wobec pozwanej spółki (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w O..

Podkreślić bowiem należy, że skutkiem zajęcia wierzytelności jest tzw. podstawienie wierzyciela egzekwującego (powodowej spółki) w prawa dłużnika egzekwowanego (interwenientki ubocznej), które jednak nie oznacza wstąpienia w prawa dłużnika, tj. nabycia tych praw, tylko powoduje, że wierzyciel ma możliwość wykonywania uprawnień przysługujących dłużnikowi, niezależnie od woli dłużnika. Przepis art. 887 kpc stanowi więc podstawę działań wierzyciela, zmierzających do dochodzenia w procesie przysługujących dłużnikowi należności. Na skutek zajęcia wierzytelności dłużnika egzekwowanego, wierzyciel wstępuje w prawa dłużnika i może wykonywać przysługujące mu roszczenia, a w szczególności może wnieść powództwo przeciwko dłużnikowi dłużnika egzekwowanego.

Podstawową przesłanką warunkującą uwzględnienie powództwa wytoczonego w trybie art. 887 kpc w zw. z art. 902 kpc jest przy tym niewątpliwie istnienie zajętej wierzytelności. Jak bowiem wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z 19 sierpnia 1971 roku, I CR 308/71, przy egzekucji z wierzytelności uregulowanej w przepisach art. 895-912 kpc zajęcie wierzytelności obejmuje tylko wierzytelność istniejącą i przysługującą dłużnikowi na podstawie określonego stosunku prawnego. Z powyższego judykatu wynika, że wierzytelność istniejąca to wierzytelność konkretna, osadzona w ramach określonego stosunku zobowiązaniowego pomiędzy zindywidualizowanymi podmiotami, mająca sprecyzowaną treść.

W ocenie Sądu w ustalonym stanie faktycznym należy z całą stanowczością przyjąć, że dłużniczce powodowej spółki przysługuje w stosunku do pozwanej spółki wierzytelność wynikająca z umowy sprzedaży nieruchomości z 04 stycznia 2023 roku. Nadto, nie sposób również nie zauważyć, że powodowej spółce przysługuje wierzytelność względem O. K. na mocy wyżej wspomnianego tytułu wykonawczego. Przypomnieć w tym miejscu natomiast należy, że prawomocny nakaz zapłaty wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby (art. 365 § 1 kpc).

W przedmiotowej sprawie, powódka jako wierzyciel interwenientki ubocznej i jednocześnie wierzyciel egzekwujący dochodziła od pozwanej spółki jako trzeciodłużnika roszczenia w postaci raty oznaczonej numerem trzydzieści jeden w wysokości 6.700,00 złotych płatnej do 15-go lipca 2025 roku z tytułu umowy sprzedaży nieruchomości z 04 stycznia 2023 roku, która to wierzytelność została skutecznie zajęta przez Komornika Sądowego w toku egzekucji ze skutkiem od 01 sierpnia 2024 roku (vide: k. 12 i k. 138), na rzecz swojego dłużnika O. K. (dłużnika egzekwowanego). Co przy tym najistotniejsze, wierzyciel egzekwujący (powódka) w procesie wytoczonym przeciwko dłużnikowi zajętej wierzytelności (pozwana spółka) słusznie natomiast żądała zasądzenia dochodzonej należności na rzecz dłużnika egzekwowanego jako strony uprawnionej materialnie, a nie na swoją rzecz (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 2017 r. sygn. IV CSK 232/16).

Powołany wyżej przepis stanowi podstawę legitymacji czynnej wierzyciela w procesie przeciwko dłużnikowi zajętej wierzytelności. Wierzyciel dokonuje w tym procesie czynności w imieniu własnym, ale ich konsekwencje dotyczą praw i obowiązków dłużnika egzekwowanego. Skoro zatem (co było bezsporne w przedmiotowej sprawie), powódka jako wierzyciel na skutek zawiadomienia Komornika Sądowego datowanego na 27 lipca 2024 roku (doręczone pozwanej spółce 01 sierpnia 2024 roku – vide: k. 138) zajęła w toku egzekucji toczącej się przeciwko O. K. wierzytelności przysługujące jej od pozwanej spółki, to też miała legitymację czynną do wystąpienia z przedmiotowym powództwem. Kwestia ta nie była zresztą sporem pomiędzy stronami (art. 230 kpc).

