sygn. I ACa 2785/23 16 maja 2025 Sąd Apelacyjny w Łodzi

Wyrok z 16 maja 2025, sygn. I ACa 2785/23

Data orzeczenia 16 maja 2025

Sąd Sąd Apelacyjny w Łodzi

Wydział I Wydział Cywilny

Przewodniczący Sędzia Dorota Ochalska-Gola

Tagi

#Sąd Apelacyjny w Łodzi #I Wydział Cywilny #wyrok

Podstawa prawna

art. 3 kc art. 5 kc art. 56 kc art. 58 kc art. 60 kc art. 65 kc art. 98 kpc art. 100 kpc

Pokaż pozostałe podstawy prawne (31)

art. 102 kpc art. 118 kc art. 120 kc art. 189 kpc art. 227 kpc art. 230 kpc art. 233 kpc art. 271 kpc art. 299 kpc art. 316 kpc art. 327 kpc art. 353 kc art. 354 kc art. 358 kc art. 379 kc art. 385 kc art. 385 kpc art. 386 kpc art. 387 kpc art. 388 kc art. 405 kc art. 409 kc art. 410 kc art. 411 kc art. 451 kc art. 455 kc art. 481 kc art. 498 kc art. 499 kc art. 502 kc art. 503 kc

Sygn. akt I ACa 2785/23

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 16 maja 2025 r.

Sąd Apelacyjny w Łodzi I Wydział Cywilny w składzie:

Przewodniczący: Sędzia SA Dorota Ochalska-Gola (spr.)

Sędziowie: SA Wiesława Kuberska

SA Elżbieta Zalewska - Statuch

Protokolant: Magdalena Magdziarz

po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2025 r. w Łodzi na rozprawie

sprawy z powództwa M. N. i K. N.

przeciwko Bankowi (...) Spółce Akcyjnej z siedzibą w W.

o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego i zapłatę ewentualnie o zapłatę

na skutek apelacji obu stron

od wyroku Sądu Okręgowego w Płocku

z dnia 25 maja 2023 r. sygn. akt I C 1122/21

I. z apelacji obu stron zmienia zaskarżony wyrok w punkcie 2. i nadaje mu następującą treść :

„2. zasądza od Banku (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. na rzecz M. N. i K. N. w częściach równych kwotę 13.794,41 (trzynaście tysięcy siedemset dziewięćdziesiąt cztery i 41/100) (...) z odsetkami ustawowymi za opóźnienie:

a/ od kwoty 11.706,56 (jedenaście tysięcy siedemset sześć i 56/100) (...) za okres od dnia 1 lipca 2021 r. do dnia zapłaty;

b/ od kwoty 2.087,85 (dwa tysiące osiemdziesiąt siedem i 85/100) (...) za okres od dnia 16 grudnia 2022 r. do dnia zapłaty

i oddala powództwo główne w pozostałej części”;

II. oddala apelację strony pozwanej oraz apelację powodów w pozostałym zakresie;

III. nie obciąża powodów kosztami postępowania apelacyjnego.

Sygn. akt I ACa 2785/23

UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z 25 maja 2023 roku Sąd Okręgowy w Płocku w sprawie z powództwa M. N. oraz K. N. przeciwko Bank (...) S.A. w W. o ustalenie nieistnienie stosunku prawnego z powodu nieważności umowy i zapłatę ustalił, że pomiędzy powodami M. N. i K. N. a Bankiem (...) S.A. w W. nie istnieje stosunek prawny wynikający z umowy kredytu numer KH/ (...) z dnia 29 listopada 2007r. z powodu nieważności umowy; zasądził od pozwanego Banku (...) S.A. w W. na rzecz powodów M. N. i K. N. łącznie kwotę 155.491,00zł i 86.807,09 CHF z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 25 maja 2023r. do dnia zapłaty; w pozostałym zakresie powództwo oddalił; zasądził od pozwanego Banku (...) S.A. w W. na rzecz powodów M. N. i K. N. kwotę 13 317,00 zł tytułem zwrotu kosztów procesu w tym 10.800,00 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego; nakazał pobrać od pozwanego Banku (...) S.A. w W. na rzecz Skarbu Państwa Sądu Okręgowego w Płocku kwotę 1 806,47 zł tytułem skredytowanych wydatków związanych z opinią biegłego.

Powyższe orzeczenie poprzedziły ustalenia faktyczne Sądu I instancji, które Sąd Apelacyjny w tym zakresie podziela i przyjmuje za własne, bez konieczności ich ponownego przytaczania zgodnie z art. 387 § 2¹ pkt 1 k.p.c., za wyjątkiem ustalenia, że powodowie nie negocjowali żadnych warunków umowy, a pracownik Banku nie przedstawił im żadnych informacji o ryzyku kursowym. W tym zakresie Sąd Odwoławczy dokonał własnych, odmiennych ustaleń faktycznych, które przedstawione zostaną w dalszej części uzasadnienia.

W rozważaniach Sąd Okręgowy uznał, że przedmiotowa umowa kredytowa jest nieważna, a podstawę do ustalenia nieważności przedmiotowej umowy kredytu stanowiły art. 58 k.c. i art. 358 ¹ § 1 k.c. Zdaniem Sądu I instancji umowa jest sprzeczna z art. 69 ust. 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. prawo bankowe (w brzmieniu obowiązującym w dacie zawarcia przedmiotowej umowy). Z brzmienia tego przepisu wynika, że bank nie może żądać od kredytobiorców zwrotu większej kwoty środków pieniężnych niż oddanej do dyspozycji kredytobiorcy powiększonej o odsetki i prowizję. Tymczasem w przedmiotowej sprawie poza kwotą kredytu, odsetkami i prowizjami bank żąda od kredytobiorców dodatkowego wynagrodzenia w postaci spreadu. Ponadto umowa nie określa wysokości świadczenia w sposób jednoznaczny. Naruszono także przepisy o umownej waloryzacji i bezpodstawnie zastosowano dwa różne mierniki świadczenia. Ponadto naruszona została swoboda umów poprzez jednostronne ukształtowanie zobowiązania. Pozwany bank przyznał sobie wyłączne prawo do ustalania i decydowania o wysokości zobowiązania powodów ustalając kurs (...) samodzielnie według nieokreślonych w umowie zasad.

Niezależnie od powyższego Sąd I instancji przyjął, że przedmiotowa umowa zawierała postanowienia niedozwolone w postaci zapisów § 2 ust. 2 - w zakresie przeliczenia salda kredytu do (...) według kursu kupna (...) z Tabeli Banku, a także § 7 ust. 1 w zakresie kwoty kredytu wyrażonej w (...) do spłaty, ustalonej w PLN z zastosowaniem kursu sprzedaży (...) obowiązującego w dniu płatności raty, zgodnie z Tabelą Kursów oraz rozwijających postanowienia zawarte w umowie zapisy regulaminu. Zdaniem Sądu I instancji , w świetle zeznań strony powodowej nie ulega wątpliwości, że na te postanowienia umowy powodowie nie mieli najmniejszego wpływu, podpisując gotowy wzorzec umowy, przygotowany przez bank, jak również szereg innych dokumentów, których podpisanie było obligatoryjne dla uzyskania kredytu – w tym również informacji o ryzyku walutowym i zmiany stopy procentowej (dlatego też dokument ten w ocenie Sądu Okręgowego nie dowodzi iż powodowie faktycznie zostali zapoznani i wyjaśniono im w sposób należyty na czym ryzyka te polegają; powodowie podpisując powyższy dokument mieli podstawy by sądzić że jest to nieodłączna część wniosku o kredyt a nie dowód na poinformowanie ich o kwestiach poruszanych w dokumencie).

Zdaniem Sądu , kwota podlegająca zwrotowi ze strony powodów nie jest w umowie ściśle oznaczona, nie odpowiada ona nominalnie kwocie wykorzystanego kredytu, jak również nie są wskazane szczegółowe, obiektywne zasady jej określenia. Zgodnie z § 2 ust. 2 umowy, w dniu uruchomienia saldo wyrażane było w walucie do której indeksowany był kredyt według kursu kupna waluty do której indeksowany był kredyt, podanego w Tabeli kursów. Natomiast zgodnie z § 7 ust. 1 - Kredytobiorca zobowiązany był do spłaty kwoty kredytu w (...) w złotych polskich z zastosowaniem kursu sprzedaży (...) obowiązującego w dniu płatności raty kredytu, zgodnie z (...) Banku (...) S.A. Tymczasem Bank pozostawił sobie prawo do swobodnego określenia kwoty podlegającej zwrotowi przez kredytobiorcę, ponieważ łączący strony stosunek prawny nie precyzował w dostateczny sposób w jaki sposób kredytujący bank wyznacza kursy walut.

Opisane wyżej ukształtowanie stosunku zobowiązaniowego narusza jego istotę, gdyż wprowadza do stosunku zobowiązaniowego element nadrzędności jednej ze stron i podporządkowania drugiej strony, bez odwołania do jakichkolwiek obiektywnych kryteriów, zakreślających granice swobody jednej ze stron. Naruszenie istoty stosunku zobowiązaniowego oznacza przekroczenie granic swobody umów określonych w art. 353¹ k.c. i prowadzi do nieważności czynności prawnej jako sprzecznej z ustawą (art. 58 k.c.). Skutkiem uznania za niedozwolone postanowień umownych dotyczących indeksacji jest konieczność ich pominięcia przy ustalaniu treści stosunku prawnego wiążącego konsumenta.

Zdaniem Sądu Okręgowego, usunięcie z umowy klauzuli indeksacyjnej nie może prowadzić do tzw. odfrankowienia kredytu czyli przyjęcia, że umowa kredytu nadal obowiązuje jako umowa kredytu złotowego ale oprocentowanego według wskaźnika (...). Byłoby to niezgodne z prawem polskim i wspólnotowym. Ani art. 385 ¹§ 2 kc, ani art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 nie dają podstaw do tego, by związać strony jakimś innym stosunkiem prawnym, nie mieszczącym się w granicach pierwotnej woli stron. Powodowie jasno wskazywali iż domagają się uznania przedmiotowej umowy za nieważną oraz że znane są im możliwe tego konsekwencje.

Mając powyższe na względzie Sąd I instancji ustalił, że pomiędzy powodami M. N. i K. N. a Bankiem (...) S.A. w W. nie istnieje stosunek prawny wynikający z umowy kredytu numer KH/ (...) z dnia 29 listopada 2007r. z powodu nieważności umowy, co znalazło odzwierciedlenie w punkcie 1. wyroku.

Wobec przyjęcia, że umowa kredytowa łącząca strony była nieważna, Sąd uznał, iż roszczenie o zapłatę oceniać należało przez pryzmat konstrukcji bezpodstawnego wzbogacenia, uregulowanej w art. 405 i n. kc Wobec powyższego, Sąd Okręgowy zasądził od pozwanego Banku (...) S.A. w W. na rzecz powodów M. N. i K. N. łącznie kwotę 155.491,00 zł i 86.807,09 CHF które to kwoty zostały ustalone w oparciu o zaświadczenia wystawione przez pozwany Bank.

Odsetki zostały orzeczone od dnia 25 maja 2023 roku tj. daty wydania wyroku do dnia zapłaty.

Sąd I instancji nie uwzględnił zarzutu przedawnienia podniesionego przez pozwanego w zakresie roszczenia zapłaty, podnosząc, że termin przedawnienia roszczeń restytucyjnych konsumenta nie może się rozpocząć zanim dowiedział się on lub, rozsądnie rzecz ujmując, powinien dowiedzieć się o niedozwolonym charakterze postanowienia. Należy bowiem uznać, że dopiero wówczas mógł wezwać przedsiębiorcę do zwrotu świadczenia (por. art. 455 k.c.), tj. podjąć czynność, o której mowa w art. 120 § 1 k.c (Uchwała SN z 7.05.2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56).

O kosztach procesu orzeczono w oparciu o treść art. 100 zd. 2 k.p.c. obciążając nimi w całości pozwanego.

Nadto, w oparciu o art. 113 ust. 1 ustawy o kosztach w sprawach cywilnych Sąd nakazał pobrać od pozwanego na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Płocku kwotę 1.806,47 zł tytułem brakujących kosztów sądowych, stanowiącą różnicę pomiędzy należnym biegłemu wynagrodzeniem a zaliczkami wpłaconymi przez strony tj. 1500 + 1500 – 3.894,51 zł - 911,96 zł.

Powyższe orzeczenie zaskarżyły obie strony.

Powodowie zaskarżyli apelacją wyrok Sądu I instancji w części, tj. co do pkt 3. w zakresie oddalonej części żądania odsetkowego od zasądzonych w pkt 2. wyroku kwot 155.332,21 zł i 66.819,22 CHF od dnia 04.11.2020 r. do dnia 24.05.2023 r.; od kwoty 17.900,02 CHF od dnia 01.07.2021 r. do dnia 24.05.2023 r. oraz od kwot 158,79 zł i 2.087,85 CHF od dnia 16.12.2022 r. do dnia 24.05.2023 r., zarzucając:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego tj.:

a) art. 455 k.c. w zw. z art. 481 § 1 k.c. poprzez ich błędne zastosowanie i przyjęcie, że roszczenie o zwrot nienależnych świadczeń, spełnionych przez konsumenta na podstawie niedozwolonego postanowienia umownego w rozumieniu art. 385¹ § 1 k.c., staje się wymagalne dopiero w momencie daty wyrokowania, pomimo że pismo powodów z dnia 26.10.2020 r., zawierające reklamację co do kwoty 155.332,21 zł oraz kwoty 66.819,22 CHF uwzględnionych wyrokiem, należy uznać za wezwanie pozwanego w rozumieniu art. 455 k.c. do spełnienia świadczeń zasądzonych w pkt 2. zaskarżonego wyroku, na które to wezwanie pozwany udzielił odmownej odpowiedzi w dniu 03.11.2020 r., co oznacza, że pierwszym dniem opóźnienia pozwanego w zapłacie tych kwot był dzień 04.11.2020 r.; natomiast co do kwot 158,79 zł oraz 2.087,85 CHF za dzień naliczania odsetek ustawowych za opóźnienie należy uznać dzień 16.12.2022 r. tj. dzień następny po dniu doręczenia pisma rozszerzającego roszczenia strony powodowej. Co do kwoty 17.900,02 CHF za dzień naliczania odsetek ustawowych za opóźnienie należy uznać dzień następny po dniu doręczenia odpisu pozwu stronie pozwanej, tj. od dnia 01.07.2021 r.

b) art. 65 § 1 k.c. poprzez dokonanie błędnej wykładni oświadczeń woli powodów, zawartego w piśmie z dnia 26.10.2020 r., polegającej na przyjęciu, że z oświadczenia woli powodów zawartego w tym piśmie nie wynika aby powód był w pełni świadomy konsekwencji prawnych powołania się na abuzywny charakter postanowień umowy kredytu dotyczących indeksacji, podczas gdy powodowie zarówno w dacie reklamacji, jak i przez cały czas trwania postępowania przed Sądem I instancji powoływali się na abuzwyność kwestionowanych postanowień;

c) art. 385¹ § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 poprzez ich błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że obowiązek zwrotu przez przedsiębiorcę świadczenia spełnionego przez konsumenta na podstawie niedozwolonego postanowienia umownego, powstaje od dnia wyrokowania, gdyż do konsumenta należy decyzja, czy wyraża zgodę na eliminację z umowy niedozwolonych postanowień i do daty wyrokowania konsument może tę decyzję zmienić.

2. naruszenie przepisów prawa procesowego, tj:

a. art. 233 § 1 k.p.c., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na błędnym przyjęciu, że w chwili złożenia pisemnej reklamacji z dnia 26.10.2020 r., powód nie dysponował wyczerpującą informacją dotyczącą konsekwencji prawnych wynikających z powołania się na abuzywny charakter postanowień umowy kredytu dotyczących indeksacji.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wnieśli o zmianę zaskarżonego w pkt 2. wyroku poprzez zasądzenie od pozwanego łącznie na rzecz powodów odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 155.322,21 zł oraz 66.819,22 CHF począwszy od dnia 04.11.2020 r. do dnia 24.05.2023 r. oraz odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 158,79 zł i 2.087,85 CHF począwszy od dnia 16.12.2022 r. do dnia 24.05.2023 r.. a także zasądzenie od pozwanego łącznie na rzecz powodów odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 17.900,02 CHF od dnia następnego po dniu doręczenia odpisu pozwu stronie pozwanej tj. od dnia 01.07.2021 r. do dnia 24.05.2023 r.; zasądzenie od strony pozwanej łącznie na rzecz powodów zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w zapłacie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono do dnia zapłaty.

Pozwany zaskarżył apelacją wyrok Sądu I instancji w części, tj. w zakresie pkt 1., 2., 4. i 5. wyroku, zarzucając:

1. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na treść zaskarżonego rozstrzygnięcia, tj.:

a) art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z (...) k.p.c. poprzez nieprawidłową ocenę zeznań świadka K. G. złożonych na piśmie i stwierdzenie, że nie miały one istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, podczas gdy, jak świadek przekonująco wyjaśniła, opisany przez nią proces udzielania kredytu indeksowanego do (...) zawierał obowiązkowe elementy (m.in. informacja o ryzyku, przedstawienie oferty kredytu złotowego), których spełnianie Bank weryfikował, kontrolując swoich pracowników oraz przedstawicieli, który to proces został szczegółowo opisany, a jego przebieg znajduje potwierdzenie w dokumentacji kredytowej załączonej do odpowiedzi na pozew, tymczasem Powód nie wykazał w żaden sposób, że w jego przypadku miały miejsce jakiekolwiek odstępstwa od tej procedury, w szczególności nie może być uznany za wiarygodny w tym zakresie wyłącznie dowód z przesłuchania Powoda, który ma charakter akcesoryjny, co miało wpływ na rozstrzygnięcie ponieważ doprowadziło Sąd I instancji do nieprawidłowych ustaleń faktycznych opisanych poniżej, które doprowadziły Sąd I instancji przekonania o abuzywności spornych postanowień, a w oparciu o zarzut abuzywności Sąd stwierdził nieważność Umowy;

b) art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z 271¹ k.p.c. poprzez nieprawidłową ocenę zeznań świadka J. C. złożonych na piśmie i stwierdzenie, że nie miały one istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy podczas gdy, jak przekonująco wyjaśnił świadek, kredyt indeksowany do (...) ma charakter walutowy, Bank musiał rzeczywiście pozyskiwać (...) celem sfinansowania akcji kredytowej w (...), a kursy (...) publikowane w (...) miały charakter rynkowy, co miało wpływ na rozstrzygnięcie ponieważ doprowadziło Sąd I instancji do nieprawidłowych ustaleń faktycznych opisanych poniżej, które doprowadziły Sąd I instancji przekonania o abuzywności spornych postanowień, a między innymi w oparciu o zarzut abuzywności Sąd ustalił nieważność Umowy i zasądził zwrot rzekomo nienależnych świadczeń na rzecz Powoda;

c) naruszenie z art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 299 k.p.c., poprzez oparcie ustaleń faktycznych na zeznaniach Powoda w zakresie, w jakim były one niewiarygodne i sprzeczne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego oraz były sprzeczne z dokumentacją kredytową i innymi dokumentami zgromadzonymi w sprawie, co miało wpływ na rozstrzygnięcie, ponieważ doprowadziło Sąd I instancji do nieprawidłowych ustaleń faktycznych opisanych poniżej, które doprowadziły Sąd I instancji przekonania o abuzywności spornych postanowień, a między innymi w oparciu o zarzut abuzywności, Sąd I instancji stwierdził bezpodstawne wzbogacenie po stronie Pozwanego i zasądził zwrot rzekomo nienależnych świadczeń na rzecz Powoda;

d) art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z 278 § 1 k.p.c. poprzez nieprawidłową ocenę dowodu z opinii biegłego, brak nadania jej właściwego znaczenia i brak poczynienia na jej podstawie ustaleń faktycznych, podczas gdy sam Sąd doszedł do przekonania, że do rozpoznania niniejszej sprawy wymagane są wiadomości specjalne, a mimo tego nie oparł następnie swoich ustaleń na opinii biegłego dr hab. R. P., który w opinii wskazał m.in., że:

a) „Banki chcąc udzielić kredytu walutowego były zmuszone zaciągnąć równoważnie zobowiązanie w takie samej kwocie i walucie na jaką udzielono kredytu. Nie ma znaczenia to, że klient na swoje konto otrzymał złotówki, po prostu Bank wcześniej je wymieniał u innych instytucji (np. NBP) na PLN po obecnie panującym kursie (...)/PKN. Kurs NBP nie jest jednak wyznacznikiem, gdyż know-how banku jest dokładnie po jakich kursach i z jakimi podmiotami dochodziło do transakcji na rynku międzybankowym. Mogły zawierać zobowiązania na rynku FOREXpo kursie (...), który jest płynny i stale zmienia swoje wartości w zależności od popytu czy też sytuacji gospodarczo-ekonomicznej na rynku." (str. 13 opinii biegłego dr hab. R. P.), co potwierdza walutowy charakter kredytu udzielonego Powodowi oraz fakt ponoszenia przez Bank ryzyka w związku z wahaniami kursów;

b) „Ryzyko związane z kredytami hipotecznymi pojawia się zarówno po stronie kredytodawcy, jak i kredytobiorcy." (str. 14 opinii biegłego dr hab. R. P.);

c) ,, Współczynnik korelacji jest miarą współzależności dwóch lub więcej zmiennych. Z powyższej tabeli wynika, że kurs kupna oraz sprzedaży (...) Banku (...) jest w ponad 99% skorelowany dodatnio z kursem kupna oraz sprzedaży (...) Narodowego Banku Polskiego. Na podstawie powyższej tabeli można jednoznacznie stwierdzić, że kurs jest zbieżny z rynkiem." (str. 19 opinii biegłego dr hab. R. P.);

co miało wpływ na rozstrzygnięcie ponieważ doprowadziło Sąd I instancji do nieprawidłowych ustaleń faktycznych opisanych poniżej, które Sąd ustalił samodzielnie i błędnie, a na których oparte jest uzasadnienie Wyroku, w tym w szczególności w zakresie:

