sygn. II Ca 514/26 7 maja 2026 Sąd Okręgowy w Kielcach

Postanowienie z 7 maja 2026, sygn. II Ca 514/26

Najważniejsze informacje

W skrócie

Wynik apelację częściowo uwzględniono - zmieniono postanowienie w części
Przedmiot o ustanowienie służebności przesyłu
Typ sprawy sprawa nieprocesowa
Etap apelacja
Tryb rozprawa
Tematy
planowanie przestrzenne
Role w sprawie
Skarb Państwa biegły wnioskodawca / wnioskodawczyni uczestnik postępowania wnioskodawca
Data orzeczenia 7 maja 2026
Sąd Sąd Okręgowy w Kielcach
Wydział II Wydział Cywilny Odwołaczy
Przewodniczący Sędzia Mariusz Broda

Sygn. akt II Ca 514/26

POSTANOWIENIE

Dnia 7 maja 2026 r.

Sąd Okręgowy w Kielcach II Wydział Cywilny Odwoławczy

w składzie następującym:

Przewodniczący: Sędzia Sądu Okręgowego Mariusz Broda

Protokolant: Monika Dudek

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 maja 2026 r. sprawy

z wniosku (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w H.

z udziałem K. E. (1), W. E.

o ustanowienie służebności przesyłu

na skutek apelacji uczestników K. E. (1) i W. E.

od postanowienia Sądu Rejonowego w Kielcach

z dnia 20 listopada 2025 r. sygn. akt VIII Ns 724/19

postanawia:

1. zmienić zaskarżone postanowienie w punkcie I (pierwszym),w części, w ten sposób, że kwotę 12 700 (dwanaście tysięcy siedemset) złotych zastąpić kwotą 53 000 (pięćdziesiąt trzy tysiące) złotych;

2. oddalić apelację w pozostałej części;

3. orzec, że wnioskodawca i uczestnicy ponoszą koszty związane ze swoim udziałem w postępowaniu apelacyjnym;

4. nakazać pobrać od (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w H. na rzecz Skarbu Państwa Sądu Okręgowego w Kielcach kwotę 310,38 (trzysta dziesięć 38/100) złotych, tytułem kosztów sądowych w postępowaniu apelacyjnym.

Sygn. akt II Ca 514/26

UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 20 listopada 2025 roku sygn. akt VIII Ns 724/19 Sąd Rejonowy w Kielcach: ustanowił na nieruchomości położonej w V. oznaczonej jako (...), stanowiącej własność K. E. (2) i W. E. na zasadach wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej, dla której w Sądzie Rejonowym w Kielcach urządzona jest (...), na czas nieoznaczony, służebność przesyłu w pasie gruntu przedstawionym na mapie przyjętej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego prowadzonego przez Prezydenta Miasta V. w dniu 19 lutego 2024 r. za numerem (...) ograniczonym punktami: (...) polegającą na przebiegu przez tę nieruchomość napowietrznej linii izolowanej (...) mm2 + 35 mm2 od słupa wibrowanego nr (...) do posadowionego na tej działce słupa ażurowego betonowego nr (...) typ (...) i dalej do granicy sąsiedniej (...) w kierunku (...) wraz z prawem korzystania przez przedsiębiorcę przesyłowego – (...) S.A. w H. z nieruchomości obciążonej w zakresie dystrybucji energii elektrycznej za pośrednictwem urządzeń energetycznych, nieograniczonego dostępu do przewodów linii energetycznych oraz słupa elektroenergetycznego, jak też prawie każdorazowego wjazdu lub wejścia z koniecznym sprzętem na nieruchomość w celu dokonywania przeglądów, konserwacji, remontów, niezbędnych dla zapewnienia prawidłowego i niezakłóconego działania urządzeń elektroenergetycznych oraz do zasilania odbiorców energii elektrycznej (pkt I); zasądził od (...) S.A w H. na rzecz K. E. (2) i W. E. do niepodzielnej ręki kwotę 12.700 złotych tytułem jednorazowego wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu opisanej szczegółowo w punkcie I postanowienia, płatne w terminie 7 dni od uprawomocnienia się punktu I niniejszego postanowienia wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie na wypadek uchybienia terminowi płatności (pkt II); nakazał pobrać od uczestnika (...) S.A. w H. na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Kielcach kwotę 11.428,39 złotych tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych (pkt III) oraz stwierdził, że wnioskodawca i uczestnicy ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (pkt IV).

Sąd pierwszej instancji ustalił następujący stan faktyczny:

Dla nieruchomości gruntowej oznaczonej jako (...) o powierzchni 0,0303 ha, położonej w V. prowadzona jest w Sądzie Rejonowym w Kielcach (...) numer (...). W dziale II tej księgi wieczystej jako właściciele nieruchomości ujawnieni zostali K. E. (1) i W. E. na zasadzie wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej. Własność tej nieruchomości oraz działki nr (...) (również objętej wówczas (...)) uczestnicy K. E. (1) i W. E. nabyli na podstawie umowy sprzedaży sporządzonej w formie aktu notarialnego w dniu 17 sierpnia 2021 roku przed notariuszem E. L. od poprzednich właścicieli tj. uczestników niniejszego postępowania E. P., M. P., G. A., O. E. (1), L. X., W. N., L. N., którzy zostali zwolnieni od udziału w sprawie postanowieniem tut. Sądu z dnia 25 stycznia 2022 roku. W toku niniejszego postępowania uczestnicy K. E. (1) i W. E. na podstawie umowy darowizny z dnia 21 lipca 2022 roku darowali swojej córce O. E. (2) nieruchomość składającą się z działki o (...) o pow. 0,0317 ha. Na działce nr (...) objętej (...) znajdują się urządzenia służące do doprowadzenia energii elektrycznej wchodzące w skład przedsiębiorstwa wnioskodawcy w postaci odcinka linii napowietrzna niskiego napięcia z przewodami izolowanymi typu (...) mm2 + 35 mm2 zawieszonymi na posadowionym na tej działce słupie energetycznym nr (...), tj. żerdzi żelbetowej ażurowej (...) oraz na słupie wibrowanym nr (...) posadowionym na działce sąsiedniej nr (...) do słupa wibrowanego posadowionego przy ul. (...) nad tą działką. Odcinek tej linii od słupa nr (...) do słupa nr (...) posadowionego na działce nr (...) oraz od słupa nr (...) do granicy z działką nr (...) przebiega przez działkę nr (...). Od słupa nr (...) przebiega przyłącze napowietrzne do budynku nr (...) zlokalizowanego na działce nr (...). Kabel energetyczny przebiegający przez działkę nr (...) służy do doprowadzeniu energii elektrycznej do nieruchomości sąsiedniej, tj. budynku zlokalizowanego na działce (...) od linii biegnącej wzdłuż ul. (...). Słup nr (...) na działce nr (...) został posadowiony w 1999 roku na podstawie decyzji Prezydenta Miasta V. z dnia 23 maja 1997 roku z naruszeniem obowiązującego w tym czasie prawa budowalnego – pozwolenie na budowę straciło ważność 23 maja 1997 roku (pozwolenia były wówczas wydawane na okres 2 lat). Ani wnioskodawca ani jego poprzednicy prawni nie uzyskali zgody poprzedników prawnych uczestników W. E. i K. E. (1) na posadowienie słupa energetycznego na działce nr (...). (...) określa, że od linii napowietrznej o napięciu znamionowym do 1 kV powinna być zachowana odległość 1 m od budynku. Szerokość strefy ochronnej linii napowietrznej z przewodami izolowanymi typu (...) x 95 mm2 niskiego napięcia do 1 kV, przebiegającej przez działkę uczestników nr (...) wynosi 2 x l m = 2 m, zaś szerokość pasa technologicznego niezbędnego do konserwacji, remontów, modernizacji usuwania awarii oraz przejazdu i przejścia wraz z niezbędnym sprzętem celem dostępu do tych urządzeń wynosi również 2 x 1 m= 2 m, a więc jest tożsamy z szerokością strefy ochronnej. Nie ma konieczności dostępu do linii elektroenergetycznej napowietrznej izolowanej niskiego napięcia do 1 kV z działki nr (...) w przypadku jej normalnej eksploatacji (przeglądów okresowych, konserwacji czy napraw bieżących bez wystąpienia stanów awaryjnych i żywiołów), natomiast właściciel urządzeń przesyłowych powinien mieć dostęp do słupa nr (...) posadowionego na (...) nr (...) szczególnie w przypadku konieczności jego wymiany. Przedmiotowe urządzenia elektroenergetyczne stanowią składnik przedsiębiorstwa przesyłowego i są wykorzystywane przez (...) S.A. w H.. Niezbędny pas gruntu wymagany do ustanowienia służebności na nieruchomości położonej w V. oznaczonej jako działka numer (...) o pow. 0,0303 ha, stanowiącej obecnie własność K. E. (1) i W. E. na zasadach wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej, dla której w Sądzie Rejonowym w Kielcach urządzona jest (...) winien przebiegać pasem gruntu oznaczonym punktami (...) – (...) – (...) – (...) – (...) (...) o szerokości 2m, po 1m od osi linii w obu kierunkach oraz powierzchni 0,0076 ha. Jednorazowe wynagrodzenie z tytułu ustanowienia służebności przesyłu na działce uczestników o nr (...) wynosi 12.700 zł. Możliwe jest usunięcie słupa nr (...) z (...) nr (...) oraz likwidacja odcinka tej linii napowietrznej od słupa nr (...) zlokalizowanego przy ul. (...) do tego słupa posadowionego na (...) nr (...) po uprzednim posadowieniu nowego słupa wibrowanego końcowego betonowego w granicy (...) uczestników i działki nr (...) (tj. działki ze słupem nr (...)) lub za zgodą właściciela (...) nr (...) na jego działce. Wówczas przyłącze elektryczne do budynku nr (...) należy wykonać od nowo posadowionego słupa wibrowanego oznaczonego nr (...) wykorzystując istniejące przyłącze izolowane. W przypadku konieczności zasilania linii napowietrznej biegnącej wzdłuż ul. (...) z linii napowietrznej biegnącej wzdłuż ul. L. należy zdemontowany odcinek linii napowietrznej pomiędzy słupami nr (...) i nr (...) zastąpić linia kablową (...) o przekroju 4 x 95 mm2 ułożoną w uprzednio wykonanym rowie kablowym o szerokości 40 cm wzdłuż granicy (...) nr (...). Wówczas służebność przesyłu dla nowo wybudowanej linii kablowej wynosiłaby 2 x 0,5 m = 1 m. Koszt przebudowy linii elektroenergetycznej wynosiłby 10.221 zł brutto (wg cen z II kwartału 2020 roku). Uwzględniając ww. przebudowę linii pas gruntu wymagany do ustanowienia służebności miałby powierzchnię 0,0043 ha i byłby wyznaczony punktami (...) o szerokości 2m pod zaprojektowaną napowietrzna linią nN (pomiędzy punktami (...)) oraz o szerokości 1m - po 0,5 m od osi zaprojektowanej podzielnej linii nN w obu kierunkach. Pismem z dnia 18 lutego 2019 roku (...) S.A. w H. zwracała się do ówczesnych właścicieli nieruchomości stanowiącej działkę nr (...) (poprzednich uczestników niniejszego postępowania) z propozycją zawarcia umowy o ustanowienie służebności przesyłu wskazując, iż służebność będzie polegać na korzystaniu przez spółkę z działki nr (...) na potrzeby usytuowanego urządzenia energetycznego na ww. działce (tj. słup z linia sieci elektroenergetycznej) wraz z prawem do korzystania z nieruchomości w zakresie dystrybucji energii elektrycznej za pośrednictwem wskazanego urządzenia, wykonywania prac eksploatacyjnych i konserwacyjnych, remontów oraz usuwaniu awarii, bądź wymiany na nowe. W zamian za ustanowienie służebności przesyłu spółka oferowała wynagrodzenie o łącznej wartości 3.000 zł. Wnioskodawca poinformował również ówczesnych właścicieli nieruchomości, iż w razie niewyrażenia zgody na zawarcie umowy o ustanowienie służebności przesyłu jak i w przypadku braku jakiejkolwiek odpowiedzi, spółka złoży wniosek o ustanowienie służebności przesyłu do sądu. Wysłane przez wnioskodawcę pismo pozostało bez odpowiedzi. Z wniosku (...) S.A. w H. przy udziale ówczesnych właścicieli nieruchomości stanowiącej działkę nr (...) (E. P., M. P., G. A., L. X., W. N., L. N.) toczyła się przed Sądem Rejonowym w Kielcach sprawa o zasiedzenie służebności przesyłu obciążającej działkę nr (...) pod sygn. VIII Ns 1537/15. Postanowieniem z dnia 23 stycznia 2018 roku Sąd Rejonowy w Kielcach oddalił wniosek argumentując, że wnioskodawca nie wykazał aby Skarb Państwa posiadał na dzień 2 stycznia 1985 roku oraz kiedykolwiek w okresie przed tą datą nieruchomość oznaczoną jako działka nr (...). Sąd Okręgowy w Kielcach postanowieniem z dnia (...) listopada 2018 roku w sprawie II Ca (...)/(...) oddalił apelację (...) S.A. w H.. E. P., M. P., G. A., O. E. (1) i L. X. (poprzedni właściciele działki nr (...)) wytoczyli przeciwko (...) S.A. w H. Oddział (...) powództwo negatoryjne. Wyrokiem z dnia 22 listopada 2016 roku w sprawie I C (...) Sąd Rejonowy w Kielcach m.in. nakazał (...) S.A. Oddział (...) przywrócenia stanu zgodnego z prawem i zakazuje dalszych naruszeń prawa własności działki oznaczonej (...) położonej w V. przy (...), gmina V., województwo (...), dla której to w Sądzie Rejonowym w Kielcach urządzona jest księga wieczysta o numerze (...), w ten sposób, że zobowiązał pozwanego (...) S.A. Oddział w (...) do usunięcia z tejże nieruchomości urządzenia elektroenergetycznego w postaci słupa wraz z linią sieci energetycznej w terminie 6 miesięcy od uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia (pkt 1). Od ww. wyroku wniesiono apelację. Wyrok nie jest prawomocny.

Tak ustalony stan faktyczny Sąd Rejonowy rozważył w następujący sposób:

Wniosek (...) S.A. w H. zasługiwał na uwzględnienie. Zgodnie z brzmieniem przepisu art. 305 1 k.c. nieruchomość można obciążyć na rzecz przedsiębiorcy, który zamierza wybudować lub którego własność stanowią urządzenia, o których mowa w art. 49 § 1 k.c., prawem polegającym na tym, że przedsiębiorca może korzystać w oznaczonym zakresie z nieruchomości obciążonej, zgodnie z przeznaczeniem tych urządzeń (służebność przesyłu). Art.305 2 § 1 k.c. stanowi natomiast, że jeżeli właściciel nieruchomości odmawia zawarcia umowy o ustanowienie służebności przesyłu, a jest ona konieczna dla właściwego korzystania z urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 k.c., przedsiębiorca może żądać jej ustanowienia za odpowiednim wynagrodzeniem. Jeżeli natomiast przedsiębiorca odmawia zawarcia umowy o ustanowienie służebności przesyłu, a jest ona konieczna do korzystania z urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1, właściciel nieruchomości może żądać odpowiedniego wynagrodzenia w zamian za ustanowienie służebności przesyłu (§ 2). Do służebności przesyłu stosuje się odpowiednio przepisy o służebnościach gruntowych (art. 3054 k.c.). Jak więc wynika z treści powołanych przepisów, podmiotem, na rzecz którego może być ustanowiona służebność przesyłu, jest wyłącznie przedsiębiorca, a więc osoba fizyczna, osoba prawna i podmiot ustawowy, o którym mowa w art. 331 § 1 k.c., prowadzące we własnym imieniu działalność gospodarczą lub zawodową. Treścią służebności przesyłu jest korzystanie przez przedsiębiorcę w oznaczonym zakresie z cudzej nieruchomości (nieruchomości obciążonej), w zakresie niezbędnym do zapewnienia prawidłowego funkcjonowania urządzeń przesyłowych. Będzie to oznaczać w praktyce możliwość wejścia przez przedsiębiorcę, któremu przysługuje służebność, na cudzy grunt obciążony służebnością oraz jego zajęcia w trakcie budowy w zakresie niezbędnym do realizacji inwestycji, w celu posadowienia tam urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 k.c. (jeżeli urządzenia nie zostały jeszcze wybudowane), podejmowania czynności niezbędnych do utrzymania, konserwacji, remontu, modernizacji, dozoru czy usunięcia awarii urządzeń przesyłowych; służebność przesyłu będzie, co do zasady, służebnością czynną. Służebności przesyłu zapewnia zatem przedsiębiorcy prawo do korzystania z nieruchomości w zakresie niezbędnym do zapewnienia należytego działania urządzeń przesyłowych, zgodnie z ich przeznaczeniem. Podkreślić należy, że ustanowienie służebności przesyłu może nastąpić jedynie na rzecz przedsiębiorcy, którego przedmiotem działalności jest aktywność związana z wykorzystaniem urządzeń przesyłowych (urządzenia do doprowadzania lub odprowadzania płynów, pary, gazu, energii elektrycznej oraz innych urządzeń podobnych). Ustawodawca stawia jednocześnie warunek, aby przedsiębiorca już prowadził opisaną działalność przesyłową i pozostawał właścicielem urządzeń przesyłowych albo zamierzał ją rozpocząć. Jak wynika z ustalonego stanu faktycznego, właścicielem urządzeń znajdujących się na nieruchomości uczestników jest wnioskodawca (...) S.A. w H., który zajmuje się prowadzeniem działalności gospodarczej związanej z wykorzystaniem urządzeń służących do przesyłu energii elektrycznej. Bezsporną w niniejszej sprawie była okoliczność, iż słup nr (...) na działce nr (...) został posadowiony w 1999 roku na podstawie decyzji Prezydenta Miasta V. z dnia 23 maja 1997 roku. Poza sporem pozostawała także okoliczność, że wzniesienie ww. słupa nastąpiło z naruszeniem obowiązującego w tym czasie prawa budowalnego – pozwolenie na budowę straciło ważność 23 maja 1997 roku (pozwolenia były wówczas wydawane na okres 2 lat). Ponadto brak jest dowodów na to aby poprzedni właściciele ww. nieruchomości wyrażali na rzecz (...) S.A. w H. lub jego poprzedników prawnych zgodę na posadowienie przedmiotowych urządzeń przesyłowych na należącej do nich nieruchomości. Urządzenia elektroenergetyczne posadowione na nieruchomości uczestników bez wątpienia stanowią składnik przedsiębiorstwa przesyłowego i są wykorzystywane przez (...) S.A. w H.. W ocenie Sądu podnoszone przez uczestników zarzuty dotyczące korzystania przez wnioskodawcę z ich nieruchomości bez zgody uprawnionego właściciela nie mogły doprowadzić do oddalenia wniosku. Niezależnie od tego kto udostępnił nieruchomość pod budowę urządzeń energetycznych nie ulega wątpliwości, iż urządzenia te ostatecznie zostały wzniesione. Gdyby zakład energetyczny dysponował tytułem prawnym to wniosek o ustanowienie służebności byłby bezprzedmiotowy. Jak wynika z ustalonego stanu faktycznego, wnioskodawca pismem z dnia 18 lutego 2019 roku zaproponował ówczesnym właścicielom nieruchomości, tj. E. P., M. P., G. A., L. X., W. N. i L. N. ustanowienie służebności przesyłu w zamian za wypłatę jednorazowego wynagrodzenia w wysokości 3.000 zł (k. 37-43). Propozycja ta nie spotkała się jednak z aprobatą ówczesnych właścicieli nieruchomości – poprzednich uczestników niniejszego postępowania, w związku z czym (...) S.A. w H. była uprawniona do wystąpienia z niniejszym wnioskiem o ustanowienie służebności przesyłu. Nie może ulegać również wątpliwości, iż ustanowienie służebności przesyłu jest konieczne do korzystania z przedmiotowych urządzeń. A zatem wniosek o ustanowienie służebności co do zasady zasługiwał na uwzględnienie. Zarówno pierwotni uczestnicy niniejszego postępowania jak i ich następcy, tj. W. E. i K. E. (1) podnosili, iż za oddaleniem niniejszego wniosku przemawia fakt, iż Sąd Rejonowy w Kielcach wydał w dniu 22 listopada 2016 roku w sprawie I C 117/16 wyrok, w którym m.in. nakazał (...) S.A. Oddział (...) przywrócenia stanu zgodnego z prawem i zakazał dalszych naruszeń prawa własności (...) położonej w V. przy (...), gmina V., województwo (...), dla której to w Sądzie Rejonowym w Kielcach urządzona jest księga wieczysta o numerze (...), w ten sposób, że zobowiązał pozwanego (...) S.A. Oddział w (...) do usunięcia z tejże nieruchomości urządzenia elektroenergetycznego w postaci słupa wraz z linią sieci energetycznej w terminie 6 miesięcy od uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia (pkt 1). Powyższe jednak nie stanowi przeszkody dla prowadzenia postępowania w przedmiocie ustanowienia służebności przesyłu. Nie można bowiem zapominać, iż przedmiotowy wyrok nie jest wyrokiem prawomocnym. Uczestnicy konsekwentnie podnosili również argument, iż możliwa jest przebudowa urządzeń przesyłowych zlokalizowanych na ich działce i ewentualne ustanowienie służebności przesyłu w obszarze obejmującym przedmiotową przebudowę. Powyższe było nawet kwestią badania przed Sąd. Biegły B. W. (1) wskazał, bowiem że możliwe jest usunięcie słupa nr (...) z (...) nr (...) oraz likwidacja odcinka tej linii napowietrznej od słupa nr (...) zlokalizowanego przy ul. (...) do tego słupa posadowionego na (...) nr (...) po uprzednim posadowieniu nowego słupa wibrowanego końcowego betonowego w granicy działek nr (...) uczestników i działki nr (...) (tj. działki ze słupem nr (...)) lub za zgodą właściciela działki nr (...) na jego działce. Wówczas przyłącze elektryczne do budynku nr (...) należałoby wykonać od nowo posadowionego słupa wibrowanego oznaczonego nr (...) wykorzystując istniejące przyłącze izolowane. W przypadku konieczności zasalania linii napowietrznej biegnącej wzdłuż ul. (...) z linii napowietrznej biegnącej wzdłuż ul. (...) należałoby zdemontowany odcinek linii napowietrznej pomiędzy słupami nr (...) i nr (...) zastąpić linia kablową (...) o przekroju 4 x 95mm2 ułożoną w uprzednio wykonanym rowie kablowym o szerokości 40 cm wzdłuż granicy działki nr (...). Wówczas służebność przesyłu dla nowo wybudowanej linii kablowej wynosiłaby 2 x 0,5 m = 1 m. Biegły określił również koszt przebudowy linii elektroenergetycznej, który wynosiłby (...).221 zł brutto (wg cen z II kwartału 2020 roku). Co więcej biegły geodeta B. P. sporządził mapę, na której uwidoczniony został przebieg służebności uwzględniający przebudowę linii, wówczas pas gruntu wymagany do ustanowienia służebności miałby powierzchnię 0,0043 ha i byłby wyznaczony punktami (...) o szerokości 2m pod zaprojektowana napowietrzna linia nN (pomiędzy punktami (...)) oraz o szerokości 1m, po 0,5 m od osi zaprojektowanej podzielnej linii nN w obu kierunkach. Pomiędzy stronami przebiegały także rozmowy ugodowe, które miały na celu zakończenie niniejszej sprawy w sposób satysfakcjonujący obie strony. Niezależnie od powyższego Sąd rozpoznający niniejszą sprawę nie był uprawniony do ustanowienia służebności przesyłu w wariancie II sporządzonym przez biegłego B. W. (1), bowiem jak wynika z ugruntowanego stanowiska judykatury w sprawie z wniosku przedsiębiorcy przesyłowego o ustanowienie służebności przesyłu dla istniejących urządzeń przesyłowych nie jest dopuszczalne ustanowienie służebności przesyłu według innego przebiegu niż istniejący (zob. Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 26 lipca 2017 r. w sprawie III CZP 28/17). Brzmienie art. 3051 k.c. wskazuje, że obciążeniu służebnością podlega nieruchomość, na której są posadowione urządzenia przesyłowe. Jeżeli urządzenia te już istnieją, to można przyjąć domniemanie faktyczne konieczności ich funkcjonowania w miejscu położenia i w takim wypadku ocenie sądu podlega tylko to, czy bez ustanowienia służebności możliwe jest właściwe korzystanie z tych urządzeń przez przedsiębiorcę przesyłowego, ewentualnie jak należy ocenić zakres koniecznego właściwego korzystania, któremu odpowiada zakres ograniczonego korzystania z nieruchomości przez właściciela. W konsekwencji sąd nie ma kompetencji do badania, czy inny przebieg urządzenia przesyłowego na gruncie prowadziłby do mniejszego ograniczenia wykonywania prawa własności albo w ogóle to ograniczenie wyłączał w wyniku uznania, że powinny być one posadowione na innej nieruchomości; sąd nie jest więc uprawniony do nakazania przeniesienia urządzeń przesyłowych lub oddalenia wniosku o ustanowenie służebności z tej przyczyny (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 20 kwietnia 2016 r., V CSK 510/15, i z dnia 29 września 2016 r., V CSK 2/16). Przedstawione aktualne orzecznictwo Sądu Najwyższego koncentruje się na kwestii związania sądu wskazaną podstawą faktyczną żądania w postaci istnienia na nieruchomości określonych urządzeń przesyłowych oraz w zasadzie wyłącza możliwość ich przeniesienia. Za niedopuszczalnością ustanowienia w sprawie o ustanowienie służebności przesyłu dla istniejącego urządzenia przesyłowego innego przebiegu niż istniejący przemawiają także względy formalne, gdyż nie jest dopuszczalne dochodzenie w jednym postepowaniu dwóch roszczeń podlegających rozpoznaniu w różnych trybach – procesowym i nie procesowym. W postępowaniu o ustanowienie służebności przesyłu (art. 3051 k.c.) sąd jest związany ustaloną podstawą faktyczną żądania (w postaci istnienia na nieruchomości określonych urządzeń przesyłowych) i nie jest uprawniony do nakazania przeniesienia urządzeń przesyłowych. Sąd nie ma kompetencji do badania, czy inny przebieg urządzenia przesyłowego na gruncie prowadziłby do mniejszego ograniczenia wykonywania prawa własności (zob. postanowienie Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 29 września 2016 r.,V CSK 2/16). Sąd rozpoznający niniejsza sprawę w pełni podziela ww. rozważania wobec czego uznał, iż przebieg służebności przesyłu powinien odpowiadać wariantowi I przedstawionemu na mapie sporządzonej przez biegłego geodetę B. P.. W sprawie sporna pozostawała również wysokość wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu. Służebność przesyłu jest ustanawiana na rzecz przedsiębiorcy za odpowiednim wynagrodzeniem należnym od przedsiębiorcy na rzecz właściciela nieruchomości obciążonej; wynagrodzenie to co do zasady powinno mieć charakter świadczenia jednorazowego i powinno być ustalone na podstawie cen rynkowych, a jako kryteria pomocnicze należy wziąć pod uwagę: zwiększenie wartości przedsiębiorstwa, którego składnikiem stała się służebność, ewentualne obniżenie wartości nieruchomości obciążonej, straty poniesione przez właściciela nieruchomości obciążonej, zakres ograniczeń własności nieruchomości, w tym uciążliwość ustanawianego prawa dla właściciela nieruchomości obciążonej. W przedmiotowej sprawie Sąd ustalił wysokość wynagrodzenia należnego uczestnikom za ustanowienie służebności w oparciu o stawki i sposób obliczenia zastosowany przez biegłego sądowego z zakresu szacowania nieruchomości O. U.. Wynagrodzenie wyliczone przez ww. opiniującego uwzględnia aktualną wartość rynkową nieruchomości, a przyjęty do określenia wysokości wynagrodzenia parametr zawarty we współczynniku k zawiera sposób wykorzystania gruntu jako proporcjonalny do stopnia ingerencji właściciela i przedsiębiorstwa przesyłowego w treść prawa własności. Ponadto wynagrodzenie jest mniejsze od wartości nieruchomości zajętej przez pas eksploatacyjny linii nn i SN, co jest warunkiem koniecznym do określenia tegoż wynagrodzenia. Na podstawie opinii biegłego O. U. sąd ustalił, że wysokość należnego W. E. i K. E. (1) wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu wynosi 12.700 zł i taką też kwotę należało zasądzić na rzecz uczestników od wnioskodawcy. Kodeks cywilny nie precyzuje szczegółowych zasad kształtowania służebności przesyłu, ani tym bardziej zasad ustalania wysokości wynagrodzenia za ustanowienie takiej służebności. Nie odnosi się także do okresów istnienia służebności. Wszystkie te elementy podlegają swobodzie kształtowania stosunków umownych w umowach cywilnoprawnych. Wynagrodzenie za ustanowienie określonej służebności jest formą rekompensaty dla właściciela nieruchomości obciążonej, który poprzez ustanowienie służebności traci możliwość swobodnego władania całością lub częścią własnego gruntu, w zależności od zakresu i treści służebności. Wynagrodzenie to nie jest określone wprost przez przepisy prawa i jego wysokość należy rozpatrywać każdorazowo, indywidualnie i stosownie do konkretnej sytuacji. Co do zasady, wynagrodzenie za ustanowienie służebności powinno rekompensować wszystkie uszczerbki majątkowe, jakie powoduje u właściciela obciążanego gruntu. Przy ustalaniu wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu nie ma wprawdzie żadnych ustawowych wskazówek co do określenia jego podstawy, jednak wysuwane w literaturze na ten temat propozycje oraz analiza orzecznictwa sądowego w tym zakresie, pozwalają na sformułowanie następujących kryteriów przy ustalaniu wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu: ustalenie wynagrodzenia winno być proporcjonalne do wartości rynkowej nieruchomości, należy uwzględnić stopień obniżenia wartości nieruchomości służebnej, należy uwzględnić sposób korzystania z pasa gruntu służebnego przez uprawnionego -wynagrodzenie powinno być proporcjonalne do stopnia ingerencji uprawnionego w treść prawa własności, należy uwzględnić straty poniesione przez właściciela nieruchomości obciążonej. Biegły O. U. w sporządzonej opinii w sposób szczegółowy przeanalizował wszelkie okoliczności, które należało uwzględnić przy ustalaniu wysokości wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu, w tym przyjął właściwą wysokość współczynników (...) i k, z których pierwszy odpowiada obniżeniu wartości nieruchomości na skutek lokalizacji linii nn, zaś drugi uwzględnia współkorzystanie z pasa służebności przez właściciela nieruchomości i przedsiębiorstwo przesyłowe. Biegły sporządzając wycenę oparł się na miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego uchwalonym uchwałą nr XXVIII/649/2008 Rady Miejskiej w V. z dnia 3 października 2008 roku. Wskazał, iż teren działki powodów oznaczony jest symbolem (...) jako teren zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej. Biegły wprost przytoczył możliwości zabudowy wynikające z ww. planu dla nieruchomości uczestników. Ponadto z powodu braku odnotowania stawek rynkowych wynagrodzenia za obciążenie l m2 gruntów liniami energetycznymi o podobnych stanach zajęcia biegły wyjaśnił, iż nie miał możliwości określenia wynagrodzenia sposobem bezpośrednim, podejściem porównawczym tj. jako iloczynu powierzchni pasa służebności przesyłu i rynkowej stawki wynagrodzenia za obciążenie l m2 nieruchomości w pasie służebności przesyłu. Wobec powyższego wysokość wynagrodzenia z tytułu ustanowienia służebności określił sposobem pośrednim parametrycznym jako iloczyn wartości rynkowej pasa służebności przesyłu nieobciążonego urządzeniem oraz współczynnika służebności przesyłu. Wartość rynkową nieruchomości biegły określił przy tym zgodnie z art. 150 ust. 1 i ust. 2 ustawy z 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami. Ustalając, iż nieruchomość uczestników może być przedmiotem obrotu rynkowego wycenę dokonał na podstawie wartości rynkowej nieruchomości przy zastosowaniu podejścia porównawczego i metody korygowania ceny średniej. Biegły przyjął do porównania nieruchomości gruntowe niezabudowane tego samego rodzaju co nieruchomość uczestników, biorąc pod uwagę poszerzony rynek lokalny ze względu na brak kilkunastu transakcji nieruchomościami podobnej do nieruchomości uczestników. Nieruchomość wyceniana i przyjęte do porównania znajdują się na obrzeżach V. a wszelkie różnice miedzy tymi nieruchomościami zostały uwzględnione w cechach tabeli numer 2 sporządzonej przez biegłego. Biegły w sposób wyczerpujący odniósł się do wszelkich zarzutów podniesionych przez uczestników niniejszego postępowania w złożonej przez siebie opinii ustnej na rozprawie w dniu 11 września 2025 roku. Zgodzić się należy z biegłym, że w okolicznościach niniejszej sprawy w wycenie nie należy uwzględniać odszkodowania z tytułu obniżenia wartości nieruchomości ze względu na służebność, ponieważ w chwili kupna (...) przez uczestników na działce istniały już urządzenia elektroenergetyczne. W ocenie Sądu brak jest podstaw do zakwestionowania kategorycznych wniosków omawianej opinii, które zostały przez biegłego w sposób wyczerpujący umotywowane i pozostają w zgodzie z regułami logiki. W konsekwencji omawiana opinia spełnia wszelkie wymogi, które temu środkowi dowodowemu stawiają przepisy kodeksu postępowania cywilnego, co – także przy uwzględnieniu niekwestionowanego doświadczenia biegłego i jego wysokich kwalifikacji – przesądziło o braku podstaw do kwestionowania prawidłowości ustaleń wniosków tej opinii. Podnieść jeszcze należy, iż odnośnie zasad określania wysokości wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu Sąd Najwyższy wypowiadał się w kilku orzeczeniach, wskazując, że należy ocenić je z perspektywy interesów ekonomicznych właściciela nieruchomości obciążonej. Płatne jednorazowo wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu powinno stanowić ekwiwalent wszystkich korzyści, których właściciel nieruchomości zostanie pozbawiony w związku z jej obciążeniem. Powinno ono też pokryć wszystkie niedogodności, jakie w przyszłości dotkną właściciela obciążonej nieruchomości w związku z ustanowieniem służebności (tak: w postanowieniu z dnia (...) lutego 2013 roku w sprawie IV CSK 317/12). Można tu per analogia sięgnąć do dorobku orzecznictwa i doktryny dotyczących wynagrodzenia należnego właścicielowi nieruchomości obciążonej za ustanowienie służebności drogi koniecznej. Ustanowienie służebności drogi koniecznej w postępowaniu sądowym jest, ujmując w uproszczeniu, rodzajem wywłaszczenia, tyle że nie ze względu na cel publiczny, lecz prywatny. Skutkiem ustanowienia tej służebności jest w istocie pozbawienie dotychczasowego właściciela możności wykorzystywania gruntu zajętego pod drogę, natomiast skutkiem ustanowienia służebności przesyłu wyłącznie ograniczenie użytkowania polegające na tym, że przedsiębiorca może korzystać w oznaczonym zakresie z nieruchomości obciążonej, zgodnie z przeznaczeniem urządzeń, o których mowa w art. 49 § 1 k.c. Należy wskazać, że wynagrodzenie powinno być proporcjonalne do stopnia ingerencji w treść prawa własności, uwzględniać wartość nieruchomości i w takim kontekście mieć na względzie straty właściciela z uszczuplenia prawa własności. Inwestycja na nieruchomości obciążonej służąca w gruncie rzeczy celom publicznym jest zdarzeniem nieodwracalnym w pewnym przedziale czasu. Przewidywany okres trwałości urządzeń ma również wpływ na wysokość wynagrodzenia, którego suma nawet w odległej perspektywie nie powinna przekraczać wartości obciążonej nieruchomości, a jeśli nieruchomość ze względu na głębokość posadowienia urządzeń przesyłowych może być nadal wykorzystywana, suma wynagrodzenia w takiej perspektywie powinna być odpowiednio niższa od wartości nieruchomości. Przy ocenie wysokości wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu wskazówką powinien być sposób wykorzystywania pozostałych nieruchomości właściciela (pozostałej części nieruchomości) oraz rozwój gospodarczy terenów położonych w sąsiedztwie, a ponadto, że na tych terenach urządzenie przesyłowe jest usytuowane, i że w związku z tym ewentualne zamierzenia inwestycyjne właściciela z tych przyczyn mogą być ograniczone (tak: w postanowieniu z dnia 5 kwietnia 2012 roku w sprawie II CSK 401/11). Zdaniem Sądu, stawka wynagrodzenia jaka wynika z opinii biegłego O. U. odzwierciedla powyższe wytyczne w sposób prawidłowy. Wobec spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek, Sąd na podstawie art. 3051 k.c. w zw. z art. 3052 § 1 k.c. ustanowił na rzecz (...) S.A. w H. służebność przesyłu na nieruchomości położonej w V. oznaczonej jako (...) numer (...), stanowiącej własność K. E. (2) i W. E. na zasadach wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej, dla której w Sądzie Rejonowym w Kielcach urządzona jest (...), na czas nieoznaczony, służebność przesyłu w pasie gruntu przedstawionym na mapie przyjętej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego prowadzonego przez Prezydenta Miasta V. w dniu 19 lutego 2024 r. za numerem P.(...).(...) (...) ograniczonym punktami: (...) – (...) – (...) – (...) – (...) (...) polegającą na przebiegu przez tę nieruchomość napowietrznej linii izolowanej (...) mm2 + 35 mm2 od słupa wibrowanego nr (...) do posadowionego na tej działce słupa ażurowego betonowego nr (...) typ (...) i dalej do granicy sąsiedniej (...) w kierunku (...) wraz z prawem korzystania przez przedsiębiorcę przesyłowego – (...) S.A. w H. z nieruchomości obciążonej w zakresie dystrybucji energii elektrycznej za pośrednictwem urządzeń energetycznych, nieograniczonego dostępu do przewodów linii energetycznych oraz słupa elektroenergetycznego, jak też prawie każdorazowego wjazdu lub wejścia z koniecznym sprzętem na nieruchomość w celu dokonywania przeglądów, konserwacji, remontów, niezbędnych dla zapewnienia prawidłowego i niezakłóconego działania urządzeń elektroenergetycznych oraz do zasilania odbiorców energii elektrycznej - o czym orzekł jak w pkt I. Mając na uwadze powyższe argumenty Sąd ustalił wysokość wynagrodzenia za ustanowienie przedmiotowej służebności przesyłu na kwotę 12.700 zł i taką też kwotę zasądził od wnioskodawcy na rzecz uczestników, o czym orzeczono w pkt II sentencji postanowienia. Na podstawie art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych w punkcie III postanowienia Sąd orzekł o obowiązku poniesienia przez wnioskodawcę nieuiszczonych kosztów sądowych tymczasowo poniesionych przez Skarb Państwa. W ocenie Sądu działanie wnioskodawcy domagającego się ustanowienia służebności przesyłu na nieruchomości uczestników wywołało obowiązek działania Sądu połączonego z wydatkami w postaci dopuszczenia dowodów z opinii biegłego z zakresu sieci elektroenergetycznych i instalacji elektrycznych B. W. (1), biegłego z zakresu szacowania nieruchomości O. X. i O. U. oraz biegłego z zakresu geodezji B. P.. Wnioskodawca był wyłącznie zainteresowany ustanowieniem przedmiotowej służebności i dlatego też to wyłącznie jego Sąd obciążył obowiązkiem zwrotu kosztów sądowych. Na pobraną od (...) S.A. w H. na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Kielcach tytułem zwrotu nieuiszczonych kosztów sądowych kwotę (...).428,39 zł złożyły się wypłacone tymczasowo z sum Skarbu Państwa: na rzecz biegłego B. P. wynagrodzenie za sporządzenie opinii w kwocie 1.894 zł (k. 376), 1.362,06 zł (k. 654), na rzecz biegłego O. X. wynagrodzenie za sporządzenie opinii w kwocie 1.855 zł (k. 446), 367,70 zł (k. 506), 2.671,80 zł (k. 645), 316,75 zł (k. 729), 316,75 zł (k. 748), 570,15 zł (k. 778), na rzecz biegłego B. W. (1) wynagrodzenie za sporządzenie opinii w kwocie 160 zł (k. 574), na rzecz biegłego O. U. wynagrodzenie za sporządzenie opinii w kwocie 1.515,12 zł (k. 812) i 399,06 zł (k. 864). Z kolei w punkcie IV postanowienia sąd orzekł, że wnioskodawca i uczestnicy ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 520 § 1 k.p.c.).