Nie ulega również wątpliwości, że zajęcie – wbrew twierdzeniom pełnomocnika pozwanej spółki - przez Komornika Sądowego wierzytelności przysługujących O. K. względem pozwanej spółce było skuteczne pod względem prawnym, bowiem obejmowało wierzytelność, która choć powstała w dniu 04 stycznia 2023 roku, to stawała się częściami wymagalna z piętnastym dniem każdego miesiąca począwszy od 15 stycznia 2023 roku (vide: k. 18). Oczywistym jest, że wierzytelność ta powstała w związku z ceną sprzedaży nieruchomości, która to cena, nawet jeżeli jest rozłożona na raty, to nie zyskuje charakteru świadczenia okresowego. Niemniej, nie wdając się w tym zakresie w spory doktrynalne, Sąd stoi na stanowisku, że choć wierzytelność z tytułu ceny sprzedaży przysługująca interwenientce ubocznej względem pozwanej spółki powstała już w chwili zawarcia umowy sprzedaży nieruchomości, to jednak poszczególne części tej ceny w postaci rat w wysokości po 6.700,00 złotych stawały się wymagalne z upływem piętnastego dnia każdego miesiąca. Powyższe oznacza tym samym, że Komornik Sądowy mógł zająć wierzytelności przyszłe, które stawały się wymagalne z każdym kolejnym miesiącem. Nie ulega wątpliwości, że strony umowy sprzedaży nieruchomości ustaliły, że cena będzie płatna w ratach, co tym samym oznacza, że z chwilą zawarcia umowy powstało jedno zobowiązanie do zapłaty całej ceny, rozłożone jedynie na terminy płatności. Choć istnieje jedna wierzytelność obejmująca całą cenę sprzedaży, to jednak wymagalność poszczególnych części następuje sukcesywnie. Ze wszech miar należy podkreślić, że rozłożenie ceny na raty nie może prowadzić do ograniczenia skuteczności egzekucji, czego zapewne oczekiwałaby pozwana spółka oraz interwenientka uboczna. Gdyby komornik sądowy mógł zająć wyłącznie raty już wymagalne, dłużnik mógłby łatwo utrudniać egzekucję poprzez ustalanie bardzo odległych terminów płatności. Zdaniem Sądu, przyjęcie, że zajęcie obejmuje również przyszłe raty, realizuje zasadę skuteczności postępowania egzekucyjnego. Dodatkowego podkreślenia wymaga, że w doktrynie i orzecznictwie przyjmuje się, że dopuszczalne jest zajęcie wierzytelności przyszłych, jeżeli ich źródłem jest już istniejący stosunek prawny. W przypadku sprzedaży nieruchomości taki stosunek powstał z chwilą zawarcia umowy sprzedaży, to jest w dniu 04 stycznia 2023 roku, a przyszłe raty są jedynie kolejnymi świadczeniami wynikającymi z tej samej umowy.

W konsekwencji powyższego, stanowczego podkreślenia wymaga, że po doręczeniu zajęcia kupującemu nieruchomości nie mógł on skutecznie płacić kolejnych rat sprzedającemu. Każda rata, gdy nadchodził termin jej płatności, pozostawała objęta zajęciem, a komornik sądowy nie musiał ponawiać zajęcia co miesiąc, ponieważ zajęcie dotyczy całej wierzytelności wynikającej z tej umowy. Skoro zawiadomienie pozwanej o zajęciu wierzytelności przysługującej O. K. względem pozwanej z tytułu ceny sprzedaży nieruchomości nastąpiło 01 sierpnia 2024 roku, to też od tego momentu co do zasady części wierzytelności, które stawały się wymagalne z każdym piętnastym dniem kolejnego miesiąca powinny były być uiszczane na rzecz komornika sądowego lub powódki jako wierzyciela egzekwującego. Wbrew twierdzeniom pełnomocnika pozwanej fakt, że cena sprzedaży nieruchomości rozłożona na raty nie jest świadczeniem okresowym nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, bowiem każda z rat uzyskiwała status wymagalności w każdym kolejnym miesiącu. Komornik mógł zatem zająć tzw. wierzytelności przyszłe właśnie w postaci rat wymagalnych ceny nieruchomości.

Jednocześnie podkreślić należy, że rację ma pełnomocnik pozwanej, że co do zasady w przepisie art. 504 kc przewidziano jako zasadę możliwość kompensowania zajętej wierzytelności, a przepis ten reguluje możliwość dokonania potrącenia wierzytelności, które zostały zajęte w postępowaniu egzekucyjnym.

