Wyrok z 17 czerwca 2026, sygn. VI Pa 20/26

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 17 czerwca 2026 roku

Sąd Okręgowy w Bydgoszczy VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w następującym składzie:

Przewodniczący: Sędzia Joanna Siupka – Mróz

po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2026 roku w B.

na posiedzeniu niejawnym

sprawy z powództwa H. O.

przeciwko Skarbowi Państwa – Zakładowi Karnemu w M.

o wyrównanie uposażenia

na skutek apelacji pozwanego Skarbu Państwa – Zakładu Karnego
w I.od wyroku Sądu Rejonowego IV Wydziału Pracy
w I. z dnia 12 grudnia 2025 roku w sprawie o sygn. akt IV P 79/25

1.  oddala apelację;

2.  zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 120 zł (sto dwadzieścia złotych 00/100) tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia wyroku pozwanemu do dnia zapłaty.

Sędzia Joanna Siupka – Mróz

Sygn. akt VI Pa 20/26

UZASADNIENIE

H. O. wystąpił przeciwko Skarbowi Państwa - Zakładowi Karnemu w M. z pozwem o zasądzenie na jego rzecz kwoty 755 złotych tytułem wyrównania uposażenia wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia
12 stycznia 2023 roku do dnia zapłaty oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie według norm przepisanych.

W uzasadnieniu pozwu powód wskazał, że jest emerytowanym funkcjonariuszem Służby Więziennej, który pełnił służbę w Zakładzie Karnym w M., a jego stosunek służbowy ustał w związku z przejściem na zaopatrzenie emerytalne przed dniem
1 marca 2023 roku. H. O. nie otrzymał – tak, jak funkcjonariusze Służby Więziennej pozostający w służbie po dniu 1 marca 2023 roku - waloryzacji uposażenia za 2023 rok, a jego uposażenie na dzień odejścia ze służby pozostawało na tym samym poziomie co w roku 2022. W ustawie z dnia 1 grudnia 2022 roku o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2023 znalazły się zapisy niekorzystne dla osób, które w okresie od dnia 1 stycznia 2023 roku do dnia 28 lutego 2023 roku przeszły na zaopatrzenie emerytalne. Do osób tych należy powód H. O.. Zgodne z
art. 41 ust. 1 i 2 w/wym. ustawy, z zakresu uposażeń zostały wyłączne określone grupy zawodowe (tj. żołnierze zawodowi i funkcjonariusze), którym określono waloryzację płac zgodnie z kwotą bazową w wysokości 1.740,64 zł, wskazaną w ustawie budżetowej na rok 2023 w okresie od dnia 1 marca 2023 roku do dnia 31 grudnia 2023 roku, pozostawiając uposażenia w okresie od dnia 1 styczna 2023 roku do dnia 28 lutego 2023 roku na dotychczasowym poziomie, tj. z kwotą bazową wskazaną w ustawie budżetowej na rok 2022, wynoszącą 1.614,69 zł. Żołnierzom zawodowym i funkcjonariuszom, którzy – tak, jak powód – odeszli na emeryturę w okresie od dnia 1 stycznia 2023 roku do dnia 28 lutego 2023 roku, brak waloryzacji uposażenia nie został w żaden sposób zrekompensowany, mimo iż realizowali oni w tym okresie powierzone im zadania służbowe. Nadto przesunięcie podwyżki kwoty bazowej z dnia 1 stycznia 2023 roku na dzień 1 marca 2023 roku skutkowało pozbawieniem podwyżki inflacyjnej w styczniu i lutym 2023 roku żołnierzy i funkcjonariuszy służb mundurowych, zmniejszeniem świadczeń i zmniejszeniem podstawy wysłużonych przez nich emerytur oraz zmniejszeniem wysokości odpraw odchodzącym na zaopatrzenie emerytalne. W uzasadnieniu do ustawy okołobudżetowej wskazano, że regulacja wprowadza mechanizm zachęcający do pozostawania w służbie czynnej żołnierzy zawodowych, funkcjonariuszy i funkcjonariuszy Służby Celno – Skarbowej, a tym samym zaproponowano, aby w roku 2023 wzrost wynagrodzeń obejmował wyłącznie żołnierzy zawodowych
i funkcjonariuszy pozostających w służbie na dzień 1 marca 2023 roku. Był zatem elementem kształtowania polityki kadrowej, a nie stanowił reakcji na żadne wyjątkowe okoliczności, które uzasadniałyby pozbawienie tej grupy prawa do waloryzacji. W ocenie powoda prawodawca nie może w sposób dowolny kształtować treści obowiązujących norm, traktując je jako instrument do osiągania celów bieżącej polityki kadrowej, a tak właśnie było w przypadku żołnierzy zawodowych i funkcjonariuszy, którzy odeszli na emeryturę w okresie od dnia 1 stycznia 2023 roku do dnia 28 lutego 2023 roku. W poprzednich latach, jak i w 2024 roku i w 2025 roku, takie rozwiązanie nie zostało zastosowane i żołnierze zawodowi, jak i funkcjonariusze odchodzący na emeryturę w styczniu i lutym byli (poza 2023 rokiem) – tak, jak i inne grupy zawodowe – włączani w system podwyżek, jeżeli w danym roku takie podwyżki im przysługiwały. Z uwagi na powyższe - kwoty bazowe ustalone w ustawie budżetowej na rok 2023 dla żołnierzy zawodowych, funkcjonariuszy oraz funkcjonariuszy Służby Celno-Skarbowej powinny być stosowane do obliczenia ich uposażeń w okresie od dnia 1 stycznia 2023 roku do dnia 31 grudnia 2023 roku, tak, aby do podwyższenia uposażeń żołnierzy zawodowych, funkcjonariuszy oraz funkcjonariuszy Służby Celno-Skarbowej, którzy w okresie od dnia 1 stycznia 2023 roku do dnia 28 lutego 2023 roku przeszli na zaopatrzenie emerytalne, przywrócić stosowanie przepisu art. 8 ust. 1 ustawy z dnia
23 grudnia 1999 roku o kształtowaniu wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej oraz zmianie niektórych ustaw, z którego treści jednoznacznie wynika, iż podwyższenie wynagrodzeń dla pracowników państwowej sfery budżetowej następuje w ciągu 3 miesięcy po ogłoszeniu ustawy budżetowej, z wyrównaniem od dnia 1 stycznia danego roku. Będzie to wyrazem zagwarantowania równości wobec prawa wszystkich żołnierzy i funkcjonariuszy, którzy pełnili służbę w takich samych uwarunkowaniach prawnych i faktycznych. Niezależnie od powyższego powód wskazał, że przedstawione wyżej, wprowadzone ustawą okołobudżetową na rok 2023 i zawarte w jej art. 41 ust. 1 i 2 zasady ustalania wysokości uposażeń funkcjonariuszy naruszyły normy art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, albowiem regulacje przyjęte w 2023 roku stały w oczywistej sprzeczności z zasadami konstytucyjnymi i jako takie, nie powinny być traktowane jako wiążące. Reasumując, powód wskazał,
że podstawą do ustalenia należnego mu uposażenia i innych świadczeń w okresie od dnia
1 stycznia 2023 roku do dnia 28 lutego 2023 roku powinna być kwota bazowa w wysokości 1.740,64 zł, wskazana w ustawie budżetowej na rok 2023, w okresie od dnia 1 marca 2023 roku do dnia 31 grudnia 2023 roku, nie zaś przyjęta, wskazana w ustawie budżetowej na rok 2022 - kwota 1.614,69 zł. Skoro więc uposażenie powoda w okresie objętym pozwem było niższe od tego, które otrzymałby, gdyby zostało ono ustalone zgodnie z zasadami konstytucyjnymi, żądanie zasądzenia od pozwanego na jego rzecz brakującej kwoty w wysokości 755 zł jest zasadne.