Postanowienie w całości zaskarżyli uczestniczy K. E. (1) i W. E. (reprezentowani przez pełnomocnika w osobie adwokata). Skarżący zarzucili:

1/ błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, iż konieczne jest ustanowienie służebności przesyłu dla prawidłowego korzystania z linii napowietrznej niskiego napięcia przebiegającej przez działkę nr (...) położonej w V. przy ul(...) stanowiącej własność uczestników W. E. i K. E. (1) w sytuacji, gdy z opinii biegłych sądowych z zakresu energetyki m. in. biegłego sądowego O. W. oraz biegłych sądowych z zakresu geodezji E. V. i B. W. (2) wynika, że dla prawidłowego funkcjonowania linii napowietrznej niskiego napięcia przebiegającej przez działkę uczestników nie jest konieczne istnienie słupa elektroenergetycznego na tej działce, a w związku z tym nie zachodzi konieczność ustanowienia służebności albowiem nie ma konieczności istnienia na działce uczestników urządzenia przesyłowego w postaci słupa elektroenergetycznego, a sama linia napowietrzna niskiego napięcia przebiegająca przez działkę uczestników z uwagi na swój charakter i marginalne znaczenie nie stanowi infrastruktury wymagającej bezwzględnego utrzymania w dotychczasowym przebiegu;

2/ naruszenie art. 5 k.c. poprzez jego niezastosowanie, mimo że w realiach niniejszej sprawy ustanowienie służebności przesyłu w przyjętym przez Sąd Rejonowy zakresie stanowi nadużycie prawa podmiotowego przez uczestnika postępowania – wnioskodawcę, tj. przedsiębiorstwo przesyłowe, stanowiące własność Skarbu Państwa, które dysponuje kapitałem 9 729 424 160,00 złotych podejmuje szerokie działania prawne trwające przeszło (...) lat przeciwko zwykłym obywatelom dysponującym ograniczone możliwości finansowe, którzy nie legitymują się wykształceniem prawniczym, i dla których nie jest zrozumiała postawa wnioskodawcy, który przeznacza ogromne środki finansowe na działania prawne i usługi prawnicze, które przekraczają wartość czynności faktycznych mogących rozwiązać sprawę, tj. dokonać przebudowy linii napowietrznej niskiego napięcia, która ma znikome znaczenie i doprowadza energię elektryczną do (...) tak, aby umożliwić uczestnikom wykorzystania ich własności działki zgodnie ze społeczno – gospodarczym przeznaczeniem w planie zagospodarowania przestrzennego Miasta V. – zabudowa mieszkaniowa jednorodzinna;

3/ naruszenia art. 5 k.c. poprzez jego niezastosowanie, mimo że w realiach niniejszej sprawy ustanowienie służebności przesyłu w przyjętym przez Sąd Rejonowy zakresie stanowi nadużycie prawa podmiotowego przez uczestnika postępowania – wnioskodawcę, tj. przedsiębiorstwo przesyłowe – prowadzące do rażąco nieproporcjonalnej ingerencji w prawo własności wnioskodawcy, sprzecznej z zasadami współżycia społecznego, w szczególności zasadą słuszności i równości stron, albowiem służebność została ustanowiona na nieruchomości o niewielkiej powierzchni oraz sprzecznej z Konstytucją, w szczególności art. 21 i art. 64 w sytuacji, gdy urządzenie przesyłowe zostało posadowione bez tytułu prawnego, a Sąd Rejonowy pominął fakt możliwości usunięcia słupa elektroenergetycznego, co orzekł Sąd Rejonowy w sprawie (...) oraz nie rozważył możliwości ograniczenia zakresu służebności do minimum koniecznego ani nie zrekompensował w należyty sposób trwałego pozbawienia właściciela możliwości korzystania z nieruchomości;

4/ naruszenie art. 305 1 § 1 k.c. i art. 305 2 § 2 k.c. poprzez ustanowienie służebności przesyłu w sposób nadmiernie ingerujący w prawo własności uczestników, bez rozważenia, czy zakres i przebieg służebności oraz konieczność istnienia słupa elektroenergetycznego istniejącego na działce uczestników są konieczne dla prawidłowego funkcjonowania linii napowietrznej niskiego napięcia, która przebiega przez działkę uczestników i która służy wyłącznie do doprowadzenia energii elektrycznej do nieruchomości sąsiedniej, tj. budynku zlokalizowanego na (...);

5/ naruszenie art. 305 1 § 1 k.c. i art. 305 2 § 2 k.c. poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na ustanowieniu służebności przesyłu w oparciu o istniejące usytuowanie urządzeń przesyłowych w postaci słupa elektroenergetycznego, mimo że słup elektroenergetyczny został posadowiony na nieruchomości uczestników bez tytułu prawnego, a nadto w odrębnym postępowaniu oznaczonym pod sygn. akt I C 117/16 Sąd Rejonowy w Kielcach nieprawomocnie nakazał jego usunięcie, co czyniło bezzasadnym utrwalenie tego stanu poprzez ustanowienie służebności, zwłaszcza wobec istnienia realnej możliwości funkcjonowania linii napowietrznej niskiego napięcia przebiegającej przez działkę uczestników bez urządzenia przesyłowego w postaci słupa elektroenergetycznego oraz w sytuacji możliwości przebudowy linii niskiego napięcia w sposób mniej ingerujący w prawo własności;

6/ naruszenie art. 305 2 § 2 k.c. poprzez ustalenie na podstawie wadliwej opinii biegłego sądowego O. U. jednorazowego wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu na nieruchomości uczestników w wysokości rażąco zaniżonej nieuwzględniającej trwałego charakteru ograniczenia prawa własności oraz rzeczywistego obniżenia wartości nieruchomości;

7/ naruszenie przepisu art. 288 k.c. w zw. z art. 305 4 k.c. poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na ustanowieniu służebności przesyłu w oparciu o istniejące usytuowanie urządzeń przesyłowych w postaci słupa energetycznego na działce uczestników, mimo że ustanowienie służebności szlakiem ustalonym przez Sąd Rejonowy łamie fundamentalną zasadę proporcjonalności zakresu korzystania z urządzenia przesyłowego do zakresu ograniczenia wykorzystania gruntu przez właściciela, bowiem przechodząca przez działkę uczestników linia napowietrzna niskiego napięcia może zostać przebudowana, a istniejącego słup elektroenergetyczny usunięty, ww. linia nie ma istotnego znaczenia, zaopatruje w energię elektryczną jedynie nieruchomość sąsiednią, która może być zaopatrywana w energię elektryczną bezpośrednio z ulicy (...), a ustanowienie służebności przesyłu ograniczy w istotnym stopniu społeczno – gospodarcze wykorzystania nieruchomości uczestników, a nie taka jest istota służebności;

(...)/ naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 233 k.p.c. poprzez przekroczenie zasad swobodnej oceny dowodów w postaci opinii biegłych sądowych z zakresu urządzeń elektrycznych, opinii biegłych sądowych geodetów E. V., B. W. (1), zeznań uczestników i pominięcie przez Sąd Rejonowy faktu, że ustanowienie służebności przesyłu na działce uczestników, co będzie równoznaczne z pozostawieniem na niej słupa elektroenergetycznego, uniemożliwi wykorzystanie przez uczestników działki zgodnie z jej społeczno – gospodarczym przeznaczeniem, a uczestnicy, jako właściciele nieruchomości nie będą mogli korzystać z całej powierzchni działki w zakresie jej przeznaczenia społeczno – gospodarczego w planie zagospodarowania przestrzennego Miasta V. – zabudowa mieszkaniowa jednorodzinna i na skutek istnienia słupa elektroenergetycznego ograniczenie te nie będzie sięgać jedynie pasa służebności o szerokości 2m 2, a całej powierzchni działki uczestników z uwagi na jej niewielki rozmiar;

(...)/ naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 233 k.p.c. przez przekroczenie zasad swobodnej oceny dowodów w postaci opinii biegłych sądowych z zakresu urządzeń elektrycznych O. W., opinii biegłych sądowych geodetów E. V., B. W. (1), zeznań uczestników, poprzez pominięcie przez Sąd Rejonowy faktu, że urządzenie przesyłowe w postaci słupa elektroenergetycznego zostało posadowione bez tytułu prawnego przez poprzednika prawnego wnioskodawcy, co powinno skutkować szczególnie restrykcyjną oceną zakresu służebności oraz koniecznością jej maksymalnego ograniczenia albowiem szlak trasy służebności przesyłu nie tylko utrudni społeczno – gospodarcze wykorzystanie działki uczestników, ale wręcz pozbawi praktycznie uczestników możliwości jakiegokolwiek użytkowania działki zgodnie z jej społeczno – gospodarczym przeznaczeniem, co stanowi naruszenie przepisu art. 288 k.c. w zw. z art. 305 4 k.c., łamiąc fundamentalną zasadę proporcjonalności zakresu korzystania z urządzenia przesyłowego do zakresu ograniczenia wykorzystania gruntu przez właściciela, a nie taka jest istota służebności;

(...)/ naruszenie przepisów prawa procesowego mające istotny wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 233 k.p.c. przez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów opinii biegłych sądowych z zakresu urządzeń elektrycznych O. W., opinii biegłych sądowych geodetów E. V., B. W. (1), zeznań uczestników i dokonanie oceny dowolnej, polegającej na bezkrytycznym przyjęciu, że ustanowienie służebności przesyłu w przyjętym zakresie jest jedynym możliwym rozwiązaniem, mimo że z materiału dowodowego wynika możliwość funkcjonowania linii napowietrznej niskiego napięcia przebiegającej przez działkę uczestników bez urządzenia przesyłowego w postaci słupa elektroenergetycznego oraz w sytuacji możliwości przebudowy linii niskiego napięcia w sposób mniej ingerujący w prawo własności i nie ograniczającej społeczno – gospodarczego przeznaczenia nieruchomości;

(...)/ naruszenie przepisów prawa procesowego mające istotny wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 233 k.p.c. poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny materiału dowodowego w postaci opinii biegłych sądowych z zakresu urządzeń elektrycznych O. W., opinii biegłych sądowych geodetów E. V., B. W. (1), zeznań uczestników, polegającej na przyjęciu, że ustanowienie służebności przesyłu w oparciu o aktualne usytuowanie słupa energetycznego jest uzasadnione, mimo że urządzenie to zostało posadowione bezprawnie, a jego usunięcie zostało nieprawomocnie nakazane w sprawie oznaczonej pod sygn. akt I C (...) przez Sąd Rejonowy w Kielcach, oraz mimo istnienia możliwości funkcjonowania linii napowietrznej niskiego napięcia przebiegającej przez działkę uczestników bez urządzenia przesyłowego w postaci słupa elektroenergetycznego lub przebudowy linii napowietrznej niskiego napięcia w sposób nie ograniczający w tak istotnym stopniu społeczno – gospodarczego wykorzystania nieruchomości uczestników.

Wobec powyższego skarżący wnieśli o:

1/ uchylenie zaskarżonego postanowienia do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji z uwagi na nierozpoznanie istoty sprawy;

2/ względnie zmianę zaskarżonego postanowienia w całości poprzez oddalenie wniosku wnioskodawcy.

W odpowiedzi na apelację wnioskodawca (...) S.A. z siedzibą w H. (reprezentowany przez pełnomocnika adw. W. X.) wniósł o oddalenie apelacji jako oczywiście bezzasadnej oraz o zasądzenie od uczestników na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania przed Sądem II instancji wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja okazała się jedynie częściowo zasadna.