Wyżej wspominany przepis ma na celu pogodzenie sprzecznych interesów wierzyciela egzekwującego, dążącego do uzyskania zaspokojenia w ramach egzekucji z wierzytelności przysługującej jego dłużnikowi wobec osoby trzeciej, jak również tego dłużnika, będącego jednocześnie wierzycielem osoby trzeciej oraz przede wszystkim tejże osoby trzeciej. Ta ostatnia (tj. dłużnik zajętej wierzytelności) jest bowiem zainteresowana możliwością skompensowania wierzytelności dłużnika z własną należnością względem niego. W przeciwnym bowiem wypadku – przy wyłączeniu możliwości dokonania takiego potrącenia – musiałaby się bowiem liczyć z obowiązkiem efektywnego wykonania zobowiązania (na ręce organu egzekwującego), widząc w perspektywie konieczność prowadzenia własnego postępowania zmierzającego do uzyskania od dłużnika swojej należności. Zważywszy jednak na sytuację tego podmiotu, wobec którego już było prowadzone postępowanie egzekucyjne, bezproblemowe otrzymanie należności wydawałoby się mgliste. Z kolei, jeżeli ustawodawca dopuściłby możliwość potrącania zajętych wierzytelności, iluzoryczne stawałoby się prowadzenie egzekucji z należności wchodzących w skład majątku dłużnika. Ten ostatni sam bowiem miałby interes w tym, by doprowadzać do sytuacji umożliwiających kompensowanie zajętych wierzytelności. Należy jednak pamiętać, że zupełne wyłączenie uprawnienia do ich potrącania, a przez to rozliczania wzajemnych należności dłużnika zajętej wierzytelności oraz trzeciodłużnika, skazywałoby tego ostatniego na konieczność sądowego dochodzenie jego wierzytelności i ich egzekwowania.

Kierując się przedstawionymi powyżej wytycznymi, istotne jest, iż w przepisie art. 504 kc przewidziano, jako zasadę, możliwość kompensowania zajętej wierzytelności. Od tej reguły wprowadzono jednak dwa istotne wyjątki. Poza tymi dwoma sytuacjami zajęta w postępowaniu egzekucyjnym wierzytelność może zostać umorzona w drodze potrącenia. Co istotne, ograniczenia kompensaty odnoszą się do obu stron, a zatem do potrącenia nie może doprowadzić zarówno wierzyciel zajętej wierzytelności (dłużnik podmiotu egzekwującego), jak i trzeciodłużnik, tj. dłużnik zajętej wierzytelności. Wprowadzenie zakazu kompensaty jedynie dla pierwszego podmiotu umożliwiałoby łatwe obchodzenie przepisu chroniącego wierzyciela egzekwującego. Ograniczenia potrącenia wprowadzone w tym przepisie modyfikują ogólne przesłanki potrącenia wynikające z art. 498 kc, ale jeżeli istnieje stan potrącalności i nie zachodzą okoliczności wyłączające kompensatę określone w art. 504 kc (jak i art. 505 kc), potrącenie w ramach egzekucji z wierzytelności jest możliwe. Dotyczy to także sytuacji, gdy egzekwowane są wierzytelności należące do grupy należności uprzywilejowanych (np. wierzytelności alimentacyjne), a potrąceniem objęte byłyby wierzytelności niekorzystające z uprzywilejowania. W takim przypadku te pierwsze nie będą zaspokojone, natomiast umorzeniu ulegną należności zwykłe (przez co wierzyciel uprzywilejowany utraci możliwość prowadzenia z nich egzekucji).

W myśl 504 kc, nie jest w pierwszym rzędzie możliwe dokonanie potrącenia zajętej wierzytelności, w przypadku gdy dłużnik zajętej wierzytelności stał się wierzycielem swego wierzyciela (a zatem podmiotu, przeciwko któremu prowadzone jest postępowanie egzekucyjne) dopiero po dokonaniu zajęcia.

Z powyższą sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Pozwana spółka niewątpliwie jest dłużnikiem O. K. z tytułu zawartej umowy sprzedaży nieruchomości i obowiązana jest uiszczać na jej rzecz cenę nieruchomości w miesięcznych ratach wymagalnych każdego piętnastego dnia miesiąca w wysokości 6.700,00 złotych. Wierzytelność dłużnika egzekwowanego czyli interwenientki ubocznej w osobie O. K. została zajęta w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na rzecz powodowej spółki przeciwko O. K. z dniem 01 sierpnia 2024 roku, o czym skutecznie została zawiadomiona pozwana. Do skutecznego potrącenia mogłoby dojść wówczas, gdy dłużnik zajętej wierzytelności stałby się wierzycielem swego wierzyciela przed dokonaniem zajęcia. W takim przypadku zarówno O. K., jak i pozwana spółka mogliby skompensować wzajemne wierzytelności. Rzecz jednak w tym, że wierzyciel egzekwujący już wcześniej skierował egzekucję do wierzytelności swojego dłużnika, niż trzeciodłużnik zyskał możliwość dokonania jej potrącenia (wierzytelność tego ostatniego jeszcze wówczas nie istniała). Brak zatem argumentów, by w takiej sytuacji umożliwiać kompensowanie zajętej wierzytelności.