■

walutowego charakteru kredytu;

■

ustalenia zasad finansowania, uruchamiania i spłaty kredytu indeksowanego, uzasadniającego stosowanie kursu kupna i kursu sprzedaży walut;

■

rozkładu ryzyka stron umowy kredytu indeksowanego i ponoszenia takiego ryzyka także przez Bank;

■

rynkowego charakteru kursu (...) w (...) Banku oraz braku arbitralności przy ustalaniu kursu (...), metod ustalania kursu (...) w stosunku do PLN przez Bank

czy ryzyka związanego z wahaniami kursu (...) i wpływu tej okoliczności na wysokość salda kredytu oraz skali możliwego do przewidzenia w dacie zawarcia Umowy ryzyka kursowego,

a które doprowadziły Sąd I instancji przekonania o abuzywności spornych postanowień, a między innymi w oparciu o zarzut abuzywności Sąd ustalił nieważność Umowy i zasądził zwrot rzekomo nienależnych świadczeń na rzecz Powoda;

e) art. 227 k.p.c. w zw. z 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 327¹ § 1 k.p.c., poprzez błędną ocenę części dowodów z dokumentów, brak nadania im właściwego znaczenia i niepoczynienie na ich podstawie ustaleń faktycznych, co w szczególności dotyczy następujących dokumentów:

DOKUMENTY W FORMIE PAPIEROWEJ:

■

Aneks nr (...) do Umowy podpisany w dniu 26 marca 2013 roku - dowód załączony do pozwu;

■

Regulamin Kredytowania Osób Fizycznych w ramach usług (...) w Banku (...) S.A. - wersja obowiązująca w dniu zawarcia Umowy (R21) - dowód załączony do pozwu oraz wersja zaktualizowana (R31.8);

■

Cennik Kredyt Hipoteczny/Pożyczka Hipoteczna - obowiązujący od dnia 1 października 2007 roku oraz od dnia 1 czerwca 2009 roku;

■

Pełnomocnictwo stanowiące załącznik nr 3 do Umowy;

■

Wniosek o kredyt hipoteczny z dnia 13 listopada 2007 roku;

■

Parametry wejściowe symulacji z dnia 29 listopada 2007 roku;

■

Wstępna ocena zdolności kredytowej z dnia 29 listopada 2007 roku;

■

Wniosek o zmianę warunków kredytu z dnia 6 marca 2013 roku;

■

Informacja dla Wnioskodawców ubiegających się o produkty hipoteczne indeksowane kursem waluty obcej, oparte na zmiennej stopie procentowej;

■

Dyspozycja wypłaty środków z kredytu - wypłacono w dniu 5 grudnia 2007 roku, w dniu 3 marca 2008 roku oraz w dniu 16 lipca 2008 roku;

■

Dokument „Podejmowanie decyzji" z dnia 29 listopada 2007 roku wraz z Opinią Departamentu (...) Produktów B. (...);

■

Opinia prawna prof. dr hab. Ł. B. w przedmiocie określenia warunków i wymogów informowania spoczywających na sądach powszechnych wobec konsumentów-kredytobiorców kredytów indeksowanych do waluty obcej (frank szwajcarski);

DOKUMENTY NA PŁYCIE CD:

■

Opinia prof. dr hab. K. J. „Opinia na temat sposobu ustalania rynkowego kursu walutowego";

■

Opinia (...) firmy (...) „Ekspertyza dotycząca walutowych kredytów hipotecznych indeksowanych do (...)/PLN";

■

Z. opinia biegłego sądowego Sądu Okręgowego w Warszawie z zakresu bankowości i finansów z dnia 30 maja 2016 roku, złożona w sprawie prowadzonej przez Sąd Rejonowy dla Warszawy - Mokotowa w W.;

■

Przykładowe zestawienie walut w różnych bankach w okresie 2008 - 2014;

■

„Informacja w zakresie skutków projektu ustawy o sposobach przywrócenia równości stron niektórych umów kredytu i umów pożyczki. Wpływ na instytucje kredytowe", Urząd Komisji Nadzoru Finansowego, W., 2016;

■

„Ocena wpływu na sytuację sektora bankowego i polskiej gospodarki propozycji przewalutowania kredytów mieszkaniowych udzielonych w (...) na PLN według kursu z dnia udzielenia kredytu", Urząd Komisji Nadzoru Finansowego, W. 2013;

■

„Raport UOKiK dotyczący spreadów", wrzesień 2009;

■

„Biała księga kredytów frankowych w Polsce" opracowana przez (...) Banków (...) w marcu 2015 roku;

■

(...) Banku (...) S.A. za okres 12 miesięcy zakończony 31 grudnia 2013 roku;

■

Opinia i Raport Niezależnego (...) za rok obrotowy kończący się 31 grudnia 2013 roku;

■

(...) Banku (...) S.A. za okres 12 miesięcy zakończony 31 grudnia 2014 roku;

■

Opinia i Raport Niezależnego (...) za rok obrotowy kończący się 31 grudnia 2014 roku;

■

Stanowisko Pierwszego Prezesa SN / Biura Studiów i Analiz SN z dnia 6 września 2016 roku;

■

Wydruki ze strony NBP z listą podmiotów pełniących funkcję Dealera (...) Pieniężnego w latach 2009-2016;

■

Opinia prawna prof. UW dr hab. M. K. w sprawie konsekwencji uznania za niedozwolone postanowień umów kredytowych, przewidujących zastosowanie kursu kupna (...) z tabeli banku do przeliczenia wypłaconego kredytobiorcy kapitału kredytu oraz kursu sprzedaży (...) z tabeli banku do przeliczenia dokonywanych przez kredytobiorcę spłat kredytu;

(dowody załączone do odpowiedzi na pozew), mimo iż mają one znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, ponieważ dowodzą, że Bank nie mógł dowolnie kształtować publikowanych kursów (...)/PLN oraz w przedmiotowej sprawie nie doszło do spełnienia przesłanki braku zgodności z dobrymi obyczajami, a także nie doszło do spełnienia przesłanki rażącego naruszenia interesu konsumenta, co z powołanych dokumentów wynika, a do czego Sąd I instancji się nie odniósł. Naruszenie to miało wpływ na rozstrzygnięcie, ponieważ między innymi w oparciu o zarzut abuzywności Sąd stwierdził nieważność Umowy i zasądził zwrot rzekomo nienależnych świadczeń na rzecz Powoda;

f) art. 233 § 1 k.p.c. przez dokonanie sprzecznej z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów, pozbawionej wszechstronnego i obiektywnego rozważenia całości materiału dowodowego i wyciągnięcie na tej wadliwej podstawie bezpodstawnych i niezgodnych z rzeczywistym stanem faktycznym wniosków leżących u podstaw Wyroku, w szczególności przez:

1. bezpodstawne przyjęcie, że Bank miał możliwość dowolnego, arbitralnego ustalania poziomu publikowanych kursów walutowych, podczas gdy:

■ Umowa zawiera odesłanie do Tabeli Kursów Walut Obcych, publikowanej przez Bank, która z definicji musi zawierać kursy na poziomie rynkowym. Stosunek prawny pomiędzy stronami (którego treść wyznacza nie tylko literalna treść Umowy), na dzień zawarcia Umowy, przewidywał obowiązek ustalania kursów na poziomie rynkowym, a jego treść wykluczała dowolność ustalania kursów przez Pozwanego. Podkreślić należy przede wszystkim, że samo odesłanie do tabeli kursowej publikowanej przez bank, przedsiębiorcę działającego na rynku regulowanym, publikującego kursy w oparciu o normę ustawową (art. 111 ust. 1 pkt. 4 Prawa Bankowego), podlegającego (również w zakresie publikowania kursów walut) nadzorowi Komisji Nadzoru Finansowego), eliminuje możliwość dowolnego ustalania kursów na potrzeby wykonania Umowy. Niezależnie od powyższego, § 8 ust. 3 zmienionego Regulaminu przewidywał przesłanki ustalania kursów walut przez Bank (dowód załączony do odpowiedzi na pozew - Regulamin w wersji R31.8). Pozwany podkreśla, że wykazana przez Pozwanego okoliczność braku dowolności Banku w zakresie publikowania kursów walut, stanowi dowód przemawiający za tezą, że Bank, w świetle kwestionowanych postanowień Umowy, odsyłających to publikowanej na podstawie określonych przepisów prawa, ustalonych zwyczajów oraz zasad kontrolowanych przez Komisję Nadzoru Finansowego, nie mógł ustalać świadczeń Powoda w sposób dowolny, a Umowa przewidywała mechanizm ustalenia wysokości świadczeń w przyszłości;

■

kursy publikowane w (...) nie były ustalane w sposób dowolny - kursy publikowane w (...) ustalane były w oparciu o obiektywne, niezależne od Banku dane (m.in. system T. R.);

■

kursy publikowane w (...) nie odbiegały od kursów (...) stosowanych przez inne banki komercyjne, prowadzące działalność konkurencyjną, działające na tożsamym rynku;

■

Bank posiadał i nadal posiada status Dealera (...) Pieniężnego, co oznacza, że to na podstawie kwotowań kursów Banku swoje kursy ustalał Narodowy Bank Polski;

■

metodologia ustalania kursu średniego przez Narodowy Bank Polski jest analogiczna do metodologii stosowanej przez Bank przy ustalaniu kursów (...) publikowanych w (...);

■

zapis § 8 ust. 3 Regulaminu w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 października 2011 roku przewiduje formalne ograniczenie - możliwe odchylenie o wartości nie wyższej niż 10%;

■

Powód od momentu zawarcia Umowy miał możliwość dokonywania spłaty kredytu bezpośrednio w (...) (została ona przewidziana w § 8 ust. 4 Regulaminu obowiązującego w dacie zawarcia Umowy);

ii. bezpodstawne przyjęcie, że Bank nie pouczył Powoda w należyty sposób o związanych z Umową ryzykach, w szczególności, że „pracownik banku nie poinformował również klientów, że wpłacane raty będą przeliczane zgodnie z kursem stosowanym przez bank, a nie kursem średnim; dodatkowo zapewniał o stabilności kursu (...), nie zaprezentował symulacji, nie wyjaśnił istoty zmian kursowych, tabeli kursowej, klauzul indeksacyjnych, dwóch różnych kursach, pojęcia „spreadu", nie poinformował o saldzie zadłużenia" (str. 6 pliku zawierającego pisemne uzasadnienie), podczas gdy:

■ informacje o ryzyku kursowym były Powodowi przekazywane dwutorowo:

i. w formie pisemnej m.in. w § 2 ust. 2, § 5 ust. 3 Umowy oraz (...) o Ryzyku Kursowym, w których Powodowi zaprezentowano przykład wpływu wahań kursowych i zmiennej stopy procentowej na wysokość raty kredytu, informując go o wpływie wahań kursowych zarówno na wysokość salda zadłużenia, jak i rat kredytu;

ii. w formie rozmów z pracownikiem Banku, podczas których Powodowi zaprezentowano symulacje poziomu rat kredytu oraz poziomu kursów z poprzednich lat, jak również udzielano mu informacji na temat Tabeli Kursów Walut Obcych Banku i spreadu- a były to informacje wyczerpujące;

■

dokumentacja kredytowa zawiera oświadczenia Powoda złożone po przedstawieniu stosownych materiałów i pouczeń, a sama treść tych oświadczeń wskazuje na ryzyka związane z Umową, w szczególności ryzyko kursowe (por. parametry wejściowe symulacji i Informacja o Ryzyku Kursowym), a udzielanie szczegółowych pouczeń było obowiązkiem pracowników i przedstawicieli (pośredników) Banku, co przekazywano im na szkoleniach;

■

w § 2 ust. 2 Umowy wskazano wprost, że: „zmiany kursów walut w trakcie okresu kredytowania majq wpływ na wysokość kwoty zaciągniętego kredytu oraz raty kapitałowo - odsetkowej"-,

■

w (...) o Ryzyku Kursowym" wskazano wprost, że „występowanie ryzyka kursowego sprawia, że zarówno rata spłaty, jak i wysokość zadłużenia tytułem zaciągniętego kredytu przeliczona na PLN na dany dzień podlega ciągłym wahaniom, w zależności od kursu waluty" (podkreślenia własne aut. pisma);

■

Powódka w dacie składania wniosku kredytowego posiadała wykształcenie wyższe o profilu ekonomicznym, co świadczy o jej ponadprzeciętnej wiedzy w zakresie struktur ekonomicznych oraz wystarczającej świadomości w zakresie konsekwencji zaciągnięcia kredytu indeksowanego do (...);

■

Powódka w dacie składania wniosku kredytowego posiadała kredyt w (...) w innym banku (zob. wniosek kredytowy - str. 3), co świadczy o jej ponadprzeciętnej wiedzy w zakresie struktur ekonomicznych oraz wystarczającej świadomości w zakresie konsekwencji zaciągnięcia kredytu indeksowanego do (...);

■

świadomość zmienności kursów walut obcych oraz ich nieprzewidywalności jest uważana w polskim społeczeństwie za wiedzę powszechnie znaną, co znajduje potwierdzenie w ugruntowanej linii orzeczniczej;

■

informacje udzielone Powodowi były zgodne z treścią Rekomendacji S Komisji Nadzoru Finansowego, w szczególności Bank poinformował Powoda o potencjalnym wzroście wysokości raty kredytu przy założeniu, że kapitał wzrósłby o 10,90% oraz przy założeniu wzrostu kursu (...) o wartość z 12 miesięcy poprzedzających symulację (zob. parametry wejściowe symulacji);

■

w dacie zawarcia Umowy nie obowiązywał żaden bezwzględnie obowiązujący przepis prawa, który nakładałby na Bank obowiązki informacyjne w tym zakresie;

■

fakt informowania Kredytobiorców o ryzyku kursowym w ramach standardowej procedury udzielania kredytu potwierdzają zeznania świadka K. G. złożone na piśmie (pytania 25 i nast. zadane przez pełnomocnika Pozwanego);

(...). bezpodstawne przyjęcie, że sporne klauzule nie podlegały indywidualnym negocjacjom, podczas gdy:

" Umowa stanowiła odzwierciedlenie wniosku kredytowego złożonego przez Powoda, który wypełniając go i wskazując kwotę kredytu, jednocześnie zawnioskował o kwotę w PLN oraz zaznaczył jako walutę kredytu (...) co oznacza, po pierwsze, że negocjowano z pewnością co najmniej te parametry kredytu, jak również, że to z warunków zawnioskowanych przez Powoda (kwota w PLN - kredyt w (...)) wynikała konieczność wprowadzenia mechanizmu indeksacji do Umowy;

■

Powód od momentu zawarcia Umowy miał możliwość dokonywania spłaty kredytu bezpośrednio w (...) (została ona przewidziana wprost w Regulaminie obowiązującym w dacie zawarcia Umowy - § 8 ust. 4 Regulaminu);

■

jak zeznała świadek K. G. w zeznaniach złożonych na piśmie, w banku nie obowiązywał żaden formalny zakaz negocjowania postanowień umowy i klienci mogli negocjować treść umowy w pełnym zakresie (pytanie 35 i nast. zadane przez pełnomocnika Pozwanego);

■

możliwe było zawarcie Umowy bez spornych postanowień, Powód miał zdolność kredytową dla zaciągnięcia zobowiązania w PLN (tj. bez klauzul indeksacyjnych) i zaproponowano mu taki kredyt (por. parametry wejściowe symulacji i Informację o Ryzyku Kursowym);

■

rzeczywisty wpływ Powoda wyrażał się w szczególności w wyborze dnia uruchomienia kredytu, co było równoznaczne z wyborem kursu zastosowanego do przeliczeń (por. § 3 ust. 4-7 Umowy),

co miało wpływ na rozstrzygnięcie, ponieważ doprowadziło Sąd I instancji do bezpodstawnego wniosku, że sporne klauzule nie były indywidualnie uzgodnione oraz sprzeczne z dobrymi obyczajami i rażąco naruszające interes Powoda, w konsekwencji były abuzywne, a w oparciu o zarzut abuzywności Sąd stwierdził nieważność Umowy i zasądził zwrot rzekomo nienależnych świadczeń na rzecz Powoda;

g) art. 316 § 1 k.p.c. poprzez niewzięcie pod uwagę stanu prawnego obowiązującego na dzień zamknięcia rozprawy, a co za tym idzie - niezastosowanie przepisu dyspozytywnego w postaci art. 358 § 2 k.c., podczas gdy:

■

zastosowanie tego przepisu było obowiązkiem Sądu i pozwoliłoby Sądowi I instancji zastosować art. 358 § 2 k.c. i utrzymać umowę w mocy oraz rozliczyć ją w oparciu o uczciwy dla obu stron kurs średni NBP;

■

przy rozstrzyganiu o zgodności Umowy z ustawą, wziąć należy pod uwagę treść art. 69 ust. 1 i 2 Prawa bankowego w brzmieniu z dnia zamknięcia rozprawy, a nie jedynie zawarcia Umowy, jak to niezasadnie poczynił Sąd I instancji;

■

przy rozstrzyganiu o zasadności zwrotu spłaconych przez Powoda rat, można zastosować art. 358 § 2 k.c. w brzmieniu aktualnym na dzień zamknięcia rozprawy, (tj. z uwzględnieniem nowelizacji zmieniającej art. 358 § 2 k.c., która weszła w życie 24 stycznia 2009 roku, przewidującej oparcie przeliczeń wartości świadczeń w oparciu o kurs średni NBP), co miało wpływ na rozstrzygnięcie, ponieważ gdyby Sąd zastosował wskazany przepis postępowania, nie ustaliłby nieważności Umowy;

co miało wpływ na rozstrzygnięcie, ponieważ gdyby Sąd zastosował wskazany przepis postępowania, nie stwierdziłby nieważności Umowy i nie uwzględniłby roszczenia Powoda o zapłatę i o ustalenie;

2. naruszeniu przepisów prawa materialnego, a to:

W ZAKRESIE STWIERDZENIA NIEWAŻNOŚCI Z UWAGI NA SPRZECZNOŚĆ Z USTAWĄ LUB ZASADAMI WSPÓŁŻYCIA SPOŁECZNEGO:

a) art. 111 ust. 1 pkt. 4 Prawa bankowego w zw. z art. 56 k.c., w zw. z art. 69 ust. 2 pkt 4a i ust. 3 Prawa bankowego w zw. z art. 4 ustawy z dnia 29 lipca 2011 roku zmieniająca ustawę Prawo bankowe (Dz.U.2011, nr 165, poz. 984, dalej jako „ustawa antyspreadowa"), poprzez ich niezastosowanie i ocenę, że Bank rzekomo mógł dowolnie ustalać kursy walut stosowane do przeliczeń, czego skutkiem miałaby być nieważność Umowy, podczas gdy samo odesłanie do konkretnych kursów publikowanych przez bank, skutkuje koniecznością stwierdzenia, że treść stosunku prawnego pomiędzy stronami eliminuje możliwość stosowania dowolnie ustalonych kursów, a ponadto, stosownie do ustawy antyspreadowej, nawet gdyby strony nie ustaliły mechanizmu wyznaczania wysokości świadczeń wystarczająco precyzyjnie, czemu Pozwany zaprzecza, skutkiem tego winno być uzupełnienie stosunku prawnego zgodnie z postanowieniami ustawy antyspreadowej, ale nie nieważność mechanizmu indeksacji kredytu, a tym bardziej nie nieważność Umowy;

b) art. 353¹ k.c. w zw. z art. 69 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku - Prawo bankowe t.j. Dz.U. 2016 poz. 1988, dalej jako „Prawo bankowe"), poprzez ich nieprawidłową wykładnię i w konsekwencji stwierdzenie sprzeczności postanowień Umowy regulujących indeksację z naturą stosunku prawnego;

c) art. 358¹ § 2 k.c., poprzez jego błędną wykładnię i stwierdzenie, że celem klauzul indeksacyjnych powinno być wyłącznie dostosowanie wartości świadczenia do zmian w sile nabywczej pieniądza i urealnieniu wartości świadczenia, podczas gdy cel zastosowania klauzul indeksacyjnych może być dowolny, w granicach swobody umów, a niezależnie od tego, klauzule indeksacyjne w Umowie służyły dostosowaniu wartości świadczenia do zmiany w sile nabywczej pieniądza - tj. waluty polskiej w stosunku do waluty szwajcarskiej;

d) art. 353¹k.c. poprzez jego błędną wykładnię i stwierdzenie, że Umowa sprzeciwia się zasadom współżycia społecznego (zasadom uczciwego obrotu), a w konsekwencji stwierdzenie jej nieważności;

e) art. 58 § 1 k.c. poprzez jego niezasadne zastosowanie i stwierdzenie, że Umowa stanowiła czynność prawną sprzeczną z ustawą, a w konsekwencji stwierdzenie jej nieważności;

f) art. 58 § 2 k.c. poprzez jego niezasadne zastosowanie i stwierdzenie, że Umowa stanowiła czynność prawną sprzeczną z zasadami współżycia społecznego, a w konsekwencji stwierdzenie jej nieważności;

g) z ostrożności procesowej, w razie nieuwzględnienia zarzutów jak powyżej, zarzucam naruszenie art. 58 § 3 k.c. w zw. z art. 58 § 1 i 2 k.c. in fine, poprzez ich błędne zastosowanie (względnie niezastosowanie, w zakresie wskazanych tam wyjątków) i niezasadne stwierdzenie, że bez omówionych w dotychczasowych rozważaniach postanowień o umożliwieniu nieważność części czynności prawnej (klauzul indeksacyjnych w zakresie, w jakim odsyłają do Tabeli Kursów Walut Obcych Pozwanego Banku), skutkuje nieważnością całej Umowy, pomimo, że bez spornych postanowień Umowa i tak zostałaby zawarta, kwestia konkretnie wykorzystywanej Tabeli Kursowej miała znaczenie wtórne, drugorzędne, wobec zgodnego celu stron Umowy, jakim było zawarcie umowy kredytu hipotecznego indeksowanego do (...), a ponadto istnieje dyspozytywny przepis ustawy przewidujący skutek braku uregulowania pomiędzy stronami sposobu określania wartości waluty (kursu), tj. w szczególności art. 358 § 2 k.c. w brzmieniu aktualnym na dzień zamknięcia rozprawy;