Prawidłowe rozpoznanie każdej sprawy w postępowaniu sądowym wymaga uprzedniego trafnego zidentyfikowania, a następnie ustalenia, wszystkich faktów istotnych dla rozstrzygnięcia takiej sprawy – w kontekście, po pierwsze zgłoszonego żądania inicjującego postępowanie w sprawie oraz wskazanej na jego uzasadnienie podstawy faktycznej, po drugie, zarzutów podnoszonych wobec tego żądania przez stronę przeciwną, po trzecie, właściwie zidentyfikowanych i co równie istotne, prawidłowo wyłożonych przepisów prawa materialnego mających zastosowanie, bądź koniecznych do rozważenia na potrzeby rozpoznania takiej sprawy. Dopiero w następnej kolejności, wobec tak zawiązanego pomiędzy stronami postępowania sporu, raz jeszcze podkreślić to należy – co do faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy z punktu widzenia właściwych do zastosowania norm prawa materialnego, znaczenia nabiera efekt inicjatywy dowodowej stron, ale i szerzej – w zakresie dowodzenia (biorąc pod uwagę także możliwość skorzystania z tego rodzaju środków wykazania prawdziwości faktów, które nie są dowodami sensu stricto, a stanowią np. przyznanie faktu, uznanie faktu za przyznany, bezsporność faktu, czy efekt domniemania prawnego, bądź faktycznego, co oczywiste – to wszystko zgodnie z prawidłowo odczytanym rozkładem ciężaru dowodu, a tym samym i rezultat przeprowadzonego postępowania dowodowego w szerokim tego słowa znaczeniu.

Wnioskodawca domagał się ustanowienia na jego rzecz służebności przesyłu w rozumieniu art. 305 1 k.c. – na podstawie art. 305 2 § 1 k.c. Te przepisy wziął pod uwagę Sąd Rejonowy, dokonując prawidłowej ich wykładni, którą Sąd Okręgowy w całości podzielił i przyjął za własną. Wobec tego, ale i w kontekście kierunku zarzutów apelacji, należy przywołać to wszystko, co znajduje potwierdzenie w ukształtowanej już w sposób trwały linii orzeczniczej Sądu Najwyższego w zakresie wykładni przesłanek ustanowienia służebności przesyłu, w tym konieczności jej ustanowienia do korzystania przez przedsiębiorcę z urządzeń przesyłowych oraz odnośnie zagadnienia samej dopuszczalności zmiany „trasy” przebiegu tak ustanawianej służebności względem istniejącego dotychczas przebiegu urządzeń przesyłowych na nieruchomości.

Z związku z tym, za Sądem Najwyższym (p. uchwała SN z dnia 26.07.2017 r., III CZP 28/17) przypomnieć należy, ze z treści art. 305 ( 2) § 1 k.c. wynika, że w razie odmowy przez właściciela zawarcia umowy o ustanowienie służebności przesyłu, koniecznej do właściwego korzystania z urządzeń przesyłowych, przedsiębiorca może żądać jej ustanowienia za odpowiednim wynagrodzeniem. W literaturze wyjaśniono, iż na tej podstawie przedsiębiorca przesyłowy może dochodzić ustanowienia służebności koniecznej dla korzystania z urządzeń już wybudowanych, jak i urządzeń, które dopiero zamierza wybudować w toku planowanej inwestycji. Z brzmienia art. 305 ( 1) i art. 305 ( 2) k.c. nie wynika, aby istniała możliwość żądania przemieszczenia wybudowanego urządzenia przesyłowego. Zgodnie z art. 305 ( 4) k.c., do służebności przesyłu stosuje się odpowiednio przepisy o służebnościach gruntowych. W orzecznictwie wyjaśniono, że sąd nie jest związany żądaniem wniosku co do przeprowadzenia trasy drogi koniecznej (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 21 maja 1968 r., II CRN 190/67, Informacja Prawnicza 1969, Nr 1, poz. 12; z dnia 11 marca 1970 r., III CRN 36/70, OSNC z 1970 r. Nr 11, poz. 207; z dnia 12 października 2011 r., II CSK 94/11, niepubl.). Wydawałoby się, że na tej podstawie można by ustalić inny niż dotychczasowy przebieg urządzenia przesyłowego, jednak odpowiednie stosowanie przepisów o służebnościach gruntowych może dotyczyć kwestii nie unormowanych w art. 305 ( 1) -305 ( 4) k.c. oraz wymaga uwzględnienia specyfiki służebności przesyłu, wobec czego nie wszystkie unormowania lub wykładnia przepisów dotyczących służebności drogi koniecznej mogą mieć zastosowanie do tej służebności. Brzmienie art. 305 ( 1) k.c. wskazuje, że obciążeniu służebnością podlega nieruchomość, na której są posadowione urządzenia przesyłowe. Jeżeli urządzenia te już istnieją, to można przyjąć domniemanie faktyczne konieczności ich funkcjonowania w miejscu położenia i w takim wypadku ocenie sądu podlega tylko to, czy bez ustanowienia służebności możliwe jest właściwe korzystanie z tych urządzeń przez przedsiębiorcę przesyłowego, ewentualnie jak należy ocenić zakres koniecznego właściwego korzystania, któremu odpowiada zakres ograniczonego korzystania z nieruchomości przez właściciela. W konsekwencji tego, sąd nie ma kompetencji do badania, czy inny przebieg urządzenia przesyłowego na gruncie prowadziłby do mniejszego ograniczenia wykonywania prawa własności albo w ogóle to ograniczenie wyłączał w wyniku uznania, że powinny być one posadowione na innej nieruchomości; sąd nie jest więc uprawniony do nakazania przeniesienia urządzeń przesyłowych lub oddalenia wniosku o ustanowenie służebności z tej przyczyny (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 20 kwietnia 2016 r., V CSK 510/15, niepubl. i z dnia 29 września 2016 r., V CSK 2/16, niepubl.). Aktualne orzecznictwo Sądu Najwyższego koncentruje się na kwestii związania sądu wskazaną podstawą faktyczną żądania w postaci istnienia na nieruchomości określonych urządzeń przesyłowych oraz w zasadzie wyłącza możliwość ich przeniesienia. Ponadto za niedopuszczalnością ustanowienia w sprawie o ustanowienie służebności przesyłu dla istniejącego urządzenia przesyłowego innego przebiegu niż istniejący przemawiają także względy formalne. W przedstawionym zagadnieniu prawnym wyrażono pogląd o możliwości łącznego dochodzenia w jednym postępowaniu sądowym dwóch żądań - ustanowienia służebności przesyłu dla urządzenia oraz nakazania przeniesienia już istniejącego urządzenia. Zgodnie z art. 191 k.p.c., w jednym postępowaniu można dochodzić kliku roszczeń, jeżeli nadają się one do jednego trybu postępowania. Wymaganie tego samego trybu postępowania dla wszystkich roszczeń oznacza, że nie można łączyć roszczeń, których dochodzić można w procesie, z roszczeniami, dla których właściwe jest postępowanie nieprocesowe, z wyjątkiem wypadków wyraźnie w ustawie przewidzianych (np. art. 618 k.p.c.). Wobec tego nieprawidłowym pozostaje założenie dopuszczalności łącznego dochodzenia roszczenia o ustanowienie służebności przesyłu, rozpoznawanego w postępowaniu nieprocesowym (art. 626 § 3 k.p.c.), oraz roszczenia negatoryjnego, rozpoznawanego w postępowaniu procesowym. Przepisy Kodeksu postępowania cywilnego nie przewidują możliwości łącznego dochodzenia takich roszczeń, dla których zostały przewidziane różne tryby postępowania. Dlatego Sąd Najwyższy mając na uwadze całość tak przedstawionej argumentacji doszedł do wniosku, iż w sprawie z wniosku przedsiębiorcy przesyłowego o ustanowienie służebności przesyłu dla istniejącego urządzenia przesyłowego nie jest dopuszczalne ustanowienie służebności przesyłu według innego przebiegu niż istniejący. Przepisy Kodeksu cywilnego i skorelowane z nim przepisy Kodeksu postępowania cywilnego nie przewidują możliwości łącznego dochodzenia roszczeń w tym zakresie. Natomiast potencjalna uciążliwość przebiegu istniejącego urządzenia dla właściciela nieruchomości obciążonej podlega ocenie w kontekście określonej w art. 305 ( 2) § 1 k.c. przesłanki konieczności, która powinna uwzględniać także interes właściciela nieruchomości obciążonej w aspekcie dostosowania zakresu służebności do usprawiedliwionych potrzeb przedsiębiorcy w korzystaniu z posadowionych na gruncie urządzeń, jak i najmniejszego obciążenia nieruchomości (por. uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 20 kwietnia 2016 r., V CSK 510/15).

Sąd Najwyższy tym przywołanym już wyżej postanowieniu z dnia 20.04.2016 r., w sprawie V CSK 510/15 podkreślił, że wykładnia przesłanki konieczności ustanowienia służebności przesyłu związana jest z zagadnieniami: po pierwsze, uprawnienia sądu do badania, czy istniejący przebieg wybudowanych urządzeń przesyłowych jest jedynym możliwym; po drugie, uprawnienia do ustalenia innego, jako właściwego, przebiegu urządzeń przesyłowych, niż istniejący w dacie orzekania. Przypomniał, że odpowiednie stosowanie przepisów o służebnościach gruntowych (poprzez art. 305 4 k.c.), dotyczyć może jedynie kwestii nie unormowanych w art. 305 1 -305 3 k.c., jak również wymaga uwzględnienia odmienności i specyfiki służebności przesyłu, wobec czego nie wszystkie unormowania lub wykładnia przepisów dotyczących służebności drogi koniecznej mogą mieć zastosowanie do omawianej służebności. Wyjaśnił, że literalna treść art. 305 1 k.c. wskazuje, że obciążeniu służebnością podlega nieruchomość, na której są posadowione urządzenia przesyłowe. Za trafne uznał stanowisko w doktrynie, sprowadzające się do tezy, że jeżeli urządzenia przesyłowe już na nieruchomości istnieją, to można przyjąć domniemanie faktyczne konieczności ich funkcjonowania w miejscu położenia i w takim wypadku weryfikacji przez sąd podlega to, czy bez ustanowienia służebności możliwe jest właściwe korzystanie z tych urządzeń przez przedsiębiorcę przesyłowego oraz jak należy ocenić cenić zakres właściwego koniecznego korzystania, któremu odpowiada zakres ograniczenia korzystania z nieruchomości przez właściciela. W związku z tym Sąd Najwyższy jednoznacznie stwierdził, że sąd nie ma zatem kompetencji do badania, czy inny przebieg urządzenia przesyłowego na gruncie prowadziłby do mniejszego ograniczenia wykonywania prawa własności albo w ogóle to ograniczenie wyłączał w wyniku uznania, że powinny być one posadowione na innej nieruchomości; sąd nie jest więc uprawniony do nakazania przeniesienia urządzeń przesyłowych lub oddalenia wniosku o ustanowienie służebności z tej przyczyny. Przesłanka konieczności jest przesłanką o charakterze ocennym i powinna uwzględniać także interes właściciela nieruchomości obciążonej, ale w aspekcie dostosowania zakresu służebności zarówno do usprawiedliwionych potrzeb przedsiębiorcy w korzystaniu z posadowionych na gruncie urządzeń, jak i najmniejszego obciążenia nieruchomości.

Warto przywołać także i to, co wynika z postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 25.02.2021 r., III CSKP 63/21. W tym orzeczeniu Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, po pierwsze na cel ustanowienia służebności przesyłu, wyjaśniając, że jeśli przedsiębiorca nie dysponuje tytułem do korzystania z cudzej nieruchomości na cele przesyłowe, a musi dostarczać energię odbiorcom na pewnym terenie, to konieczne jest też ustalenie dla niego takiego tytułu, argumentując, że przepisy o służebności przesyłu powstały po to, by zapobiec korzystaniu z nieruchomości na cele przesyłowe bez ustalenia do tego tytułu prawnego i tak też muszą być stosowane. Po drugie, Sąd Najwyższy przywołał i potwierdził, to wszystko co w ramach wykładni przepisów o ustanowieniu służebności przesyłu wynika z już wyżej przywołanego orzecznictwa. Po trzecie, Sąd Najwyższy, zwrócił uwagę na to, że sprawy, w których wydane zostały powołane wyżej orzeczenia dotyczyły ustanowienia służebności przesyłu legitymującej wnioskodawcę do korzystania z cudzej nieruchomości w związku z posadowieniem na niej urządzeń przesyłowych przed 3 sierpnia 2008 r. Natomiast podkreślił, że niniejsza sprawa (czyli ta, w której zapadło postanowienie z dnia 25.02.2021 r., III CZP 63/21) różni się od nich tym, że dotyczy inwestycji prowadzonej przez wnioskodawcę już po wejściu w życie przepisów o służebności przesyłu, a więc w czasie, gdy wnioskodawca jako przedsiębiorca miał świadomość znaczenia, jakie ma uzyskanie tytułu prawnego do gruntu, na którym chce zrealizować inwestycję oraz problemów społecznych, jakie powstają i niechybnie powstaną wtedy, gdy zajmie cudzą nieruchomość, choćby w celu zaspokajania potrzeb publicznych, ale bez uregulowania podstaw do korzystania z niej. Sąd Najwyższy zauważył, że jak wynika z ustaleń dokonanych w sprawie, inwestycja planowana przez wnioskodawcę mogła powstać na nieruchomości uczestnika albo na nieruchomości sąsiedniej, stanowiącej działkę nr (X.), a wnioskodawca z właścicielami obu tych nieruchomości uzgadniał zakres i warunki wykorzystania ich nieruchomości na jego cele inwestycyjne. Z ustaleń dokonanych w sprawie nie wynika, żeby istniały jakieś techniczne uwarunkowania i ograniczenia, które wymusiły takie, a nie inne położenie przewodów elektroenergetycznych. Przeciwnie, wynika z nich, że wnioskodawca nie zadbał o odpowiednio staranne przygotowanie dokumentacji, w oparciu o którą wyznaczył miejsce prowadzenia budowy a nadto jeszcze przy jego wyborze kierował się własną wygodą i posadowił instalację w miejscu, gdzie było to łatwiejsze, nie bacząc na to, czy ma tytuł do korzystania z niego. Uczestnik zabiegał o zawiadomienie go o terminie, w którym wnioskodawca przystąpi do robót, co nie nastąpiło. Spełnienie tego oczekiwania pozwoliłoby na zlokalizowanie linii w miejscu, w którym miała powstać bez generowania konfliktów. To wszystko, w ocenie Sądu Najwyższego sprawia, że gdyby okazało się, iż wnioskodawca nie dysponuje obecnie tytułem do nieruchomości, na której mógł i może być posadowiony odcinek kablowej ziemnej linii elektroenergetycznej średniego napięcia, to w postępowaniu o ustanowienie służebności przesyłu rozpatrywane mogą być obie potencjalnie możliwe lokalizacje tego fragmentu linii, a zatem na działce uczestnika i na działce nr (X.). W takich okolicznościach, nie jest zatem tak, że każde działanie przedsiębiorcy przesyłowego w jego procesie inwestycyjnym podjęte w odniesieniu do cudzego gruntu musi zyskać akceptację i legalizację w postępowaniu o ustanowienie służebności przesyłu. Działalność przedsiębiorcy zajmującego się dostarczaniem energii służy wprawdzie zaspakajaniu podstawowych potrzeb publicznych, ale z założeniem osiągania zysku, a od prowadzącego ją przedsiębiorcy trzeba oczekiwać profesjonalizmu i postępowania z poszanowaniem dla praw innych uczestników obrotu, gdy ci w celu zabezpieczenia własnych interesów sprzeciwiają się wykorzystaniu ich gruntów na cele przesyłowe. Przy czym Sąd Najwyższy podkreślił, że skoro linia elektroenergetyczna, do posadowienia fragmentu której w niniejszej sprawie regulowany jest tytuł prawny już jednak powstała, to przy ocenie, czy właściwe jest ustanowienie dla niej służebności z obciążeniem nieruchomości, na której istnieje czy też nieruchomości sąsiedniej, stanowiącej działkę nr (X.), trzeba rozważyć społeczne skutki jej przeniesienia w kontekście uciążliwości, jakie powoduje dla nieruchomości stanowiącej działkę nr (...) i może powodować dla nieruchomości stanowiącej działkę nr (X.). Konieczne jest zatem ustalenie, jakiej grupie mieszkańców z tej linii dostarczana jest energia, czy bez przerwy w jej dostawach można przeprowadzić ewentualną przebudowę linii i czy taka przebudowa nie wymusiłaby przenoszenia obciążeń na sąsiednich jeszcze nieruchomościach.