Pozwany Skarb Państwa – Zakład Karny w M. wniósł o oddalenie powództwa w całości i o zasądzenie od powoda na swoją rzecz kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Przyznał, iż powód
H. O. był funkcjonariuszem Służby Więziennej w Zakładzie Karnym w M., jednak zaprzeczył, aby u pozwanego doszło do naruszenia zasady równego traktowania w stosunku do powoda i aby w związku z tym przysługiwało mu wyrównanie uposażenia. W ocenie pozwanego wszystkie składniki wynagrodzenia powoda zostały ustalone zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, a Dyrektor strony pozwanej – jako funkcjonariusz publiczny jednostki budżetowej Skarbu Państwa, ustalając wysokość uposażenia powoda realizował obowiązujące w tym zakresie przepisy prawa, tj. art. 41 ustawy okołobudżetowej, który nie został uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją RP. Na wniosek powoda zawarty w pozwie pozwany przedłożył sporządzone przez jego służby księgowe wyliczenie hipotetycznego uposażenia powoda za okres objęty pozwem, które uwzględniało podwyżkę obowiązującą od dnia 1 stycznia 2023 roku. Zgodnie z tym wyliczeniem wynosiło ono 668 zł.

Pismem procesowym z dnia 3 października 2025 roku powód zmodyfikował powództwo w ten sposób, że wniósł o zasądzenie od pozwanego na swoją rzecz kwoty 668 zł tytułem wyrównania uposażenia wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 13 stycznia 2023 roku do dnia zapłaty oraz o zasądzenie od pozwanego na swoją rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, według norm przepisanych. Jednocześnie powód cofnął pozew ponad kwotę 668 zł.

Wyrokiem z dnia 12 grudnia 2025 roku, wydanym w sprawie o sygn. akt IV P 79/25, Sąd Rejonowy w I. zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 668 zł brutto tytułem wyrównania uposażenia za okres od dnia 1 stycznia 2023 roku do dnia 12 stycznia 2023 roku wraz z odsetkami ustawowymi na opóźnienie od dnia 13 stycznia 2023 roku do dnia zapłaty (punkt 1 sentencji), w pozostałym zakresie postępowanie umorzył (punkt 2 sentencji) oraz zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 302,50 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku do dnia zapłaty (punkt 3 sentencji).

Wydając powyższe rozstrzygnięcie, Sąd Rejonowy wskazał, że przedstawiony
w pozwie stan faktyczny analizowanej sprawy, jak i wysokość różnicy między uposażeniem wypłaconym powodowi za okres objęty pozwem a uposażeniem, które powód otrzymałby, gdyby podstawą jego naliczenia była kwota bazowa w wysokości 1.740,64 zł, przewidziana w ustawie budżetowej na rok 2023 rok od dnia 1 stycznia 2023 roku do dnia 31 grudnia 2023 roku, były bezsporne.

Spór sprowadzał się w gruncie rzeczy do odpowiedzi na pytanie, czy ingerencja ustawodawcy w niezmienny od lat, wynikający z ustawy o Służbie Więziennej oraz z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 23 grudnia 1999 roku o kształtowaniu wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej oraz zmianie niektórych ustaw mechanizm kształtowania wynagrodzeń żołnierzy zawodowych i – jak powód - funkcjonariuszy SW za pomocą ustawy okołobudżetowej,
in casu – ustawy dnia 1 grudnia 2022 roku o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2023, była prawidłowa, zwłaszcza, czy była ona zgodna z Konstytucją RP oraz czy sąd powszechny może badać zgodność ustaw zwykłych z ustawą zasadniczą i przez to ocenić, czy „zamrożenie”, wypłacenie powodowi – w okresie od dnia
1 stycznia 2023 roku do dnia 28 lutego 2023 roku – uposażenia i innych powiązanych z nim dodatkowych świadczeń w zaniżonej wysokości, miało oparcie w obowiązujących przepisach prawa.

Sąd Rejonowy wyjaśnił, że możliwość kwestionowania regulacji sprzecznych z Konstytucją przez sądy powszechne była przedmiotem wieloletnich sporów. Obecnie w doktrynie i orzecznictwie nie ma w zasadzie wątpliwości, że sąd powszechny może odmówić zastosowania określonego przepisu, jeśli uzna go za niezgodny z Konstytucją. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 17 listopada 2022r., sygn. akt III PZP 2/21, wskazał, że orzekanie
o zgodności ustaw z Konstytucją (art. 188 ust. 1 Konstytucji RP) nie jest tożsame z oceną konstytucyjności przepisu, mającego zastosowanie w konkretnej sprawie przez sąd orzekający. Odmowa zastosowania przepisu ustawy uznanego przez sąd za sprzeczny z Konstytucją, nie narusza zatem kompetencji Trybunału Konstytucyjnego. W uchwale z dnia 4 lipca 2001r., III ZP 12/01 (OSNAPiUS 2002 nr 2, poz. 34) Sąd Najwyższy stwierdził, że przedmiotem orzekania sądu jest indywidualny stosunek społeczny, a Trybunał Konstytucyjny orzeka o prawie. Wykonując władzę sądowniczą
(art. 10 ust. 2 Konstytucji) sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości (art. 175 ust. 1 Konstytucji), zaś Trybunał, orzekając o zgodności ustaw z Konstytucją, wykonuje bardziej władzę ustawodawczą - ustawodawcy negatywnego - niż sądowniczą (mimo że art. 10 ust. 2 Konstytucji zalicza go do władzy sądowniczej). Do bezpośredniego stosowania Konstytucji przez sąd (art. 8 ust. 2) dochodzi najczęściej wówczas, gdy sąd stwierdzi istnienie konfliktu między normami, tj. zasadami i wartościami, konstytucyjnymi a przepisem ustawy, który ma zastosować. Praktyka odmawiania stosowania przez sądy ustaw, które są ich zdaniem niekonstytucyjne, wynika z przywoływanej zasady nadrzędności Konstytucji wyrażonej w art. 8 ust. 1 i nakazu bezpośredniego jej stosowania, wyrażonego w art. 8 ust. 2 Konstytucji RP. W wyroku z dnia 7 kwietnia 1998 r., I PKN 90/98, Sąd Najwyższy stwierdził, że sądy powszechne są uprawnione do badania zgodności stosowanych przepisów ustawowych z Konstytucją. Uznanie, że sądy powszechne nie są uprawnione do badania zgodności ustaw z Konstytucją, a w konsekwencji do zajmowania stanowiska w kwestii ich zgodności, jak też niezgodności z Konstytucją, jest wyraźnie sprzeczne z art. 8 ust. 1 Konstytucji RP, który zobowiązuje do bezpośredniego stosowania jej przepisów, przy czym pod pojęciem „stosowanie” należy rozumieć w pierwszym rzędzie sądowe stosowanie prawa (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 sierpnia 2001 r., III RN 189/00, OSNP 2002 nr 6, poz. 130, w którym opowiedziano się za możliwością dokonania przez sąd oceny zgodności przepisu z Konstytucją oraz stwierdzono, że sąd dokonując oceny konstytucyjności przepisu ustawy nie wkracza w kompetencje Trybunału Konstytucyjnego).

Mając zatem na uwadze powyższe Sąd Rejonowy w przedmiotowej sprawie dokonał oceny konstytucyjności art. 42 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 1 grudnia 2022 roku o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2023. Odmowa zastosowania przepisu ustawy uznanego przez sąd za sprzeczny z Konstytucją nie narusza kompetencji Trybunału Konstytucyjnego i nie ma bezpośredniego związku z tymi kompetencjami.