W ZAKRESIE STWIERDZENIA NIEWAŻNOŚCI Z UWAGI NA BEZSKUTECZNOŚĆ KLAUZUL INDEKSACYJNYCH:

h) art. 385¹ § 1 w zw. z § 3 k.c. przez błędną wykładnię art. 385¹ § 1 k.c. i niezastosowanie art. 385¹ § 3 k.c., i w konsekwencji bezpodstawne przyjęcie, że sporne klauzule nie były indywidualnie uzgodnione, podczas gdy Powód miał rzeczywisty wpływ na te postanowienia, w rozumieniu art. 385¹ § 3 k.c.;

i) art. 385¹ § 1 k.c. poprzez jego błędną wykładnię i bezpodstawne przyjęcie, że sporne postanowienia spełniają przesłanki abuzywności, w szczególności że są (1) niejednoznaczne (2) sprzeczne z dobrymi obyczajami i (3) rażąco naruszają interes konsumenta;

j) art. 385¹ § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i stwierdzenie abuzywności spornych klauzul oraz konieczności uznania ich za niewiążące, podczas gdy sporne klauzule w kwestionowanym brzmieniu zostały już wyeliminowane ze stosunku prawnego pomiędzy stronami, zgodną wolą stron, poprzez podpisanie stosownego Aneksu nr (...) do Umowy;

k) art. 385¹ § 2 k.c. poprzez jego niezastosowanie i bezpodstawne przyjęcie, że z powodu wyeliminowania z treści Umowy klauzul indeksacyjnych, Umowa ta jest nieważna, podczas gdy nawet, gdyby stwierdzić bezskuteczność spornych klauzul, Umowa powinna obowiązywać w pozostałym zakresie;

W ZAKRESIE CAŁOŚCI UZASADNIENIA WYROKU:

l) art. 65 § 1 i 2 k.c. wzw. z art. 56 k.c. poprzez jego niezastosowanie i ocenę oświadczeń woli złożonych przez strony Umowy wyłącznie na podstawie literalnego brzmienia postanowień Umowy, bez wzięcia pod uwagę okoliczności, w których zostały złożone, zasad współżycia społecznego oraz ustalonych zwyczajów, jak również oparcie się na dosłownym brzmieniu Umowy, bez uwzględnienia zgodnego zamiaru stron i celu

Umowy, a w konsekwencji nieprawidłowe ustalenie, że Umowa przewidywała możliwość dowolnego ustalania kursów na potrzeby wyliczenia wysokości rat kredytowych przez Bank;

m) art. 69 ustawy - Prawo bankowe oraz art. 385¹ § 2 k.c. w zw. z art. 58 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 358 § 2 k.c. (wg stanu prawnego z dnia 24 stycznia 2009 roku) w zw. z art. 3 k.c. oraz w zw. z art. 6 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG w zw. z art. 353¹ k.c. oraz w zw. z art. 65 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 5 k.c. w zw. z art. 4 ustawy antyspreadowej poprzez błędne ustalenie nieważności Umowy, podczas gdy:

■

sporny kredyt jest szczególnym rodzajem kredytu walutowego, tj. kredytem indeksowanym, w którym Bank faktycznie udostępnia kredytobiorcom ustaloną kwotę kredytu w (...) (a wypłaca równowartość tej kwoty w PLN wyłącznie na życzenie Kredytobiorcy z uwagi na walutę kredytowanego celu), saldo kredytu określa się w (...), podobnie jak wysokość rat i którego saldo i poszczególne raty spłaty są wyrażone we franku szwajcarskim i w tej walucie są spłacane, co jest istotą kredytu indeksowanego walutą obcą, czyli rodzaju kredytu powszechnie znanego i stosowanego w ten sam sposób od wielu lat w obrocie bankowym oraz wprost przewidzianym przepisami prawa (w tzw. ustawie antyspreadowej);

■

sposób zastosowania przez Bank mechanizmu indeksacji polegający na stosowaniu w tym celu dwóch różnych kursów (...) był w pełni uzasadniony; stosowanie kursu kupna (...) do przeliczenia salda kredytu po jego uruchomieniu oraz kursu sprzedaży (...) do przeliczenia wartości poszczególnych rat spłaty kredytu uzasadnione jest faktem, że w przypadku obu tych czynności dochodzi do wymiany waluty (transakcji przewalutowania), odpowiednio odkupienia przez Bank (...) od Powoda w momencie uruchomienia kredytu oraz sprzedaży (...) Powodowi w momencie spłaty rat kredytu z rachunku bankowego Powoda;

■

nawet przy najbardziej niekorzystnej dla Banku interpretacji prawa i faktów istnieje możliwość zastąpienia spornych zapisów przepisami prawa dyspozytywnego tj. odniesieniem świadczeń do kursu rynkowego (w ramach którego faktycznie Umowa była zawarta i wykonywana), ewentualnie do kursu średniego NBP z dat uruchomienia kredytu oraz z dat poszczególnych płatności rat spłaty kredytu;

■

Sąd powinien stosować prawo, a nie je tworzyć - tej fundamentalnej zasadzie przeczy dyskrecjonalne stwierdzenie przez Sąd nieważności Umowy z 2007 roku, tylko dlatego, że Powód wiele lat później złożył określone oświadczenie co do swoich aktualnych potrzeb, ocen i możliwości finansowych co nastąpiło z całkowitym pominięciem wykładni płynącej z zamiaru strony w dacie zawarcia Umowy, jego woli w dacie zawarcia Umowy, sensu Umowy, sytuacji majątkowej Powoda w dacie zawarcia Umowy oraz zakazu nadużywania praw podmiotowych i zasad współżycia społecznego;

■

Sąd stosując sankcję nieważności naruszył zasadę proporcjonalności oraz zasadę utrzymania umowy w mocy, które są jednymi z podstawowych zasad prawa cywilnego;

■

Sąd zaniechał kompleksowego rozważenia czy orzeczenie, którego podstawą jest uznanie Umowy za nieważną w całości, nie narusza zasad współżycia społecznego, w szczególności zasady słuszności i pewności obrotu gospodarczego poprzez zaniechanie rozważenia konsekwencji stwierdzenia nieważności Umowy, a także konsekwencji, które unieważnienie tego typu umów może nieść dla pozostałych kredytobiorców (zarówno posiadających kredyty zlotowe, jak i walutowe) oraz innych klientów Banku (zwłaszcza posiadających depozyty), a w konsekwencji dla całej gospodarki w Polsce oraz płynności i stabilności systemu bankowego, co jest szeroko komentowane w orzecznictwie polskim i unijnym, a także w raportach publikowanych przez Komisję Nadzoru Finansowego. Orzeczenie Sądu I instancji uwzględnia jedynie interes Powoda określony przez jego pełnomocnika, bez analizy skutków takiego rozstrzygnięcia dla ogółu społeczeństwa, należy bowiem mieć na względzie, że każdy kredyt ma swoje odzwierciedlenie w depozytach ustanowionych w bankach przez osoby trzecie;

n) art. 65 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 354 § 1 k.c. poprzez ich niezastosowanie i przyjęcie, że, po ewentualnym stwierdzeniu rzekomej abuzywności spornych klauzul, cała Umowa jest nieważna, podczas gdy okoliczności, w których złożone zostały oświadczenia woli stron, zasady współżycia społecznego oraz ustalone zwyczaje pozwalają na wykonanie Umowy również po usunięciu z niej odwołań do Tabeli Kursów Walut Obcych ( (...)) Banku - zobowiązania powinny zostać przeliczone po aktualnym na dzień danej operacji finansowej, rynkowym kursie (...)/PLN;

o) art. 56 k.c. poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, że, po ewentualnym stwierdzeniu rzekomej abuzywności spornych klauzul, cała Umowa jest nieważna, podczas gdy art. 56 k.c. stanowi właściwy przepis dyspozytywny, przewidując, że czynność prawna wywołuje skutki w niej wyrażony oraz wynikające z ustawy, z zasad współżycia społecznego i z ustalonych zwyczajów. Zatem zobowiązanie powinno zostać przeliczone po wynikającym z zasad współżycia społecznego i ustalonych zwyczajów, aktualnym na dzień przeliczenia, rynkowym kursie kupna (...) (takim jak konkretny kurs wskazany w (...) na daną historyczną datę);

p) art. 69 ust. 2 pkt 4a i ust. 3 Prawa bankowego w zw. z art. 4 ustawy z dnia 29 lipca 2011 r. zmieniająca ustawę Prawo bankowe (Dz.U.2011, nr 165, poz. 984, dalej jako „ustawa antyspreadowa") poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, że, po ewentualnym stwierdzeniu rzekomej abuzywności spornych klauzul, cała Umowa jest nieważna;

q) z ostrożności procesowej - naruszenie art. 358 § 2 k.c. w brzmieniu aktualnym na dzień zamknięcia rozprawy, poprzez jego niezastosowanie przy rozstrzyganiu o skutkach rzekomej abuzywności spornych klauzul, podczas gdy możliwe jest zastosowanie na tej podstawie do przeliczeń kursu średniego NBP, po wyeliminowaniu z Umowy odesłania do kursów publikowanych w Tabeli Kursów Walut Obcych Pozwanego Banku;

r) z ostrożności procesowej - naruszenie art. 41 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 roku - Prawo wekslowe (obecnie tekst jednolity Dz. U. z 2016 r., poz.160), niezastosowanie przy rozstrzyganiu o skutkach rzekomej abuzywności spornych klauzul, podczas gdy możliwe jest zastosowanie analogii do przepisów Prawa wekslowego i zastosowanie na tej podstawie do przeliczeń kursu średniego NBP, po wyeliminowaniu z Umowy odesłania do kursów publikowanych w Tabeli Kursów Walut Obcych Pozwanego Banku;

s) z ostrożności procesowej, wskazuję na naruszenie art. 24 ust. 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku o Narodowym Banku Polskim (obecny tekst jednolity Dz.U. z 2020 roku, poz. 2027, dalej jako „ustawa o NBP") poprzez jego niezastosowanie przy rozstrzyganiu o skutkach rzekomej abuzywności spornych klauzul, podczas gdy możliwe jest na tej podstawie zastosowanie kursu średniego NBP do przeliczeń opisanych w Umowie, po wyeliminowaniu z Umowy odesłania do kursów publikowanych w Tabeli Kursów Walut Obcych Pozwanego Banku;

t) art. 189 k.p.c. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na niezasadnym przyjęciu, Powód posiada interes prawny w ustaleniu nieważności Umowy, podczas gdy, spór prawny pomiędzy stronami jednoznacznie rozstrzyga rozpoznanie roszczenia o zapłatę - co przesądza o braku interesu prawnego po stronie powodowej;

u) art. 405 k.c. i art. 410 § 2 k.c. przez ich bezpodstawne zastosowanie, ewentualnie art. 409 k.c. przez jego niezastosowanie i stwierdzenie, że Bank bezpodstawnie wzbogacił się kosztem Powoda (co nie miało miejsca), jak również nie wzięcie pod uwagę, że Bank uzyskane kwoty zużył (w całości, a co najmniej w części, w jakiej służyły one pokryciu kosztów pozyskania kapitału przez Bank - tj. w zakresie rat kapitałowych oraz rat odsetkowych w części, w jakiej odpowiadały stawce bazowej LIBOR 3M dla (...));

v) art. 118 k.c. w zw. z art. 120 k.c. poprzez ich wadliwą wykładnię i zastosowanie oraz przyjęcie, że raty kredytu oraz pozostałe opłaty, płacone przez Powoda, którym odpowiada zasądzona kwota (Sąd I instancji uznał, że Powód ma prawo do zwrócenia mu całości spłaconych przez niego rat kredytu) rzekomo nie stanowią świadczeń okresowych i nie podlegają 3-letniemu terminowi przedawnienia, jak to podnosił Pozwany zgłaszając zarzut przedawnienia;

w) z daleko posuniętej ostrożności procesowej, wyłącznie w razie nieuwzględnienia żadnego innego zarzutu naruszenia prawa materialnego, skutkującego zmianą wyroku w zakresie zasądzonej kwoty głównej - zarzut naruszenia art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 410 § 1 i 2 k.c. i art. 411 pkt. 2 i 4 k.c. poprzez ich niezastosowanie w zakresie przedstawionej wykładni, tj. zasądzenia dochodzonego roszczenia o zapłatę w całości, pomimo, że zasądzona suma powinna zostać pomniejszona o wartość wypłaconego kapitału, w zakresie w jakim nie został on spłacony ratami nieobjętymi pozwem. Okoliczność ta potwierdza, że nawet w przypadku przyjęcia najmniej korzystnej dla Pozwanego interpretacji stanu faktycznego i interpretacji przepisów, przedstawionej w uzasadnieniu Wyroku, zupełnie niezasadne w świetle rozważań Sądu I instancji było zasądzenie na rzecz Powoda świadczenia pieniężnego w żądanej wysokości. Sąd powinien ocenić ew. wysokość wzbogacenia po stronie Pozwanego i na tej zasadzie ocenić wysokość roszczenia o zapłatę (tzw. „teoria salda");

x) z daleko posuniętej ostrożności procesowej, na wypadek stwierdzenia przez Sąd, że wskutek rzekomej abuzywności spornych postanowień, roszczenie główne o zapłatę jest Powodowi należne w jakimkolwiek zakresie - zarzut naruszenia art. 481 k.c. w zw. z art. 455 k.c. przez zasądzenie odsetek począwszy od daty wcześniejszej niż dzień wydania prawomocnego wyroku (tj. daty wyroku Sądu I instancji), podczas gdy nawet przy najbardziej niekorzystnej dla Pozwanego interpretacji tego aspektu należało przyjąć, że do czasu zapadnięcia prawomocnego wyroku Bank miał uzasadnione podstawy by przypuszczać, że nie jest w zwłoce wobec strony przeciwnej.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o zmianę wyroku w zaskarżonej części poprzez oddalenie powództwa wobec Banku w całości ewentualnie o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji - Sądowi Okręgowemu w Płocku, a w każdym alternatywnym przypadku zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu za postępowanie I instancji oraz za postępowanie II instancji, w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, według norm przepisanych.

W odpowiedzi na apelacje strony wniosły o oddalenie apelacji przeciwnika procesowego oraz o zasądzenie na ich rzecz kosztów postępowania apelacyjnego.

W piśmie procesowym z dnia 29 stycznia 2024 r. (data wpływu pisma do Sądu Apelacyjnego) pozwany powołał się na zarzut zatrzymania. Do pisma załączył skierowane do powodów oświadczenie o skorzystaniu z prawa zatrzymania kwot przez nich dochodzonych do czasu zaofiarowania przez kredytobiorcę zwrotu świadczenia wzajemnego Banku w postaci kwoty 504.250 zł tytułem środków udostępnionych przez Bank na podstawie umowy kredytu. Jednocześnie w jego treści pozwany wskazał, że kwestionuje roszczenia powódki tak co do zasady, jak i co do wysokości, a oświadczenie o skorzystaniu z prawa zatrzymania nie prowadzi do uznania powództwa w rozpatrywanej sprawie. Powyższe oświadczenie zostało doręczone powodom 4 grudnia 2023 roku. (oświadczenie wraz z dowodami doręczenia k 749-754).

W piśmie procesowym z dnia 5 kwietnia 2024 r. (data wpływu pisma do Sądu Apelacyjnego) pozwany podniósł, że dochodzone przez powodów wierzytelności umorzyły się z uwagi na złożone przez konsumentów oświadczenie o potrąceniu z dnia 8 stycznia 2024 roku (pismo k 791 -792). Na rozprawie apelacyjnej w dniu 7 maja 2025 r. pełnomocnik strony pozwanej wskazał, że zdaniem Banku na skutek oświadczenia o potrąceniu wzajemne wierzytelności stron umorzyły się do wysokości wierzytelności niższej.

W oparciu o dowody zebrane w postępowaniu przed Sądem I instancji, Sąd Apelacyjny dokonał następujących odmiennych ustaleń faktycznych:

Powodowie przed zawarciem umowy negocjowali jedynie wysokość prowizji i marży Banku (decyzja kredytowa k 251 – 253, zeznanie powoda - protokół elektroniczny rozprawy z dnia 25 kwietnia 2023 r. – 00:12:32 – 00:14:30 min. nagrania, k 492 v w związku z wyjaśnieniami informacyjnymi k 287).

W dniu 13 listopada 2007 r. powodowie podpisali dokument zatytułowany „Informacja dla wnioskodawców ubiegających się o produkty hipoteczne indeksowane kursem waluty obcej, oparte na zmiennej stopie procentowej”. W jego treści przygotowanej przez Bank, pozwany wskazywał, że aktualnie kredytu indeksowane wiążą się z niższym oprocentowaniem i niższą ratą w stosunku do kredytu złotowego. Podał stawki referencyjne dla różnych kredytów, przy czym stawka dla kredytów indeksowanych kursem (...) była najniższa. W dalszej części tego dokumentu pozwany podkreślił, że zaciągając zobowiązanie w walucie obcej, kredytobiorcy narażeni są na ryzyko zmiany kursów walutowych. Występowanie tego ryzyka sprawia, że zarówno rata spłaty, jak i wysokość zadłużenia tytułem zaciągniętego kredytu przeliczona na PLN na dany dzień podlega ciągłym wahaniom, w zależności od aktualnego kursu waluty. Ryzyko kursowe jest znacznie mniejsze, jeżeli o kredytu ubiega się kredytobiorca, osiągający dochody w tej samej walucie obcej. Bank zalecał rozważanie zaciągnięcia długoterminowego kredytu w PLN jako korzystną alternatywę w stosunku do kredytów walutowych, które mimo atrakcyjnych aktualnie warunków cenowych w długim okresie mogą okazać się droższe na skutek wzrostu kursów walutowych. W treści (...)…” pozwany wyjaśniał ponadto ryzyko zmiany stóp procentowych. Zachęcał klientów do zapoznania się z danymi historycznymi i sporządzonymi przez analityków prognozami dotyczącymi wahań kursów oraz wysokości stawek referencyjnych dla danej waluty, a także do zapoznania się z przedstawiona w (...)…” symulacją rat kredytu opartą na założeniach Rekomendacji S z 2006 r. Symulacja ta przedstawiała m.in. ratę kredytu przy założeniu, że kurs (...) wzrośnie o wartość stanowiącą różnicę między maksymalnym i minimalnym kursem (...) z okresu ostatnich 12 miesięcy tj. o 10,9 % „Informacja…” k 245 – 246; zeznanie powódki - protokół elektroniczny rozprawy z dnia 25 kwietnia 2023 r. – 00:06:44 – 00:09:29 min. nagrania, k 492 v w związku z wyjaśnieniami informacyjnymi k 286 v).

Na podstawie dowodów przeprowadzonych w postępowaniu przed Sądem Okręgowy oraz w postępowaniu apelacyjnym Sąd Apelacyjny ustalił dodatkowo, co następuje:

Na podstawie aneksu z dnia 12 marca 2013 r. powodowie dokonali także zmiany § 7 umowy poprzez wprowadzenie spłaty kredytu w walucie indeksacji (aneks k 33).

Umową z dnia 9 września 2010 r. sporządzoną w formie aktu notarialnego powodowie ustanowili rozdzielność majątkową (akt notarialny k 34 – 35).

Zgodnie z § 4 ust. 1 i 2 umowy kredytu od powodów pobrana została jednorazowa prowizja w wysokości 4.250 zł poprzez potrącenie jej z kwoty uruchomionego kredytu. Jej spłata następowała zatem w ramach uiszczanych przez powodów rat kapitałowo – odsetkowych. Powodom wypłacono tytułem kredytu 499.700 zł (umowa kredytu k 20 v, dyspozycje wypłaty środków k 247 – 249).

W okresie od dnia 7 listopada 2022 r. do dnia 5 sierpnia 2023 r. powodowie dokonali dalszej spłaty kredytu w kwocie 8.244,81 CHF. Powodowie wezwali Bank do jej zapłaty pismem z dnia 19 grudnia 2023 r., doręczonym pozwanemu w dniu 22 grudnia 2023 r. (okoliczności uznane za przyznane na podstawie art. 230 k.p.c.).

Pismem opatrzonym datą 8 stycznia 2024 roku powodowie osobiście złożyli pozwanemu oświadczenie o potrąceniu wzajemnych wierzytelności wynikających z umowy kredytu hipotecznego nr KH/ (...) z dnia 30.11.2007 roku w postaci:

1. najpierw, wierzytelności nieobjęte żądaniem zasądzenia od banku w procesie sądowym, tj.:

8.244,81 CHF z tytułu rat kredytu nienależnie świadczonych w okresie od 07.11.2022 r. do 05.08.2023 r., przeliczone na kwotę 38.645,90 PLN po kursie średnim NBP z dnia jej wymagalności;

4.250,00 PLN z tytułu nienależnie uiszczanej bezzwrotny prowizji za udzielenie kredytu pobranej w okresie od 05.01.2008 r. do (...).2023 r., na podstawie § 4 ust. 1 umowy kredytu hipotecznego nr KH/ (...) z dnia 30.11.2007 r.