Na kanwie niniejszej sprawy czynsz najmu płatny miesięcznie jest świadczeniem o charakterze okresowym i tym samym pozwana spółka nie mogła domagać się jego zapłaty z góry. Pozwana spółka stawała się wierzycielem O. K., która jednocześnie stawała się dłużnikiem pozwanej z tytułu kolejnych czynszów najmu (nie zaś całej sumarycznej wartości czynszów najmu w okresie trwania całej umowy) z każdym kolejnym miesiącem trwania umowy najmu, a roszczenie to było stawiane w stan wymagalności dziesiątego dnia każdego miesiąca, którego dotyczy (art. 669 par. 2 kc). Słusznie podniosła powódka, ze czynsz jest zasadniczo świadczeniem okresowym; dopuszcza się jednorazową zapłatę czynszu za cały okres najmu. Świadczenie okresowe różni się od jednorazowego, spełnianego sukcesywnie lub ratalnie tym, że wpłacane okresowo kwoty nie są zaliczane na poczet jednego świadczenia. Świadczenie z tytułu stosunku najmu, polegające na płaceniu czynszu, to wiele świadczeń okresowych, z których każde wymagalne jest w innym terminie, w innym też terminie ulega przedawnieniu. W rezultacie każde z tych świadczeń stanowi odrębny dług, chociaż jest to dług tego samego rodzaju. Dłużnik może zatem przy spełnieniu świadczenia wskazać, który dług (czynsz najmu za jaki okres) chce zaspokoić. Roszczenie o zapłatę przyszłych czynszów najmu – jako roszczenie o przyszłe świadczenie – nie istniało już przy zawieraniu umowy najmu, a zatem potrącenie z ceny sprzedaży mogło być dokonane z wymagalnością każdego kolejnego czynszu zgodnie z art. 499 § 1 kc i dlatego pozwana spółka nie mogła „z góry” potrącić całej ceny sprzedaży, którą zobowiązana była uiścić na rzecz interwenientki ubocznej z sumą czynszów najmu. Pełnomocnik pozwanej spółki w piśmie procesowym z 14 listopada 2025 roku (vide: k. 54) błędnie zatem przyjął – mając na uwadze powyższe argumenty, że możliwe było umowne potrącenie (kompensata) kwoty 800.000,00 złotych z tytułu ceny sprzedaży wynikających z umowy sprzedaży ww. nieruchomości zawartej 04 stycznia 2023 roku z wierzytelnościami w łącznej kwocie 800.000,00 złotych z tytułu czynszu najmu ww. nieruchomości, wynikającymi z umowy najmu z 04 stycznia 2023 roku. Wszak skutek potrącenia nie mógł nastąpić z dniem 04 stycznia 2023 roku, skoro wierzytelność trzeciodłużnika powstawała z upływem 10-go dnia każdego kolejnego miesiąca, o czym zresztą świadczy fakt, że trzeciodłużnik w systemie miesięcznym wystawiał faktury VAT.

Choć strony uregulowały potrącenie umownie, to jednak charakter przepisu art. 504 kc jest bezwzględnie obowiązujący, a strony nie mogą tej kwestii uregulować odmiennie. Z powyższego zatem wynika, że potrącenie którejkolwiek z rat ceny sprzedaży z czynszem najmu po 01 sierpnia 2024 roku było bezskuteczne, a zatem i bezskuteczny jest zgłoszony przez pozwaną spółkę zarzut potrącenia. Powódka jest natomiast co do zasady uprawniona do żądania zapłaty każdej z rat licząc od sierpnia 2024 roku do końca trwania zajęcia, bowiem pozwana spółka stała się wierzycielem swego wierzyciela, a zatem podmiotu, przeciwko któremu prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, to jest interwenientki ubocznej O. K. dopiero po dokonaniu zajęcia, które nastąpiło z dniem 01 sierpnia 2024 roku. Wierzycielem tym, z uwagi na okresowość świadczenia wynikającego z umowy najmu nieruchomości, stawała się z upływem każdego 10-go dnia miesiąca (art. 669 § 2 kc).

Procesowy zarzut potrącenia.

Co zaś tyczy się złożonego przez pozwaną zarzutu potrącenia, to podkreślenia wymaga, że jest on bezskuteczny. W myśl przepisu art. 203 ¹ kpc, podstawą zarzutu potrącenia może być tylko wierzytelność: 1) pozwanego z tego samego stosunku prawnego co wierzytelność dochodzona przez powoda, chyba że wierzytelność ta jest niesporna, stwierdzona prawomocnym orzeczeniem sądu, orzeczeniem sądu polubownego, ugodą zawartą przed sądem albo sądem polubownym, zatwierdzoną przez sąd ugodą zawartą przed mediatorem, lub uprawdopodobniona dokumentem potwierdzającym jej uznanie przez powoda; 2) o zwrot spełnionego świadczenia przysługująca jednemu z dłużników solidarnych wobec pozostałych współdłużników.