Przechodząc do meritum Sąd Rejonowy wskazał, że zgodnie z art. 2 Konstytucji RP Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej, zaś w myśl 32 ust. 1 Konstytucji - wszyscy są wobec prawa równi, wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne.
Art. 56 ust. 3 ustawy o Służbie Więziennej przewiduje z kolei, iż przeciętne uposażenie funkcjonariuszy stanowi wielokrotność kwoty bazowej, której wysokość ustaloną według odrębnych zasad określa ustawa budżetowa. Natomiast art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 23 grudnia 1999 roku o kształtowaniu wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej oraz zmianie niektórych ustaw przewiduje, iż podwyższenie wynagrodzeń dla pracowników państwowej sfery budżetowej następuje w ciągu 3 miesięcy po ogłoszeniu ustawy budżetowej, z wyrównaniem od dnia 1 stycznia danego roku. W myśl art. 9 ust.1 pkt 2 lit. d ustawy budżetowej na rok 2022 kwota bazowa dla żołnierzy zawodowych i funkcjonariuszy wynosiła 1.614,69 zł, zaś w 2023 roku kwota ta – zgodnie z art. 9 ust.1 pkt 2 lit. d ustawy budżetowej na rok 2023 – wynosiła 1.740,64 zł. W art. 41 ustawy okołobudżetowej na rok 2023, tj. ustawy z dnia 1 grudnia 2022 roku o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2023 ustalono, iż - ust. 1 - kwoty bazowe ustalone w ustawie budżetowej na rok 2023 dla żołnierzy zawodowych, funkcjonariuszy oraz funkcjonariuszy Służby Celno-Skarbowej stosuje się do obliczenia ich uposażeń w okresie od dnia 1 marca 2023 roku do dnia 31 grudnia 2023 roku, natomiast w art. 41 ust. 2 przywołanej ustawy okołobudżetowej wskazano, że do obliczenia uposażeń żołnierzy zawodowych, funkcjonariuszy oraz funkcjonariuszy Służby Celno-Skarbowej należnych od dnia 1 stycznia 2023 roku do dnia 28 lutego 2023 roku stosuje się kwoty bazowe ustalone w ustawie budżetowej na rok 2022 z dnia 17 grudnia 2021 roku.

Choć przywołane wyżej przepisy, w szczególności art. 56 ust.3 ustawy o Służbie Więziennej i art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 23 grudnia 1999 roku o kształtowaniu wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej oraz zmianie niektórych ustaw, nie zostały uchylone i cały czas pozostają w mocy, to ustawodawca zdecydował się w styczniu i lutym 2023 roku, odstąpić od ich zastosowania i ustalić wysokość wynagrodzeń żołnierzy zawodowych i funkcjonariuszy w oparciu o ustawę okołobudżetową. Wynika z powyższego, iż wbrew dyspozycji przytoczonych przepisów stanowiących podstawę ustalania wysokości uposażenia funkcjonariuszy SW, w styczniu i lutym 2023 roku otrzymywali oni – w tym powód H. O. – wynagrodzenie w oparciu o kwotę bazową na 2022 roku (1.614,69 zł), podczas gdy powinni je otrzymywać w oparciu o kwotę bazową na rok 2023 (1.740,64 zł), nadto ich uposażenie w styczniu i lutym 2023 roku zostało ukształtowane ustawą okołobudżetową, która powinna zawierać normy techniczne służące realizacji budżetu Państwa, a nie zajmować się formowaniem praw i obowiązków obywateli.
Podobny mechanizm, prowadzący do uzyskania niższego niż należne wynagrodzenia, w latach 2021-2023, ustawodawca zastosował także wobec sędziów i prokuratorów, na co zresztą uwagę zwrócił powód w uzasadnieniu pozwu (k.4-4v). Sądy – w swoim ugruntowanym orzecznictwie – tego rodzaju działania, zamrażające wzrost kwoty bazowej, uznały za działania bezprawne i niedopuszczalne. Na kanwie zamrożenia wynagrodzeń sędziów i jego oceny pod względem naruszenia norm konstytucyjnych, wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 12 grudnia 2012 r., sygn. akt K 1/12, podkreślając, iż działania ustawodawcy, których skutkiem jest omawiane zamrożenie ustawowo kształtowanych uposażeń, nie naruszają Konstytucji tylko wówczas, gdy uzasadnione były sytuacją budżetową kraju, a ponadto doszło do poczynienia oszczędności w innych sferach, w tym w zakresie wynagrodzeń niektórych pracowników sfery budżetowej. Niedopuszczalne jest zatem wybiórcze przerzucanie skutków niewydolności systemu finansów Państwa na pewne grupy pracowników sfery budżetowej, zwłaszcza gdy równocześnie inne grupy zawodowe nie zostały takim „zamrożeniem” dotknięte, a nawet zagwarantowano im wzrost wynagrodzeń. Ponadto w uzasadnieniu do art. 41 ust. 1-2 ustawy okołobudżetowej na rok 2023 wskazano, że regulacja powyższa wprowadza mechanizm zachęcający do pozostawania w służbie czynnej żołnierzy zawodowych, funkcjonariuszy i funkcjonariuszy Służby
Celno – Skarbowej, a tym samym zaproponowano, aby w roku 2023 wzrost wynagrodzeń obejmował wyłącznie żołnierzy zawodowych i funkcjonariuszy pozostających w służbie na dzień 1 marca 2023 roku. Był zatem elementem kształtowania bieżącej polityki kadrowej,
a nie reakcją na wyjątkowe okoliczności, które uzasadniałyby pozbawienie tej grupy prawa do waloryzacji, a których Sąd Rejonowy - rozpoznając analizowaną sprawę - także się nie dopatrzył. Nie można bowiem było - w ocenie Sadu - nie zauważyć, że zamrożenie uposażeń żołnierzy zawodowych i funkcjonariuszy miało miejsce jedynie w dwóch pierwszych miesiącach roku 2023, a sytuacja budżetu Państwa w tym okresie nie mogła być zła, skoro w latach 2021-2022 zwiększono wysokość wynagrodzenia przedstawicieli władzy ustawodawczej i wykonawczej, kierowników jednostek państwowej sfery budżetowej, podwyższono wynagrodzenia dla lekarzy specjalistów I i II stopnia, podwyższono wynagrodzenie zasadnicze nauczycieli początkujących i niektórych mianowanych, wypłacono „trzynastą” emeryturę i po raz pierwszy – „czternastą” emeryturę. Tak więc, sytuacja budżetowa nie mogła stanowić podstawy zamrożenia wynagrodzeń żołnierzy zawodowych i funkcjonariuszy w styczniu i lutym 2023 roku. Powyższe – zdaniem Sądu Rejonowego - w sposób jednoznaczny dowodzi, że ustawodawca potraktował pracowników sfery budżetowej, konkretnie żołnierzy zawodowych i funkcjonariuszy, m.in. powoda, w sposób nierówny, co w państwie prawa jest niedopuszczalne (art. 32 Konstytucji). Nadto naruszył art. 2 Konstytucji – zaufanie obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz bezpieczeństwo prawne, czyli oczekiwanie przez obywatela, że regulacje prawne nie zostaną zmienione przez ustawodawcę na jego niekorzyść, w sposób arbitralny i zaskakujący. Argumenty podniesione w sprawie przez pozwanego, a mianowicie fakt, iż składniki wynagrodzenia powoda zostały ustalone zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, a Dyrektor strony pozwanej – jako funkcjonariusz publiczny jednostki budżetowej Skarbu Państwa – ustalając wysokość uposażenia powoda za okres styczeń-luty 2023 roku, realizował obowiązujące w tym zakresie przepisy prawa, tj. art. 41 ustawy okołobudżetowej – były dla Sądu zrozumiałe, jednak przedstawione wyżej, dokonane przez ustawodawcę w drodze ustawy okołobudżetowej, bez żadnego, podyktowanego sytuacją finansów państwa, uzasadnienia, mające miejsce w styczniu i lutym 2023 roku odstępstwa od dotychczas obowiązującego mechanizmu kształtowania uposażeń żołnierzy zawodowych i funkcjonariuszy, uznać należało za nieakceptowalne. Mając zatem powyższe na względzie, Sąd Rejonowy zasądził od pozwanego na rzecz powoda niekwestionowaną co do wysokości różnicę (668 zł) między uposażeniem wypłaconym powodowi za okres objęty pozwem a uposażeniem, które otrzymałaby, gdyby podstawą jego naliczenia była kwota bazowa w wysokości 1.740,64 zł, przewidziana w ustawie budżetowej na rok 2023 roku od dnia 1 stycznia 2023 roku do dnia 31 grudnia 2023 roku, orzekając jak w punkcie 1 wyroku. Strona pozwana nie zakwestionowała terminu płatności odsetek ustawowych za opóźnienie od dochodzonej pozwem należności głównej (art. 300 k.p. w zw. z art. 481 k.c i art. 476 k.c.), zatem Sąd Rejonowy – na podstawie art. 230 k.p.c. - uznał, że sposób naliczenia odsetek jest prawidłowy.

W związku z cofnięciem przez powoda pozwu ponad kwotę 668 zł, Sąd Rejonowy - na podstawie art. 355 k.p.c. w zw. z art. 203 § 1 k.p.c.- postanowił jak w punkcie 2 wyroku.