2. następnie, wierzytelności objęte żądaniem zasądzenia od banku w procesie sądowym, tj.:

I. najpierw skapitalizowane odsetki ustawowe za opóźnienie, tj.:

46.150,46 PLN liczone za okres od 04.11.2020 r. do 08.01.2024 r., od kwoty 155.332,21 PLN dochodzonej w procesie sądowym z tytułu nieważności kredytu, a wyrażonej w walucie PLN;

- 20.22 PLN liczone za okres od .15.12.2022 r. do 08.01.2024 r. od kwoty 158,79 PLN dochodzonej w procesie sądowym z tytułu nieważności kredytu, a wyrażonej w walucie PLN;

19.852,54 CHF liczone za okres od 04.11.2020 r. do 08.01.2024 . od kwoty 66.819,22 CHF dochodzonej w procesie sądowym z tytułu nieważności kredytu, a wyrażonej w walucie (...) — odsetki te zostały przeliczone na kwotę 93.054,83 PLN po kursie średnim NBP z dnia ich wymagalności.

- 4.661,87 CHF uiszczone za okres od 01.07,2021 t. do 08.01.2024 r., od kwoty 17.900,02 CHF dochodzonej wobec banku w procesie sądowym z tytułu nieważności kredytu, a wyrażonej w walucie (...) odsetki te zostały przeliczone na kwotę 21.851,60 zł po kursie średnim NBP z dnia ich wymagalności.

266,59 CHF liczone za okres od 15.12.2022 r. do 08.01.2024 r., od kwoty 2.087,85 CHF dochodzonej w procesie sądowym z tytułu nieważności kredytu, a wyrażonej w walucie (...) odsetki te zostały przeliczone na kwotę 1.249,57 PLN po kursie średnim NBP z dnia ich wymagalności.

II. na sam koniec, wierzytelności dochodzone wobec banku w procesie sądowym z tytułu nieważności umowy kredytu, tj.:

-155.491,00 PLN oraz 86.807,09 CHF przeliczone na kwotę 406.890,87 PLN po kursie średnim NBP z dnia jej wymagalności

Tak wskazane wierzytelności potrącili w kolejności określonej jak wyżej z wierzytelnością banku o zwrot kwoty nominalnie odpowiadającej kwocie wypłaconego kapitału kredytu tj. 504 250,00 PLN. Wskutek potrącenia, wierzytelności wzajemne umorzyły się do wysokości wierzytelności niższej.

(oświadczenie powodów k. 810)

Powyższych ustaleń faktycznych Sąd Apelacyjny dokonał na podstawie powołanych dowodów z dokumentów i zeznań powodów oceniając je jako wiarygodne. Sąd Odwoławczy podzielił w niewielkiej części argumenty apelacji strony pozwanej dotyczące wadliwej oceny zebranych w sprawie dowodów. Ustalenia faktyczne Sądu I instancji, jakoby powodowie nie negocjowali żadnych postanowień umowy kredytu i nie przedstawiono im żadnych informacji o ryzyku walutowym, rzeczywiście są sprzeczne nie tylko z treścią dokumentów w postaci decyzji kredytowej oraz podpisanej przez kredytobiorców (...) dla wnioskodawców ubiegających się o produkty hipoteczne indeksowane kursem waluty obcej, oparte na zmiennej stopie procentowej”, ale w istocie także z zeznaniami powodów, którzy potwierdzili odmienne w tej materii wyjaśnienia informacyjne. Z dowodów tych jasno wynika, że o ile powodowie istotnie nie negocjowali spornych postanowień kształtujących mechanizm indeksacji, to jednak w drodze indywidualnych uzgodnień ustalili jednak wysokości prowizji i marży Banku. Przedstawiono im także dokument zawierający informacje o ryzyku walutowym i ryzyku zmiennego oprocentowania, zawierający symulacje oparte na Rekomendacji S z 2006 r. Odrębną kwestią pozostaje, czy dokument ten dowodzi dopełnienia przez Bank obowiązku informacyjnego, co zostanie przedstawione w dalszych rozważaniach.

Na podstawie załączonych do akt sprawy dowodów z dokumentów Sąd Apelacyjny uzupełnił także ustalenia faktyczne w zakresie pełnej treści aneksu do umowy kredytu, rozdzielności majątkowej powodów, a także kwestii prowizji. Okoliczności dotyczące dalszych wpłat rat kredytu po dniu 7 listopada 2022 r. i wezwania do ich zwrotu jako świadczenia nienależnego zostały uznane na podstawie art. 230 k.p.c. za przyznane. Należy podkreślić, że to pozwany powołał się w postępowaniu apelacyjnym na wygaśnięcie dochodzonej pozwem należności pieniężnej na skutek potrącenia dokonanego przez powodów, i to Bank załączył do akt sprawy zarówno samo materialnoprawne oświadczenie o potrąceniu, jak odpowiedź na pozew złożoną przez kredytobiorców w sprawie sygn. I C 3241/23 w sprawie zawisłej przed Sądem Okręgowym w Płocku, w której powołali zarzut potrącenia przedstawiając m.in. fakty dotyczące wysokości spłat po dniu 7 listopada 2022 r. i wymagalności wierzytelności o ich zwrot. Pozwany w toku rozpatrywanej sprawy nigdy nie zakwestionował tych okoliczności, a przeciwnie powoływał się na skutek oświadczenia materialnoprawnego o potrąceniu. Tym samym istniały podstawy dla uznania tych okoliczności faktycznych za przyznane.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja powodów okazała się częściowa zasadna, a apelacja pozwanego mimo chybionej argumentacji prowadziła do zmiany zaskarżonego wyroku.

W pierwszej kolejności należy odnieść się do apelacji strony pozwanej , w której zakwestionowano samą zasadę rozstrzygnięcia.

Za nietrafny uznać należy rozbudowany zarzut naruszenia zasady swobodnej oceny dowodów wyrażonej w art. 233 § 1 k.p.c. Skuteczne przedstawienie zarzutu naruszenia przez sąd powołanej normy wymaga wykazania, że sąd uchybił zasadom logicznego rozumowania, lub doświadczenia życiowego przy ocenie konkretnego dowodu, to bowiem jedynie może być przeciwstawione uprawnieniu sądu do dokonania swobodnej oceny dowodów. Nie jest natomiast wystarczające przekonanie strony o innej niż przyjął sąd wadze (doniosłości) poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie niż ocena sądu (tak: orzeczenia Sądu Najwyższego: z dnia 5 sierpnia 1999 r., II UKN 76/99, publ. OSNAPiUS 2000, Nr 19, poz. 732; z dnia 10 kwietnia 2000 r., V CKN 17/2000, publ. OSNC 2000, Nr 10, poz. 189; z dnia 10 stycznia 2002 r., II CKN 572/99, LEX nr 53136; z dnia 27 września 2002 r., II CKN 817/00, LEX nr 56096). Pozwany nie przedstawił tego rodzaju jurydycznej argumentacji.

W ocenie Sądu Apelacyjnego niezasadny okazał się zarzut błędnej oceny dowodu z opinii biegłego sądowego z dziedziny finansów i bankowości. W uzasadnieniu analizowanego zarzutu pozwany wskazuje na dowolnie wybrane fragmenty opinii biegłego sądowego, które w istocie są bezprzedmiotowe dla rozstrzygnięcia, gdyż nie należą do przesłanek zastosowania przepisu art. 385¹§ 1 k.c. , a w przypadku stwierdzenia abuzywności postanowienia umowy - nie wyłączają jego bezskuteczności, a w konsekwencji także nieważności (bezskuteczności) całej umowy. W świetle przepisu art. 385²k.c. bez znaczenia pozostaje to, czy stosowane w praktyce przez Bank w okresie wykonywania umowy kursy z tabeli kursów walut oraz spread walutowy miały charakter rynkowy i kolerowały z kursami kupna i sprzedaży (...) ustalanymi przez NBP, gdyż oceny przesłanek abuzywności postanowień umowy należy dokonać na datę jej zawarcia i przede wszystkim w oparciu o treść samej umowy oraz zmienne zaistniałe do chwili jej zawarcia, a więc istniejącą, wówczas pozostałą treść umowy, okoliczności jej zawarcia (np. udzielone informacje) oraz już zawarte powiązane umowy (por. uchwałę 7 sędziów SN z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019/1/2). Bez wpływu na wynik sporu pozostają okoliczności dotyczące źródeł finansowania kredytów indeksowanych przez Bank i związanych tym ekonomicznych uwarunkowań określonych rozwiązań prawnych wprowadzonych przez bank do wzorca umowy, skoro okoliczności te nie zostały nigdy ujawnione w umowie kredytu, a konsumenci nie zostali o nich poinformowani. Co więcej, fakt, iż w ten sposób pozwany zabezpieczał swoje ryzyko związane z udzielaniem kredytów indeksowanych kursem (...), przy jednoczesnym wystawieniu kredytobiorców na nieograniczone ryzyko walutowe, jedynie utwierdza w dokonanej przez Sąd I instancji ocenie, co do istnienia przesłanek z art. 385¹§ 1 k.c. Bez znaczenia - w świetle roszczenia dochodzonego przez powodów i uwzględnionego przez Sąd I instancji - pozostają także kwestie powiązania określonych stóp referencyjnych z kredytem złotowym i kredytem indeksowanym oraz wysokość tych stóp, jak i ewentualne ryzyko walutowe i ryzyko zmiany stóp procentowych ponoszone przez Bank, przed którym pozwany zabezpieczał się poprzez transakcje na rynku międzybankowym. Z umowy kredytu i Regulaminu w wersji z daty zawarcia umowy nie wynikają ponadto żadne dane pozwalające ustalić sposób ustalania kursów w Tabelach kursowych Banku. Stąd bez znaczenia pozostaje to, czy i jakie czynniki ekonomiczne wpływają na bieżący kurs rynkowy (...). Do zadań biegłego sądowego z zakresu finansów i bankowości nie należy także wykładnia umowy zawartej przez strony i ocena jej prawnego charakteru. Tym samym z istoty swej dowód z opinii biegłego sądowego nie może przesądzać o walutowym charakterze spornej umowy kredytu w ujęciu prawnym.

Brak jest także podstaw dla zaaprobowania tez apelacji o błędnej ocenie dowodów z zeznań świadków K. G. i J. C., co pozwany zarzuca w ramach zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. w związku z art. 271 ¹k.p.c. Żadna z tych osób nie uczestniczyła w zawieraniu spornej umowy kredytu z powodami, a do obowiązków świadka J. C. – pracownika pozwanego nigdy nie należały nawet czynności związane z zawieraniem kredytów z indywidualnymi klientami. W konsekwencji relacja obu świadków odnosiła się do ogólnej praktyki zawierania umów z klientami banku oraz wewnętrznych procedur pozwanego dotyczących kredytów indeksowanych oraz tabel kursowych, które nie zostały objęte umową kredytu i Regulaminem i nigdy nie zostały przedstawione kredytobiorcom. Na marginesie jedynie wypada zasygnalizować, że o ile istotnie w pozwanym Banku w 2007 r. obowiązywała jakaś wewnętrzna regulacja dotycząca sposobu zawierania umów kredytu indeksowanego do waluty obcej to z pewnością przybrała formę dokumentową. Jej istnienia i treści należało zatem dowodzić innymi środkami dowodowymi, a nie zeznaniami świadków. Co więcej, nawet istnienie tego rodzaju wewnętrznej procedury wcale nie oznacza, że została ona zachowana w stosunku do powodów. Jeszcze raz należy podkreślić, że w świetle przepisu art. 385² k.c. bez znaczenia pozostają okoliczności dotyczące sposobu ustalania przez bank kursów kupna i sprzedaży walut w toku wykonywania umowy kredytu, skoro nie znalazły one odzwierciedlenia w jej treści i nie zostały przedstawione powodom w dniu jej zawarcia. Poza stosunkiem obligacyjnym stron pozostają także kwestie związane ze sposobem finansowania i ewidencjonowania kredytu przez Bank czy stosowanych przez pozwanego zabezpieczeń przed ryzykiem. Rolą świadka nie jest także ocena prawnego charakteru umowy zawartej przez strony.

Niezasadny pozostaje także zarzutu naruszenia art. 227 k.p.c. w zw. z 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 327¹ § 1 k.p.c. poprzez nie uwzględnienie szeregu dowodów załączonych do odpowiedzi na pozew, wskazanych w zarzucie 1e apelacji. Po pierwsze znaczna część wskazanych tam dokumentów tj. aneks nr (...), wniosek o kredytu, Regulamin w wersji obowiązującej w dacie zawarcia umowy stanowiły podstawę ustaleń faktycznych Sądu I instancji, zgodnych z ich treścią. Po wtóre, Sąd Apelacyjny uzupełnił i zmienił w nieznacznym zakresie podstawę faktyczną rozstrzygnięcia, czyniąc ustalenia w oparciu o kolejne dowody w postaci dyspozycji wypłaty kredytu, aneksu nr (...), decyzji kredytowej oraz (...) dla wnioskodawców ubiegających się o produkty hipoteczne indeksowane kursem waluty obcej, oparte na zmiennej stopie procentowej”. Z dowodów tych nie wynikają jednak takie wnioski, jakie usiłuje wyprowadzić pozwany. W pozostałym zakresie apelujący nie wyjaśnia w uzasadnieniu apelacji, w jaki sposób każdy z pozostałych dowodów z osobna świadczy o faktach, które przekonują o braku abuzywności spornych klauzul umownych, a zatem, w jaki sposób przekłada się na treść zaskarżonego wyroku. Wszelkiej mocy dowodowej w niniejszym postępowaniu, a zatem zdolności świadczenia o faktach, pozbawione są publikacje prasowe, pisma oraz raporty różnych instytucji i urzędów dotyczące ogólnej problematyki tzw. kredytów frankowych, przedstawiające wyłącznie opinie i stanowiska tych podmiotów, a także prywatne ekspertyzy wykonane na zlecenie Banku. W ocenie Sądu Apelacyjnego powyższe dokumenty, opinie, opracowania i prywatne ekspertyzy, mogą co najwyżej stanowić wsparcie dla argumentacji strony pozwanej, ale z pewnością nie mają zdolności zaświadczenia o faktach istotnych dla rozstrzygnięcia w rozumieniu art. 227 k.p.c.

Nie sposób ustalić, jakie istotne okoliczności faktyczne mają wynikać z przykładowego z pełnomocnictwa stanowiącego załącznik do umowy kredytu, cennika Kredyt hipoteczny/Pożyczka hipoteczna, wniosku o zmianę kredytu w zakresie objętym aneksem nr (...), czy z opinii biegłego sądowego wydanej w 2016 r. w sprawie prowadzonej z udziałem pozwanego przez Sąd Rejonowy dla Warszawy – Mokotowa W.. Bez znaczenia w świetle prawidłowo wykładanego przepisu art. 385² k.c. i rzeczywistej treści umowy pozostają przykładowe zestawienia walut w różnych bankach za lata 2008 -2014 oraz wydruki ze strony NBP, a także opinie i raporty biegłego rewidenta dotyczące wyników finansowych Banku w latach 2013 – 2014.

Ostatecznie bezprzedmiotowe dla rozstrzygnięcia pozostają także dokumenty związane ze sporną umową takie jak wstępna ocena zdolności kredytowej powodów, czy parametry wejściowe symulacji z 29 listopada 2007 r. W sprawie brak jest dowodu doręczenia tego dokumentu powodom, a ci w złożonych zeznaniach temu przeczą. W sprawie nie było także sporne to, że pozwany pozytywnie ocenił zdolność kredytową powodów dla zawarcia spornej umowy kredytu indeksowanego, stąd dokument potwierdzający tą okoliczność jest irrelewantny dla rozstrzygnięcia

Wbrew odmiennym twierdzeniom apelującego, brak jest ponadto podstaw dla zanegowania oceny dowodu z zeznań powodów. Zaprezentowany przez pozwanego materiał dowodowy nie wyjaśniał spornych okoliczności dotyczących dopełnienia przez pozwanego obowiązków informacyjnych przy zawieraniu umowy oraz ewentualnego indywidualnego uzgodnienia przez strony jej postanowień kwestionowanych w pozwie, stąd potrzeba sięgnięcia do dowodu z art. 299 k.p.c. Przeprowadzenie dowodu z przesłuchania stron jest zawsze aktualne w sytuacji, gdy po wyczerpaniu środków dowodowych lub w ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, a zeznania stron mogą służyć ich ustaleniu. Dowód z przesłuchania stron jest pełnoprawnym środkiem dowodowym przewidzianym w ustawie. Z faktu, iż osobowym źródłem dowodowym jest w tym wypadku sama strona (podmiot z natury rzeczy zainteresowany rozstrzygnięciem), nie można zatem zasadnie wyprowadzić wniosku, że dowód z jej przesłuchania jest z tej tylko przyczyny stronniczy.

Zeznania powodów nie są także sprzeczne z załączonymi do akt sprawy dokumentami, co pozwany niezasadnie zarzuca w ramach zarzutów z punktu 1 c i f apelacji. Treść § 2 ust. 2 umowy i oświadczenie powodów zawarte w § 5 ust. 3 umowy (które nota bene potwierdza jedynie fakt doręczenia i zapoznania się z „Informacją dla wnioskodawców ubiegających się o produkty hipoteczne indeksowane kursem waluty obcej, oparte na zmiennej stopie procentowej”) zostały zredagowane przez stronę pozwaną i przedstawione powodom jedynie do podpisu. Umowa kredytu i Regulamin w wersji obowiązującej w dacie jej zawarcia nie zawierały definicji pojęcia spreadu walutowego i nie wyjaśniały zasad ustalania kursów walut. Tego rodzaju informacji nie dostarczał także opracowany przez Bank wzór wniosku kredytowego. Dopełnienia w należyty sposób obowiązków informacyjnych nie dowodzi także „Informacja dla wnioskodawców ubiegających się o produkty hipoteczne indeksowane kursem waluty obcej, oparte na zmiennej stopie procentowej”, której treść w prawidłowy sposób przeanalizował Sąd I instancji, o czym w dalszych rozważaniach.

Treść powołanych wyżej dokumentów w żadnym razie nie dowodzi także indywidualnego uzgodnienia spornych postanowień umowy. Z mocy art. 385¹ § 4 k.p.c. ciężar dowodu w zakresie indywidualnego uzgodnienia postanowień umowy kredytu kształtujących mechanizm indeksacji spoczywał na stronie pozwanej, która na powyższą okoliczność nie przedstawiła przekonującego dowodu. Takim dowodem nie jest bowiem ani wniosek kredytowy, ani sama umowa, ani tym bardziej zeznania świadka K. G., która nie uczestniczyła w zawarciu umowy kredytu z powodami i nie ma żadnej własnej wiedzy co do przebiegu tych czynności. Uzupełniająco warto jednak zasygnalizować, że w swej relacji świadek wprost wskazała, że nie spotkała się z sytuacją negocjowania treści postanowień dotyczących klauzul przeliczeniowych i odesłania do Tabel kursowych Banku (vide odpowiedź na pytanie nr 22, k 332). Wbrew odmiennym założeniom pozwanego, to, że powodowie dokonali wyboru jednego z produktów finansowych oferowanych przez Bank tj. kredytu indeksowanego do (...) nie oznacza wcale, że zaczerpnięte wprost z wzorca umowy postanowienia dotyczącego samego mechanizmu indeksacji zostały uzgodnione indywidualnie między stronami lub choćby, że mogły podlegać takiemu uzgodnieniu, z czego kredytobiorca zdawał sobie sprawę.

Przepis art. 385¹ § 3 k.c. stanowi, że nieuzgodnione indywidualnie są te postanowienia umowy, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. Przez "rzeczywisty wpływ" należy rozumieć realną możliwość oddziaływania na treść postanowień umownych. W konsekwencji za uzgodnione indywidualnie trzeba uznawać tylko takie klauzule umowne, na których treść konsument istotnie mógł w praktyce oddziaływać. Innymi słowy, należy badać, czy konsument miał realny wpływ na ewentualną zmianę klauzul proponowanych przez przedsiębiorcę i czy z możliwości tej zdawał sobie sprawę. ( por. wyrok SA w Warszawie z 6 marca 2013 r., VI ACa 1241/12, LEX nr 1322083). Jak podkreślił Sąd Najwyższy w uzasadnieniu postanowienia z dnia 6 marca 2019 r., w sprawie I CSK 462/18 (LEX nr 2629877), w celu ustalenia czy konkretne postanowienie umowne należy kwalifikować jako "nieuzgodnione indywidualnie" należy zbadać, czy konsument miał na treść danego postanowienia "rzeczywisty wpływ" (art. 385¹ § 3 k.c.). Dla zrealizowania przesłanki rzeczywistego wpływu konsumenta na treść postanowień umownych konieczne jest udowodnienie wspólnego ustalenia ostatecznego brzmienia klauzuli, w wyniku rzetelnych negocjacji w ramach, których konsument miał realny wpływ na treść określonego postanowienia umownego, chyba że zostało ono sformułowane przez konsumenta i włączone do umowy na jego żądanie. Z całą pewnością pozwany Bank nie wykazał tego rodzaju przesłanek w rozpatrywanej sprawie. W szczególności, o wprowadzeniu do umowy spornego postanowienia § 7 ust. 1 w wyniku indywidualnych negocjacji nie świadczy hipotetyczna możliwość otworzenia przez kredytobiorcę rachunku walutowego i spłaty rat w walucie indeksacji, o ile ten rachunek jest dostępny w aktualnej ofercie Banku, przewidziana w § 8 ust. 4 Regulaminu. Pozwany nie przedstawił dowodu , z którego wynikałoby, że powodom zaoferowano możliwość otworzenia rachunku walutowego, a ponadto treść tego postanowienia Regulaminu sama w sobie w żadnym razie nie dowodzi, że postanowienie § 7 ust. 1 umowy stron zaczerpnięte wprost z wzorca umowy było negocjowane np. co do rodzaju kursu (...) przyjętego do przeliczenia, czy daty jego notowania miarodajnej dla tych przeliczeń. Dodatkowo z umowy stron wcale nie wynikała możliwość spłaty kredytu w walucie indeksacji, gdyż powołane postanowienie § 7 ust. 1 oraz rachunek do spłat wskazany w § 7 ust. 3 determinowały spłatę kredytu wyłącznie w PLN. W realiach sporu kredytobiorcy w oczywisty sposób byli zainteresowani spłatą kredytu w walucie krajowej, gdyż w PLN uzyskiwali dochody. Tym samym z samej hipotetycznej możliwości odmiennego ukształtowania umowy przewidzianej we wzorcu nie wynika, by w przypadku spornej umowy kwestia ta podlegała jakimkolwiek indywidualnym uzgodnieniom lub choćby, że powodowie zostali o takiej możliwości wyczerpująco poinformowani.