Reasumując, ta mająca potwierdzenie w trwale ukształtowanym orzecznictwie Sądu Najwyższego wykładnia przepisów o ustanowieniu służebności przesyłu prowadzi do następujących wniosków. Po pierwsze, w sytuacji, w której na konkretnej nieruchomości są już zlokalizowane urządzenia przesyłowe, będące własnością przedsiębiorcy przesyłowego, a ten ostatni nie dysponuje prawem do korzystania z tej nieruchomości na cele przesyłowe, to może żądać ustanowienia służebności przesyłu – stosownie do art. 305 2 § 1 k.c. Po drugie, sąd badający ziszczenie się przesłanek do ustanowienia służebności przesyłu – w rozumieniu tej podstawy prawnej, w sytuacji gdy urządzenia przesyłowe zostały wybudowane (posadowione ) na nieruchomości przez przedsiębiorcę przesyłowego przed datą 3.08.2008 r., tj. przed wejściem w życie przepisów art. 305 1 – 305 4 k.c., jest uprawniony jedynie do zbadania, czy ustanowienie służebności pozostaje konieczne do prawidłowego korzystania przez przedsiębiorcę z tych istniejących już na nieruchomości urządzeń przesyłowych w celu dostarczania energii (lub innych mediów) do wszystkich potencjalnych odbiorców podłączanych do sieci urządzeń przesyłowych, także w aspekcie dostosowania zakresu służebności zarówno do usprawiedliwionych potrzeb przedsiębiorcy w korzystaniu z posadowionych na gruncie urządzeń, jak i najmniejszego obciążenia nieruchomości. Tym samym, chodzi o znalezienie odpowiedzi na pytanie o to, czy ten zidentyfikowany na podstawie przebiegu istniejących na nieruchomości urządzeń przesyłowych zakres służebności przesyłu jest rzeczywiście niezbędny dla realizacji usprawiedliwionych potrzeb przedsiębiorcy przesyłowego – w zakresie korzystania z urządzeń przesyłowych w celu dostarczania energii (bądź innych mediów w ten sposób przesyłanych) dla wszystkich podmiotów, korzystających z tego rodzaju i podłączonych do sieci urządzeń przesyłowych tego przedsiębiorcy przesyłowego. Zatem tak rozumiana, obiektywnie warunkowana „niezbędność” (konieczność) jest swego rodzaju „granicą” najmniejszego obciążenia nieruchomości tak ustanowioną (czyli w przebiegu istniejących urządzeń przesyłowych) służebnością przesyłu. Innymi słowy, jeżeli ten już istniejący na nieruchomości przebieg urządzeń przesyłowych spełnia przesłankę „konieczności” ustanowienia służebności przesyłu właśnie po takiej „trasie”, to oznacza to już najmniejsze obciążenie nieruchomości, na której służebność ta ma być ustanowiona. Dopiero w sytuacji, w której okazałoby się, że ten istniejący na nieruchomości przebieg urządzeń przesyłowych nie spełnia warunku „konieczności” – w rozumieniu już wyjaśnionym, bo przykładowo, niejako „równolegle” istnieją inne urządzenia przesyłowe na tej lub sąsiednich nieruchomościach, których funkcje i możliwość eksploatacji (co oczywiste, bez konieczności jakiejkolwiek przebudowy tych urządzeń ze zmianą miejsca ich posadowienia) mogą służyć do realizacji przesyłu energii przez przedsiębiorcę przesyłowego do wszystkich tych odbiorców, którzy są podłączeni do sieci urządzeń przesyłowych, a wykorzystanie tego wariantu co najmniej ograniczy potrzebę obciążania służebnością nieruchomości objętej wnioskiem w postępowaniu sądowym, to tylko wówczas ustanowienie służebności przesyłu po tym „pierwszym śladzie” urządzeń przesyłowych – aktualnie wykorzystywanych przez przedsiębiorcę do przesyłu, rzeczywiście może nie spełniać kryterium „konieczności” – w aspekcie najmniejszego obciążenia nieruchomości służebnością, której ustanowienia domaga się przedsiębiorca. W przeciwnym razie, a więc jeżeli tak pojmowany warunek „konieczności” jest spełniony, to sąd nie jest uprawniony do badania innego możliwego przebiegu służebności, względem tej wyznaczonej przez istniejące urządzenia przesyłowe i spełniającej warunek „konieczności”, a w konsekwencji tego, w takiej sytuacji niedopuszczalnym jest ustanawianie służebności przesyłu – w innym jej przebiegu niż ten wyznaczony przez istniejące już na nieruchomości urządzenia przesyłowe i spełniającej warunek konieczności – w znaczeniu już wyjaśnionym. Po czwarte, w z związku z tym, sąd w postępowaniu o ustanowienie służebności przesyłu, nie jest więc uprawniony do nakazania przeniesienia urządzeń przesyłowych lub oddalenia wniosku o ustanowienie służebności z tej tylko przyczyny, że istnieje możliwość posadowienia urządzeń (np. na skutek przebudowy „linii energetycznej”) w innym przebiegu – alternatywnym - względem już istniejącej ich „trasy”, tylko dlatego, że w mniejszym stopniu ta służebność po „nowej trasie” miałaby obciążać nieruchomość, na której miałyby zostać posadowione (w wyniku przebudowy „sieci”) urządzenia przesyłowe, w sytuacji, w której raz jeszcze podkreślić to należy – służebność w przebiegu wyznaczonym aktualnie istniejącymi na nieruchomości urządzeniami spełnia kryterium „konieczności” w rozumieniu art. 305 2 § 1 k.c. w znaczeniu już wyjaśnionym. Po piąte, jedyny wyjątek od tej zasady, może dotyczyć tylko sytuacji, w której przedsiębiorca przesyłowy wzniósł urządzenie przesyłowe na nieruchomości po dniu 3.08.2008 r., nie legitymując się oczywiście żadnym uprawnieniem do władania nieruchomością na potrzeby budowy urządzeń przesyłowych i ich eksploatacji, mając pełną świadomość tego, że do porządku prawnego została wprowadzona instytucja służebności przesyłu, konieczna do ustanowienia także w sytuacji braku porozumienia z właścicielem nieruchomości w sprawie budowy na niej urządzeń przesyłowych, stosując „metodę faktów dokonanych”, tj. budując urządzenia przesyłowe na tej nieruchomości bez uprzedniego uzyskania wyraźnej i jednoznacznej zgody właściciela także co do ich przedbiegu, a wręcz ignorując jego stanowisko i oczekiwania co do trasy posadowienia tych urządzeń. Innymi słowy, chodzi o sytuację, w której przedsiębiorca przesyłowy, mając świadomość konieczności uzyskania uprawienia do władania nieruchomością na potrzeby budowy i eksploatacji urządzenia przesyłowego, poprzez skuteczne żądanie ustanowienia służebności przesyłu (oczywiście w sytuacji, w której nie doszło do zawarcia umowy z właścicielem nieruchomości o ustanowienie takiej służebności), ignoruje wolę właściciela, który sprzeciwia się posadowieniu urządzeń przesyłowych na jego nieruchomości, co najmniej o takim przebiegu, w jakim ostatecznie te urządzenia, zostają wzniesione.

Przedstawienie tak poszerzonej wykładni przepisów art. 305 1 k.c. oraz art. 305 2 § 1 k.c. – względem tej przywołanej przez Sąd Rejonowy, było konieczne, w kontekście treści zarzutów apelacji i to zarówno tych nakierowanych na zwalczenie prawidłowości podstawy faktycznej zaskarżonego postanowienia (przynajmniej w części wynikającej z ich treści), jak i trafności prawnomaterialnej oceny tej podstawy faktycznej. Jest tak dlatego, że analiza treści obu rodzaju tych zarzutów – już co do samej zasady prowadzi do wniosku, że skarżący (reprezentowani przez pełnomocnika w osobie adwokata) nie wzięli pod uwagę tej prawidłowej i pełnej wykładni przepisu art. 305 2 § 1 k.c., przyjmując wadliwe założenie, co do tego, że w postępowaniu o ustanowienie służebności przesyłu, w przypadku wzniesienia przez przedsiębiorcę urządzeń przesyłowych przed dniem 3.08.2008 r. możliwe i dopuszczalne jest badanie przebiegu służebności i ustanowienie jej w innej – względem tej wyznaczonej istniejącymi urządzeniami trasie, tylko w oparciu o „kryterium najmniejszego obciążenia”, a więc zupełnie bez uwzględnienia kryterium ustawowego – w postaci konieczności ustanowienia służebności – w rozumieniu już przez Sąd Okręgowy wyjaśnionym. Innymi słowy, skarżący, zupełnie dowolnie - w oderwaniu od realiów faktycznych tej sprawy, których istotnym elementem było i to, że niespornie przedmiotowe urządzenia przesyłowe zostały wzniesione przed datą 3.08.2008 r. (w roku 1999), przyjęli założenie o możliwości przesyłu energii elektrycznej poprzez urządzenia przesyłowe usytuowane w innym miejscu niż te obecnie istniejące na przedmiotowej nieruchomości i w związku z tym albo w ogóle nie ustanawianie służebności przesyłu na tej nieruchomości, albo ustanowienie tej służebności w innym miejscu, tj. o innym przebiegu niż ten wyznaczony aktualną trasą już istniejącego na tej nieruchomości urządzenia przesyłowego. Tym samym skarżący, zupełnie bezpodstawnie (w kontekście już przedstawionej przez Sąd Okręgowy wykładni przepisu art. 305 2 § 1 k.c.) wychodząc z tego nieprawidłowego już co do samej zasady założenia o dopuszczalności badania innego przebiegu urządzeń przesyłowych – w stosunku do już istniejącego ich przebiegu oraz efektów tego badania - w postaci możliwości przebudowy linii energetycznej, dopuszczali możliwość albo nie wznoszenia urządzenia przesyłowego na przedmiotowej nieruchomości, a więc i nie obciążania tej nieruchomości służebnością przesyłu, albo wzniesienia (usytuowania) urządzenia przesyłowego w innym miejscu na przedmiotowej nieruchomości (niż to zajęte przez urządzenie już tam istniejące), a więc ustanowienie służebności przesyłu po tej „nowej” (innej) trasie przebiegu. Przy czym podkreślenia wymaga to, że każdy z tak „sugerowanych” przez skarżących wariantów oparty był na założeniu przebudowy już istniejących urządzeń przesyłowych, łącznie ze zmianą miejsca ich posadowienia. Konsekwencją tego, było błędne zidentyfikowanie przez skarżących faktów, które miały być istotne dla rozstrzygnięcia tej sprawy. Tej wyjaśnionej już przez Sąd Okręgowy istotności dla rozstrzygnięcia sprawy o ustanowienie służebności przesyłu (przez pryzmat dokonanej wykładni art. 305 2 § 1 k.c.) z całą pewnością nie miał fakt możliwości przebudowy urządzenia przesyłowego i posadowienia go albo na innej nieruchomości lub przez przedmiotową nieruchomość, ale o innym przebiegu – w stosunku do aktualnej trasy urządzenia przesyłowego i to już co do samej zasady, a więc bez względu na wybór „nowej” trasy urządzenia przesyłowego i konkretnego rozwiązania technicznego jego posadowienia. W konsekwencji tego owej istotności nie miały także fakty zupełnego braku konieczności jakiegokolwiek obciążenia nieruchomości (ingerowania w nieruchomość) urządzeniem przesyłowym, bądź obciążenia jej w „mniejszym” stopniu niż obciążenie, czy ingerowanie w nieruchomości tym aktualnie istniejącym urządzeniem przesyłowym. Istotne było natomiast to, czy aktualnie istniejące urządzenie przesyłowe służy i jest konieczne do dostarczania energii elektrycznej przez przedsiębiorcę przesyłowego do odbiorcy, czy odbiorców energii elektrycznej, podłączonego, czy podłączonych do sieci urządzeń przesyłowych i czy z tego punktu widzenia ustanowienie służebności przesyłu jest konieczne do takiego właśnie korzystania z tego urządzenia przesyłowego przez przedsiębiorcę przesyłowego. Jeżeli taka obiektywna konieczność istnieje, a przebudowa urządzenia przesyłowego (w znaczeniu możliwości posadowienia go poza przedmiotową nieruchomością lub w innym jej miejscu) już co do zasady pozostaje wykluczona (z punktu widzenia prawidłowego rozumienia i stosowania art. 305 2 § 1 k.c.), to istnieje już stan najmniejszego, tj. ograniczonego do wskazanej już „konieczności” obciążenia nieruchomości służebnością przesyłu i to jest istota zagadnienia, którą należało brać pod uwagę identyfikując fakty istotne dla rozstrzygnięcia tej sprawy.

Pamiętać trzeba i o tym, że zasadniczym warunkiem zasadności zarzutów naruszenia prawa procesowego jest to, by owo naruszenie tych przepisów – już co do samej zasady - mogło mieć wpływ na treść zaskarżonego wyroku. Jeżeli wziąć pod uwagę to, że zarzuty naruszenia prawa procesowego, to te które (obok zarzutów błędu w ustaleniu faktów) są nastawione na zwalczenie podstawy faktycznej zaskarżonego wyroku, to zasadniczego znaczenia nabiera odpowiedź na pytanie o to, czy zarzucane naruszenie przepisu prawa procesowego mogło mieć wpływ na prawidłowość ustalenia przez sąd pierwszej instancji faktu istotnego dla rozstrzygnięcia spawy (w znaczeniu już przez Sąd Okręgowy wyjaśnionym). Oczywistym zatem pozostaje wniosek, że jeżeli zarzut eksponuje naruszenie prawa procesowego, które miałoby mieć wpływ na ustalenie faktu nieistotnego dla rozstrzygnięcia sprawy, to już z tej tylko przyczyny taki zarzut nie jest zasadny. Analogiczny wniosek – z punktu widzenia kryterium istotności faktu dla rozstrzygnięcia sprawy, dotyczy także weryfikacji trafności zarzutu błędu w ustaleniu faktu. Jeżeli zatem zarzut błędu dotyczy faktu nieistotnego dla rozstrzygnięcia sprawy, to już z tej przyczyny trafnym nie jest. Niezależnie od tego nie można zapominać i o tym, że warunkiem skuteczności zarzutu błędu w ustaleniu faktu istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy jest każdorazowe uprzednie wzruszenia prawidłowości oceny i wiarygodności dowodu (z punktu widzenia kryteriów z art. 233 § 1 k.p.c.) na podstawie którego ustalenie faktu zostało przez sąd pierwszej instancji dokonane. Tym samym, brak skutecznego postawienia zarzutu naruszenia przepisu art. 233 § 1 k.p.c., eliminuje zasadność zarzutu błędu w ustaleniu faktu.

Z tych wszystkich przyczyn zarzuty naruszenia prawa procesowego (opisane w pkt (...), (...), (...), (...) – zarzutów apelacji) oraz zarzut błędu w ustaleniu faktu (opisany w pkt 1 zarzutów apelacji), były niezasadne, skoro zmierzały do wzruszenia prawidłowości ustalenia faktów nieistotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. możliwości przebudowy urządzeń przesyłowych, tak by to aktualnie istniejące na przedmiotowej nieruchomości urządzenie przesyłowe albo znalazło się całkowicie poza tą nieruchomością, albo na tej nieruchomości, ale w innym jej miejscu, co miałoby albo w ogóle wyeliminować celowość obciążenia przedmiotowej nieruchomości służebnością przesyłu, albo doprowadzić do obciążenia jej służebnością w inny sposób – zdaniem skarżących w mniejszym stopniu, niż obciążenie jej służebnością w przebiegu urządzeń obecnie istniejących, a to wszystko przy wadliwym założeniu skarżących, że na potrzeby ustanowienia służebności przesyłu (art. 305 ( 2) § 1 k.c.) istnieje w ogóle dopuszczalność badania możliwości zmiany przebiegu urządzeń przesyłowych (przy założeniu, że zostały one posadowione przed 3.08.2008 r., które są konieczne do dostarczania przez przedsiębiorstwo przesyłowe energii elektrycznej do wszystkich jej odbiorców podłączonych do sieci urządzeń przesyłowych, będących własnością tego przedsiębiorcy. Podkreślenia wymaga to, że z opinii biegłego sądowego z zakresu energetyki – B. W. (k.301-317; 343-345; 575) w żadnym wypadku nie wynika to, by aktualnie istniejące na przedmiotowej nieruchomości urządzenie przesyłowe nie było konieczne do dostarczania energii elektrycznej do odbiorcy na sąsiedniej nieruchomości, tj. działki o nr ew. (...). Wręcz przeciwnie opinia ta potwierdza, konieczność przesyłu energii poprzez właśnie to urządzenie przebiegające przez przedmiotową nieruchomość, tj. działkę o nr ew. (...) (zaizolowany przewód rozpięty nad nieruchomością, m.in. na słupie posadowionym na tej nieruchomości). Wniosku tego zmienić nie może jakiekolwiek „relatywizowanie mniejszego obciążenia nieruchomości”, przy założeniu możliwości przebudowy tej linii energetycznej, czyli tego urządzenia przesyłowego, które w aktualnym przebiegu znajduje się na przedmiotowej nieruchomości. Biegły wskazał jedynie na możliwość takiej przebudowy aktualnie istniejącej na przedmiotowej nieruchomości (działce nr ew. (...)) linii energetycznej, by w mniejszym stopniu obciążała ona, bądź w ogóle nie obciążała ona tej nieruchomości (k. 306; 575v.) Innymi słowy, to, że biegły B. W. taki wariant, a nawet takie warianty przebudowy – ze wskazaniem na „mniejsze obciążenie” nieruchomości, czy też zupełny brak jej obciążenia przedstawił, nie miało żadnego znaczenia dla prawidłowego ustaleniu faktów – raz jeszcze to powtórzyć należy – istotnych dla rozstrzygnięcia tej konkretnej sprawy – o ustanowienie służebności przesyłu. Finalnie, trafnie dostrzegł to także i Sąd Rejonowy, nie przypisując już żadnego znaczenia tym „wariantom” przebudowy przebiegu urządzenia przesyłowego, jakie przedstawił biegły B. W.. W konsekwencji tego, wbrew treści zarzutów apelacji, także i opinia biegłego z zakresu geodezji – E. V., nie mogła wnieść nic istotnego do tej sprawy – w sensie potwierdzenia faktów istotnych dla jej rozstrzygnięcia. Ponadto, to, że urządzenie energetyczne bezspornie zostało wzniesione na przedmiotowej nieruchomości bez podstawy prawnej, co istotne – przed 3.08.2008 r., oznaczało to, że przedsiębiorca przesyłowy korzysta z tego urządzenia w sposób konieczny do dostarczania energii elektrycznej dla innego odbiorcy, a więc w tym celu korzysta także z przedmiotowej nieruchomości, na której to urządzenie jest posadowione, przy czym skoro nie ma żadnego uprawnienia do korzystania z tej nieruchomości, to może żądać ustanowienia służebności przesyłu koniecznej dla korzystania z tego istniejącego już w tym miejscu na tej nieruchomości urządzenia przesyłowego – stosownie do art. 305 ( 2) § 1 k.c. Nie jest zatem tak, jak w zarzucie (oznaczonym nr (...)) zakładają skarżący, że już tylko samo bezprawne wzniesienie urządzenia przesyłowego uzasadnia dopuszczalność badania i ustalenia możliwości zmiany „szlaku służebności”, tak by w jeszcze mniejszym stopniu ograniczyć obciążenie nieruchomości, w stosunku do obciążenia służebnością konieczną do korzystania przez przedsiębiorcę z urządzenia przesyłowego w jego przebiegu już istniejącym. Zarzut oznaczony nr (...) jest także oczywiście bezzasadny, skoro pozostaje nakierowany na zwalczenie „bezkrytycznego” wyeliminowania przez Sąd Rejonowy „możliwości przebudowy linii niskiego napięcia w sposób mniej ingerujący w prawo własności i nieograniczający społeczno-gospodarczego przeznaczenia nieruchomości” (uczestników). Innymi słowy, skoro zarzut ten dotyczył nieprawidłowego, zdaniem skarżących, nieustalenia innego przebiegu urządzenia przesyłowego, w stosunku do tego obecnie istniejącego – na potrzeby ustanowienia służebności przesyłu, to z przyczyn już dostatecznie przez Sąd Okręgowy wyjaśnionych, dotyczył on faktu nieistotnego dla rozstrzygnięcia tej sprawy. Analogiczne wnioski do tych już wyżej przedstawionych dotyczą także zarzutu oznaczonego nr (...), skoro znowu skarżący wskazują w nim fakt „bezprawności” posadowienia urządzenia przesyłowego na ich nieruchomości. Takiej konkluzji nie zmienia odwołanie się w tym zarzucie do wyroku Sądu Rejonowego w sprawie I C 117/16, nakazującego pozwanemu przedsiębiorstwu przesyłowemu usunięcie słupa energetycznego, skoro orzeczenie to nie jest prawomocne, a sprawa nie została jeszcze rozpoznana w postępowaniu apelacyjnym (II Ca 315/17), bo to postanowieniem z dnia 13.03.2020 r. zostało zawieszone – do czasu prawomocnego rozpoznania niniejszej sprawy.