W punkcie 3 wyroku Sąd Rejonowy – na zasadzie odpowiedzialności za wynik procesu wyrażonej w art. 98 k.p.c. – orzekł o kosztach postępowania poniesionych przez wygrywającego proces powoda. Na zasądzone na rzecz powoda od pozwanego koszty w kwocie 302,50 zł złożyły się: opłata od pozwu w kwocie 100 zł oraz wynagrodzenie zawodowego pełnomocnika w osobie adwokata w kwocie 202,50 zł, wynikające z § 9 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie.

O odsetkach ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego zasądzonego w punkcie 3 wyroku, Sąd Rejonowy orzekł w oparciu o art. 98 § 1 ¹ k.p.c.

Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodził się pozwany Skarb Państwa –
Zakład Karny w M., który złożył apelację od wyroku Sądu Rejonowego w I. z dnia 12 grudnia 2025 roku w sprawie o sygn. akt IV P 79/25, zaskarżając go w części, tj. w zakresie punktów 1 i 3 wyroku. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj.:

1)  art. 41 ust. 1-3 ustawy z dnia 1 grudnia 2022 roku o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2023, poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, że przepis ten może zostać pominięty w drodze tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjności,

2)  art. 2 oraz art. 32 Konstytucji RP poprzez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że regulacje art. 41 ustawy okołobudżetowej naruszają zasady demokratycznego państwa prawnego oraz zasadę równości wobec prawa,

3)  naruszenie art. 8 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 178 ust. 1 Konstytucji RP poprzez przekroczenie przez Sąd I instancji granic dopuszczalnej kontroli konstytucyjności.

Wobec powyższego apelujący wniósł o zmianę wyroku w zaskarżonej części poprzez oddalenie powództwa w całości i o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, ewentualnie o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu apelacji pozwany wskazał, że zgodnie z art. 41 ust. 1 ustawy z dnia
1 grudnia 2022 roku o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2023 (Dz. U. z 2022 r., poz. 2666) kwoty bazowe ustalone w ustawie budżetowej
na rok 2023 dla żołnierzy zawodowych, funkcjonariuszy oraz funkcjonariuszy Służby
Celno-Skarbowej stosuje się do obliczenia ich uposażeń w okresie od dnia 1 marca 2023 roku do dnia 31 grudnia 2023 roku. Ustęp 2 stanowi, że do obliczenia uposażeń żołnierzy zawodowych, funkcjonariuszy oraz funkcjonariuszy Służby Celno-Skarbowej należnych od dnia 1 stycznia 2023 roku do dnia 28 lutego 2023 roku stosuje się kwoty bazowe ustalone w ustawie budżetowej na rok 2022 z dnia 17 grudnia 2021 roku (Dz.U. z 2022 r. poz. 270). Ustęp 3 stanowi z kolei, że uposażenie żołnierzy zawodowych, funkcjonariuszy oraz funkcjonariuszy Służby Celno-Skarbowej wypłacane w okresie od dnia 1 marca 2023 roku do dnia 31 grudnia 2023 roku podlega każdorazowemu zwiększeniu o 1/5 kwoty różnicy pomiędzy uposażeniem należnym na dzień 1 marca 2023 roku, obliczonym na podstawie kwoty bazowej ustalonej w ustawie budżetowej na rok 2023 odpowiednio dla żołnierzy zawodowych, funkcjonariuszy oraz funkcjonariuszy Służby Celno-Skarbowej a uposażeniem należnym na dzień 1 stycznia 2023 roku obliczonym zgodnie z ust. 2. Ustęp 5 stanowi, że podwyższenie uposażeń żołnierzy zawodowych, funkcjonariuszy oraz funkcjonariuszy Służby Celno-Skarbowej, wraz ze zwiększeniem, o którym mowa w ust. 3, następuje w ciągu
3 miesięcy po dniu ogłoszenia ustawy budżetowej na rok 2023, z wyrównaniem od dnia
1 marca 2023 roku. Sąd Rejonowy oparł swoje rozstrzygnięcie na założeniu, iż art. 41 ustawy z dnia 1 grudnia 2022 roku o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2023 pozostaje w sprzeczności z Konstytucją RP, a zatem może zostać pominięty przy rozstrzygnięciu niniejszej sprawy. Stanowisko to jest – zdaniem apelującego – nieprawidłowe. Wprowadzone przez ustawodawcę rozwiązanie, aby wzrost uposażeń obejmował jedynie żołnierzy zawodowych i funkcjonariuszy w służbie czynnej na dzień
1 marca 2023 roku nie można traktować jako dyskryminacji. Wprowadzając daną regulację prawną zawsze ustawodawca określa ramy czasowe, od których ona zacznie obowiązywać.
W każdym przypadku pewna grupa osób nie będzie podlegać nowym przepisom z uwagi na ich temporalny zakres. Niewątpliwie, nowym rozwiązaniem jest przesunięcie podwyżki kwoty bazowej z dnia 1 stycznia - jak to miało zwykle miejsce - na dzień 1 marca. Głównym powodem, dla którego się zdecydowano na to przesunięcie, jak wskazuje ustawodawca jest chęć zatrzymania większej liczby żołnierzy zawodowych i funkcjonariuszy w służbie czynnej. W obecnej sytuacji geopolitycznej i w związku z trwającym konfliktem zbrojnym na terenie U. ustawodawca wprowadza mechanizmy, które mają na celu zagwarantować bezpieczeństwo obywateli. W związku z tym, że istnieje realne zagrożenie nienaruszalności granic Rzeczpospolitej ustawodawca, chcąc zapewnić bezpieczeństwo i porządek publiczny dąży do zwiększenia liczby funkcjonariuszy i żołnierzy zawodowych. Co więcej,
dla zapewnienia bezpieczeństwa obywateli ważnym jest, aby służbę pełniły osoby, które są do tego odpowiednio przeszkolone oraz posiadają wieloletnie doświadczenie w tym zakresie. Mając na względzie art. 5 Konstytucji RP, zgodnie z którym: „Rzeczpospolita Polska strzeże niepodległości i nienaruszalności swojego terytorium, zapewnia wolności i prawa człowieka i obywatela oraz bezpieczeństwo obywateli, strzeże dziedzictwa narodowego oraz zapewnia ochronę środowiska, kierując się zasadą zrównoważonego rozwoju”. Przytoczony artykuł określa podstawowe cele Rzeczypospolitej. Sformułowane zostały one w postaci zasad o charakterze programowym. Wskazują kierunki działania państwa, nie określają jednak środków i sposobów ich realizacji. W art. 5 ustawodawca nakłada na wszystkie organy władzy publicznej obowiązek realizacji wskazanych celów. Ustalenie treści tego obowiązku nie jest możliwe wyłącznie w oparciu o treść przywołanego art. 5 Konstytucji RP.
Wymaga to odwołania się do innych przepisów Konstytucji RP oraz reguł ich wykładni. Ustalenie treści i sposobu realizacji wskazanych zasad wymaga też odwołania się do wiedzy o charakterze pozaprawnym. Adresatem powyższych obowiązków są wszystkie polskie organy władzy publicznej. Dla określenia treści celów wskazanych w art. 5 Konstytucji RP istotne znaczenie ma jej systematyka. Przepis ten jest usytuowany po przepisie wyrażającym zasadę zwierzchnictwa Narodu oraz po określeniu sposobów sprawowania władzy zwierzchniej, wyznacza więc najważniejsze cele państwa wskazane przez suwerena. Tym samym zawiera również charakterystykę państwa. Wśród zasad - celów znajdują się takie, które występują również w konstytucjach innych państw, oraz takie, które są specyficzne dla polskiej państwowości. Zasady z art. 5 Konstytucji RP są ściśle powiązane z jej preambułą.