Warto w tym miejscu odwołać się do przedstawionego przez samego apelującego potencjalnego efektu negocjacji, który sam w sobie dowodzi braku indywidualnego uzgodnienia spornych postanowień. Otóż pozwany wprost zakłada, że wynikiem negocjacji mogłoby być wyłącznie zawarcie umowy kredytu bez klauzul indeksacyjnych tj. zaciągnięcie kredytu w PLN. W ten sposób pośrednio przyznaje, że nie dopuszczał możliwości zmiany postanowień kształtujących mechanizm indeksacji np. poprzez wprowadzenie innych zasad ustalania kursów wymiany, czy przez rezygnację ze spreadu walutowego. Konsument mógł albo zaakceptować klauzule indeksacyjne w kształcie opracowanym przez Bank, albo zawrzeć umowę kredytu złotowego, co w oczywisty sposób nie odpowiada przedstawionej wyżej wykładni pojęcia „indywidualnego uzgodnienia”.

O jakimkolwiek indywidualnym uzgodnieniu postanowień kształtujących mechanizm indeksacji nie świadczy również wybór przez kredytobiorcę dnia uruchomienia kredytu. Zgodnie z § 3 ust. 4 umowy dla uruchomienia kredytu w we wskazanym przez kredytobiorcę terminie konieczne było wcześniejsze złożenie stosownej dyspozycji wraz z wymaganymi dokumentami na 3 dni robocze przed planowaną datą wypłaty. Z oczywistych przyczyn kredytobiorca nie znał zatem przyszłego, obowiązującego w dacie wypłaty kursu wymiany.

Powyższe rozważania pozostają aktualne przy ocenie zarzutu naruszenia przepisu art. 233 § 1 k.p.c. w zakresie argumentów przedstawionych w punkcie 1 ppkt f apelacji pozwanego, w zakresie tez o indywidualnym uzgodnieniu spornych postanowień umowy. Wskazany zarzut naruszenia prawa procesowego jest także chybiony w zakresie pozostałych przedstawionych na jego poparcie argumentów.

Przy uwzględnieniu przedstawionej wyżej wykładni art. 385 ² k.c. trafne pozostaje stanowisko Sądu Okręgowego, że postanowienia umowy kredytu nie zawierają żadnych kryteriów kształtowania kursów wymiany, a tym samym w relacji z konsumentem pozwalały pozwanemu na ich arbitralne kształtowanie. Przypomnieć należy, że klauzule przeliczeniowe odwołujące się do tabeli kursowej banku zawarte zostały w § 2 ust. 2 oraz § 7 ust. 1 umowy w zw. z § 8 ust. 3 Regulaminu. Powyższe zapisy nie precyzują kryteriów ani zasad ustalania określonych w tabeli kursowej kursów wymiany. Nie ustalają także wysokości spreadu. Tabela kursowa była odgórnie ustalana przez Bank. Z materiału dowodowego nie wynika także, aby powodowie byli poinformowani o zasadach ustalania kursów walut w tabelach kursowych w chwili podpisywania umowy. Przedstawionej przez Sąd I instancji oceny nie wyklucza zatem okoliczność, że w praktyce Bank kształtował kurs wymiany w oparciu o określone parametry ekonomiczne i w sposób zbieżny z praktyką innych banków komercyjnych, czy NBP, czego miałby dowodzić dokumenty prywatne załączone do odpowiedzi na pozew. Jest to okoliczność irrelewantna dla rozstrzygnięcia, gdyż dotyczy praktyki wykonywania umowy. Natomiast w treści umowy kredytowej nie przedstawiono procedury budowania tabeli kursowej Banku. Trudno zatem stwierdzić, iż w relacji stron istniało obiektywne, zewnętrzne kryterium, wedle którego pozwany określał wysokość kursów walut. Procedura taka mogła być zmieniana przez stronę pozwaną bez udziału, a nawet wiedzy kredytobiorców. W istocie zatem Bank mógł wybrać dowolne kryteria ustalania kursów, niekoniecznie związane z aktualnym kursem ukształtowanym przez rynek walutowy, obliczane prawdopodobnie w jakiś, znany kredytodawcy, sposób w powiązaniu kursami obowiązującymi na rynku międzynarodowym, co w konsekwencji prowadziło do realnej możliwości uzyskania korzyści finansowych stanowiących dla kredytobiorcy dodatkowe koszty pożyczki, których oszacowanie nie było możliwe ze względu na brak oparcia zasad ustalania kursów wymiany o obiektywne i przejrzyste kryteria ujawnione w umowie. Jedynie na marginesie należy zauważyć, że poza zakresem zastosowania przepisu art. 385¹k.c. pozostaje badanie celu działania przedsiębiorcy, który kształtuje postanowienia umowy z konsumentem w sposób niedozwolony. Nieuprawnione pozostają zatem tezy, jakoby Sąd I instancji wyprowadził wniosek, że celem pozwanego przy zawieraniu umowy było pozyskanie nieograniczonego dodatkowego wynagrodzenia z tytułu umowy kredytu.

O wysokości kursów wymiany i o braku dowolności w ich kształtowaniu przez kredytodawcę w relacji stron nie sposób wnioskować z samej tylko okoliczności nadzoru nad rynkiem finansowym, w tym pozwanym Bankiem, przez Komisję Nadzoru Finansowego. Z faktu tego dla kredytobiorcy nie wynikały żadne informacje pozwalające na jednoznaczne ustalenie kursu, po jakim dokonane zostaną przeliczenia na potrzeby konkretnej umowy. Jest przy tym okolicznością objętą wiedzą powszechną, iż kursy walut publikowane przez banki nadzorowane przez (...) różniły się i różnią od siebie. Instytucja ta nie jest zatem gwarantem ustalenia jednego, ściśle określonego kursu waluty obcej, jednakowego dla wszystkich nadzorowanych podmiotów.

Dla przedstawionej oceny bez znaczenia pozostaje okoliczność, iż pozwany posiadał status dealera rynku pieniężnego. Z faktu tego nie wynikają bowiem dla konsumenta żadne informacje o sposobie ustalania kursów wymiany, zaś praktyka wykonywania umowy przez przedsiębiorcę pozostaje bez znaczenia przy ocenie przesłanek art. 385 ¹§ 1 k.c.

W żadnym razie z treści umowy kredytu łączącej strony nie wynika obowiązek ustalania przez Bank kursów na poziomie rynkowym. Nic nie zmienia w tym zakresie przepis art. 111 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo bankowe, który także nie wprowadza tego rodzaju zasad, przewidując jedynie obowiązek Banku w zakresie publikowania tabel kursowych. Przepis ten w żaden sposób nie określa jednak, jak bank ma ustalać wysokość kursów. W relacji stron nadal są to kursy będące wynikiem jednostronnej decyzji Banku, nieweryfikowalne przez jego kontrahentów – konsumentów (por. wyrok SA w Warszawie z 21 listopada 2022 r., V ACa 921/21, LEX nr 3454551). Okoliczność, że zgodnie z art. 111 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo bankowe banki są zobowiązane do ogłaszania w sposób ogólnie dostępny stosowanych kursów walutowych nie oznacza przy tym, że warunki umowne odsyłające do kursu stosowanego przez bank (tabelarycznego) odzwierciedlają przepis ustawy w rozumieniu art. 1 ust. 2 dyrektywy 93/13. Wyjątek określony w tym przepisie wymaga, aby konkretny warunek umowny odzwierciedlał treść przepisu prawa mającego zastosowanie między umawiającymi się stronami niezależnie od ich wyboru, ewentualnie mającego domyślne zastosowanie w braku odmiennego uzgodnienia między stronami, przy czym należy go interpretować ściśle (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z dnia 21 grudnia 2021 r., C-243/20, DP i SG przeciwko T. A., (...):EU:C:2021: (...) i powołane tam dalsze orzecznictwo). Tym samym nie można założyć, że istnienie przepisu art. 111 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo bankowe usuwało możliwość uznania spornych postanowień umowy za abuzywne. Nietrafny pozostaje zatem także przywołany w apelacji zarzut naruszenia prawa materialnego tj. art. 111 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo bankowe.

Trafne pozostaje stanowisko Sądu I instancji o nierównomiernym rozłożeniu ryzyka kursowego w przedmiotowej umowie. Bezspornie umowa nie zawiera żadnych postanowień, które ograniczałyby ryzyko kursowe kredytobiorców. Natomiast pozwany Bank sam wskazywał , iż dla zminimalizowania własnego ryzyka korzystał z pozaumownych form zabezpieczenia na rynku międzybankowym. Wadliwe pozostaje przy tym założenie skarżącego, jakoby ryzyko kursowe było „neutralizowane” przez obniżenie oprocentowania kredytu opartego o stopę referencyjną LIBOR. I w tym zakresie pozwany odwołuje się do praktyki wykonywania umowy, a nie do treści tej czynności prawnej z chwili jej zawarcia. Konsument w chwili zawarcia umowy nie mógł zakładać obniżenia oprocentowania w określonej perspektywie czasowej, a sama umowa kredytu w chwili jej podpisania łączyła się z wystąpieniem po jego stornie obu czynników ryzyka związanych zarówno z wahaniem kursów (...), jak i zmianami oprocentowania.

Niewątpliwie także w ramach umowy kredytu tzw. spread walutowy nie znajdował żadnego ekwiwalentu w świadczeniach Banku wobec kredytobiorców. Kredyt został udzielony i wypłacony w walucie krajowej i w takiej walucie powodowie dokonywali spłat rat kapitałowo – odsetkowych. Między stronami nie dochodziło zatem do transakcji kupna – sprzedaży waluty.

Wreszcie, dla oceny przesłanek abuzywności nie ma żadnego znaczenia to, że wzrost kursów (...), a tym samym wzrost salda kredytu wyrażonego w walucie indeksacji, nie był zależny od Banku. Pozwany z całą pewnością odpowiada za opracowanie wzorca umowy, a zatem za przyjęcie takiej konstrukcji kredytu, z którą związane było ryzyko walutowe nieadekwatne do rzeczywistej wiedzy i możliwości jego klientów.

Z dotychczasowych rozważań wynika ponadto, iż umowa kredytu zawarta przez strony nie przewidywała możliwości spłaty kredytu w (...), co wyraźnie wynika z treści § 7 ust. 1 i ust. 3 umowy. Bez znaczenia dla przedstawionego wyżej stanowiska pozostaje także wprowadzona w 2011 r. zmiana § 8 ust. 3 Regulaminu, gdyż tego rodzaju następcze zdarzenie pozostaje bez wpływu na ocenę przesłanek abuzywności dokonywaną w świetle okoliczności istniejących w dacie zawarcia umowy.

Sąd Apelacyjny za nietrafny uznaje także zarzut naruszenia przepisu art. 233 § 1 k.p.c. zaprezentowany w punkcie 1 ppkt f (ii) apelacji w zakresie udzielenia konsumentowi wyczerpujących informacji, co jest obowiązkiem banku, i co jasno wynika z prawidłowo wykładanych postanowień dyrektywy nr 93/13. Dodatkowo powinność tego rodzaju można wyprowadzić z przepisów prawa krajowego, które obowiązywały w dacie zawarcia umowy. W wyroku z 26 stycznia 2005 r., w sprawie P 10/04 (OTK-A 2005/1, poz. 7) Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że regulacje pomiędzy bankiem a jego klientem (konsumentem) cechuje typowy dla stosunków tzw. obrotu mieszanego brak równowagi wynikający z silniejszej profesjonalnej pozycji banku. Jest powszechnie uznawana w doktrynie prawa prywatnego teza, że ów brak równowagi związany jest z istniejącym deficytem informacyjnym po stronie kontrahenta profesjonalisty. Jest to zarazem istotny powód, dla którego na profesjonalistę są nakładane obowiązki informacyjne wobec kontrahenta – konsumenta w znacznie szerszym zakresie niż na tle typowych relacji umownych. Obowiązki te są przy tym bardziej rozwinięte i intensywne na tle relacji dotyczących wysoko specjalistycznych stosunków prawnych, do których bez wątpienia należą usługi finansowe, a więc wszelkie czynności dokonywane z instytucjami finansowymi. Trybunał podkreślił, że obowiązek rzetelnej, uczciwej i wyczerpującej informacji jako swoisty instrument przywracania równowagi w relacji konsument – profesjonalista, może być poszukiwany w podstawowych zasadach prawa obligacyjnego, nakazujących respektowanie uczciwości, lojalności i dobrych obyczajów w obrocie, zwłaszcza na etapie nawiązywania stosunku kontraktowego, ale także w związku z jego wykonywaniem (można tu wymienić m.in. art. 72, art. 353¹, art. 354, art. 385¹ k.c.). W świetle tych zasad całkowicie uzasadnione jest oczekiwanie konsumenta uzyskania od profesjonalisty informacji określających stopień ryzyka ekonomicznego związanego z dokonywaną transakcją. Wyłącznie informacja wyczerpująca i precyzyjna może być uznana za odpowiadającą wymaganym standardom, a więc umożliwiającą świadome podejmowanie decyzji o celowości nawiązywanej transakcji, co stanowi konieczną przesłankę dla respektowania autonomii woli stron.

W orzecznictwie podkreśla się, że dla wypełnienia przez bank obowiązków informacyjnych w zakresie obarczenia konsumenta ryzykiem kontraktowym nie jest wystarczające odebranie od konsumenta oświadczenia, zawartego we wniosku o udzielenie pożyczki czy w umowie, o standardowej treści, że został poinformowany o ponoszeniu ryzyka wynikającego ze zmiany kursu waluty oraz że przyjął to do wiadomości i akceptuje to ryzyko. Wprowadzenie do umowy pożyczki zawieranej na wiele lat, mechanizmu działania ryzyka kursowego, wymagało szczególnej staranności Banku w zakresie wyraźnego wskazania zagrożeń wiążących się z oferowaną pożyczką, tak by konsument miał pełne rozeznanie konsekwencji ekonomicznych zawieranej umowy. W takim stanie rzeczy, przedkontraktowy obowiązek informacyjny w zakresie ryzyka kursowego powinien zostać wykonany w sposób jednoznacznie i zrozumiale unaoczniający konsumentowi, który z reguły posiada elementarną znajomość rynku finansowego, że zaciągnięcie tego rodzaju pożyczki jest bardzo ryzykowne, a efektem może być obowiązek zwrotu kwoty wielokrotnie wyższej od pożyczonej, mimo dokonywania regularnych spłat (zob. wyrok SA w Gdańsku z 19 stycznia 2021 r. ,I ACa 505/20, LEX nr 3190312). Chodziło zatem o przedstawienie powodom relacji miedzy złotym a frankiem szwajcarskim w przeszłości oraz prognoz co do ich kursów na przyszłość w szerokiej perspektywie czasowej. Tylko wówczas kredytobiorca mógłby faktycznie ocenić poziom ryzyka towarzyszący wieloletniemu związaniu kontraktowemu. Bank powinien uwzględnić poziom wiedzy klienta, który w większości przypadków nie jest specjalistą z dziedziny bankowości.

W odniesieniu do klauzul indeksacyjnych dla spełnienia wymagania transparentności nie wystarczy przekazywanie konsumentowi informacji nawet licznych, jeżeli opierają się one na założeniu, że równość między walutą rozliczeniową a walutą spłaty pozostanie stabilna przez cały okres obowiązywania tej umowy. Nie wystarczy też informacja pozwalająca konsumentowi na zrozumienie, że w zależności od zmian kursu wymiany zmiana parytetu pomiędzy walutą rozliczeniową a walutą spłaty może pociągać za sobą niekorzystne konsekwencje dla jego zobowiązań finansowych, ani przedstawienie mu ewentualnych wahań kursów wymiany. Prawidłowa informacja powinna uświadamiać konsumentowi - wyraźnie i z należytą powagą - że ryzyko silnej deprecjacji jest trudne do oszacowania w perspektywie długookresowej i nie powinno być lekceważone (pozostaje realne). Wymaganiu temu nie czyni zadość np. podawanie "uspokajających" informacji o historycznych wahaniach waluty indeksacji w okresie nieproporcjonalnym do przewidywanego czasu trwania umowy pożyczki, które może wręcz usypiać czujność pożyczkobiorcy, wywołując wrażenie o jedynie hipotetycznym charakterze zagrożeń. Istotne jest również zwrócenie uwagi na powagę tego zagrożenia w aspekcie możliwego rozmiaru deprecjacji waluty krajowej, a w szczególności podkreślenie, że może być ona gwałtowna i drastyczna (przekraczać nawet kilkadziesiąt procent), z uwzględnieniem sytuacji majątkowej konkretnego konsumenta, decydującej o tym, jaki stopień deprecjacji waluty indeksacji przekraczać będzie granice jego zdolności do spłacania pożyczki. Z punktu widzenia omówionych wymagań , zdaniem Sądu Najwyższego, trudno uznać za wystarczające nawet te dane, których podanie zalecano w Rekomendacji Komisji Nadzoru Bankowego dotyczącej dobrych praktyk w zakresie ekspozycji kredytowych zabezpieczonych hipotecznie wydanej w 2006 r. (por. wyrok SN z 13 maja 2022 r., (...) 464/22, nie publik; postanowienie SN z dnia 30 września 2022 r. , I CSK 2071/22, LEX nr 3437834).

Dowody zaoferowane przez stronę pozwaną nie wskazują na dopełnienie obowiązku informacyjnego z zachowaniem wskazanych wyżej kryteriów. Wbrew tezom apelacji Banku, załączona do akt dokumentacja kredytowa nie zawiera żadnych odrębnych oświadczeń powodów potwierdzających przekazanie im informacji o ryzyku walutowym. Z całą pewnością żadne istotne informacje o ryzyku kursowym nie wynikają z § 2 ust. 2 umowy. Jak wyżej wskazano, nie chodzi bowiem o proste wskazanie na okoliczność, że kursy walut mają wpływ na wysokość zaciągniętego kredytu i wysokość rat (§ 2 ust. 2 umowy). Z kolei powołany przez pozwanego § 5 ust 3 umowy stanowi wyłącznie potwierdzenie faktu doręczenia kredytobiorcom (...) dla wnioskodawców ubiegających się o produkty hipoteczne indeksowane kursem waluty obcej, oparte na zmiennej stopie procentowej”.

Dokument ten został poddany analizie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku , a Sąd Apelacyjny w pełni akceptuje wnioski , jakie wyprowadził Sąd I instancji. W treści tego dokumentu przedstawiono przede wszystkim wysokość stawek referencyjnych dla różnych kredytów, których porównanie wyraźnie wskazuje, na korzystniejsze oprocentowanie kredytów indeksowanych walutą obcą. Taka konstatacja została zresztą wprost wyrażona w treści (...) , wskazując na korzystniejsze warunki kredytów indeksowanych (...). Bank wskazał ponadto, że ryzyku kursowe powoduje ciągłe wahania zarówno wysokości rat , jak i wysokości zadłużenia zaciągniętego kredytu przeliczonego na PLN, a przedstawione symulacje ograniczały się do wahań kursu wymiany wyłącznie w okresie ostatnich 12 miesięcy i zakładanego wzrostu kursu (...) o 10,9 %. Pozwany Bank nie zawarł w tej broszurze informacyjnej wyraźnego stwierdzenia o nieograniczonym ryzyku walutowym obciążającym kredytobiorcę, którego w dłuższej perspektywie czasu nie da się przewidzieć i które może prowadzić do nagłego i drastycznego wzrostu obciążeń kredytowych. Przeciwnie, ostrzegając przed ryzykiem walutowym pozwany zaleca jedynie, by to sami klienci rozważyli zaciągnięcie długoterminowego kredytu w PLN jako korzystną alternatywę w stosunku do kredytów walutowych, które mimo atrakcyjnych aktualnie warunków cenowych w długim okresie „ …mogą okazać się droższe na skutek wzrostu kursów walutowych” . Podobnie, jedynie w formie sugestii zachęca kredytobiorców do zapoznania się z bliżej nieokreślnymi danymi co do kursów historycznych oraz „…sporządzonymi przez analityków prognozami dotyczącymi wahań kursu oraz wysokości stawek referencyjnych”, nie wskazując nawet gdzie i w jakiej formie są one publikowane. Załącznikiem do (...) miała być wyłącznie historia zmian kursu (...) do złotego, nie wiadomo jednak za jaki okres. Reasumując, analizowany dokument nie zawiera pełnych i rzetelnie przedstawionych danych, koniecznych konsumentowi dla realnej oceny ryzyka walutowego związanego z kredytem indeksowanym walutą obcą.

Kryteriom wyczerpującej informacji nie odpowiada również dokument załączony do odpowiedzi na pozew i oznaczony jako dowód nr 5 „Parametry wejściowe symulacji”. Jak już wyżej wskazano, brak jest dowodu, że dokument ten został przedstawiony powodom, gdyż nie zawiera ich podpisu.

Dodatkowo zaznaczyć trzeba, że ani z umowy kredytu, ani z innych przedstawionych w sprawie dokumentów i z zeznań świadków nie wynika, by konsumentom przed podpisaniem umowy przekazywano informacje dotyczące sposobu ustalania kursów wymiany, w tym jego składnika w postaci spreadu walutowego. A zatem Bank i w tym zakresie nie wyjaśnił powodom mechanizmu i zasad określania kursów wymiany, na podstawie których mogliby obliczyć swoją należność wobec strony pozwanej. Wbrew odmiennym wywodom apelującego, informacja o sposobie ustalania kursów wymiany jest niezwykle istotna dla kredytobiorców, gdyż pozwala im na określenie wysokości ich świadczenia w postaci rat kapitałowo – odsetkowych.