Po pierwsze, zarzut potrącenia jest nieskuteczny, bowiem podstawą zarzutu potrącenia może być tylko wierzytelność pozwanego z tego samego stosunku prawnego co wierzytelność dochodzona przez powoda. Wierzytelność z innego stosunku prawnego może być przedmiotem zarzutu potrącenia pod dwoma warunkami: jest niesporna, stwierdzona prawomocnym orzeczeniem sądu, orzeczeniem sądu polubownego, ugodą zawartą przed sądem albo sądem polubownym, zatwierdzoną przez sąd ugodą zawartą przed mediatorem lub uprawdopodobniona dokumentem potwierdzającym jej uznanie przez powoda. Z powyższego wynika zatem, że wierzytelność pozwanego w stosunku do strony powodowej musi istnieć w sensie materialnoprawnym. Natomiast w niniejszym procesie powódka występuje wyłącznie jako wierzyciel egzekwujący, czyli jako podmiot „podstawiony procesowo”, co tym samym oznacza, że pod względem materialnoprawnym dłużnikiem jest wciąż interwenientka uboczna w osobie O. K..

Po drugie, zarzut potrącenia jest nieskuteczny z tego powodu, że został złożony osobie, która nie była upoważniona do odbioru oświadczeń materialnoprawnych. Treść art. 91 kpc dotyczącego zakresu pełnomocnictwa procesowego uzasadnia pogląd, że podniesienie zarzutu procesowego potrącenia mieści się w ramach pełnomocnictwa procesowego, jednakże do skutecznego podniesienia w imieniu mocodawcy zarzutu potrącenia w znaczeniu materialnoprawnym konieczne jest pełnomocnictwo obejmujące swym zakresem taką czynność prawną. Ponadto jeśli zarzut procesowy potrącenia formułuje się w obronie przed twierdzeniami strony powodowej w piśmie procesowym adresowanym do sądu, to oświadczenie o potrąceniu należy złożyć stronie powodowej. Jeśli powód działa w procesie przez pełnomocnika procesowego, to do zapewnienia materialnoprawnej skuteczności oświadczenia o potrąceniu konieczne wydaje się złożenie – niezależnie od pisma procesowego zawierającego procesowy zarzut potrącenia i skierowanego do pełnomocnika – oświadczenia o potrąceniu bezpośrednio powodowi lub osobie umocowanej do odbioru oświadczeń materialnoprawnych w imieniu powoda (brak podstaw do przyjęcia, że pełnomocnik procesowy powoda jest każdorazowo umocowany do przyjęcia oświadczenia o potrąceniu). Nie sposób przy tym podzielić poglądu Sądu Najwyższego zaprezentowanego w uchwale z 02 lipca 2024 roku w sprawie III CZP 2/24. Z przepisu art. 91 kpc nie wynika, aby pełnomocnik procesowy był umocowany przyjęcia oświadczenia woli o potrąceniu, a tym samym – przyjęcia kształtującego zarzutu potrącenia. Umocowanie takie może wynikać co najwyżej z pełnomocnictwa szerszego niż pełnomocnictwo procesowe, ocenianego według przepisów prawa materialnego. O uprawnieniu pełnomocnika procesowego do złożenia oświadczenia o potrąceniu lub przyjęcia takiego oświadczenia decyduje zatem treść pełnomocnictwa (art. 92 kpc) oraz przepisy prawa cywilnego (w tym art. 65 kc). Treść udzielonego przez powódkę pełnomocnikowi procesowemu w osobie adwokata Ł. D. pełnomocnictwa procesowego (vide: k. 28) nie zawiera żadnych regulacji odnośnie do prawa do przyjmowania oświadczeń o charakterze materialnoprawnym.

Po trzecie, przepis art. 203 ¹ kpc normuje jedynie procesowy zarzut potrącenia i nie wyłącza materialnoprawnych przesłanek potrącenia, którego zgodnie z art. 499 kc dokonuje się przez złożenie oświadczenia woli drugiej stronie. O ile zatem jest możliwe złożenie oświadczenia o potrąceniu skutecznego materialnie, ale nieskutecznego procesowo (tj. spełniającego przesłanki z art. 498 kc, ale niespełniającego wymagań przewidzianych w art. 203 ¹ kpc), o tyle nie wydaje się dopuszczalna – mimo niejednoznaczności ww. przepisu w tym zakresie – sytuacja przeciwna, tj. dokonanie potrącenia skutkującego procesowo mimo niespełnienia wymagań prawa materialnego. Skoro zatem Sąd powyżej szeroko argumentował bezskuteczność umownego potrącenia wierzytelności z uwagi na naruszenie bezwzględnie obowiązującego przepisu art. 504 kc, to też zarzut potrącenia pozwanej nie mógł wywołać żadnych skutków w sferze procesowej.