Polskie historyczne doświadczenia spowodowały, że na pierwszym miejscu w art. 5 wskazana została zasada ochrony do zapewnienia niepodległości odrębnego i zasada bytu nienaruszalności państwa polskiego terytorium. Koniecznym elementem niepodległego państwa jest odrębne terytorium. Organy władzy publicznej mają obowiązek ochrony niepodległości i odrębności terytorium jako warunku koniecznego realizowania władzy suwerennej. Strzeżenie niepodległości i terytorium oznacza, że na terytorium państwa polskiego władzę sprawują polskie organy władzy publicznej lub organy przez nie upoważnione. Obowiązek działania państwa w celu zapewnienia ochrony wolności i praw człowieka odzwierciedla wyrażoną w art. 30 Konstytucji RP zasadę jego godności - zasadę, która stanowi podstawę katalogu praw człowieka oraz całej konstytucyjnej aksjologii.
W zakresie art. 5 Konstytucji RP mieszczą się również prawa wynikłe z umów międzynarodowych oraz prawa przyznane na mocy aktów normatywnych, o których mowa w art. 208 ust. 1 Konstytucji. Ściśle związany z ochroną wolności i praw jest nakaz zagwarantowania przez państwo bezpieczeństwa obywateli. Bezpieczeństwo należy rozumieć szeroko, jako stan dający poczucie pewności i stabilności oraz ochrony.
W zakres tego pojęcia wchodzi m.in. bezpieczeństwo, polityczne, militarne, socjalne, ekologiczne (Tuleja Piotr, Komentarz Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej, wyd. Il, art. 5). Wykładnia art. 5 Konstytucji RP prowadzi do wniosku, że władze państwowe mają nakaz zapewnienia bezpieczeństwa własnym obywatelom, jednak zakres tego obowiązku jest jeszcze szerszy i państwo polskie powinno zapewnić bezpieczeństwo każdej osobie przebywającej na terytorium RP. Mając na względzie aktualną sytuację geopolityczną, w jakiej znajduje się państwo Polskie, w tym konflikt zbrojny na terytorium U., a więc tuż za polską wschodnią granicą oraz kryzys migracyjny na granicy z R. B. oraz istniejące ryzyko pogłębiania się konfliktów za wschodnią granicą władze państwowe powinny zapewnić w jak najbardziej skuteczny sposób bezpieczeństwo swoim obywatelom. Władze państwowe są więc zobowiązane przedsięwzięć takie środki, które pomogą utrzymać porządek publiczny w kraju oraz zagwarantują nienaruszalność jego terytorium.
Do wszystkich tych zadań powołani są żołnierze zawodowi i funkcjonariusze. Nie jest więc zaskoczeniem, że ustawodawca wprowadza mechanizmy, które mają na celu zatrzymanie w czynnej służbie jak największej liczby żołnierzy i funkcjonariuszy, bowiem osoby pełniące służbę przez czas niezbędny do uzyskania prawa do świadczeń emerytalnych posiadają odpowiednią wiedzę i doświadczenie, które jest nie do przecenienia w sytuacji ryzyka potencjalnego konfliktu zbrojnego. Nie sposób też zarzucić, że rosnąca waloryzacja,
którą przewidział ustawodawca jest wymierzona przeciwko funkcjonariuszom, którzy odeszli ze służby. Mechanizm ten został zastosowany przez ustawodawcę, aby zatrzymać doświadczonych żołnierzy zawodowych i funkcjonariuszy, ma być „zachętą” dla osób pozostających w czynnej służbie, aby zostać w niej jak najdłużej, co z kolei przełoży się na wysokość uposażenia. Zdaniem pozwanego, takie rozwiązanie nie jest wymierzone przeciwko funkcjonariuszom, którzy odeszli ze służby, nie ma na celu również ich dyskryminacji. Mechanizm ten bowiem ma na celu gratyfikację doświadczonych funkcjonariuszy dłużej służących w trudnym i niespokojnym okresie. Z art. 5 Konstytucji RP nie wynikają adresowane do organów władzy publicznej jednoznaczne nakazy lub zakazy postępowania. Ma on jednak znaczenie normatywne zarówno w procesie stanowienia, jak i stosowania prawa. Skoro ustawodawca i inne organy stanowiące prawo mają obowiązek realizować cele wskazane w art. 5, przepis ten może służyć do rozstrzygania wątpliwości pojawiających się w procesie wykładni celowościowej. W szczególności wtedy, gdy powstają wątpliwości dotyczące ratio legis regulacji (Tuleja Piotr, Komentarz Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej, wyd. Il, art. 5). Z taką sytuacją mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie. Ustawodawca, wprowadzając nowy mechanizm waloryzacji świadczeń i okresu jego obowiązywania, realizuje cele wskazane w art. 5 Konstytucji RP. Właśnie wskazany artykuł 5 rozstrzyga pojawiające się wątpliwości dotyczące ratio legis ustawy z dnia 1 grudnia 2022 roku o szczególnych rozwiązaniach (...), bowiem ustawodawca wprowadził regulacje, która ma na celu zachęcenie do pozostania w służbie czynnej jak największej liczby żołnierzy zawodowych i funkcjonariuszy, co w świetle i realnego konfliktu możliwego zbrojnego na zagrożenia U., kryzysu migracyjnego jest działaniem bardzo pożądanym i uzasadnionym. Nie sposób nie zgodzić się z faktem, że większa liczba czynnych żołnierzy zawodowych i funkcjonariuszy, którzy postanawiają pozostać w służbie, pomimo możliwości przejścia na zaopatrzenie emerytalne daje większą gwarancję zapewnienia bezpieczeństwa i porządku publicznego. Ustawodawca decydując się na wprowadzenie tego mechanizmu, ma świadomość, że w sytuacji niestabilnej oraz ryzyka konfliktu gwarancję bezpieczeństwa zapewniają dobrze wyszkoleni żołnierze i funkcjonariusze, którzy posiadają odpowiednie doświadczenie.

Apelujący wskazał również, że zgodnie z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa
lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw. Z uwagi na powyższą argumentację nie znajduje tu zastosowania art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, bowiem nie sposób uznać wprowadzony w art. 41 ustawy z dnia 1 grudnia 2022 roku o szczególnych rozwiązaniach (...) mechanizm za ograniczenie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw. Nawet, jeśliby podjąć teoretyczne rozważania na ten temat to wprowadzona regulacja jest ustanowiona w ustawie, a ponadto konieczna dla bezpieczeństwa i porządku publicznego, co wyżej uzasadniono.

Reasumując, z Konstytucji wynika jedynie prawo do minimalnej ochrony w zakresie zabezpieczenia społecznego, a to w przedmiotowej sprawie jest zachowane, skoro z art. 18 ustawy o emeryturach mundurowych jasno wynika, że nie może ona być niższa niż najniższa emerytura (i wyższa niż przeciętna emerytura) z powszechnego systemu ubezpieczeń społecznych. Równość wobec prawa oznacza jednakowe traktowanie osób spełniających takie same warunki. Jeżeli ustawa przyznaje uprawnienia określonemu kręgowi osób spełniających wymagane warunki, osoby nienależące do tego kręgu nie mogą powoływać się na zasadę równości, skoro wymaganych warunków nie spełniają. Równość wobec prawa należy rozumieć jako równość szans, a nie równość w zakresie wszystkich uprawnień (wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 20 stycznia 2022 r., sygn. akt III AUa 528/21).
W art. 41 ustawy okołobudżetowej wprowadzono warunek otrzymania kwoty bazowej z wyższą waloryzacją, jeśli żołnierz zawodowy lub funkcjonariusz odejdzie na emeryturę po dniu 1 marca 2023 roku. Ustawodawca w sposób jednoznaczny i wyczerpujący uregulował zasady ustalania uposażeń żołnierzy zawodowych i funkcjonariuszy w 2023 roku, różnicując moment zastosowania nowej kwoty bazowej. Przepis ten obowiązuje, nie został uchylony ani uznany za niezgodny z Konstytucją RP przez Trybunał Konstytucyjny i wiąże wszystkie organy władzy publicznej, w tym sądy powszechne. Wbrew stanowisku Sądu I instancji, zakres tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjności nie obejmuje możliwości dowolnego pomijania przepisów ustawowych wyłącznie w oparciu o ocenę ich słuszności czy celowości. Powód przeszedł na zaopatrzenie emerytalne przed dniem 1 marca 2023 roku, a zatem nie spełnił warunku ustawowego, od którego ustawodawca uzależnił zastosowanie nowej kwoty bazowej. Okoliczność ta w sposób jednoznaczny wyłącza możliwość skutecznego powoływania się przez powoda na naruszenie art. 32 Konstytucji RP. Pozwany, jako jednostka budżetowa Skarbu Państwa, był zobowiązany do bezwzględnego stosowania obowiązujących przepisów prawa, w tym art. 41 ustawy okołobudżetowej. Organ administracji publicznej nie jest uprawniony do samodzielnej oceny konstytucyjności ustaw ani do odmowy ich stosowania. W konsekwencji – w ocenie apelującego - brak jest jakichkolwiek podstaw prawnych do przypisania pozwanemu odpowiedzialności za rzekome naruszenie praw powoda. W stosunku do powoda prawidłowo zastosowano obowiązujący przepis art. 41 ust. 3 ustawy z dnia 1 grudnia 2022 roku o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2023. Zaskarżony wyrok oparty został na błędnej wykładni prawa materialnego oraz na niedopuszczalnym pominięciu obowiązującego przepisu ustawowego. W świetle powyższego – w ocenie pozwanego – apelacja jest konieczna i w pełni uzasadniona.