W oczywisty sposób nie można również zaaprobować tezy, jakoby ryzyko walutowe związane z kredytem indeksowanym walutą obca objęte było wiedzą powszechną. Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem judykatury, za fakty powszechnie znane uważa się wydarzenia historyczne, polityczne, zjawiska przyrodnicze, procesy ekonomiczne lub zdarzenia normalnie i zwyczajnie zachodzące w określonym miejscu i czasie, znane każdemu rozsądnemu i mającemu życiowe doświadczenie mieszkańcowi miejscowości będącej siedzibą danego sądu. Nie są faktami powszechnie znanymi okoliczności sporne między stronami, a także takie fakty , które ze względu na swój charakter mogą być ustalone jedynie przy wykorzystaniu wiadomości specjalnych (por. wyrok SN z dnia 10 lutego 2010 r., V CS K 269/09, OSNC 201/9/127 ; wyrok SN z dnia 24 kwietnia 2013 r., IV CSK 596/12, LEX nr 1375468;wyrok SN z dnia 28 października 2015 r., II CSK 831/14, LEX nr 1938674; wyrok SN z dnia 13 grudnia 2013 r., III CSK 66/13, LEX nr 1463871). O ile zatem do procesów ekonomicznych powszechnie znanych każdej rozsądnej i przeciętnie doświadczonej życiowo osobie należy zaliczyć samo zjawisko wahania kursów waluty obcej, o tyle z pewnością w 2007 r. nie należała do tego rodzaju zjawisk świata zewnętrznego i zachodzących w nim procesów wiedza o ryzyku walutowym związanych z oferowanym przez Bank kredytem indeksowanym do waluty obcej.

W tym stanie rzeczy, brak jest podstaw dla zaakceptowania tezy apelującego o dopełnieniu przez stronę pozwaną ciążącego na niej obowiązku informacyjnego. Należy przy tym podkreślić, że powyższe obowiązki informacyjne Banku istniały niezależnie od tego, czy powodowie – konsumenci domagali się wyjaśnienia postanowień umowy i czy zgłaszali w tym zakresie wątpliwości. Konsument nie ma powinności konsultowania projektu umowy kredytu na własny koszt i własnym staraniem z wybranym przez siebie prawnikiem czy ekonomistą. Przeciwnie, to na Banku jako przedsiębiorcy spoczywa obowiązek wyczerpującego i zrozumiałego pouczenia konsumenta o istotnych cechach oferowanego produktu oraz o związanych z nim ryzykach. Bez znaczenia pozostaje także wykształcenie ekonomiczne powódki, czy niepotwierdzona przez powodów w ich zeznaniach okoliczność posiadania wcześniejszego kredytu w innym Banku. Powódka nigdy nie zajmowała się tego rodzaju kredytami, prowadzi działalność związaną z ubezpieczeniami. Nieznane są także żadne warunki wcześniejszej umowy kredytu, przy hipotetycznym założeniu, że jednak powodowie byli taką umową związani z innym podmiotem. Co jednak najistotniejsze, ochrona przewidziana w dyrektywie 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich przysługuje każdemu konsumentowi, a nie tylko temu, którego można uznać za "właściwie poinformowanego oraz dostatecznie uważnego i rozsądnego przeciętnego konsumenta". Pojęcie „konsumenta” w rozumieniu art. 2 lit. b) dyrektywy 93/13 ma charakter obiektywny i jest niezależne od konkretnego zasobu wiedzy, jaki może mieć dana osoba, czy też od posiadanych przez nią w rzeczywistości informacji. Wypada ponadto odwołać się do stanowiska Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wyrażonego w wyroku z dnia 21 września 2023 r. w sprawie C- 139/22 (LEX nr 3605772), w myśl którego art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich w związku z jej art. 2 lit. b należy interpretować w ten sposób, że przedsiębiorca ma obowiązek poinformowania zainteresowanego konsumenta o istotnych cechach zawartej z nim umowy oraz o ryzyku związanym z tą umową, i to nawet wówczas, gdy konsument posiada odpowiednią wiedzę w dziedzinie wspomnianej umowy (in casu konsument był pracownikiem banku).

Niezasadny jest również zarzut naruszenia przepisu art. 316 § 1 k.p.c. , który pozwany wiąże z potrzebą zastosowania w rozpatrywanej sprawie określonych przepisów prawa materialnego tj. art. 358 § 2 k.c. oraz art. 69 ust. 1 i 2 Prawa bankowego w aktualnym brzemieniu. Tymczasem powołany art. 316 § 1 k.p.c. jest wyrazem zasady aktualności orzekania, zgodnie z którą chwilą miarodajną dla oceny sprawy będącej podłożem wyroku, pod względem faktycznym i prawnym, jest chwila zamknięcia rozprawy. Przepis ten w żadnym razie nie rozstrzyga jednak o tym, które przepisy prawa materialnego znajdują zastosowanie w okolicznościach sprawy i nie modyfikuje reguł wynikających z norm intertemporalnych. Jako przepis prawa procesowego nie zmienia również przesłanek zastosowania danej normy prawa materialnego, w tym tych odnoszących się do wskazanego przez ustawodawcę stanu miarodajnego dla dokonania oceny prawnej. Dodatkowo , w realiach sporu zasadniczo błędne pozostaje przekonanie skarżącego jakoby o skutkach abuzywności Sąd I instancji rozstrzygał wyłącznie w oparciu o przepisy obowiązujące w dacie zawarcia umowy i z tej przyczyny wyłączył zastosowanie przepisu art. 358 § 2 k.c. czy art. 69 ust. 1 i 2 ustawy Prawo bankowe w aktualnym brzmieniu. W rzeczywistości Sąd I instancji przedstawił powody, dla których żadna z tych norm nie ma charakteru przepisu dyspozytywnego w rozumieniu prawidłowo wykładanych przepisów prawa krajowego oraz dyrektywy nr 93/13 i z tej przyczyny nie znajduje zastosowania dla uzupełnienia luk powstałych w umowie po wyeliminowaniu z jej treści ze skutkiem ex tunc niedozwolonych postanowień kształtujących mechanizm indeksacji.

Szczegółową analizę zarzutów naruszenia prawa materialnego przywołanych w apelacji Banku należy rozpocząć od zarzutów z punktu 2 ppkt a, b, c, d, e , f apelacji, za pomocą których apelujący kwestionuje stanowisko o bezwzględnej nieważności umowy kredytu ab initio na skutek jej sprzeczności z prawem, z zasadą swobody umów , czy z zasadami współżycia społecznego. Sąd Apelacyjny częściowo akceptuje argumenty przedstawione na ich poparcie, gdyż ostateczne stanowisko o nieważności umowy kredytu należy wywieść z braku możliwości jej utrzymania w mocy po wyeliminowaniu ex lege i ex tunc postanowień uznanych za niedozwolone. Innymi słowy, to umowa kredytu pozbawiona zakwestionowanych postanowień, jako odnoszących się do głównych świadczeń stron, jest nieważna w świetle art. 58 k.c. Tym samym trafność analizowanych zarzutów pozwanego nie prowadzi do zmiany zaskarżonego wyroku.

Niewątpliwie samo zastosowanie mechanizmu indeksacji jest dopuszczalne, gdyż nie narusza zasady swobody umów z art. 353¹ k.c., jeżeli pozwala na określenie koniecznych przedmiotowo postanowień umowy kredytowej, określonych w art. 69 ustawy z 1997 r. Prawo bankowe. Należy zgodzić się z apelującym , że konstrukcja umowy kredytu indeksowanego kursem waluty obcej była zgodna z przepisami prawa tj. art. 69 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 2439) w brzmieniu relewantnym z uwagi na datę zawarcia przez strony umowy. W judykaturze powszechnie uznaje się, że na gruncie wskazanych przepisów dopuszczalne było zaciągnięcie zobowiązania w walucie obcej z równoczesnym zastrzeżeniem, że wypłata i spłata kredytu będzie dokonywana w pieniądzu krajowym. Również Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w licznych orzeczeniach analizujących mechanizm waloryzacji kredytu nie zakwestionował jego zgodności jako takiego z przepisami dyrektywy nr 93/13.

Sporządzenie umowy kredytu wymaga jednak zastosowania takiego mechanizmu na etapie określania kursu (...) na potrzeby ustalenia salda kredytu oraz ustalenia wysokości każdej kolejnej raty, który byłby niezależny od arbitralnych decyzji kredytodawcy, tak aby kredytobiorca z góry mógł ustalić poziom, do którego ponosi ryzyko związane ze skorzystaniem z takiego kredytu w konkretnym banku, oferującym znane z góry warunki ustalania wysokości rat kapitałowych, rzutujących automatycznie na wysokość faktycznie spłacanego świadczenia. Kredytobiorca musi takie zapisy w sposób świadomy zaakceptować. W rozpatrywanej sprawie zapisy umowy nie odpowiadają tym kryteriom, a powodowie – wobec niedopełnienia obowiązków informacyjnych przez Bank – nie mieli pełnej wiedzy dotyczącej funkcjonowania mechanizmu indeksacji i związanego z nim ryzyka walutowego.

Nie oznacza to jednak, że umowa kredytu dotknięta jest bezwzględną nieważnością. W szczególności takiego skutku w umowie przedsiębiorcy z konsumentem nie powoduje trafnie dostrzeżona przez Sąd I instancji sprzeczność z naturą stosunku prawnego i zasadami współżycia społecznego postanowień umowy kredytu, które nie są oparte na obiektywnych kryteriach i upoważniają Bank do jednostronnego oznaczenia kursu wymiany. Sąd Apelacyjny akceptuje te poglądy orzecznictwa, w myśl których sprzeczne z naturą stosunku prawnego kredytu indeksowanego są postanowienia, w których kredytodawca jest upoważniony do jednostronnego oznaczenia kursu waluty właściwej do wyliczenia wysokości zobowiązania kredytobiorcy oraz ustalenia wysokości rat kredytu, jeżeli z treści stosunku prawnego nie wynikają obiektywne i weryfikowalne kryteria oznaczenia tego kursu. Postanowienia takie, jeśli spełniają kryteria uznania ich za niedozwolone postanowienia umowne, nie są nieważne, lecz nie wiążą konsumenta w rozumieniu art. 385¹ k.c. W sytuacji kolizji art. 58 k.c. i 385¹ k.c. należy dać pierwszeństwo drugiemu z przepisów, traktując go jako lex specialis w zakresie ochrony konsumenckiej, względem ogólnych regulacji kodeksowych (por. uchwałę SN z 28 kwietnia 2022 r., III CZP 40/22, LEX nr 3337513; wyrok SA w Warszawie z 1 lutego 2023 r., V ACa 435/22, LEX nr 3507522; uzasadnienie uchwały pełnego składu Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia 2024 r. w sprawie III CZP 25/22, LEX nr 3709742)). Przewidziana w art. 385 ¹k.c. sankcja oznacza, że kwestionowane postanowienie nie wywołuje skutków prawnych od samego początku i z mocy prawa, co sąd ma obowiązek wziąć pod uwagę z urzędu, chyba że konsument następczo udzieli "świadomej, wyraźnej i wolnej zgody" na to postanowienie i w ten sposób zapewni jego skuteczność (por. uchwałę 7 sędziów SN z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021/9/56). Zastosowanie sankcji właściwej dla niedozwolonych postanowień umownych oznacza również, że w odniesieniu do skutków eliminacji klauzuli abuzywnej zastosowanie znajduje art. 385 ¹§ 2 k.c., zgodnie z którym, jeżeli postanowienie nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie. Oznacza to, że nie stosuje się wówczas art. 58 § 3 k.c., a bez znaczenia jest to , czy strony (a w praktyce przede wszystkim kontrahent konsumenta) zawarłyby umowę bez takiej klauzuli. Stanowisko takie nie wyklucza, że ostatecznym skutkiem okaże się brak związania umową w całości, jednak o przyjęciu takiego wniosku w poszczególnych przypadkach zadecydują inne przesłanki niż przewidziane w art. 58 § 3 k.c.

Sąd Apelacyjny aprobuje wywody przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, w ramach których Sąd I instancji dokonał oceny postanowień umowy kształtujących mechanizm indeksacji i uznał, że spełniają one wszystkie przesłanki zastrzeżone w art. 385¹ § 1 k.c., a przywołany w apelacji zarzut naruszenia wskazanego przepisu prawa materialnego tj. art. 385¹ § 1, 2 i 3 k.c. , a także art. 6 ust. 1 dyrektywy nr 93/13 , art. 65 § 1 i 2 k.c. w związku z art. 56 k.c. oraz art. 58 § 3 k.c. w związku z art. 58 § 1 i 2 k.c. (zarzuty z punktu 2 ppkt f, h, i,j,k,l apelacji) uznaje za niezasadne. Ocena tożsamych postanowień umów kredytowych, zaczerpniętych z wzorców stosowanych przez przedsiębiorcę była już przedmiotem wielokrotnej analizy tutejszego Sądu Apelacyjnego, a argumenty przedstawione w uzasadnieniach zapadłych w tych sprawach orzeczeń (np. w sprawie I ACa 704/22, I ACa 384/23,) pozostają w pełni aktualne w rozpatrywanym sporze.

Sąd Apelacyjny nie podziela stanowiska pozwanego co do charakteru zawartej przez strony umowy kredytowej. Z treści umowy kredytu zawartej przez strony w żadnym razie nie wynika jakikolwiek „obrót walutowy” między stronami. Przedmiotowa umowa nie przewidywała możliwości wypłaty kredytu w (...), a z § 3 ust. 1 Regulaminu wprost wynika, że kredyt udzielany jest w PLN. Podobnie spłata rat kredytu miała następować w PLN ze wskazanego w § 7 ust. 3 rachunku bankowego w drodze potrąceń dokonywanych przez Bank. Nie jest to zatem kredyt walutowy w znaczeniu prawnym. W orzecznictwie podkreśla się, że z punktu widzenia polskiego systemu prawnego można wyróżnić trzy rodzaje kredytów, w których występuje (w różnych rolach) waluta obca: indeksowany, denominowany i walutowy. W kredycie indeksowanym kwota kredytu jest podana w walucie krajowej i w tej walucie zostaje wypłacona, ale zostaje przeliczona na walutę obcą według klauzuli umownej opartej również na kursie kupna tej waluty obowiązującym w dniu uruchomienia kredytu, przy czym spłata kredytu następuje w walucie krajowej. W kredycie denominowanym kwota kredytu jest wyrażona w walucie obcej, a zostaje wypłacona w walucie krajowej według klauzuli umownej opartej na kursie kupna waluty obcej obowiązującym w dniu uruchomienia kredytu, zaś spłata kredytu następuje w walucie krajowej. Z kolei w kredycie walutowym kwota kredytu jest wyrażona w walucie obcej, jego wypłata i spłata również jest dokonywana w tej walucie. Tylko w tym ostatnim wypadku roszczenie kredytobiorcy w stosunku do kredytodawcy jest wyrażone w walucie obcej, tj. kredytobiorca może żądać od kredytodawcy wypłaty kwoty kredytu w walucie obcej. W dwóch pozostałych wypadkach żądanie kredytobiorcy w stosunku do kredytodawcy w zakresie spełnienia świadczenia (czyli wypłaty kwoty kredytu) dotyczy wyłącznie waluty krajowej (por. wyrok SN z 30 września 2020, I CSK 556/18, LEX nr 3126114). Bezspornie analizowana umowa kredytu z dnia 29 listopada 2007 r. nie odpowiada opisanym wyżej kryteriom kredytu walutowego. Powodowie nie otrzymali i zgodnie z umową nie mogli otrzymać świadczenia w walucie obcej. Świadczenie kredytodawcy miało nastąpić w walucie krajowej, a odwołanie się do wartości tego świadczenia w (...) służyło wyliczeniu wysokości rat kredytowych należnych od kredytobiorców i ustaleniu oprocentowania kredytu przy wykorzystaniu zmiennej stopy LIBOR. Brak zatem podstaw , by sporną umowę kredytu kwalifikować jako kredyt walutowy. W świetle wniosku kredytowego oraz zeznań powodów nie budzi ponadto wątpliwości, że kredytobiorcy nie byli zainteresowani pozyskaniem od kredytodawcy świadczenia w walucie obcej. Zgoda powodów na kredyt odwołujący się do waluty obecnej tj. (...) wynikała z oferowanych przez bank korzystniejszych warunków, zarówno jeśli chodzi o wysokość rat kredytu , jak i wysokość oprocentowania.

Z dotychczasowych rozważań poświęconych zarzutom naruszenia prawa procesowego wynika, że pozwany Bank nie dopełnił wobec kredytobiorców ciążących na nim obowiązków informacyjnych. Za bezsporny należy również uznać status powodów jako konsumentów w ramach analizowanej umowy kredytu. Postanowienia spornej umowy nie zostały także przez strony indywidualnie uzgodnione.

Za chybiony uznać należy zarzut błędnej wykładni art. 385 ¹ § 1 k.c. w zakresie pozostałych przesłanek jego stosowania.

Nie ulega wątpliwości, że sporne klauzule indeksacyjne przewidziane w § 2 ust. 2 oraz w § 7 ust. 1 umowy w związku z § 3 ust. 2 i § 8 ust. 3 Regulaminu określają główne świadczenia stron, co trafnie dostrzegł Sąd I instancji. Analiza tego zagadnienia przedstawiana w dorobku orzeczniczym wskazuje, że zastrzeżone w umowie kredytu(pożyczki) złotowego indeksowanego do waluty obcej klauzule kształtujące mechanizm indeksacji, określają główne świadczenie kredytobiorcy (zob. wyroki SN: z 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17; z 9 maja 2019 r., I CSK 242/18 i z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18; z 30 września 2020 r., I CSK 556/18, a także wyrok SN z 2 czerwca 2021 r., I (...) 55/21, LEX nr 3219740). Za postanowienia umowne mieszczące się w pojęciu „głównego przedmiotu umowy” w rozumieniu art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13/EWG należy bowiem uważać te, które określają podstawowe świadczenia w ramach danej umowy i które z tego względu charakteryzują tę umowę (por. wyroki (...): z 30 kwietnia 2014 r. w sprawie C-26/13, Á. K., H. R. przeciwko (...), pkt 49-50; z 26 lutego 2015 r. w sprawie C-143/13, B. M. i I. O. M. przeciwko S.C. (...) România SA, pkt 54; z 23 kwietnia 2015 r. w sprawie C-96/14, J.-C. V. H. przeciwko (...) SA, pkt 33; z 20 września 2017 r. w sprawie C-186/16, R. P. A. i in. przeciwko (...) SA, pkt 35). Za takie uznawane są m.in. postanowienia (określane niekiedy jako „klauzule ryzyka walutowego”), które wiążą się z obciążeniem kredytobiorcy - konsumenta ryzykiem zmiany kursu waluty i związanym z tym ryzykiem zwiększenia kosztu kredytu (por. wyroki (...) z 20 września 2017 r. w sprawie C-186/16, R. P. A. i in. przeciwko (...) SA, pkt 37; z 20 września 2018 r. w sprawie C- 51/17, (...) Bank (...). I (...) (...) K. Z.. przeciwko T. I. i E. K., pkt 68; z 14 marca 2019 r. w sprawie C-118/17, Z. D. przeciwko (...) Bank (...) Z.., pkt 48; z 3 października 2019 r. w sprawie C-260/18, K. D. i J. D. przeciwko (...) Bank (...), pkt 44). W konsekwencji w ten sposób należy też ocenić postanowienie (część postanowienia) stanowiące część mechanizmu indeksacyjnego, określające sposób oznaczenia kursu miarodajnego dla przeliczenia walutowego. Bez unormowania kursu miarodajnego dla poszczególnych przeliczeń, przeliczenia te nie mogą być dokonane, a postanowienia dotyczące waloryzacji - wywrzeć skutku (por. wyroki SN z 30 września 2020 r. , I CSK 556/18; wyrok z dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18). Postanowienia te składają się na mechanizm indeksacji i mogą funkcjonować tylko łącznie (por. wyrok SN z 3 lutego 2022 r., (...) 975/22, LEX nr 3303543; wyrok SN z 20 lutego 2023 r., (...) 809/22). Na dominująca w tym zakresie linię orzeczniczą zwrócił także uwagę Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 25 kwietnia 2024 r. w sprawie III CZP 25/22 ( LEX nr 3709742).

Rację ma także Sąd Okręgowy, że wskazane przez powodów postanowienia umowy nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny, co mimo tego, iż kształtują główne świadczenia stron, umożliwia ich kontrolę w trybie art. 385¹ § 1 k.c. W uzupełnieniu wywodów przedstawionych w tej materii w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku warto odwołać się do wyroku (...) z 18 listopada 2021 r. w sprawie C-212/20 ( Dz.U. UE.C.220.302.6), w którym Trybunał wyjaśnił, że art. 5 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że treść klauzuli umowy kredytu zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem, ustalającej cenę zakupu i sprzedaży waluty obcej, do której kredyt jest indeksowany, powinna, na podstawie jasnych i zrozumiałych kryteriów, umożliwić właściwie poinformowanemu, uważnemu i racjonalnemu konsumentowi zrozumienie sposobu ustalania kursu wymiany waluty obcej, stosowanego w celu obliczenia kwoty rat kredytu, w taki sposób, aby konsument miał możliwość w każdej chwili samodzielnie ustalić kurs wymiany stosowany przez przedsiębiorcę. Na potrzebę wskazania w umowie kredytu indeksowanego obiektywnych i weryfikowalnych kryteriów oznaczenia kursu wymiany zwrócił uwagę także Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 28 kwietnia 2022 r. w sprawie III CZP 40/22 (LEX nr 3337513). Poza sporem pozostaje, że w niniejszej sprawie sytuacja taka nie zachodziła, gdyż w oparciu o postanowienia umowy kredytu powodowie w żaden sposób nie mogli odtworzyć zasad, jakimi pozwany Bank kierował się przy ustaleniu Tabel kursowych.