Jedynie na marginesie należy zaznaczyć, że oświadczenie o potrąceniu w postaci zarzutu potrącenia, także jako czynność materialnoprawna dla swej skuteczności musi dotrzeć do adresata, aby skutek umorzenia wzajemnych zobowiązań, do wysokości wierzytelności niższej, zaistniał (art. 499 kc). W przedmiotowej sprawie oświadczenie o potrąceniu wraz z zarzutem potrącenia zostało złożone w odpowiedzi na pozew. Odpowiedzi, która skierowana została do strony powodowej, która jak wskazywano wstąpiła w miejsce O. K. tylko w sensie procesowym - tzw. podstawienie procesowe. Zaistnienie zaś podstawienia procesowego, nie oznacza, iż to powodowa spółka stała się z mocy zajęcia dłużnikiem materialnym pozwanej spółki. Skutki podstawienia procesowego nie sięgają tak dalece, nie sięgają bowiem kwestii materialnych, a dotyczą jedynie, jak wskazano, pozyskania legitymacji czynnej w ramach powództwa o zapłatę przeciwko trzeciodłużnikowi. Skutki zajęcia i wywodzone z tego uprawnienia oscylują zatem wokół praw procesowych i ograniczają się do czynności zmierzających do zaspokojenia wierzyciela. Z pewnością konsekwencją zastosowania art. 887 w zw. z art. 902 kpc nie jest zmiana podmiotowa w relacji pierwotnej. Strona uprawniona i zobowiązana z racji danego stosunku prawnego pozostaje w dalszym ciągu odpowiednio uprawniona lub zobowiązana materialnie.

W związku z powyższym oświadczenie o potrąceniu ww. wierzytelności winno być skierowane bezpośrednio do interwenientki ubocznej. Tymczasem z akt przedmiotowej sprawy nie wynika, aby oświadczenie o potrąceniu doszło do ww. adresata. Pozwana nie dołączyła do odpowiedzi na pozew żadnego dokumentu mającego dowieść, iż oświadczenie to zostało złożone O. K.. Mając na względzie powyższe, Sąd uznał, iż oświadczenie o potrąceniu w przedmiotowej sprawie nie dotarło do właściwego adresata, stąd nie mógł nastąpić skutek wzajemnego umorzenia wierzytelności.

Pozorność czynności prawnej.

Niezależnie od powyższego, Sąd z daleko posuniętej ostrożności procesowej ocenił powództwo również pod kątem przepisu art. 83 kc i art. 58 kc. Regulacja art. 83 § 1 kc zdanie pierwsze zawiera swoistą definicję czynności prawnej pozornej. Definicja pozorności składa się z trzech elementów: 1) oświadczenie musi być złożone drugiej stronie; 2) oświadczenie musi być złożone tylko dla pozoru; 3) adresat oświadczenia woli musi zgadzać się na dokonanie czynności prawnej jedynie dla pozoru. Wskazane elementy muszą wystąpić łącznie. Brak któregokolwiek ze wskazanych powyżej elementów nie pozwala na uznanie czynności prawnej za dokonaną jedynie dla pozoru (B. Lewaszkiewicz-Petrykowska [w:] Kodeks cywilny..., red. M. Pyziak-Szafnicka, P. Księżak, kom. do art. 83, nt 2). Oświadczenie złożone dla pozoru to czynność symulowana, polegająca na tym, że: 1) dokonaniu czynności prawnej towarzyszy próba wywołania u osób trzecich przeświadczenia, że zamiarem stron tej czynności jest wywołanie skutków prawnych objętych treścią ich oświadczeń woli (np. wobec naczelnika urzędu skarbowego czy notariusza strony pozorują zbycie prawa, podejmując – w razie potrzeby – pewne czynności, mimo że w rzeczywistości ich wolą jest wyeliminowanie skutków tej czynności prawnej); 2) między stronami musi istnieć tajne porozumienie, że te oświadczenia woli nie mają wywołać zwykłych skutków prawnych (porozumienie co do tego, że zamiar wyrażony w oświadczeniach woli nie istnieje lub jest inny niż ujawniony). Czynność prawna pozorna jest dotknięta nieważnością bezwzględną i nie wywołuje żadnych skutków prawnych od początku ( ex tunc). Oświadczenie pozorne, mimo że jest oświadczeniem woli istniejącym i ma konstytutywne cechy zdarzeń prawnych tej kategorii, jest nieważne, gdy składający pozorne oświadczenie woli nie ma rzeczywistej woli wywołania skutków prawnych. Sąd powinien je brać pod uwagę z urzędu. W tym miejscu zważyć dodatkowo należało, że pozorność oświadczenia woli występuje w dwóch postaciach. Pierwsza z nich nosi nazwę pozorności zwykłej (bezwzględnej, absolutnej) i ma miejsce wtedy, gdy strony dokonują czynności prawnej dla pozoru, a jej dokonanie nie służy ukryciu innej czynności. Ujawnione na zewnątrz oświadczenie woli nie wywołuje żadnych skutków, ponieważ nie chcą tego same strony, a jednocześnie nie składają one żadnych oświadczeń, które byłyby ukryte i których ważność podlegałaby odrębnej ocenie. Drugi rodzaj pozorności, zwanej kwalifikowaną (względną, relatywną), polega na tym, że dokonując czynności pozornej (symulowanej), strony ukrywają inną czynność (dysymulowaną), której skutki rzeczywiście chcą wywołać. O ile, zgodnie z art. 83 § 1 kc, czynność pozorna (symulowana) jest bezwzględnie nieważna, ponieważ nie zawiera konstytutywnego elementu, jakim jest oświadczenie woli złożone w zamiarze wywołania skutków prawnych, to ważność czynności ukrytej ocenia się według jej właściwość (vide: wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 9 grudnia 2022 r., I ACa 680/21).