W odpowiedzi na apelację powód wniósł o oddalenie apelacji i o zasądzenie od pozwanego na jego rzecz zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym wraz z odsetkami za opóźnienie według norm przepisanych. W uzasadnieniu swego stanowiska powód wskazał, że zarzuty formułowane przez pozwanego są niezasadne. Stanowisko powoda podzieliło wiele sądów w kraju (powód wskazał te orzeczenia, cytując uzasadnienia wyroków w tożsamych sprawach).

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja nie zasługiwała na uwzględnienie.

W ocenie Sądu Okręgowego, Sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych (które były bezsporne) i wydał trafne, odpowiadające prawu rozstrzygnięcie w przedmiocie zasądzenia od pozwanego Skarbu Państwa – Zakładu Karnego w M. na rzecz powoda H. O. kwoty 668 zł tytułem wyrównania uposażenia. Sąd pierwszej instancji jasno i logicznie uzasadnił swoje stanowisko w pisemnych motywach wyroku. Sąd Okręgowy podziela dokonane przez Sąd Rejonowy ustalenia faktyczne
i argumentację prawną przedstawioną w motywach zaskarżonego wyroku, przyjmując ustalenia i oceny tego Sądu za własne bez konieczności ich powielania (vide: orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 9 marca 2006 r., I CSK 147/05; z 5 marca 2015 r., V CSK 270/14).
Sąd II instancji nie dopatrzył się naruszenia przez Sąd I instancji przepisów, skutkujących koniecznością - zgodnie z żądaniem apelacji - zmiany tegoż orzeczenia, ewentualnie uchyleniem zaskarżonego wyroku.

Przechodząc zaś do oceny prawnej zgłoszonych zarzutów apelacyjnych wskazać należy, że nie zasługują one na uwzględnienie. W szczególności bezzasadny pozostawał zarzut naruszenia art. 8 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 178 ust. 1 Konstytucji RP, poprzez przekroczenie przez Sąd I instancji granic dopuszczalnej kontroli konstytucyjności. Jakkolwiek w orzecznictwie i literaturze wypowiadane są tezy, że sądy i inne organy stosowania prawa nie mają kompetencji do orzekania o niekonstytucyjności przepisu ustawy i odmowy jego stosowania (przede wszystkim wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 stycznia 2001 r., P 4/99, OTK 2001 nr 1, poz. 5, a także przykładowo wyroki Sądu Najwyższego z dnia 30 października 2002 r., V CKN 1456/00, LEX nr 57237; z dnia 16 kwietnia 2004 r., (...) CK 291/03, OSNC 2005 nr 4, poz. 71; Rzeczpospolita 2005 nr 5, s. 4, z glosą K. Grzesiowskiego; Gdańskie Studia Prawnicze-Przegląd Orzecznictwa 2005 nr 4, poz. 22, z glosą M. Jasińskiego; z dnia 24 listopada 2015 r., II CSK 517/14, LEX nr 1940564; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 maja 2019 r., II UK 158/18, LEX nr 2671074 oraz po pewnych wahaniach postanowienie z dnia 9 października 2020 r., III CZP 95/19, LEX nr 3066660; w literaturze przykładowo L. Bosek: Bezprawie legislacyjne, Wyd. II, Warszawa 2021), to jednak w świetle nowszych poglądów prezentowanych w orzecznictwie oraz doktrynie, odnoszących się do problematyki będącej przedmiotem zaskarżenia możliwość odmowy zastosowania przez sąd przepisu ustawy, który uznał za niezgodny z Konstytucją RP, jest dopuszczalna (pod pewnymi warunkami). Nie budzi żadnych wątpliwości,
że kompetencję orzekania o niekonstytucyjności oznaczonego przepisu ustawy ma wyłącznie Trybunał Konstytucyjny i tylko on może rozważać usunięcie z systemu prawnego przepisów sprzecznych z ustawą zasadniczą (art. 188 pkt 1 Konstytucji RP), jednakże orzekanie o zgodności ustaw z Konstytucją (art. 188 pkt 1 ustawy zasadniczej), co niewątpliwie należy do wyłącznej kompetencji Trybunału Konstytucyjnego, nie jest tożsame z oceną konstytucyjności przepisu mającego zastosowanie w konkretnej sprawie rozstrzyganej przez sąd. Sąd jest obowiązany do oceny konstytucyjności przepisu ustawy w ramach ustalania, który przepis obowiązującego prawa będzie zastosowany do rozstrzygnięcia danego stanu faktycznego w indywidualnej sprawie. Odmowa zastosowania przepisu ustawy uznanego przez sąd za sprzeczny z Konstytucją nie narusza zatem kompetencji Trybunału Konstytucyjnego i nie ma bezpośredniego związku z tymi kompetencjami. Uznanie, że sądy powszechne nie są uprawnione do badania zgodności ustaw z Konstytucją, a w konsekwencji do zajmowania stanowiska w kwestii ich zgodności, jak też niezgodności z ustawą zasadniczą, jest wyraźnie sprzeczne z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP, który zobowiązuje do bezpośredniego stosowania jej przepisów, przy czym pod pojęciem "stosowanie" należy rozumieć w pierwszym rzędzie sądowe stosowanie prawa. Również w doktrynie wyróżniono różne wzorce zachowania sądu w związku ze stwierdzeniem sprzeczności przepisu ustawy z Konstytucją RP. Wskazuje się, że decyzja o odmowie zastosowania przepisu ustawy uwarunkowana jest wpływem zaistniałej sprzeczności (nieuzgadnialności) na rozstrzygnięcie konkretnej sprawy, będącej przedmiotem rozpoznania przez sąd. Jeśli konsekwencją zastosowania niezgodnego z Konstytucją RP przepisu ustawy byłoby wydanie niesprawiedliwego rozstrzygnięcia, to sąd - stosownie do stopnia własnego przekonania i realnych możliwości procesowych (zwłaszcza w zakresie możliwości orzeczniczych TK) - podejmie decyzję o: (1) wystąpieniu do TK z pytaniem prawnym co do zgodności przepisu ustawy z Konstytucją, lub (2) o odmowie zastosowania niezgodnego z Konstytucją przepisu ustawy i rozstrzygnięciu sprawy w oparciu o bezpośrednie zastosowanie przepisów Konstytucji. Decyzja sądu zależeć powinna od przekonania składu orzekającego co do: (1) sprzeczności normy ustawowej z normą konstytucyjną, (2) wpływu owej sprzeczności na kształt rozstrzygnięcia w indywidualnym akcie stosowania prawa (M. Gutowski, P. Kardas: Domniemanie konstytucyjności a kompetencje sądów, Palestra 2016 nr 5, s. 44). Ocena konstytucyjności prawa sprawowana przez sądy w ramach bezpośredniego stosowania Konstytucji służy nie tylko zapewnieniu zgodności orzeczeń z Konstytucją, a w konsekwencji zapewnieniu wydania orzeczenia słusznego, sprawiedliwego i realizującego konstytucyjną aksjologię i wartości, ale także przyspieszeniu postępowania. Pozwala ponadto na badanie konstytucyjności prawa w różnorodnych sprawach, odmiennych okolicznościach faktycznych, co znacznie poszerza zakres oceny konstytucyjności. Trybunał Konstytucyjny bada bowiem zgodność z Konstytucją w sposób abstrakcyjny i w zakresie wniosku, co istotnie zawęża pole działania tego organu. Kontrola rozproszona stwarza także możliwość interpretacji Konstytucji oraz ustaw z uwzględnieniem szerokiego spektrum wiedzy specjalistycznej sądów w poszczególnych działach prawa, a tym samym poszerza perspektywę rozumienia Konstytucji.