W konsekwencji już poczynionych przez Sąd Okręgowy rozważań oraz wyprowadzonych wniosków oczywistym jest i ten, że nie był zasadny także zarzut błędu w ustaleniu – opisany w pkt 1 zarzutów, skoro w sposób oczywisty dotyczył on faktu nieistotnego dla rozstrzygnięcia sprawy. Niezależnie od tego, nie został oparty o uprzednie skuteczne wzruszenie oceny wiarygodności i mocy dowodu, w oparciu o który ten kwestionowany fakt miałby być ustalony (oczywiście abstrahując od samej oceny jego istotności – w znaczeniu już przez Sąd Okręgowy wyjaśnionym).

Podsumowując dotychczasowe rozważania, Sąd Okręgowy przyjął za własne te ustalenia Sądu pierwszej instancji, które objęły tak zidentyfikowane fakty, jako istotne dla rozstrzygnięcia sprawy w zakresie ustanowienia służebności przesyłu, przy czym stwierdzenie to nie obejmuje – ustalenia wysokości samego wynagrodzenia za ustanowienie tej służebności.

Z treści uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd Rejonowy ustalił należne uczestnikom za ustanowienie na ich nieruchomości służebności przesyłu wynagrodzenie – na podstawie opinii biegłego sądowego O. U., a z tej opinii wynikało, że zostało ono oszacowane przy uwzględnieniu wskaźnika współkorzystania z tej nieruchomości, w przestrzeni wyznaczonej pasem eksploatacyjnym urządzenia przesyłowego, zarówno przez jej właścicieli, jak i przez przedsiębiorcę przesyłowego (w związku z korzystaniem przez niego z urządzenia przesyłowego), a więc bez uwzględnienia stopnia obniżenia wartości nieruchomości w związku z obciążeniem jej w sposób trwały ustanowioną służebnością przesyłu.

Wobec tego zaistniała potrzeba rozważenia zasadności zarzutu, który skarżący wprawdzie formułują, jako „naruszenie art. 305 2 § 2 k.c.”, ale którego treść przede wszystkim sprowadza się do zakwestionowania prawidłowości ustalenia przez Sąd Rejonowy jednorazowego wynagrodzenie za ustanowienie służebności przesyłu na podstawie opinii biegłego sadowego O. U., w rażąco zaniżonej – zdaniem skarżących - wysokości, tj. nieuwzględniającej trwałego charakteru ograniczenia prawa własności oraz rzeczywistego obniżenia wartości nieruchomości. W związku z tym zauważyć należy, że chociaż zarzut ten nie zawiera wprost odwołania się do naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., czy też art. 278 § 1 k.p.c., to jednak jego treść, dostatecznie zmierzała do podważenia prawidłowości ustalenia faktu – odpowiedniego wynagrodzenia – w rozumieniu art. 305 2 § 1 k.c., a wcześniej – do wzruszenia dokonanej przez Sąd Rejonowy oceny wiarygodności i mocy dowodu w opinii biegłego sądowego O. U. i to dodatkowo przy uwzględnieniu specyfiki tego dowodu – w rozumieniu art. 278 § 1 k.p.c. Pamiętać trzeba i o tym, że prawidłowe ustalenie tego „odpowiedniego wynagrodzenia”, także w ramach rozpoznania sprawy o ustanowienie służebności w postępowaniu apelacyjnym, ma i ten aspekt, że rozstrzygnięcie o takim wynagrodzeniu pozostaje objęte tzw. zasadą „integralności postanowienia” o ustanowienie służebności przesyłu, co ma in ten wymiar, że o należnym – odpowiednim wynagrodzeniu (w rozumieniu art. 305 2 § 1 k.c.) sąd każdorazowo winien orzec z urzędu, a w konsekwencji tego powinien poprzedzić to prawidłowymi ustaleniami co do faktów, na których to orzeczenie ma się opierać.

W związku z taką, a nie inną treścią tego analizowanego obecnie zarzutu, który najogólniej rzecz ujmując sprowadza się do zanegowania prawidłowości ustalenia przez Sąd Rejonowy wysokości wynagrodzenia za ustanowienie służebności, przypomnieć należy, że dla skutecznego wzruszenia każdego ustalonego przez sąd pierwszej instancji faktu, niezależnie od potrzeby spełnienia warunku wzruszenia prawidłowości oceny wiarygodności i mocy dowodu, będącego podstawą takiego ustalenia sądu pierwszej instancji, koniecznym i zasadniczym warunkiem efektywności wzruszenia w postępowaniu apelacyjnym poprawności ustalonej przez sąd pierwszej instancji podstawy faktycznej zaskarżonego wyroku, pozostaje także uwzględnienie pewnej specyfiki dowodu z opinii biegłego – dla oceny jej wiarygodności i mocy. W związku z tym dochodzą także dodatkowe, zasadnicze kryteria weryfikacji wartości dowodowej takiej opinii na potrzeby postępowania sądowego. Zacząć trzeba od wyjaśnienia specyfiki dowodu z opinii biegłego sądowego. Po pierwsze, jego istota sprowadza się do tego, że służy on wyjaśnieniu znaczenia pewnych faktów (istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i możliwych do ustalenia na podstawie innych dowodów, czy środków „dowodzenia”, jak chociażby przyznanie faktu przez stronę przeciwną, uznanie przez sąd faktu za przyznany, domniemanie faktyczne, czy domniemanie prawne), na podstawie wiadomości specjalnych z określonej dziedziny, których nie posiadają ani sąd, a strony (uczestnicy) postępowania, a posiada je biegły. Jest zatem rzeczą oczywistą, że ani sąd, ani strony nie mogą zastępować biegłego w wyjaśnianiu znaczenia pewnych faktów – z punktu widzenia wiadomości specjalnych, których nie posiadają. Po drugie, rolą biegłego pozostaje złożyć opinię z jednej strony zgodnie z treścią zlecenia, które, co oczywiste winno uwzględniać w sposób pełny i precyzyjny zakres faktów uprzednio zidentyfikowanych przez sąd na podstawie przepisów prawa materialnego, a z drugiej strony, przy właściwie pojmowanej autonomii biegłego w zakresie doboru metod, kryteriów, podstaw opiniowania i to także w sytuacji, w której pewne reguły opiniowania są uregulowane w aktach prawnych (jak np. szacowanie nieruchomości – w ustawie o gospodarce nieruchomościami, czy akcie wykonawczym do tej ustawy), względnie wynikają także ze standardów zawodowych dotyczących postępowania biegłych z określonej dziedziczny. Oczywiście wtedy ta autonomia biegłego sprowadza się do „poruszania” przez biegłego w zakresie opiniowania - w granicach tych reguł, a ostateczny wybór metody i kryteriów w tak nakreślonych granicach także należy do biegłego. Istotne jest również i to, by biegły uwzględniał także i to wszystko, co wynika z prawidłowo dokonanej wykładni przepisów prawa, o ile ta nabiera także istotności, dla wyjaśnienia przez biegłego znaczenia pewnych faktów, co następuje przez pryzmat wiedzy specjalnej, którą biegły posiada, ale raz jeszcze podkreślić to należy – także z uwzględnieniem prawidłowej wykładni odpowiednich przepisów prawa. Ta ostatni, co oczywiste należy do sądu orzekającego w danej sprawie, a nie do biegłego. Innymi słowy, wykładnia prawa, tak jak jego stosowanie – mające wyraz w orzekaniu, pozostaje wyłączną domeną sądu rozpoznającego konkretną sprawę, a nie biegłego. To wszystko oznacza, że to sąd orzekający, w kierowanym do biegłego zleceniu, winien wyraźnie nakreślić mu, to co wynika z wykładni odpowiednich przepisów prawa, wskazując na celowość przyjęcia na tej podstawie pewnych założeń do wydania opinii, co w żaden sposób nie narusza tej wskazanej już wyżej autonomii biegłego w zakresie poruszania się w sferze posiadanych wiadomości specjalnych, a tym samym i w zakresie opiniowania, a jedynie stanowi dodatkowy warunek tego, by opinia rzeczywiście odpowiadała w sposób prawidłowy i kompletny na wszystkie istotne – także w płaszczyźnie prawa materialnego – zagadnienia dla rozstrzygnięcia sprawy. Po trzecie, wiarygodność i moc dowodu z opinii biegłego, jak każdego innego dowodu w postępowaniu cywilnym, jest oceniana z jednej strony z punktu widzenia kryteriów wynikających z art. 233 § 1 k.p.c., ale z drugiej strony - z uwagi na już wyjaśnioną jego specyfikę – także z punktu widzenia spełnienia następujących kryteriów: zupełności (czy opinia odpowiada na wszystkie istotne w sprawie zagadnienia), rzetelności (czy opinia uwzględnia całość ujawnionego materiału procesowego), logiczności (czy wyprowadzone przez biegłego w opinii wnioski) nie budzą wątpliwości i zastrzeżeń z punktu widzenia zasad poprawnego rozumowania); czytelności (czy opinia jest zrozumiała).

Wobec tego wszystkiego, istotności nabierało samo rozumienie kryteriów szacowania wynagrodzenia – jako odpowiedniego – w ujęciu i na potrzeby stosowania art. 305 ( 2) § 1 i 2 k.c. W związku z tym należało odwołać się do ugruntowanej linii orzecznictwa, czego wyrazem jest chociażby uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 6.09.2018r., V CSK 437/17. Na podstawie art. 305 ( 2 )§ 1 i 2 k.c. za ustanowienie służebności przesyłu należy się właścicielowi nieruchomości obciążonej jednorazowe wynagrodzenie, odpowiadające wartości wszelkich szkód i niedogodności poniesionych przez właściciela tej nieruchomości ze względu na postawienie przez przedsiębiorstwo przesyłowe i eksploatację urządzeń, o których mowa w art. 49 k.c. W art. 305 ( 2) k.c. jest mowa o odpowiednim wynagrodzeniu, należnym właścicielowi nieruchomości obciążonej od przedsiębiorcy na rzecz którego jest ustanawiana służebność przesyłu. W pierwszej kolejności stwierdzić należy, że zgodnie z utrwalonym poglądem orzecznictwa i doktryny, wynagrodzenie nie jest tożsame z odszkodowaniem i należy się za samo ustanowienie służebności, ale jednak ma stanowić pewien ekwiwalent za ograniczenie uprawnień wynikających z prawa własności, w granicach tego ograniczenia (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 sierpnia 2014 r., II CSK 573/13, OSNC 2015, nr 7 - 8, poz. 90; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 kwietnia 2017 r., II CSK 505/17, nie publ.). Wynagrodzenie jest z założenia nawet wyższe od odszkodowania, gdyż obejmuje także szkodę niemajątkową w postaci znoszenia niedogodności wynikających z ustanowionej służebności oraz szkodę majątkową, jeśli powstała, co z reguły ma miejsce (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 8 maja 2000 r., V CKN 43/00, OSNC 2000, Nr (...), poz. 206). Nie jest wadą art. 305 ( 2) k.c., że przepis ten nie zawiera szczegółowych kryteriów określenia rozmiaru wynagrodzenia, przeciwnie, jest to walor tego przepisu, dający sądowi swobodę, polegającą na indywidualizacji ocen w tym zakresie, formułowanych na podstawie określonego stanu faktycznego, które mogą także wynikać z ogólnych reguł porządku prawnego (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 27 lutego 2013 r., IV CSK 440/12; z dnia 12 października 2017 r., IV CSK 724/16; z dnia 6 kwietnia 2018 r., IV CSK 540/17; z dnia 8 maja 2018 r., V CSK 614/17 oraz z dnia 9 maja 2018 r., V CSK 631/17, nie publ.). Trafnie w doktrynie i orzecznictwie wskazuje się na inne sytuacje, w których podobnie należne wynagrodzenie również nie ma podanych szczegółowych kryteriów. Przydatne jest skorzystanie z doświadczeń przyznawania wynagrodzenia za ustanowienie służebności drogi koniecznej (art. 145 k.c.) oraz służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu, co do której zastosowanie ma analogia do art. 145 k.c. Przyznawane wynagrodzenie powinno być jednorazowe, choć w orzecznictwie występuje także pogląd o możliwości zasądzenia świadczenia płatnego okresowo (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 lutego 2013 r., IV CSK 440/12, nie publ. i powołane w nim wcześniejsze postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 1969 r., III CRN 379/68, OSNCP 1969, Nr 12, poz. 223; z dnia 5 kwietnia 2012 r., II CSK 401/11; z dnia 18 kwietnia 2012 r., V CSK 190/11; z dnia 20 września 2012 r., IV CSK 56/12 i z dnia 8 lutego 2014 r., IV CSK 317/12, wszystkie nie publ.). Użycie w art. 305 ( 2) k.c. terminu „odpowiednie wynagrodzenie”, którego to słowa „odpowiednie” nie ma w art. 145 k.c. każe bardzo indywidualnie rozpatrywać każdy przypadek zasądzania wynagrodzenia (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 października 2013 r., V CSK 491/12, nie publ.). Ustalając wynagrodzenie, powinno się wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności danej sprawy, a więc interes właściciela nieruchomości obciążonej służebnością, społeczno-gospodarczy charakter służebności, przeznaczenie nieruchomości, jej położenie, rozmiary, kształt, przeznaczenie określone w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego albo w studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego, a ich braku właściwości terenu i sposób korzystania z nieruchomości sąsiednich, utratę pożytków, zakres ograniczenia prawa rozporządzania nieruchomością i swobodnego decydowania o jej przeznaczeniu, zagospodarowania jej, zakres i sposób ingerencji przedsiębiorcy oraz pozbawienia władztwa nad nią, sposób przebiegu urządzeń, trwałość i nieodwracalność obciążenia służebnością w dłuższej perspektywie oraz uciążliwość ustanowionego prawa. Po stronie przedsiębiorcy przesyłowego ocenie podlega to, czy i w jaki sposób realizuje on cele związane z dostarczaniem określonego medium (energii elektrycznej, gazu, ciepła, paliw) na dużych przestrzeniach, w tym właścicielowi nieruchomości obciążonej, a więc musi mieć służącą temu infrastrukturę techniczną, w postaci urządzeń przesyłowych, co wpływa również na rozwój społeczno-gospodarczy i lepsze wykorzystanie tej nieruchomości. Wszystkie te czynniki są miarodajną podstawą do określenia ekwiwalentu za obniżenie jej użyteczności oraz wartości, przy czym nie może wynagrodzenie za ustanowienie służebności przewyższać wartości nieruchomości obciążonej (por. uzasadnienie wspomnianego postanowienia Sądu Najwyższego o sygn. IV CSK 440/12 oraz uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 17 czerwca 2005 r., III CZP 29/05, OSNC 2006, Nr 4, poz. 64 i postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 3 lutego 2010 r., II CSK 444/09 oraz z dnia 15 września 2016 r., I CSK 568/15, nie publ.). Określając wynagrodzenie powinno się również uwzględnić możliwość i sposób wykorzystania pozostałej części nieruchomości obciążonej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 kwietnia 2018 r., IV CSK 540/17, nie publ.). Tym samym z bogatego i ustabilizowanego orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika, iż jest ono ustalane w związku z ustanowieniem na podstawie postanowienia sądu służebności przesyłu jako tytułu prawnego do korzystania przez przedsiębiorcę przesyłowego z cudzej nieruchomości, w zakresie niezbędnym do eksploatowania urządzeń i wykonywania innych czynności.