Mając na uwadze powyższe, zdaniem Sądu nie ulega wątpliwości, że w odniesieniu do zawartych przez interwenientkę uboczną z pozwaną spółką umów moglibyśmy mieć do czynienia co najwyżej z pozornością zwykłej. W niniejszej sprawie brak jest jednak podstaw do przyjęcia, że strony działały z zamiarem wywołania jedynie pozoru dokonania sprzedaży nieruchomości a następnie jej najmu. Wręcz przeciwnie, całokształt okoliczności wskazuje, że zamiarem stron było rzeczywiste przeniesienie prawa własności na nabywcę oraz uregulowanie dalszego korzystania z nieruchomości przez zbywcę na podstawie odrębnego stosunku obligacyjnego, tj. umowy najmu. Wskazać należy, że w ocenie Sądu ani czynność prawna w postaci umowy sprzedaży nieruchomości z 04 stycznia 2023 roku ani czynność prawna w postaci umowy najmu nieruchomości z 04 stycznia 2023 roku nie zostały zawarte dla pozoru, a tym samym nie można mówić o ich bezwzględnej nieważności. W toku procesu, interwenientka przekonywująco wyjaśniła, że przyczyną zawarcia umowy sprzedaży nieruchomości była jej skomplikowana sytuacja życiowa, która zmusiła ją do sprzedaży nieruchomości. O. K. po rozstaniu ze swoim mężem, mając na utrzymaniu chore dziecko nie była w stanie spłacać kredytu hipotecznego, który został zaciągnięty na zakup tej nieruchomości. Problemy finansowe O. K. uniemożliwiały jej bieżące spłacanie zobowiązania, a sprzedaż nieruchomości była jedyną racjonalną ekonomicznie decyzją. Powodowa spółka nie wykazała innych intencji O. K., nie udowodniła w toku procesu, że interwenientka uboczna znała się wcześniej z prezesem Zarządu pozwanej spółki K. F., co mogłoby wskazywać na ewentualną pozorność zawartej czynności prawnej. Nie mogło przy tym umknąć uwadze Sądu to, że na skutek zawartej umowy sprzedaży nieruchomości, przez kupującego został spłacony wierzyciel hipoteczny, co tym samym doprowadziło do wygaśnięcia hipoteki umownej ciążącej na tejże nieruchomości. Trudno przy tym doszukiwać się pozorności w umowie najmu nieruchomości zawartej 04 stycznia 2023 roku, skoro interwenientka uboczna przez cały ten okres rzeczywiście ponosi koszty związane z najmem tej nieruchomości, płacąc chociażby rachunki za zużycie mediów. Wyjaśnienia interwenientki ubocznej oraz reprezentanta pozwanej spółki były w tym zakresie wyczerpujące, logiczne i korelowały ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym.