W ocenie Sądu Okręgowego, z uwagi na bezpieczeństwo obrotu prawnego kształtowanego również przez indywidualne akty stosowania prawa, jakimi są orzeczenia sądowe - odmowa zastosowania przepisu ustawy może jednak nastąpić wyłącznie w wypadku, gdy sąd rozpoznający sprawę nie ma wątpliwości co do niezgodności danego przepisu z Konstytucją RP, a sprzeczność ma charakter oczywisty, inaczej mówiąc, gdy zachodzi sytuacja oczywistej niekonstytucyjności przepisu. Sytuacja taka może zachodzić zwłaszcza wówczas, gdy porównywane przepisy ustawy i Konstytucji RP dotyczą regulacji tej samej materii i są ze sobą sprzeczne, a norma konstytucyjna jest skonkretyzowana w stopniu pozwalającym na jej samoistne zastosowanie, gdy ustawodawca wprowadził regulację identyczną, jak norma objęta już wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, gdy Trybunał stwierdził niekonstytucyjność określonej normy prawnej zamieszczonej w przepisie tożsamym, który nie podlegał rozpoznaniu przed Trybunałem, gdy sposób rozumienia przepisu ustawy wynika z utrwalonego orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego .

W świetle powyższych uwag w ocenie Sądu Okręgowego w Bydgoszczy,
Sąd pierwszej instancji, dokonując tzw. rozproszonej kontroli konstytucyjności przepisu stanowiącego podstawę orzekania postąpił prawidłowo.

Podkreślenia wymaga to, że zgodnie z art. 56 ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 roku
o Służbie Więziennej (tekst jedn.: Dz. U. z 2025 r., poz. 1750) z tytułu służby funkcjonariusz otrzymuje uposażenie (ust. 1). Prawo do uposażenia powstaje z dniem mianowania funkcjonariusza na pierwsze stanowisko służbowe (ust. 2). Przeciętne uposażenie funkcjonariuszy stanowi wielokrotność kwoty bazowej, której wysokość ustaloną według odrębnych zasad określa ustawa budżetowa. Przez przeciętne uposażenie funkcjonariuszy należy rozumieć uposażenie wraz z miesięczną równowartością nagrody rocznej (ust. 3). Rada Ministrów określa, w drodze rozporządzenia, wielokrotność kwoty bazowej, o której mowa w ust. 3, uwzględniając specyfikę i warunki pełnionej służby (ust. 4).

Z kolei w myśl art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 23 grudnia 1999 roku o kształtowaniu wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej oraz zmianie niektórych ustaw (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r., poz. 1356) podwyższenie wynagrodzeń dla pracowników państwowej sfery budżetowej następuje w ciągu 3 miesięcy po ogłoszeniu ustawy budżetowej, z wyrównaniem od dnia 1 stycznia danego roku. Powyższe przepisy obowiązywały w całym 2023 roku i miały tożsamą treść.

Ustawą z dnia 1 grudnia 2022 roku o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2023 (Dz. U. z 2022 r. poz. 2666) wprowadzono uregulowanie szczególne, tj. art. 41, który przewidywał, że kwoty bazowe ustalone w ustawie budżetowej na rok 2023 dla żołnierzy zawodowych, funkcjonariuszy oraz funkcjonariuszy Służby Celno-Skarbowej stosuje się do obliczenia ich uposażeń w okresie od dnia 1 marca 2023 r. do dnia 31 grudnia 2023 r. Do obliczenia uposażeń żołnierzy zawodowych, funkcjonariuszy oraz funkcjonariuszy Służby Celno-Skarbowej należnych od 1 stycznia 2023 r. do 28 lutego 2023 r. stosuje się kwoty bazowe ustalone w ustawie budżetowej na rok 2022 z 17 grudnia 2021 r. (Dz. U. z 2022 r. poz. 270). Podwyższenie uposażeń żołnierzy zawodowych, funkcjonariuszy oraz funkcjonariuszy Służby Celno-Skarbowej, wraz ze zwiększeniem, o którym mowa w ust. 3, następuje w ciągu 3 miesięcy po dniu ogłoszenia ustawy budżetowej na rok 2023, z wyrównaniem od 1 marca 2023 r.

Wprowadzenie powyższej regulacji od początku budziło wiele wątpliwości z uwagi na fakt, że z ustawy budżetowej na rok 2023, w zakresie uposażeń wyłączono określone grupy zawodowe (żołnierzy zawodowych i funkcjonariuszy), którym określono waloryzację płac zgodnie z kwotą bazową w wysokości 1740,64 zł wskazaną w ustawie budżetowej na rok 2023 w okresie od dnia 1 marca 2023 roku do dnia 3 grudnia 2023 roku, pozostawiając uposażenia w okresie od dnia 1 stycznia 2023 roku do dnia 28 lutego 2023 roku na dotychczasowym poziomie, tj. z kwotą bazową wskazaną w ustawie budżetowej na rok 2022 wynoszącą 1614,69 zł. Rekompensatą za zaniżone uposażenie w okresie od dnia 1 stycznia 2023 roku do dnia 28 lutego 2023 roku był mechanizm określony w art. 41 ust. 3 ustawy okołobudżetowej. Zgodnie z tym przepisem uposażenie żołnierzy zawodowych i funkcjonariuszy wypłacane od dnia 1 marca 2023 roku do dnia 31 grudnia 2023 roku podlegało każdorazowemu zwiększeniu o 1/5 kwoty różnicy pomiędzy uposażeniem w dotychczasowej oraz w nowej wysokości. Art. 41 ust. 3 ustawy okołobudżetowej pozwalał zatem na proporcjonalne doliczenie funkcjonariuszom i żołnierzom pozostającym w służbie po dniu 1 marca 2023 roku części waloryzacji (1/5 różnicy za okres od dnia 1 stycznia do dnia 28 lutego 2023 roku). Niestety żołnierzom zawodowym i funkcjonariuszom, którzy odeszli na emeryturę w powoływanym okresie (od dnia 1 stycznia 2023 roku do dnia 1 marca 2023 roku), brak waloryzacji uposażeń nie został w żaden sposób zrekompensowany, mimo,
że w tym okresie pozostawali w służbie. Ze względu na datę wejścia w życie ustawy
z dnia 1 grudnia 2022 roku o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2023 osoby składające z kilkumiesięcznym wyprzedzeniem prośbę o zwolnienie ze służby nie miały precyzyjnej wiedzy odnośnie skutków, jakie pociągnie za sobą ta decyzja w kwestii wysokości ich uposażenia oraz przyszłego świadczenia emerytalnego. Projekt przedmiotowej ustawy, który trafił do Sejmu RP w dniu 30 września 2022 roku zawierał zapisy wskazujące, że kwotę bazową określoną w ustawie budżetowej na rok 2023 dla żołnierzy zawodowych, funkcjonariuszy oraz funkcjonariuszy Służby Celno-Skarbowej stosuje się do obliczenia ich uposażeń w okresie od 1 marca 2023 r. do 31 grudnia 2023 r. oraz przepis, zgodnie z którym uposażenie za ww. okres podlega każdorazowemu zwiększeniu o 1/5 kwoty różnicy pomiędzy uposażeniem należnym na dzień 1 marca 2023 roku, obliczanym na podstawie kwoty bazowej ustalonej w ustawie budżetowej na rok 2023, a uposażeniem należnym na dzień 1 stycznia 2023 roku, obliczonym na podstawie kwoty bazowej z 2022 roku. We wspólnym komunikacie kierownictwa MSWiA oraz związków zawodowych służb podległych resortowi z dnia 5 grudnia 2022 roku dotyczącym wydatkowania wynegocjowanych przez związki środków, z uwagi na wprowadzane od dnia 1 marca 2023 roku nowe dodatki i świadczenia, zaapelowali oni do funkcjonariuszy, którzy złożyli raporty o odejściu na emeryturę, o ponowną analizę tych decyzji. Minister zapewnił, że zobliguje komendantów służb do umożliwienia funkcjonariuszom wycofania złożonych wniosków. Problem nie został jednak rozwiązany. Niektórzy z odchodzących na emeryturę/rentę nie złożyli wniosku o zwolnienie ze służby z własnej inicjatywy, lecz byli zmuszeni ze względu na stan zdrowia. Z przyczyn oczywistych nie mogli też wycofać wniosku o zwolnienie nie służby. W grupie osób odchodzących byli bowiem także funkcjonariusze/żołnierze, którzy w ogóle nie mieli możliwości wycofania raportu o zwolnienie ze służby, gdyż obiektywne przyczyny dotyczące stanu ich zdrowia np. w postaci wydanych orzeczeń lekarskich - stanowiły okoliczność, której musieli się podporządkować. Natomiast pozbawienie ich podwyżki uposażeń w okresie od dnia 1 stycznia 2023 roku do dnia 28 lutego 2023 roku wpłynęło bezpośrednio na wymiar emerytur, obniżając je.
W poprzednich latach, jak i w 2024 roku, takie rozwiązanie nie zostało zastosowane
i funkcjonariusze/żołnierze odchodzący na emeryturę w styczniu oraz lutym byli (poza 2023 rokiem) - tak jak inne grupy zawodowe - włączani w system podwyżek, jeżeli w danym roku takie podwyżki im przysługiwały. Sytuacja ta wskazuje na nieuzasadnione odstępstwo od powszechnego i periodycznego stosowania przepisów prawa w odniesieniu do poszczególnych grup społecznych ze względu na termin odejścia ze służby.