Niewątpliwie także postanowienia zawarte § 2 ust. 2, § 7 ust. 1 umowy oraz § 3 ust. 2, § 8 ust. 3 Regulaminu kształtują prawa i obowiązki kredytobiorców w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając ich interesy. Pozwany zastrzegł sobie prawo do jednostronnego ustalenia salda kredytu w walucie waloryzacji poprzez ustalenie kursu kupna (...) , a następnie do regulowania wysokości rat pożyczki waloryzowanej kursem (...) (a także wcześniejszej spłaty całości pożyczki, obliczania prowizji) poprzez wyznaczanie w tabeli kursowej kursu sprzedaży (...) , nie wskazując w umowie kryteriów czy przesłanek ustalania kursu. Tym samym bank miał pełną kontrolę nad wysokością rat spłacanych przez powodów i ustalaniem różnicy pomiędzy ceną kupna i sprzedaży waluty (tzw. spread walutowy), która stanowiła jego dodatkowe świadczenie w relacji z konsumentem, nie znajdujące ekwiwalentu w treści umowy. W tym miejscu podkreślić trzeba, że rażącego naruszenie interesów konsumenta nie można sprowadzać wyłącznie do istnienia po jego stronie szkody majątkowej. O relewantnym prawnie w rozumieniu art. 385 ¹ § 1 k.c. naruszeniu interesu konsumenta świadczy nierównowaga, na niekorzyść konsumenta, praw i obowiązków stron wynikających z umowy, która jest istotna, znacząca (por. wyrok SN z 15 stycznia 2016 r., I CSK 125/15, LEX nr 1968429). W konsekwencji za niedozwolone może być uznane zarówno postanowienie, które narusza interesy majątkowe, jak i takie, które godzi w interesy niemajątkowe (por. np. uzasadnienie wyroku SN z dnia 13 października 2010 r., I CSK 694/09, LEX nr 786553). Choć istotnie w orzecznictwie (...) dominuje pogląd, że aby ustalić, czy jakaś klauzula powoduje na niekorzyść konsumenta znaczącą nierównowagę praw i obowiązków stron wynikających z umowy, należy w szczególności wziąć pod uwagę zasady, jakie mają zgodnie z prawem krajowym zastosowanie w przypadku braku porozumienia stron w tym zakresie, to nie sposób pominąć, że w obowiązującym w Polsce systemie prawa brak jest tego rodzaju przepisów dyspozytywnych, które mogłyby w tej sytuacji znaleźć zastosowanie. W takiej sytuacji ocena uczciwego charakteru postanowienia wymaga odwołania się do opartego na dobrych obyczajach w gospodarce rynkowej wzorca zachowań przedsiębiorców, zrekonstruowanego z założeniem, że to konsument ma być głównym beneficjentem rywalizacji między przedsiębiorcami (zob. powołany wyżej wyrok SN z dnia 11 października 2007 r., III SK 19/07).

Uznanie powyższego mechanizmu ustalania przez bank kursów waluty za sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszający interesy konsumenta, a w konsekwencji uznanie klauzuli, która nie zawiera jednoznacznej treści i przez to pozwala na pełną swobodę decyzyjną banku, za niedozwoloną w rozumieniu art. 385¹ § 1 k.c. nie budzi wątpliwości w aktualnym orzecznictwie sądów powszechnych, jak i w orzecznictwie Sądu Najwyższego, który wielokrotnie badał postanowienia umów analogiczne do ocenianych w tej sprawie. Dominuje w nim trafny pogląd, że takie klauzule mają charakter abuzywny, bowiem kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Sprzeczność z dobrymi obyczajami i naruszenie interesów konsumenta polega w tym przypadku na uzależnieniu wysokości świadczenia banku oraz wysokości świadczenia konsumenta od swobodnej decyzji banku. Przeliczenie kwoty kredytu w chwili jej wypłaty, jak i przeliczenie odwrotne w chwili wymagalności poszczególnych spłacanych rat, służy bowiem określeniu wysokości świadczenia konsumenta. Takie uregulowanie umowne należy uznać za niedopuszczalne, niezależnie od tego, czy swoboda przedsiębiorcy (banku) w ustaleniu kursu jest pełna, czy też w jakiś sposób ograniczona, np. w razie wprowadzenia możliwych maksymalnych odchyleń od kursu ustalanego z wykorzystaniem obiektywnych kryteriów. Postanowienia, które uprawniają bank do jednostronnego ustalenia kursów walut, są nietransparentne i pozostawiają pole do arbitralnego działania banku. W ten sposób obarczają kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz naruszają równorzędność stron (zob. wyroki SN: z 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14, OSNC 2016/11/134; z 24 października 2018 r., II CSK 632/17, LEX nr 2567917; z 13 grudnia 2018 r., V CSK 559/17, LEX nr 2618543; z 27 lutego 2019 r., II CSK 19/18, LEX nr 2626330; z 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17, LEX nr 2642144; z 9 maja 2019 r., I CSK 242/18, LEX nr 2690299; z 29 października 2019 r., IV CSK 309/18, OSNC 2020/7-8/64; z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, LEX nr 2771344; z 30 września 2020 r., I CSK 556/18, LEX nr 3126114, a także orzeczenia powołane w uzasadnieniu uchwały pełnego składu Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia 2024 r. w sprawie III CZP 25/22, LEX nr 3709742).

Dodatkowo taka interpretacja zapisów klauzul indeksacyjnych wspierana jest stanowiskiem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, który w wyroku z 10 czerwca 2021 r. (C-776/19, VB i in. przeciwko (...) SA, LEX nr 3183143) stwierdził, że nie do pogodzenia z zasadami dobrej wiary jest wywoływanie po stronie klienta w długoterminowej umowie kredytowej ryzyka walutowego, które jest nieadekwatne do węzła prawnego zawiązywanego taką umową (teza 101-103). W konsekwencji stwierdził, że wykładni art. 3 ust. 1 dyrektywy Rady nr 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy dokonywać w ten sposób, że warunki umowy kredytu, przewidujące skutek w postaci ponoszenia nieograniczonego ryzyka kursowego przez kredytobiorcę, mogą doprowadzić do powstania znaczącej nierównowagi wynikającej z tej umowy kredytu praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta, jeśli przedsiębiorca nie mógł racjonalnie oczekiwać, przestrzegając wymogu przejrzystości w stosunku do konsumenta, iż ten konsument zaakceptowałby, w następstwie indywidualnych negocjacji, nieproporcjonalne ryzyko kursowe, które wynika z takich warunków (pkt. 5 sentencji).

Podobnie w orzecznictwie krajowym za sprzeczne z naturą stosunku prawnego kredytu indeksowanego do waluty obcej uznaje się postanowienia, w których kredytodawca jest upoważniony do jednostronnego oznaczenia kursu waluty właściwej do wyliczenia wysokości zobowiązania kredytobiorcy oraz ustalenia wysokości rat kredytu, jeżeli z treści stosunku prawnego nie wynikają obiektywne i weryfikowalne kryteria oznaczenia tego kursu (por. powołaną wyżej uchwałę SN z dnia 28 kwietnia 2022 r. w sprawie III CZP 40/22).

O braku abuzywności analizowanych postanowień umowy z pewnością nie świadczy okoliczność, że zastosowanie różnych kursów wymiany tj. kursu kupna przy uruchomieniu kredytu i kursu sprzedaży dla wyliczenia rat było dla pozwanego ekonomicznie uzasadnione. Przeciwnie, dowodzi to jedynie, że konstruując wzorzec umowy pozwany zadbał wyłącznie o swoje interesy, a dodatkowo istoty tego rozwiązania nie ujawnił w umowie i nie wyjaśnił konsumentom. Bez znaczenia pozostaje także treść art. 111 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo Bankowe, co zostało już uprzednio wyjaśnione.

Z całą mocą podkreślić należy, że abuzywności spornych postanowień nie wyklucza, ani jej nie usuwa akcentowana przez pozwanego hipotetyczna możliwość wyboru waluty spłaty, z której powodowie mogliby skorzystać , gdyby zawarli umowę kredytu w innym kształcie, jaki teoretycznie umożliwiał wzorzec umowy (§ 8 ust. 4 Regulaminu). Zgodnie bowiem z wyrokiem (...) z 21 września 2023 r. w sprawie C-139/22, (LEX nr 3605772) postanowienie umowy, które ze względu na warunki wykonania niektórych przewidzianych w nim zobowiązań danego konsumenta należy uznać za nieuczciwe, nie może utracić takiego charakteru z powodu innego postanowienia tej umowy, które przewiduje możliwość wykonania przez tego konsumenta tych zobowiązań na innych warunkach. Trybunał podkreślił, że nawet włącznie do umowy zawartej z konsumentem dwóch alternatywnych warunków dotyczących wykonania tego samego obowiązku ciążącego na konsumencie, z których jeden jest nieuczciwy, a drugi zgodny z prawem, pozwala danemu przedsiębiorcy na spekulowanie, że poprzez brak informacji, nieuwagę lub niezrozumienie konsument wykona dane zobowiązanie zgodnie z warunkiem, który powoduje znaczącą nierównowagę praw i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta. W związku z tym taki mechanizm umowny może sam w sobie mieć nieuczciwy charakter.

Ponownie także należy zaznaczyć, iż oceny obu przesłanek z art. 385¹ § 1 k.c. należy dokonywać na datę zawarcia umowy, a nie przez pryzmat jej wykonywania przez Bank. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały 7 sędziów z dnia 20 czerwca 2018 r. w sprawie III CZP 29/17 (OSNC 2019/1/2), „…wykładnia językowa art. 385¹ § 1 zdanie 1 k.c. nie stwarza podstaw do przyjęcia, że w ramach oceny abuzywności postanowienia istotny jest sposób jego stosowania przez przedsiębiorcę. Przeciwnie, skłania ona do wniosku, że decydujące znaczenie ma nie to, w jaki sposób przedsiębiorca stosuje postanowienie i dla kogo jest to korzystne, lecz to, w jaki sposób postanowienie kształtuje prawa i obowiązki konsumenta. Z przepisu wynika, że przedmiotem oceny jest samo postanowienie, a więc wyrażona w określonej formie (przeważnie słownej) treść normatywna, tzn. norma lub jej element określający prawa lub obowiązki stron (…) a jej punktem odniesienia - sposób oddziaływania postanowienia na prawa i obowiązki konsumenta”. Z przyczyn szeroko omówionych w uzasadnieniu powyższej uchwały, w pełni akceptowanych przez Sąd Apelacyjny, wykładnia obejmująca zakresem zastosowania art. 385² k.c. ocenę, czy postanowienie kształtuje prawa i obowiązki konsumenta w sposób, który rażąco narusza jego interesy, nie jest wykładnią contra legem. Przemawiają za nią argumenty natury systemowej, w tym wiążące wskazówki wynikające z prawa unijnego, a zwłaszcza z art. 3 ust. 1 i art. 4 ust. 1 dyrektywy 93/13 interpretowanych zgodnie z orzecznictwem (...). Sąd Najwyższy podkreślił ponadto, że za poglądem, iż ocena niedozwolonego charakteru postanowienia nie może uwzględniać okoliczności powstałych po zawarciu umowy - w tym także sposobu stosowania postanowienia umowy w praktyce - przemawiają ogólne zasady dotyczące kontroli zgodności treści umowy z wymaganiami słuszności kontraktowej, gdyż zarówno na gruncie art. 353¹ i art. 58 § 2, jak i art. 388 k.c. w doktrynie przeważa pogląd, iż decydujące znaczenie w ramach tej kontroli mają okoliczności istniejące w chwili zawarcia umowy. W realiach sporu Sąd I instancji z pewnością nie naruszył przepisu art. 385²k.c. poprzez jego błędne zastosowanie, co zarzuca apelujący. Z uważnej lektury uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika wcale, by Sąd Okręgowy dokonał oceny przesłanek art. 385¹§ 1 k.c. przez pryzmat następczych zdarzeń ,w tym sposobu kształtowania przez Bank kursów wymiany w toku wykonywania umowy.

Sposobu i parametrów w oparciu , o które pozwany Bank ustalał kursy wymiany nie sposób także wywieść w drodze wykładni umowy. Prawo unijne wyraźnie stoi na przeszkodzie wszelkiemu "naprawianiu" nieuczciwych postanowień umownych wyłącznie na podstawie art. 65 k.c., w celu złagodzenia ich nieuczciwego charakteru, nawet przy zgodnej w tym zakresie woli obu stron kontraktu ( por. wyrok (...) z 18 listopada 2021 r. C-212/20), co apelujący nieskutecznie postuluje w ramach zarzutu naruszenia przepisów art. art. 65 § 1 i 2 k.c. W powołanym orzeczeniu Trybunał wskazał, że art. 5 i 6 dyrektywy Rady nr 93/13/EWG należy intepretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie temu, by sąd krajowy, który stwierdził nieuczciwy charakter warunku umowy zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem w rozumieniu art. 3 ust. 1 dyrektywy, dokonał wykładni tego warunku w celu złagodzenia jego nieuczciwego charakteru, nawet jeśli taka wykładnia odpowiadałaby wspólnej woli stron. W motywach powyższego wyroku zwrócono uwagę, że możliwość wykładni klauzuli waloryzacyjnej w celu złagodzenia jej nieuczciwego charakteru przez wprowadzenie do niej ogólnego pojęcia "wartości rynkowej" waluty obcej wykorzystanej do waloryzacji prowadzi do zmiany treści postanowienia dotyczącego waloryzacji, ponieważ prowadziłaby do zmiany jego rozumienia poprzez wprowadzenie odesłania do "wartości rynkowej" waluty obcej, tymczasem warunek nieuczciwy nie powinien, na podstawie art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13, być stosowany, a jego treść zmieniana. Ponadto art. 65 k.c. , który zawiera ogólne reguły wykładni, nie stanowi przepisu prawa krajowego o charakterze dyspozytywnym w rozumieniu dyrektywy, a zasada braku skutku nieuczciwego warunku, przewidziana w art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13, nie może zostać podważona przez względy związane z okolicznościami, w jakich dana umowa została zawarta i wykonana.

Dodatkowo wskazać należy, że wobec braku indywidualnego uzgodnienia spornych postanowień § 2 ust 2 i § 7 ust 1 umowy , kontrola Sądu I instancji mogłaby się hipotetycznie ograniczyć do ustalenia faktu wpisu spornych klauzul za numerami (...) i (...) do rejestru klauzul niedozwolonych prowadzonego przez Prezesa UOKiK. Zgodnie z wyrokiem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 21 września 2023 r. w sprawie C-139/22 (LEX nr 3605772), art. 3 ust. 1, art. 7 ust. 1 i art. 8 dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że nie stoją one na przeszkodzie temu, by warunek umowny, który nie był indywidualnie negocjowany, został uznany przez właściwe organy krajowe za nieuczciwy z tego tylko powodu, że jego treść jest równoznaczna z treścią postanowienia wzorca umowy wpisanego do krajowego rejestru klauzul niedozwolonych. Zatem sąd nie musi każdorazowo szczegółowo badać w postępowaniu indywidualnym postanowienia umownego, które występuje już w rejestrze klauzul niedozwolonych. Sąd krajowy, badając tożsamość postanowienia umownego z klauzulą umowną zawartą w rejestrze klauzul niedozwolonych, powinien ograniczyć się jedynie do sprawdzenia treści dokumentów, bez konieczności przesłuchiwania stron oraz świadków.

Konsekwencją stwierdzenia, że dane postanowienie umowne ma charakter niedozwolony w rozumieniu art. 385¹ § 1 k.c., jest działająca ex lege sankcja bezskuteczności niedozwolonego postanowienia, połączona z przewidzianą w art. 385¹ § 2 k.c. zasadą związania stron umową w pozostałym zakresie, co jednak nie wyklucza skutku w postaci upadku całej umowy. W niniejszym przypadku nie ulega wątpliwości, że eliminacja niedozwolonego postanowienia umownego doprowadziłaby do takiej deformacji regulacji umownej, że na podstawie pozostałej jej treści nie da się odtworzyć treści praw i obowiązków stron zgodnych z ich wolą, i tym samym nie można przyjąć, iż strony pozostają związane pozostałą częścią umowy. Ten ostatni wniosek wynika wyraźnie z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13, który przewiduje, że "...nieuczciwe warunki w umowach zawieranych przez sprzedawców lub dostawców z konsumentami nie będą wiążące dla konsumenta, a umowa w pozostałej części będzie nadal obowiązywała strony, jeżeli jest to możliwe po wyłączeniu z niej nieuczciwych warunków".

W aktualnym orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej dotyczącym wykładni art. 6 ust. 1 oraz art. 7 ust 1 dyrektywy w żadnym razie nie wyklucza się skutku w postaci upadku (unieważnienia) całej umowy, jeśli proste usunięcie niedozwolonego postanowienia sprowadzałoby się do zmiany treści warunku umowy poprzez zmianę jego istoty, czego zbadanie należy do sądu krajowego. Przyjmuje się także, że w razie stwierdzenia abuzywności klauzuli ryzyka walutowego utrzymanie umowy "nie wydaje się możliwe z prawnego punktu widzenia", co dotyczy także klauzul przeliczeniowych przewidujących spread walutowy (por. wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 14 marca 2019 r., w sprawie C-118/17, Z. D. przeciwko (...) Bank (...) Z..; z dnia 5 czerwca 2019 r., w sprawie C-38/17, GT przeciwko HS). Jest tak zwłaszcza wówczas, gdy unieważnienie tych klauzul doprowadziłoby nie tylko do zniesienia mechanizmu indeksacji oraz różnic kursów walutowych, ale również - pośrednio - do zaniknięcia ryzyka kursowego, które jest bezpośrednio związane z indeksacją przedmiotowego kredytu do waluty (por. wyrok z dnia 3 października 2019 r. w sprawie C-260/18, K. D. i J. D. przeciwko (...) Bank (...)). O zaniknięciu ryzyka kursowego można mówić w sytuacji, w której skutkiem eliminacji niedozwolonych klauzul kształtujących mechanizm indeksacji jest przekształcenie kredytu złotowego indeksowanego do waluty obcej w zwykły (tzn. nieindeksowany) kredyt złotowy, oprocentowany według stawki powiązanej ze stawką LIBOR. Wyeliminowanie ryzyka kursowego, charakterystycznego dla umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej i uzasadniającego powiązanie stawki oprocentowania ze stawką LIBOR, jest równoznaczne z tak daleko idącym przekształceniem umowy, iż należy ją uznać za umowę o odmiennej istocie i charakterze. Oznacza to z kolei, że po wyeliminowaniu tego rodzaju klauzul utrzymanie umowy o charakterze zamierzonym przez strony nie jest możliwe, co przemawia za jej całkowitą nieważnością (bezskutecznością) (tak SN w wyroku z dnia 11 grudnia 2019 r., V CSK 328/18, LEX nr 2771344; w wyroku z 3 lutego 2022 r., (...) 975/22; w postanowieniu z 24 listopada 2022 r., I CSK 3127/22; w wyroku z dnia 20 lutego 2023 r., (...) 809/22, LEX nr 3505675; uchwała pełnego składu Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, LEX nr 3709742).

W rozpatrywanej sprawie eliminacja niedozwolonych postanowień umownych dotyczących indeksacji doprowadziłaby do takiej deformacji regulacji umownej, że na podstawie pozostałej jej treści nie da się odtworzyć treści praw i obowiązków stron zgodnych z ich wolą, i tym samym nie można przyjąć, iż strony pozostają związane pozostałą częścią umowy. Ponownie podkreślić trzeba, że mechanizm ten jest ze sobą wewnętrznie powiązany w taki sposób, iż wyeliminowanie elementu dotyczącego kursów wymiany spowodowałby zmianę istoty klauzuli indeksacyjnej. Taki zabieg nie tylko wypaczyłby sens pozostałych postanowień umowy odsyłających do różnych kursów wymiany z różnych dat (odpowiednio – z daty uruchomienia kredytu oraz z dat spłaty każdej z rat), wyrażających waloryzacyjną funkcję indeksacji, ale w istocie stanowiłby także niedopuszczalną redukcję utrzymującą skuteczność abuzywnej klauzuli waloryzacyjnej, przez podzielenie jej na część wadliwą i dopuszczalną.

Dodatkowo utrzymywanie umowy w kształcie okrojonym (bez klauzul indeksacyjnych, ale z oprocentowaniem opartym o stawkę LIBOR) sztucznie tworzyłoby stosunek zobowiązaniowy, którego ówcześnie strony nie chciały wykreować, zatem naruszyłoby ich swobodę zawierania umów z art. 353¹ k.c. (strony zgodnie chciały zawrzeć umowę kredytu indeksowanego do (...)). Również z ekonomicznego punktu widzenia nie ma możliwości połączenia kredytu złotowego z (...) , który jest dedykowany wyłącznie do waluty (...), o czym stanowi art. 29 ust.1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) z dnia 8 czerwca 2016 r. nr (...).

Jak podkreślił Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 14 listopada 2023 .r w sprawie I CSK 5380/22 (LEX nr 3624901) bez abuzywnych klauzul przeliczeniowych (spreadowych) umowa kredytu indeksowanego nie może nadal obowiązywać, gdyż ich wyeliminowanie prowadzi do upadku klauzuli ryzyka walutowego, charakterystycznego dla umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej i uzasadniającego powiązanie stawki oprocentowania ze stawką LIBOR, co jest równoznaczne z tak daleko idącym przekształceniem umowy, iż należy ją uznać za umowę o odmiennej istocie i charakterze niż zamierzone przez strony, choćby nadal chodziło tu tylko o inny podtyp czy wariant umowy kredytu.