Samo zawarcie umowy najmu tego samego dnia co umowy sprzedaży nie świadczy o pozorności którejkolwiek z tych czynności. W obrocie gospodarczym powszechnie spotykane są transakcje typu „sale and lease back”, polegające na sprzedaży składnika majątku przy jednoczesnym zapewnieniu zbywcy możliwości dalszego korzystania z niego na podstawie umowy najmu. Istotne jest, że umowa sprzedaży wywołała zamierzone skutki rzeczowe. Własność nieruchomości została skutecznie przeniesiona na nabywcę, który uzyskał status właściciela wraz z wynikającymi z tego uprawnieniami i obowiązkami. Jednocześnie strony realizowały postanowienia umowy najmu, regulując wzajemne prawa i obowiązki właściwe dla stosunku najmu. Oznacza to, że obie umowy były wykonywane zgodnie z ich treścią, co pozostaje w oczywistej sprzeczności z twierdzeniem, iż miały one jedynie charakter fikcyjny. Należy podkreślić, że ciężar udowodnienia pozorności czynności prawnej spoczywa na stronie wywodzącej z tego faktu skutki prawne, zgodnie z art. 6 kc. Samo powołanie się na okoliczność zawarcia dwóch powiązanych ze sobą umów tego samego dnia nie jest wystarczające do wykazania istnienia zgodnego zamiaru stron, aby czynności te nie wywołały skutków prawnych. Powódka nie skorzystała z inicjatywy dowodowej i nie złożyła wniosku o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego sądowego chociażby na fakt rynkowości stawki czynszu najmu nieruchomości, choć zdaniem Sądu – nawet nie posiadając wiadomości specjalnych – można jednoznacznie stwierdzić, że czynsz w wysokości 6.700,00 złotych jest czynszem rynkowym. Dla stwierdzenia pozorności konieczne jest wykazanie, że już w chwili składania oświadczeń woli obie strony uzgodniły, iż nie zamierzają realizować wynikających z tych umów praw i obowiązków. Brak jest podstaw do poczynienia takich ustaleń.

W konsekwencji nie można uznać, że umowa sprzedaży oraz umowa najmu stanowiły czynności pozorne w rozumieniu art. 83 § 1 kc. Obie czynności zostały dokonane w celu wywołania przewidzianych w nich skutków prawnych, odpowiadały rzeczywistej woli stron oraz były wykonywane zgodnie z ich treścią. Tym samym brak jest podstaw do stwierdzenia ich bezwzględnej nieważności.

Tylko na marginesie należy podkreślić, czego zdaje się nie zauważać pełnomocnik powódki, że od pozornej czynności prawnej (art. 83 kc) należy odróżnić czynność prawną dokonaną z pokrzywdzeniem wierzycieli przez dłużnika z osobą trzecią (art. 527 kc), gdyż wówczas zgodnym zamiarem stron jest, by składane przez nich oświadczenia woli wywołały wynikające z nich skutki prawne. Ze względu na odmienność pozorności i skargi pauliańskiej nie występuje zbieg obu regulacji prawnych. Wykazanie istnienia przesłanek actio pauliana wyklucza pozorność zaskarżonej czynności prawnej.

Sąd nie znalazł również podstaw do tego, aby uznać, że czynności te jako sprzeczne z art. 58 § 1 kc są bezwzględnie nieważne. Dokonane przez strony czynności prawne nie były sprzeczne z ustawą i zdaniem Sądu nie zostały dokonane w celu obejścia ustawy.

Mając na względzie powyższe, na podstawie powołanych przepisów oraz mając na względzie art. 887 kpc i art. 902 kpc, Sąd uznał roszczenie powódki jako dłużnika egzekwującego za zasadne i zasądził od pozwanej spółki jako trzeciodłużnika na rzecz O. K. jako dłużnika egzekwowanego kwotę 6.700,00 złotych tytułem 31 raty ceny sprzedaży płatnej do 15 lipca 2025 roku z tytuł umowy sprzedaży nieruchomości z 04 stycznia 2023 roku.

5.  Koszty procesu.

O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 kpc i art. 99 kpc, zasądzając je od pozwanej spółki jako przegrywającej proces na rzecz powódki w całości. Na koszty procesu poniesione przez powódkę złożyła się kwota 400,00 złotych tytułem opłaty sądowej od pozwu, 17,00 złotych tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa oraz 1.800,00 złotych tytułem wynagrodzenia zawodowego pełnomocnika występującego w sprawie za powódkę. Łącznie 2.217,00 złotych.

Powyższa kwota została zasądzona od pozwanej wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego od uprawomocnienia wyroku do dnia zapłaty na podstawie art. 98 § 1 ¹ kpc.

asesor sądowy K. X.

Sygnatura akt I (...) upr.

ZARZĄDZENIE

1.  (...);

2.  (...);

3.  (...)

4.  (...).

Gdańsk, 30.06.2026 r.,

asesor sądowy Daniel Kwiatkowski