Regulacje epizodyczne postrzegane są jako niezależne od innych przepisów, których zakres obowiązywania został precyzyjnie sformułowany. Jak wskazuje się w literaturze, przepisy epizodyczne to takie, które występują rzadko i nieregularnie, w czym wyraża się ich wyjątkowość, i obowiązują przez ściśle określony czas. Wydawane są one z powodu wyjątkowych okoliczności faktycznych, np. epidemii, stanu klęski żywiołowej czy stanu wyjątkowego. Jest to zatem uregulowanie życia społecznego w warunkach anormalnych, a więc przepisami epizodycznymi nie powinno się regulować życia społecznego w warunkach codziennych. W przeciwnym wypadku zaufanie obywatela do państwa i prawa mogłoby zostać zakwestionowane. Zasada zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa opiera się na pewności prawa, rozumianej w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego jako pewien zespół cech przysługujących prawu, które zapewniają jednostce bezpieczeństwo prawne. Dzięki tym cechom prawa jednostka ma możliwość podejmowania decyzji o swoim postępowaniu w oparciu o pełną znajomość przesłanek działania organów państwowych oraz konsekwencji prawnych, jakie jej działania mogą pociągnąć za sobą. Jednostka winna mieć możliwość określenia zarówno konsekwencji poszczególnych zachowań i zdarzeń na gruncie obowiązującego w danym momencie stanu prawnego jak też oczekiwać, że prawodawca nie zmieni ich w sposób arbitralny.

Skoro regułą było i nadal jest wprowadzenie podwyżek w 3 miesiące od opublikowania ustawy budżetowej w Dzienniku Ustaw z wyrównaniem od stycznia danego roku, to tym samym funkcjonariusz albo żołnierz po dniu 1 stycznia 2023 roku byłby objęty waloryzacją uposażenia, gdyby nie krzywdzący mechanizm wprowadzony przepisami epizodycznymi na 2023 rok. W uzasadnieniu do ustawy okołobudżetowej (oraz w odpowiedzi MSWiA) wskazano, że mechanizm ten ma na celu zachęcenie do pozostania w służbie. Wynika z tego, że jest on elementem kształtowania polityki kadrowej, a nie stanowi reakcji na żadne wyjątkowe okoliczności, które uzasadniałyby pozbawienie tej grupy prawa do waloryzacji. Osoby, które podejmowały wówczas decyzję o odejściu ze służby, chciały to zrobić na najbardziej korzystnych dla siebie warunkach. Kwestionowany mechanizm został początkowo powielony w rządowym projekcie ustawy o szczególnych rozwiązaniach służących realizacji ustawy budżetowej na rok 2024, jednak po skorzystaniu przez Prezydenta RP z prawa weta, nowy projekt ustawy okołobudżetowej tych niekorzystnych przepisów epizodycznych już nie zawierał. Zachęcanie do pozostania w służbie nie powinno przybierać postaci groźby pozbawienia prawa do waloryzacji uposażenia. Tym bardziej, że w początkowych miesiącach 2023 roku funkcjonariusze pozostawali w służbie i wykonywali ją na równi z funkcjonariuszami, który kontynuowali ją po dniu 1 marca 2023 roku, uzyskując niejako rekompensatę za pełnienie służby od dnia 1 stycznia 2023 roku do dnia 28 lutego 2023 roku. Kwestionowany przepis pozostawał zatem rażąco sprzeczny z zasadami współżycia społecznego, z podstawowym poczuciem sprawiedliwości oraz zasadą legalizmu, czym naruszał podstawowe normy konstytucyjne.

Krytyczną ocenę art. 41 ustawy okołobudżetowej wyraził także Senat w uchwale z dnia 30 listopada 2022 roku (druku nr 861), wykreślając go z projektu. Zdaniem Senatu sposób ustalania należnego żołnierzom i funkcjonariuszom w 2023 roku uposażenia odbiegał od sposobu dotyczącego ustalania wysokości wynagrodzenia zasadniczego pozostałych grup pracowników państwowej sfery budżetowej, również opartego o kwotę bazową, określoną w ustawie budżetowej na dany rok kalendarzowy. W ocenie Senatu, regulacja ta była niezgodna z Konstytucją, w tym z określoną w art. 2 zasadą demokratycznego państwa prawa i wywodzoną z niej zasadą sprawiedliwości społecznej i zasadą określoności przepisów prawa i wynikającą z art. 7 zasadą legalizmu, a także z określonymi w art. 32 zasadą równości wobec prawa i zakazem dyskryminacji. Bezpieczeństwo prawne jednostki może pozostawać w kolizji z innymi wartościami, których realizacja wymaga wprowadzenia zmian do systemu prawnego. Przepisy epizodyczne są środkiem reakcji na takie zdarzenia, pod warunkiem, że reakcja taka jest adekwatna. Jednostka ma bowiem prawo oczekiwać, że regulacja prawna nie zostanie zmieniona na jej niekorzyść w sposób arbitralny. Prawodawca nie może jednak w sposób dowolny kształtować treści obowiązujących norm, traktując je jako instrument do osiągania celów bieżącej polityki kadrowej, a tak było w przypadku osób (w tym powoda H. O.), które zostały zwolnione ze służby w okresie od dnia 1 stycznia 2023 roku do dnia 28 lutego 2023 roku.

Mając powyższe na względzie, w ocenie Sądu Okręgowego w Bydgoszczy, nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, a odmowa zastosowania przez Sąd Rejonowy w I.art. 41 ustawy budżetowej była uzasadniona z uwagi na sprzeczność tej regulacji z normami konstytucyjnymi. Powód H. O. w czasie pełnienia służby w styczniu 2023 roku miał prawo do otrzymania uposażenia w wysokości obliczonej zgodnie z kwotą bazową obowiązującą w 2023 roku. Dlatego też, apelacja pozwanego jako bezzasadna podlegała oddaleniu, o czym Sąd Okręgowy, na podstawie art. 385 k.p.c., orzekł jak w sentencji.

Rozstrzygnięcie o kosztach procesu zawarte w punkcie 2 wyroku Sąd Okręgowy wydał w oparciu zasadę odpowiedzialności za wynik procesu (art. 98 k.p.c.). Pozwany przegrał postępowanie apelacyjne w całości (wywiedziona przez niego apelacja została oddalona w całości) i wobec tego obowiązany jest zwrócić powodowi koszty zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym, których wysokość Sąd Okręgowy ustalił z uwzględnieniem wartości przedmiotu zaskarżenia na podstawie § 10 ust. 1 pkt 1 w zw. z § 9 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2026 r. poz. 215) na kwotę 120 zł
(270 zł x 75% x 50% nie mniej niż 120 zł). O odsetkach Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 ¹ k.p.c.

Sędzia Joanna Siupka – Mróz