Już z dotychczas przytoczonych za Sądem Najwyższym kryteriów szacowania odpowiedniego – w rozumieniu art. 305 ( 2) § 1 i 2 k.c. – wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu, wynika, że winno ono być ustalane każdorazowo indywidulanie i dostosowane do okoliczności, w tym zakresu, charakteru i trwałości obciążenia, jego uciążliwości, wpływu na ograniczenie korzystania z nieruchomości przez właściciela, a także zmniejszenia jej wartości. W art. 305 ( 2) § 2 k.c. ustawodawca nie oznaczył kryteriów, z odwołaniem się do których ma dojść do określenia rozmiaru wynagrodzenia dla właściciela nieruchomości obciążonej, co oznacza, że ustawodawca pozostawił sądowi swobodę w tym zakresie wymagającą indywidualizacji ocen stosownie do stanu faktycznego i ogólnych reguł porządku prawnego. Wynagrodzenie należne właścicielowi nieruchomości obciążonej tytułem ustanowienia służebności przesyłu - według brzmienia art. 305 ( 2) § 1 k.c. - powinno być ustalone w wysokości „odpowiedniej”, a co do zasady, wynagrodzenie to składa się z dwóch elementów: wynagrodzenia za współkorzystanie z nieruchomości obciążonej, oraz odszkodowania za obniżenie wartości nieruchomości na skutek posadowienia na niej urządzeń przesyłowych. (p. także postanowienie SN z dnia 29.09.2022 r., I CSK 2051/22 i orzecznictwo powołane w treści jego uzasadnienia). Zatem to zmniejszenie wartości nieruchomości stanowiąc element składowy wynagrodzenia za ustanowienie służebności, każdorazowo stanowi pochodną ustanowienia służebności przesyłu. Innymi słowy, tylko takie ograniczenie prawa własności nieruchomości w postaci ustanowienia służebności przesyłu nabiera zasadniczego znaczenia z punktu widzenia odpowiedzi na pytanie o utratę – z tej przyczyny – wartości nieruchomości. Jak podkreśla Sąd Najwyższy (p. także uchwała SN z dnia 8.09.2011 r., III CZP 43/11), takie zmniejszenie wartości nieruchomości występuje tylko wtedy, gdy tego rodzaju „obniżka” ma charakter trwały i nieodwracalny, wyjaśniając jednocześnie, że brak jest cechy trwałości wówczas, gdy właścicielowi przysługuje roszczenie negatoryjne i może on doprowadzić do przywrócenia stanu zgodnego z prawem. Z tego względu, dopóki przysługuje mu to roszczenie, dopóty nie może żądać pieniężnego naprawienia szkody w postaci obniżenia wartości nieruchomości na skutek posadowienia i eksploatacji na nieruchomości urządzeń elektroenergetycznych. Jego utrata wiąże się z reguły z uzyskaniem przez przedsiębiorstwo energetyczne tytułu prawnego do korzystania z nieruchomości (umownego, administracyjnego, sądowego), a to z kolei związane jest z obowiązkiem zapłaty właścicielowi odpowiedniego ekwiwalentu, co także wyklucza odszkodowanie (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 8 września 1988 r., III CZP 76/88, OSNCP 1989, nr 11, poz. 182). Reasumując, w sytuacji w której urządzenia przesyłowe są jedynie faktycznie na nieruchomości posadowione i w związku z tym przedsiębiorca przesyłowy jedynie faktycznie korzysta z tej nieruchomości, to tego rodzaju „zmiana” na nieruchomości nie ma jeszcze charakteru trwałego i nieodwracalnego, gdyż właścicielowi nieruchomości przysługuje – względem przedsiębiorcy przesyłowego – roszczenie negatoryjne, tj. o usunięcie tych urządzeń. Zatem brak cechy trwałości i nieodwracalności owej, jedynie faktycznej, zmiany nieruchomości wyklucza obniżenie jej wartości. Ta sytuacja zmienia się dopiero z chwilą ustanowienia służebności przesyłu, bo w ten sposób przedsiębiorca przesyłowy nabywa uprawnienie do władania nieruchomością w sposób polegający na eksploatacji i utrzymaniu posadowionych na niej urządzeń przesyłowych, a właściciel traci roszczenie negatoryjne, tj. nie dysponuje już instrumentem ochrony prawnej służącym do usunięcia urządzeń przesyłowych. Zatem ta zmiana na nieruchomości polegająca na istnieniu na niej urządzeń przesyłowych, z których przedsiębiorca przesyłowy korzysta i utrzymuje je, po ustanowieniu służebności przesyłu ma już charakter trwały i od tego momentu można mówić o stanie obniżenia wartości nieruchomości, co należy uwzględnić przy ustalaniu należnego wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu. Wobec tego, samo faktyczne posadowienie urządzeń przesyłowych na nieruchomości, czyli stan istniejący jeszcze przed ustanowieniem służebności przesyłu, nie może świadczyć jeszcze o obniżeniu wartości nieruchomości, bo zmiana ta nie posiada cechy trwałości, tym samym jest odwracalna, z uwagi na przysługujące jeszcze właścicielowi nieruchomości roszczenie negatoryjne. W konsekwencji tego wszystkiego, skoro to mające jedynie wymiar faktyczny, a nie osadzone jeszcze w ustanowionej służebności przesyłu „obciążenie” nieruchomości – zabudową urządzeniami przesyłowymi – nie powoduje obniżenia wartości nieruchomości, to fakt nabycia prawa własności takiej nieruchomości z taką jej zabudową (urządzeniami przesyłowymi), przez obecnego jej właściciela bądź jego poprzednika prawnego, nie ma żadnego znaczenia dla udzielenia odpowiedzi na pytanie o zmniejszenie wartości nieruchomości – na potrzeby ustalenia odpowiedniego wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu. Innymi słowy taki fakt jest prawnie obojętny dla prawidłowego ustalenia takiego wynagrodzenia, bo istotności nabiera tylko obniżenie wartości nieruchomości, którego miarą pozostaje dopiero ustanowienie służebności przesyłu. Dopiero taka zmiana nieruchomości może powodować obniżenie jej wartości, a nie jedynie istniejąca wcześniej jej faktyczna zabudowa urządzeniami przesyłowymi.

W konsekwencji tego wszystkiego, zupełnie nieuprawnione pozostawało przyjmowanie w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji założenia (jak zupełnie bezpodstawnie, uczynił to biegły sądowy M. Buczma na potrzeby opinii wydanej w postępowaniu poprzedzającym wydanie zaskarżonego postanowienia, a za biegłym dokona tego także – niezasadnie – Sąd Rejonowy), że skoro uczestnicy nabyli prawo własności do przedmiotowej nieruchomości – w stanie, z już faktycznie posadowionym na niej urządzeniem przesyłowym (a więc bez trwałego obciążenia służebnością przesyłu), to z tego tylko względu, wartość nieruchomości już miałaby być niższa, niż jej wartość w stanie bez faktycznie posadowionych na niej urządzeń i to „obniżenie wartości” miałoby mieć odzwierciedlenie w cenie, jaką zapłacili nabywając nieruchomość na podstawie umowy sprzedaży, co z kolei miałoby „eliminować” z należnego odpowiedniego wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu – jego „składową”, w postaci obniżenia wartości nieruchomości na skutek jej trwałego obciążenia służebnością przesyłu. Tak przyjęte przez biegłego oraz Sąd Rejonowy założenie, nie było prawidłowe, nie tylko z przyczyn już dostatecznie przez Sąd Okręgowy wyjaśnionych – z odwołaniem się do ugruntowanego orzecznictwa, ale także innych niezależnych od siebie przyczyn, które dodatkowo wzmacniają prawidłowość rozumowania Sądu Okręgowego. Przede wszystkim, nie można abstrakcyjnie zakładać, że jeżeli ktoś nabył prawo własności do określonej nieruchomości, na której w dacie jej zakupu było już zlokalizowane faktycznie urządzenie przesyłowe (bez „oparcia” tego stanu o jakiekolwiek uprawnienie przedsiębiorcy przesyłowego, do władania tą nieruchomością - w granicach determinowanych potrzebami korzystania z tego urządzenia przesyłowego), to uiszczona cena zakupu nieruchomości była niższa od ceny jaką nabywca zapłaciłby za nią, w sytuacji, kiedy urządzenie przesyłowe na tej nieruchomości nie istniałoby. Podstawą wyprowadzenia takiego wniosku, musiałoby być uprzednie wykazanie w postępowaniu dowodowym faktów, które taką tezę potwierdziłyby, oczywiście zgodnie z rozkładem ciężaru dowodu, a ten niewątpliwie spoczywałby na przedsiębiorcy przesyłowym. W szczególności chodziłoby o dostateczne wykazanie, nie tylko tego, że ta cena zakupu nieruchomości (z faktycznie posadowionym na niej urządzeniem przesyłowym) istotnie odbiegałaby od wartości rynkowej tej samej nieruchomości, ale przy założeniu braku faktycznego posadowienia na niej urządzenia przesyłowego, co równie istotne, także i tego, że tak uchwycona obniżona cena jest oczywistą pochodną tego, że na nieruchomości faktycznie znajdowało się urządzenie przesyłowe. Wnioskodawca, nie tylko tych faktów nie wykazał, ale nawet w tym kierunku nie zmierzał, tj. nie twierdził o tych faktach. Niezależnie od tego, z materiału procesowego ujawnionego w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji wynikało coś zupełnie odmiennego, skoro z niekwestionowanych przez wnioskodawcę, wyjaśnień uczestnika W. E. na rozprawie w dniu 11.09.2025 r.., jednoznacznie wynikało, że kupował działkę ze świadomością i z zapewnieniem ze strony jej zbywców, że „słup jest do usunięcia” i że „czekają na uprawomocnienie się wyroku” (k.856). Takie stanowisko, opierające się i na tym, że został poinformowany przez zbywców nieruchomości o nakazaniu przez Sąd usunięcia słupa i że „czekamy na uprawomocnienie się wyroku”, uczestnik wyraził także w załączniku do protokołu rozprawy z dnia 11.09.2025 r. (k.877). Skoro uczestnik zakładał, że istnieje „nakaz usunięcia słupa”, to tym bardziej wzmacnia to przekonanie, że nabywał nieruchomość za cenę taką, jakby tego słupa na tej działce już nie było. Przy czym, raz jeszcze podkreślić należy, że w pierwszej kolejności istotna jest ta już przedstawiona przez Sąd Okręgowy argumentacja, która zasadza się na prawidłowym rozumieniu „odpowiedniego wynagrodzenia”, w sytuacji, w której na nieruchomości jedynie faktycznie znajdują się urządzenia przesyłowe, a jej właścicielowi co do zasady służy roszczenie o ich usunięcie.

W konsekwencji tej części rozważań, nie budził wątpliwości wniosek, że opinia wydana przez biegłego O. U., o ile nie uwzględniała w podstawach oszacowania należnego za ustanowienie służebności przesyłu wynagrodzenia – ekonomicznej skali obniżenia wartości nieruchomości na skutek trwałego obciążenia nieruchomości mającą być ustanowioną (w wyniku rozpoznania tej sprawy) służebnością przesyłu, nie mogła być podstawą dokonania prawidłowego ustalenia wartości odpowiedniego wynagrodzenia – w rozumieniu art. 305 2 § 1 k.c. Z tego względu ta opinia, w takiej jej postaci, była co najmniej niezupełna, skoro nie pozwalała w sposób kompletny odpowiedzieć na istotne w sprawie zagadnienie, ale i nie uwzględniała wszystkich założeń, jakie należało uwzględnić, szacując wartość wynagrodzenia. Przy czym nie można oczywiście tracić z pola widzenia tego, że był to efekt przyjętego przez biegłego i nieskorygowanego przez Sąd pierwszej instancji, tego wadliwego założenia o wyeliminowaniu „składowej” wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu - w postaci obniżenia wartości nieruchomości na skutek trwałego jej obciążenia ustanowioną służebnością.

Dlatego Sąd Okręgowy dopuścił i przeprowadził w postępowaniu apelacyjnym dowodów z opinii uzupełniającej biegłego sądowego O. U. na okoliczność:

- wyjaśnienia, czy dotychczas złożona przez biegłego opinia (pisemna – z dnia 3.03.2025 roku oraz ustna z dnia 11.09.2025 r.) jest aktualna – z uwagi na upływ czasu;

- dodatkowo – ustalenia wartości, o jaką nastąpi obniżenie aktualnej wartości rynkowej nieruchomości stanowiącej działkę o numerze ewidencyjnym (...) (położonej w V.), z uwagi na trwałe obciążenie prawa własności do tej nieruchomości poprzez ustanowienie na niej służebności przesyłu – w przebiegu aktualnie istniejącego tam urządzenia przesyłowego w postaci przewodu linii energetycznej rozpiętego także na zlokalizowanym na tej nieruchomości słupie (stan faktyczny taki, jaki istniał już w dacie wydania przez biegłego dotychczasowej opinii – opisany w jej treści), przy uwzględnieniu wszystkich istotnych z punktu widzenia opiniowania przez biegłego kryteriów, w tym i „realnego potencjału” nieruchomości w zakresie możliwości wykorzystania tej nieruchomości dla celów jej zabudowy, biorąc pod uwagę także warunki miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego na tym terenie;

- w konsekwencji tego, ostatecznego udzielenia odpowiedzi na pytanie o aktualną wartość wynagrodzenia za ustanowienie służebności w tym konkretnym przypadku, biorąc pod uwagę oba jego elementy składowe tego wynagrodzenia, to jest czynnik współkorzystania z nieruchomości (już uwzględniony i wyjaśniony przez biegłego w dotychczas złożonej opinii) oraz element obniżenia wartości rynkowej nieruchomości z uwagi na trwałe obciążenie prawa własności poprzez ustanowienie na tej nieruchomości służebności przesyłu (czego nie można mylić z jedynie faktycznie istniejącym stanem zabudowy tej nieruchomości - wskazanym urządzeniem przesyłowym, skoro właścicielowi nieruchomości przysługuje wówczas roszczenie o usunięcie owej faktycznej zabudowy i w tym znaczeniu tego rodzaju stan nie ma jeszcze charakteru trwałego obciążenia i dlatego nie przekłada się na obniżenie wartości nieruchomości).

Biegły O. U. złożył na rozprawie apelacyjnej w dniu 21.04.2026 r. ustną opinię uzupełniającą (protokół pisemny k. 935; elektroniczny protokół rozprawy – 00:17:47-00:36:20; 00:44:31-00:47:41). Na podstawie jej treści opinii Sąd Okręgowy poczynił następujące dodatkowe ustalenia. Po pierwsze, część wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu – szacowana tylko przy uwzględnieniu wskaźnika „współkorzystania” z nieruchomości (w znaczeniu już wyjaśnionym przez biegłego - w opinii złożonej w postępowaniu przed Sądem Rejonowym, w sposób niekwestionowany przez wnioskodawcę i uczestników w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji) to kwota 12 700 zł, która pozostaje nadal aktualna, wobec tego, że jak wyjaśnił biegły, ceny nieruchomości w V. nie wzrosły od wydania opinii w dniu 3.03.2025 r., a wartość nieruchomości stanowiła podstawę dalszego opiniowania. Po drugie, wielkość obniżenia wartości przedmiotowej nieruchomości, w części obejmującej powierzchnię pasa eksploatacyjnego nieruchomości, tj. 76 m ( 2 ) (prawidłowo ustaloną w postępowaniu przed Sądem Rejonowym i nie kwestionowaną w postępowaniu apelacyjnym) wynosi „w zaokrągleniu” 25 600 zł, stanowiąc pochodną: w/w powierzchni (76 m ( 2)); wartości rynkowej 1 m ( 2) tej nieruchomości (648,06 zł); współczynnika współkorzystania z nieruchomości (0,52). Po trzecie, wielkość obniżenia wartości pozostałej części nieruchomości, tj. po odjęciu w/w 76 m ( 2), wynosi „w zaokrągleniu” 14 700 zł i stanowi pochodną w/w powierzchni (227 m ( 2)); wartości rynkowej 1 m ( 2) tej nieruchomości (648,06 zł); współczynnika współkorzystania z nieruchomości w tej jej części (0,1). Po czwarte, łączna wartość obniżenia wartości nieruchomości, na skutek trwałego obciążenia jej ustanowieniem służebności przesyłu wynosi 40 300 zł (25 600 zł + 14 700 zł), co łącznie z w/w już kwotą 12 700 zł (stanowiąca składową wynagrodzenia tylko z tytułu samego współkorzystania) prowadzi do wniosku, że całość należnego uczestnikom odpowiedniego wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu na przedmiotowej nieruchomości, to kwota 53 000 zł (12 700 zł + 40 300 zł). Ten uzyskany wynik, w części obejmującej wielkość zmniejszenia wartości nieruchomości (40 300 zł), jak wyjaśnił to biegły w ustnej opinii uzupełniającej, uwzględniał również sam potencjał nieruchomości – w zakresie możliwości jej zabudowy i zagospodarowania – już co do samej zasady, biorąc pod uwagę nie tylko samo (bezsporne) usytuowanie na niej przebiegu linii energetycznej (w odległości od jednej z jej „dłuższych” granic – 0,44 m w jednym końcu (od „czoła” działki) i 4,20 m w drugim końcu), ale i same wymiary nieruchomości (szerokość – 8 m i długość ok. 39 m), a to wszystko w kontekście warunków wynikających z planu zagospodarowania przestrzennego, obowiązującego na tym terenie. W szczególności biegły argumentował, że niezależnie od istniejącej linii energetycznej, sam kształt tej nieruchomości, przede wszystkim jej szerokość już ogranicza atrakcyjność nieruchomości dla celów zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej – w sensie samodzielnego budynku, obligując bardziej do rozważenia zabudowy „bliźniaczej”, ale oczywiście w sytuacji możliwości ziszczenia się odpowiednich warunków, tj. wykorzystania działki sąsiedniej, a w związku tym i odpowiedniej decyzji jej właściciela, co do takiego jej zagospodarowania. Z drugiej strony biegły rozważając ograniczenie potencjału zabudowy tej nieruchomości, tylko w aspekcie wynikającym z samego istnienia na niej linii energetycznej, wskazał, że nie stanowi ona aż takiego ograniczenia, które istotnie redukowałoby te możliwości jakie wynikają już tylko z samych rozmiarów działki (zaledwie 8 m szerokości), a to dlatego, że istnieje możliwość odpowiedniej zabudowy także pod tą linią, bądź obok niej, tym bardziej, że minimalna odległość jaką należy zachować pomiędzy linią tego rodzaju, a oknem, czy balkonem budynku mieszkalnego, to 1 m, natomiast jeśli chodzi odległość budynku w miejscach trudno dostępnych dla jego użytkowników, od tego rodzaju linii, to zaledwie 0,20 m, z kolei odległość pomiędzy linią dachu budynku, a linią energetyczną w pionie, jaka powinna być zachowania wynosi 2,5 m. Ponadto biegły zwrócił uwagę i na to, że pomimo istnienia tej linii energetycznej na tej nieruchomości można zrealizować budynek mieszkalny dwukondygnacyjny i to zachowaniem warunków wynikających z planu zagospodarowania przestrzennego. Te ostanie operują m.in. wskaźnikiem dopuszczalnej zabudowy nieruchomości w postaci „1.0”, co oznacza, że nieruchomość może być zabudowana w całości budynkiem dwukondygnacyjnym, który będzie miał powierzchnię praktycznie odpowiadającą dwukrotności powierzchni nieruchomości, na której zostałby posadowiony. Oczywiście istnieje wymóg zachowania 10 % tzw. powierzchni ekologicznej („zielonej”), ale i ten warunek zdaniem biegłego realnie można zrealizować, bo w praktyce nikt w całości nie zabudowuje nieruchomości. Nadto biegły trafnie zauważył i to, że przecież już w trakcie niniejszego postępowania, tj. w dniu 21.07.2022 r., uczestnicy darowali część pierwotnie nabytej przez siebie nieruchomości (stanowiącej jedną nieruchomość w rozumieniu wieczystoksięgowym, a obejmującą działki o (...)), czyli działkę (...), swojej córce, czym niewątpliwie ograniczyli potencjał w zakresie możliwości zabudowy tej pozostałej części nieruchomości, której w dalszym ciągu pozostają właścicielami ((...)). Jest rzeczą oczywistą, już tylko z punktu właściwie pojmowanych zasad doświadczenia życiowego, że skoro cała pierwotna nieruchomość składająca się z dwóch w/w działek, której powierzchnia niespornie wynosiła 0,0620 ha (0,0303 ha + 0,0317 ha), co potwierdza treść zupełna (...), ale same wymiary tej pierwotnej nieruchomości, w szczególności sama jej szerokość na tym jej krótszym boku, czyli od strony drogi, była zdecydowanie większa, to i sam potencjał nieruchomości dla celów jej zabudowy był odpowiednio korzystniejszy. Trudno tego nie widzieć, skoro ta darowana działka miała praktycznie analogiczną powierzchnię do tej działki, której w uczestnicy w dalszym ciągu są właścicielami. Uczestnicy w żaden sposób nie wyjaśnili racjonalności takiej czynności z punktu widzenia istotnego ograniczenia potencjału inwestycyjnego tej pierwotnej nieruchomości. Niezależnie od tego wszelkie rozważania, co do potencjału tej obecnej nieruchomości (czyli stanowiącej już tylko działkę (...)), w zakresie rzeczywistego jej wykorzystania na cele zabudowy, mogły pozostawać jednak tylko na poziomie pewnych, jak się wydaje jedynie teoretycznych założeń, skoro uczestnicy nie tylko nie wykazali, czy nawet nie uprawdopodobnili, a nawet nie twierdzili o żadnych planach w zakresie zabudowy tej nieruchomości budynkiem na cele mieszkaniowe. Uczestnicy nawet nie podjęli próby wykazywania czegokolwiek w tym kierunku. Ten czynnik także musiał wpłynąć na obniżenie wskaźnika utraty wartości działki, niż jego podwyższenie, co niewątpliwie nastąpiłoby w sytuacji istnienia co najmniej uprawdopodobnionych planów realizacji zabudowy na tej nieruchomości.

Do tej uzupełniającej opinii biegłego wnioskodawca ani uczestnicy nie zgłosili żadnych uwag, ani zarzutów. Wniosku tego nie zmienia treść pisma pełnomocnika skarżących z dnia 28.04.2026 r. (k.947), bo zawarte w nim stanowisko w istocie sprowadza się jedynie do subiektywnego przekonania co do tego, że ten przyjęty przez biegłego wskaźnik obniżenia wartości nieruchomości – w jej części poza pasem eksploatacyjnym, miałby być zaniżony. Skarżący nie przedstawiają żadnych racjonalnych argumentów dla uzasadnienie takiej tezy, z kolei to wszystko na co wskazał biegły (a zostało także już przywołane przez Sąd Okręgowy) w sposób więcej niż przekonujący potwierdza, po pierwsze potrzebę zróżnicowania wskaźników obniżenie wartości w przypadku obu części nieruchomości (precyzyjnie zidentyfikowanych przez biegłego), po drugie racjonalność skali owego zróżnicowania tego wskaźnika – wobec argumentacji biegłego na uzasadnienie takiego wniosku, która to argumentacja nie tylko nie została podważona, ale uczestnicy nawet w tym kierunku w sposób skonkretyzowany nie zmierzali.

Z tych wszystkich względów, tę opinię uzupełniającą biegłego O. U., Sąd Okręgowy w całości uznał za wiarygodną, oceniając ją z punktu widzenia tych wszystkich wyżej wskazanych już i dostatecznie wyjaśnionych kryteriów (zupełności, rzetelności, logiczności i zrozumiałości).

Sąd Rejonowy dokonał prawidłowej prawnomaterialnej oceny tej niewadliwie ustalonej podstawy faktycznej zaskarżonego postanowienia, skoro doszedł do wniosku, że istnieją faktyczne i prawne podstawy do ustanowienia służebności przesyłu – w sposób w nim opisany, za wynagrodzeniem – co do zasady, ale już nie co do wysokości, a to z przyczyn już wyżej wyczerpująco przez Sąd Okręgowy wyjaśnionych. Jest to trafna konkluzja, z właściwą argumentacją przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. To wszystko na co Sąd Okręgowy już wcześniej wskazał – w ramach przedstawionej wykładni art. 305 2 § 1 k.c. – w zakresie samych przesłanek ustanowienia służebności - jedynie potwierdza prawidłowość rozumowania Sądu pierwszej instancji, ale i dodatkowo rozszerza argumentację, na potwierdzenie tezy, że Sąd Rejonowy nie tylko dokonał prawidłowej wykładni przepisu art. 305 2 § 1 k.c., ale i trafnie w tym zakresie go zastosował.

Wobec tego nie znalazły żadnego usprawiedliwienia te zarzuty naruszenia prawa materialnego zgłoszone w apelacji, które dotyczyły zastosowania przez Sąd Rejonowy przepisu art. 305 2 § 1 k.c. i ustanowienia służebności – w przebiegu istniejącego na nieruchomości urządzenia przesyłowego (zarzuty opisane w pkt 4 i 5 apelacji). Z przyczyn już wyczerpująco wyjaśnionych przez Sąd Okręgowy w ramach przytoczonej wykładni tego przepisu, nie budził żadnych wątpliwości wniosek, że należało ustanowić służebność przesyłu, w taki sposób, jak uczynił to Sąd Rejonowy, tj. w przebiegu aktualnie faktycznie istniejącego na przedmiotowej nieruchomości urządzenia przesyłowego (w rozumieniu art. 49 § 1 k.c.), jako służebność konieczną do właściwego korzystania przez przedsiębiorcę przesyłowego (jakim jest wnioskodawca), tj. w zakresie dostarczania energii elektrycznej do odbiorcy na sąsiedniej (względem tej) nieruchomości, gdzie miarą jak najmniejszego obciążenia nieruchomości uczestników jest właśnie owa konieczność wykorzystywania już istniejących urządzeń przesyłowych przez przedsiębiorcę przesyłowego do dostarczania energii elektrycznej do wszystkich odbiorców połączonych z siecią urządzeń przesyłowych, w tym i tego odbiorcy na sąsiedniej nieruchomości. Sama potencjalna możliwość przebudowy linii, tak by urządzenie przesyłowe nie znalazło się już na przedmiotowej nieruchomości, bądź znalazłoby się w innym jej miejscu, nie miała żadnego znaczenia dla prawidłowego, tj. zgodnego z właściwą wykładnią art. 305 2 § 1 k.c. rozumienia przesłanki „konieczności” w aspekcie najmniejszego zakresu obciążenia nieruchomości ustanowioną służebnością przesyłu.

Nie znalazły żadnego usprawiedliwienia zarzuty naruszenia art. 5 k.c. Wbrew stanowisku skarżących wnioskodawca domagając się ustanowienia służebności przesyłu – w przebiegu wyznaczonym aktualnie istniejącym na nieruchomości urządzeniem przesyłowym, która to służebność, ponad wszelką wątpliwości jest konieczna do korzystania z tego urządzenia przesyłowego przez przedsiębiorcę przesyłowego, korzystał jedynie z przysługującego mu prawa podmiotowego (rozumianego jako stan możności określonego zachowania), które to korzystanie było zgodne ze społeczno-gospodarczym jego przeznaczeniem, a niezależnie od tego pozostawało również w zgodzie z ukształtowanymi i powszechnie akceptowanymi w społeczeństwie zasadami słuszności. Niewątpliwie dążenie do uzyskania określonego prawa do władania nieruchomością – w związku z korzystaniem z urządzeń przesyłowych, celem dostarczania w dalszym ciągu energii elektrycznej do wszystkich odbiorców połączonych z siecią urządzeń przesyłowych, w sytuacji, kiedy takie prawo władania nieruchomością przedsiębiorcy nie przysługuje, stanowi klasyczną postać wykonywania prawa podmiotowego w sposób zgodny z jego społeczno-gospodarczym przeznaczeniem. Nie ma tu żadnego znaczenia to, że urządzenie przesyłowe zostało posadowione na tej nieruchomości bez podstawy prawnej, a ściślej na podstawie nieaktualnego w dacie realizacji inwestycji, pozwolenia budowlanego. Nie ma takiej zasady słuszności, która przemawiałaby za tezą o nadużyciu tak realizowanego przez wnioskodawcę prawa podmiotowego. Wręcz przeciwnie, stosując kryterium ludzi uczciwie i rozsądnie myślących, należało dojść do wniosku o zgodności realizacji takiego prawa podmiotowego w powszechnie przyjętymi zasadami słuszności. W przeciwnym razie, idąc torem rozumowania uczestników, musiałoby się okazać, że w każdym wypadku korzystanie przez przedsiębiorcę z prawa podmiotowego w postaci żądania ustanowienia służebności przesyłu na miejskiej działce budowlanej, a stosunkowo niewielkiej powierzchni, byłoby równoznaczne z jego nadużyciem, prowadząc do oddalenia takiego żądania, a następnie usunięcia urządzenia przesyłowego, z koniecznością przebudowy pewnej większej części sieci elektroenergetycznej i to w bliżej nieokreślony sposób, a to wszystko w kontekście oceny realizacji realnych możliwości zaspokajania przez przedsiębiorców przesyłowych potrzeb innych podmiotów w zakresie dostarczania im energii elektrycznej. Upraszczając, kierunek rozumowania uczestników oznaczałby w praktyce każdorazowe unicestwienie możliwości ustanowienia, mającej swe źródło prawnomaterialne, służebności przesyłu. Takie postrzeganie istoty zagadnienia nie zasługuje na aprobatę. Niezależnie od samego celu, funkcji, ale i przesłanek dopuszczalności ustanowienia tego ograniczonego prawa rzeczowego, jest tak również z dość oczywistego punktu widzenia, bo podzielenie argumentacji uczestników, musiałoby oznaczać także aprobatę dla powszechnej destabilizacji zasad i realnych możliwości (w szczególności technicznych) dostaw energii elektrycznej na znacznie większych obszarach całego kraju, co z punktu widzenia zasad słuszności jest nie do przyjęcia. Nie mają racji skarżący, o ile podstaw nadużycia prawa podmiotowego i w związku z tym zastosowania art. 5 k.c., upatrują w „rażąco nieproporcjonalnej ingerencji w prawo własności uczestnika” – poprzez ustanowienie służebności w przebiegu tego obecnie istniejącego na nieruchomości urządzenia przesyłowego. Po pierwsze, ta ingerencja nie jest „rażąco nieproporcjonalna”, zważywszy na to, na co już Sąd Okręgowy wyżej wskazał w ramach tego, co uzasadniało przyjęcie takiego, a nie innego wskaźnika obniżenia wartości nieruchomości w tej pozostałej jej części, tj. z wyłączeniem pasa eksploatacyjnego. Najogólniej rzecz ujmując, chodzi z jednej strony już o samą ograniczoną atrakcyjność nieruchomości – z punktu widzenia możliwości jej zabudowy - z uwagi na same jej wymiary i powierzchnię (czego przyczyną było także wskazane już wyżej darowanie przez uczestników działki sąsiedniej – córce), a z drugiej, o zachowany w tak identyfikowanych realiach pewien potencjał w zakresie możliwości zabudowy, pomimo istniejącej na tej nieruchomości linii energetycznej. Innymi słowy, skoro działka sama w sobie ma już ograniczony potencjał inwestycyjny, to i znaczenie samej linii energetycznej dla takiej oceny ulega swego rodzaju „spłaszczeniu”, co sprowadza całość stopnia ingerencji służebności przesyłu we własność nieruchomości do poziomu „zwykłego”, a nie „nieproporcjonalnego”, jak nieprawidłowo postrzegają to skarżący. W tym wszystkim nie można było tracić z pola widzenia jeszcze jednego – zasadniczego z punktu widzenia rozważenia stosowania art. 5 k.c. – argumentu. Chodzi o zasadę „czystych rąk”. Mianowicie ten, kto nie do końca korzysta z własnego prawa podmiotowego w sposób zgodny z jego społeczno-gospodarczym przeznaczeniem, albo zasadami współżycia społecznego, nie może skutecznie powoływać się na nadużycie w wykonywaniu prawa podmiotowego przez inny podmiot (względem tego pierwszego). W ocenie Sądu Okręgowego, trudno odeprzeć wrażenie, że to przywołane już wyżej darowanie przez uczestników – córce - praktycznie połowy obszaru z pierwotnej nieruchomości, której byli właścicielami, co nastąpiło w toku niniejszego postepowania, jednak było podporządkowane i służyło wygenerowaniu określonego stanu faktycznego na potrzeby tego postępowania. Chodziło o to, by „pokazać” stosunkowo niewielkich rozmiarów nieruchomość i z tego „pułapu” próbować wykazać negatywną przesłankę do ustanowienia służebności – z punktu widzenia art. 5 k.c. Jest tak tym bardziej, że uczestnicy nie tylko wskazali, nie twierdzili o żadnych, a nie tylko racjonalnych argumentach, które tłumaczyłyby przyczyny takiego ich zachowania. Skoro tak, to także i z tej przyczyny uczestnicy nie mogli oczekiwać udzielania im ochrony prawnej na podstawie art. 5 k.c.

Jeśli chodzi o przywołany już wcześniej zarzut naruszenia „art. 305 2 § 2 k.c.” ( w związku z jego także wymiarem dotyczącym podstawy faktycznej), to w świetle już poczynionych przez Sąd Okręgowy: uwag – w zakresie wykładni przesłanki ustanowienia służebności przesyłu – w postaci „odpowiedniego wynagrodzenia”; rozważań oraz dodatkowych ustaleń (w efekcie uzupełnionego postępowania dowodowego), zasadnym był wniosek, że Sąd pierwszej instancji naruszył przepis, ale nie art. 305 2 § 2 k.c. (bo ten już co do samej zasady nie mógł być zastosowany i nie był zastosowany przez Sąd Rejonowy), a art. 305 2 § 1 k.c. (skoro to właściciele nieruchomości, a nie przedsiębiorca przesyłowy, odmawiali zawarcia umowy o ustanowienie służebności przesyłu). Wobec tego, że to wszystko, co i w jaki sposób uzasadniało prawidłowe ustalenie „odpowiedniego wynagrodzenia”, a więc i zastosowanie przepisu art. art. 305 2 § 1 k.c. w realiach faktycznych tej sprawy, zostało już przez Sąd Okręgowy wyczerpująco wyjaśnione, to w tym miejscu należy poprzestać tylko na odwołaniu się do już przedstawionych w tym zakresie rozważań.

W tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. orzekł jak w pkt 1 sentencji, a na podstawie art. 385 k.p.c. – jak w pkt 2 sentencji.

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego znajduje uzasadnienie w art. 520 § 1 k.p.c.

O kosztach sądowych w postępowaniu apelacyjnym (obejmujących wydatek na opinię biegłego, pokryty tymczasowo przez Skarb Państwa) Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 113 ust. 1 u.k.s., przy odpowiednim zastosowaniu zasady z art. 520 § 3 k.p.c.).

SSO Mariusz Broda

(...)

(...)