Niezasadne pozostają dalsze zarzuty apelacji dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego zredagowane w punkcie 2. ppkt od „m” do „s” apelacji, w ramach których pozwany postuluje uzupełnienie luk powstałych w umowie po wyeliminowaniu postanowień umowy i Regulaminu uznanych za niedozwolone.

Po pierwsze, należy wykluczyć możliwość uzupełnienia luk powstałych w umowie wyłącznie na podstawie przepisów krajowych o charakterze ogólnym, przewidujących, iż skutki wyrażone w treści czynności prawnej są uzupełniane w szczególności przez skutki wynikające z zasad słuszności lub ustalonych zwyczajów, które nie stanowią przepisów dyspozytywnych lub przepisów mających zastosowanie, w przypadku gdy strony umowy wyrażą na to zgodę (por. wyroki (...) z: 3 października 2019 r. C-260/18, 29 kwietnia 2021 r. C-19/20). Tym samym brak jest podstaw do uzupełnienia umowy z odwołaniem do przepisu o charakterze ogólnym tj. art. 56 k.c. czy art. 354 § 1 k.c.

Przepisem dyspozytywnym nie jest także art. 69 ust. 3 ustawy Prawo bankowe w aktualnym brzmieniu. Wejście w życie ustawy z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2011 r. Nr 165, poz. 984) nie spowodowało ex lege skutku w postaci modyfikacji treści zawartych przez strony umów, który należało uwzględnić przy ocenie ewentualnej abuzywności ich postanowień. Przede wszystkim z art. 4 powołanej ustawy jasno wynika, że w przypadku umów kredytu (pożyczki) zawartych przed dniem jej wejścia w życie nowe regulacje mają zastosowanie w części jeszcze niespłaconej. Powołana ustawa nie stanowiła podstawy zawarcia umowy stron, ani też nie ma zastosowania do rozliczeń stron w części już wykonanej. W judykaturze zgodnie przyjmuje się ponadto, że przepis art. 69 ust. 2 pkt 4a w brzmieniu ustalonym powołaną ustawą nowelizacyjną ma charakter dyspozytywny. W odniesieniu do kredytów w niespłaconej części art. 4 noweli daje podstawę do żądania wprowadzenia do umowy konkretnych zasad dokonywania przeliczeń, co przesądza o tym, że stosunek prawny nie jest uzupełniany w tym zakresie z mocy prawa (vide uzasadnienie wyroku SN z dnia 19 marca 2015 r. w sprawie IV CSK 362/14, LEX nr 1663827). Sam fakt wejścia w życie ustawy nowelizacyjnej z dnia 29 lipca 2011 r. nie usunął zatem skutków niedozwolonych postanowień umów pożyczki, ani ich nie wyeliminował. Sąd Apelacyjny w pełni aprobuje pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w wyroku z dnia 4 kwietnia 2019 r. w sprawie III CSK 159/17 (OSP 2019/12/115), zgodnie z którym wejście w życie wskazanych przepisów nie wyłącza możliwości powoływania się na abuzywność klauzul związanych z niejasnym i jednostronnym sposobem określania kursu waluty, po jakim ma być dokonywana spłata, zawartych w umowach kredytowych, które podpisane i realizowane były jeszcze przed wejściem w życie tej nowelizacji. Regulacje te odnoszą się jedynie do niezbędnych elementów umowy kredytowej oraz uzupełnienia w drodze zmiany umowy - umów zawartych przed wprowadzeniem do Prawa bankowego art. 69 ust. 2 pkt 4a. Nie dotyczą one w żaden sposób ewentualnej abuzywności lub nieabuzywności postanowień umowy kredytowej zawartej przed wprowadzeniem do Prawa bankowego art. 69 ust. 2 pkt 4a, zwłaszcza zaś istniejącej w dacie zawarcia umowy abuzywności postanowień umowy w tym zakresie nie mogą sanować. Jak zaważył natomiast Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 11 grudnia 2019 r. (V CSK 382/18), same zapisy ustawy ani nie uznawały konkretnych postanowień za abuzywne, ani nie zawierały gotowych do zastosowania przepisów, które mogłyby je zastąpić, w sposób pozwalający na uznanie ich za odpowiadające wymogom dyrektywy Rady nr 93/13 Tzw. ustawa antyspreadowa nie może mieć co do zasady żadnego wpływu na zasadność roszczeń i zarzutów opartych na art. 385¹ k.c., a tym bardziej nie może pozbawiać konsumenta interesu prawnego w żądaniu ustalenia abuzywności kwestionowanych postanowień umownych. Należy też mieć na uwadze, że wykonywanie umowy w części odnoszącej się do pozyczki niespłaconej – a więc w części objętej tzw. ustawą antyspreadową - w sposób bezpośredni jest związane ze wszystkimi czynnościami dokonanymi na podstawie abuzywnych postanowień umowy, a mającymi miejsce przed wejściem w życie tej ustawy. Mechanizm indeksacji ma to do siebie, że aktualizuje każdorazowo (przy obliczaniu każdej raty kapitałowo¬ odsetkowej) wadliwie dokonaną czynność ustalenia początkowego salda zadłużenia w chwili uruchomienia pożyczki. Ustawą antyspreadową nie zostały zaś objęte postanowienia umowy dotyczące wypłaty pożyczki i sposobu obliczenia (pierwotnie) wysokości salda początkowego. To dlatego w tego typu umowach nie można oddzielić skutków prawnych wynikających z jej wykonywania na okres przed wejściem i po wejściu w życie ustawy antyspreadowej, bowiem spłata pożyczki następująca po tej chwili, nawet jeśli w zakresie sposobu ustalania wysokości kursu waluty obcej dla oznaczenia należnej kwoty raty kapitałowo-odsetkowej odnosi się do jakiegoś obiektywnego miernika, to nadal bezpośrednio odwołuje się do czynności dokonywanych w oparciu o ustaloną w sposób wadliwy podstawę ( postanowienia bezskuteczne ex lege i ex tunc), zawyżających wysokość salda zadłużenia (vide D. R. - Orzecznictwo Sądu Najwyższego w sprawie kredytów waloryzowanych kursem waluty obcej a prawidłowa implementacja jurysdykcyjna dyrektywy 93/13/EWG w Rozprawy Ubezpieczeniowe – Konsument na rynku usług finansowych nr 30 ( (...)).

A. postanowień umowy nie sanuje i nie usuwa aneks z 12 marca 2013 r., na podstawie którego zmieniono § 2 umowy dodając do niego postanowienie dotyczące sposobu ustalania kurów wymiany w Tabelach kursowych Banku, oraz wprowadzono możliwość spłaty kredytu w walucie indeksacji. Żadne z postanowień aneksu nie wskazuje, by powodowie świadomie i jednoznacznie sanowali w ten sposób niedozwolone postanowienia § 2 ust. 2 , § 7 ust. 1 umowy w jej pierwotnym brzmieniu. Wykładni art. 6 ust. 1 dyrektywy nr 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy dokonywać w ten sposób, że sąd krajowy jest zobowiązany do stwierdzenia nieuczciwego charakteru warunku umowy zawartej między przedsiębiorcą a konsumentem, nawet jeśli warunek ten został zmieniony przez te strony w drodze umowy. Takie stwierdzenie pociąga za sobą przywrócenie sytuacji, w jakiej znajdowałby się konsument w braku warunku, którego nieuczciwy charakter zostałby stwierdzony, chyba że konsument poprzez zmianę nieuczciwego warunku zrezygnował z takiego przywrócenia w drodze wolnej i świadomej zgody (wyrok (...) z 29.04.2021 r., C-19/20, I.W. I R.W. przeciwko BANK (...) S.A., LEX nr 3166094).

Wbrew dalszym zarzutom apelującego, ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o Narodowym Banku Polskim w brzmieniu obowiązującym w dacie zawarcia umowy pożyczki nie zawierała regulacji, które dotyczyłyby sposobu wykonania zobowiązań w stosunkach cywilnych. Przepis art. 24 ustawy statuował wyłącznie uprawnienie NBP do ustalania kursów walut obcych, przy czym zgodnie z uchwałą nr 51/2002 Zarządu NBP z dnia 23 września 2002 r. w sprawie sposobu wyliczania i ogłaszania bieżących kursów walut w odniesieniu do franka szwajcarskiego ustalany był kurs średni, kurs kupna i kurs sprzedaży. W porządku prawnym brak było odpowiednika art. 358 § 2 k.c. w obecnym brzmieniu, gdyż ten wszedł w życie z dniem 24 stycznia 2009 r. na podstawie nowelizacji kodeksu cywilnego z dnia 23 października 2008 r. (Dz. U. Nr 228, poz. 1506). Nie może być zatem miarodajny dla określenia treści zobowiązania wynikającego z umowy zawartej przed tą datą. Dodatkowo analizowany przepis stanowi element regulacji dotyczącej spełnienia przez dłużnika świadczenia wyrażonego w walucie obcej. Tymczasem w realiach sporu, jak wyżej wyjaśniono, zasadnicze świadczenie pozwanego tj. suma kredytu została wyrażona oraz spełniona w walucie polskiej, i w tej walucie spełniane były świadczenia powodów. Nie jest to zatem sytuacja , do której zastosowanie znajduje przepis art. 358 § 1 k.c. Na koniec wreszcie wypada zauważyć, że przepis art. 358 k.c. został umieszczony w Tytule I Przepisy ogólne, a zatem dotyczy wszelkich umów zawieranych między różnymi uczestnikami obrotu. Wydaje się zatem, iż nie działa w stosunku do niego domniemanie płynące z motywu 13 dyrektywy nr 93/13/EWG, dotyczące wyłącznie przepisów ustawowych i wykonawczych, które bezpośrednio lub pośrednio ustalają warunki umów konsumenckich.

Całkowicie chybiony jest zarzut naruszenia art. 41 prawa wekslowego poprzez jego niezastosowanie do spornej umowy. Przepis art. 41 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. Prawo wekslowe dotyczy stricte zapłaty weksla wystawionego w walucie obcej, która nie jest walutą miejsca jego płatności i reguluje jedynie kwestie ustalenia wartości waluty krajowej bądź według kursu w dniu płatności, bądź według kursu w dniu zapłaty. Przepis ten w żaden sposób nie może być potraktowany jako przepis dyspozytywny, który mógłby zastąpić postanowienia umowne kredytów indeksowanych lub denominowanych do kursów walut obcych, i zastąpić postanowienia umowne uznane za abuzywne.

Wobec braku możliwości uzupełnienia umowy kredytu w postulowany przez pozwanego sposób, dalsze skutki niedozwolonego charakteru postanowień kształtujących mechanizm indeksacji uzależnione są od obiektywnej oceny Sądu, czy ewentualne unieważnienie umowy w całości naraża powodów jako konsumentów na szczególnie niekorzystne skutki, jako że takie unieważnienie "wywiera co do zasady takie same następstwa jak postawienie pozostałej do spłaty kwoty kredytu w stan natychmiastowej wymagalności, co może przekraczać możliwości finansowe konsumenta i z tego względu penalizuje raczej tego ostatniego, a nie kredytodawcę” (por. wyroki z dnia 30 kwietnia 2014 r. w sprawie C-26/13, Á. K., H. R. przeciwko (...), z dnia 21 stycznia 2015 r. w połączonych sprawach C-482/13, C-484/13, C-485/13 i C-487/13, U. B. i C., z dnia 20 września 2018 r., w sprawie C-51/17, (...) Bank (...). I (...) (...) K. Z.. Przeciwko T. I. i E. K., z dnia 26 marca 2019 r., w połączonych sprawach C-70/17 i C-179, A. B. i B., z dnia 3 października 2019 r. w sprawie C-260/18, K. D. i J. D. przeciwko (...) Bank (...)). Jak wyjaśnił Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w ostatnim z powołanych judykatów, ocena, czy unieważnienie umowy naraża konsumenta na szczególnie szkodliwe skutki, musi być dokonywana w świetle okoliczności istniejących lub możliwych do przewidzenia w chwili zaistnienia sporu, a nie w chwili zawarcia umowy, co oznacza, iż miarodajne są skutki, które rzeczywiście powstałyby, w okolicznościach istniejących lub możliwych do przewidzenia w chwili zaistnienia sporu, gdyby sąd krajowy unieważnił tę umowę, a nie skutki, które w dniu zawarcia tej umowy wynikałyby z jej unieważnienia. Jednoznacznie wskazał też, że konsument może zrzec się ochrony przed negatywnymi następstwami unieważnienia umowy w całości, czyli obstawać przy tej nieważności, a wówczas zastąpienie niedozwolonej klauzuli również nie wchodzi w rachubę. Umowę należy uznać za nieważną w całości także wtedy, gdy prawo nie przewiduje takiego szczegółowego unormowania "zastępczego", chyba że konsument sanuje niedozwolone postanowienie, udzielając następczo "świadomej, wyraźnej i wolnej zgody". Na taką wykładnię przepisu art. 385^{(
1)} k.c., uwzględniającą charakter analizowanej normy stanowiącej implementację do porządku krajowego dyrektywy nr 93/13/EWG, wskazuje obecnie również orzecznictwo Sądu Najwyższego (por. np. uzasadnienie powołanego wyroku z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18; uzasadnienie uchwały 7 sędziów SN z 7 maja 2021 r. w sprawie III CZP 6/21, OSNC 2021/9/56).

W realiach niniejszej sprawy unieważnienie umowy nie wiązałoby się dla kredytobiorców jako konsumentów z niekorzystnymi konsekwencjami związanymi z obowiązkiem wzajemnego zwrotu świadczeń stron jako nienależnych. Z ustaleń faktycznych wynika bowiem, że suma wpłat dokonanych przez powodów na rzecz pozwanego banku w związku z wykonywaniem zawartej umowy kredytu nr KH/ (...) z dnia 29 listopada 2007 r. wynosi 155.491,00 zł i 86.807,09 CHF, a zatem przekracza uruchomiony kapitał kredytu w kwocie 504.250 zł. Dodatkowo powodowie w toku postępowania przed Sądem I instancji wyrazili świadomą wolę unieważnienia umowy kredytu, akceptując skutki , jakie z tego wynikają, a także złożyli materialnoprawne oświadczenie o potrąceniu wierzytelności wzajemnych. W aktualnym stanie prawnym Sąd Apelacyjny nie znajduje podstaw dla konstruowania przez pozwanego roszczenia o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z kapitału opartego na art. 405 k.c. , czy też roszczenia o waloryzację udzielonego kapitału. W wyroku z 15 czerwca 2023 r. w sprawie C-520/21 (LEX nr 3568733) Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej stwierdził, że bank nie może dochodzić wynagrodzenia za korzystanie z kapitału, gdy umowa dotycząca kredytu frankowego została unieważniona. Przedsiębiorca nie może bowiem czerpać korzyści z niedozwolonych klauzul. Także w wyroku z dnia 7 grudnia 2023 r. w sprawie C-140/22 (LEX nr 3635006) (...) stwierdził, że przepisy art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że w kontekście uznania nieważności w całości umowy kredytu hipotecznego zawartej z konsumentem przez instytucję bankową ze względu na to, iż umowa ta zawiera nieuczciwy warunek, bez którego nie może ona dalej obowiązywać, stoją na przeszkodzie temu, aby rekompensata żądana przez danego konsumenta z tytułu zwrotu kwot, które zapłacił on w wykonaniu rozpatrywanej umowy, została pomniejszona o równowartość odsetek, które ta instytucja bankowa otrzymałaby, gdyby umowa ta pozostała w mocy. W kolejnym orzeczeniu Trybunał Sprawiedliwości UE wskazał, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że w kontekście uznania za nieważną w całości umowy kredytu hipotecznego zawartej z konsumentem przez instytucję kredytową, a to ze względu na to, że umowa ta zawierała nieuczciwe warunki, bez których nie mogła dalej obowiązywać, przepisy te stoją na przeszkodzie wykładni sądowej prawa państwa członkowskiego, zgodnie z którą instytucja ta ma prawo żądać od tego konsumenta, poza zwrotem kwot kapitału wypłaconego z tytułu wykonania tej umowy oraz ustawowych odsetek za opóźnienie od dnia wezwania do zapłaty, rekompensaty polegającej na sądowej waloryzacji świadczenia wypłaconego kapitału w przypadku istotnej zmiany siły nabywczej danego pieniądza po wypłaceniu tego kapitału rzeczonemu konsumentowi (postanowienie (...) z 12 stycznia 2024 r. , C-488/23, LEX nr 3655949).

W świetle powyższych rozważań należy przyjąć, że unieważnienie umowy nie pociąga za sobą obiektywnie niekorzystnych skutków dla powodów.

Do powołanych wyżej kryteriów obiektywnej oceny skutków unieważnienia (ubezskutecznienia) umowy kredytu nie należy natomiast analiza zagadnień podnoszonych przez pozwanego w ramach zarzutu naruszenia przepisów art. 69 ustawy - Prawo bankowe oraz art. 385¹ § 2 k.c. w zw. z art. 58 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 358 § 2 k.c. (wg stanu prawnego z 24 stycznia 2009 r.) zw. z art. 3 k.c. oraz w zw. z art. 6 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG w zw. z art. 353¹ k.c. oraz w zw. z art. 65 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 5 k.c. w zw. z art. 4 ustawy antyspreadowej. Tym samym Sąd nie przeprowadza oceny skutków wydanego przez siebie orzeczenia w kontekście interesów innych kredytobiorców oraz innych klientów Banku, płynności systemu bankowego czy stanu gospodarki krajowej. Tego rodzaju argumenty ekonomiczne pozostają bez znaczenia dla oceny indywidualnego stosunku prawnego. Okoliczności te mogłoby mieć znaczenie jedynie dla ustawodawcy celem kompleksowego rozwiązania przez niego problemu kredytów indeksowanych do waluty obcej.

Zawodna pozostaje także próba uzasadnienia zarzutu nadużycia praw podmiotowych przez powodów. W rozpatrywanej sprawie powodowie - konsumenci korzystają z ochrony ich praw wynikającej z prawa krajowego i implementowanego prawa unijnego. Pierwotnym źródłem roszczeń jest wszak naganne zachowanie strony pozwanej – przedsiębiorcy, który w stosunkach z konsumentami nadużył swojej pozycji, doprowadził do ukształtowania umowy kredytu w sposób naruszający ich interesy w sposób rażący, a zatem sam naruszył zasady współżycia społecznego. Nie sposób w zachowaniu powodów poszukujących ochrony przed takim zachowaniem dopatrzeć się tego rodzaju elementów, które odpowiadałyby przesłankom zastosowania art. 5 k.c. Przeciwnie, nieakceptowalne społecznie zachowanie można w tej relacji przypisać stronie pozwanej. Jak trafnie podkreśla się w orzecznictwie, byłoby aksjologicznie niedopuszczalne, aby konsument z powołaniem się na zasady współżycia społecznego został pozbawiony możliwości kwestionowania postanowień, które ze względu na te same zasady są właśnie uznane za nieuczciwe (por. uzasadnienie wyroku SA w Warszawie z 2 grudnia 2022 r., V ACa 325/22, LEX nr 3460893). Dodatkowo o tym, czy dane zachowanie stanowi nadużycie prawa, czy też mieści się w granicach prawa podmiotowego decyduje jego zgodność z zasadami współżycia społecznego i społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa, a nie wywodzone w apelacji nastawienie psychiczne podmiotu prawa - pobudki jego działania, zamierzony cel itp. (por. wyrok SN z 17 września 1971 r., III PRN 77/71, OSNPG 1972/7/41). Trafne jest również stanowisko, że art. 5 k.c. nie może być podstawą do uznania czynności prawnej nieważnej za czynność ważną, a zatem uprawnienia podmiotu domagającego się deklaratoryjnego potwierdzenia takiej nieważności nie mogą być uznane za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.

Pozwany Bank nietrafnie zarzuca ponadto Sądowi I instancji wadliwe zastosowanie przepisów dotyczących bezpodstawnego wzbogacenia tj. art. 410 § 1 i 2 k.c. i art. 405 k.c. oraz art. 409 k.c., a także brak zastosowania do rozliczenia stron tzw. teorii salda (zarzut z punktu 2 ppkt u apelacji). W świetle stanowiska zaprezentowanego w uzasadnieniu uchwały 7 sędziów SN z dnia 7 maja 2021 r. w sprawie III CZP 6/21 (OSNC 2021/9/56), trwała bezskuteczność (nieważność) umowy jest równoznaczna ze stanem, w którym "czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia" w rozumieniu art. 410 § 2 in fine k.c. (condictio sine causa) oraz "nieważnością czynności prawnej" w rozumieniu art. 411 pkt 1 k.c. Jeżeli bez bezskutecznego postanowienia umowa pożyczki nie może wiązać, konsumentowi i kredytodawcy przysługują odrębne roszczenia o zwrot świadczeń pieniężnych spełnionych w wykonaniu tej umowy na podstawie art. 410 § 1 w związku z art. 405 k.c. Jednocześnie sformułowanie art. 411 pkt 1 in fine wprost wskazuje, że świadczenie spełnione sine causa (art. 410 k.c.) podlega zwrotowi niezależnie od tego, czy świadczący wiedział, czy też nie wiedział, że nie był do świadczenia zobowiązany.

Nie doszło także do zarzucanego w apelacji naruszenia art. 409 k.c. Ogólne przesłanki bezpodstawnego wzbogacenia należy rozumieć „specyficznie” w przypadku nienależnego świadczenia. Przyjmuje się, że sam fakt spełnienia nienależnego świadczenia uzasadnia roszczenie kondykcyjne i nie zachodzi potrzeba badania, czy i w jakim zakresie spełnione świadczenie wzbogaciło osobę, na której rzecz świadczenie zostało spełnione (accipiensa), jak również czy majątek spełniającego świadczenie (solvensa) uległ zmniejszeniu ( por. wyrok SN z dnia 24 listopada 2011 r., I CSK 66/11, LEX nr 1133784; wyrok SN z dnia 9 sierpnia 2012 r., V CSK 372/11, LEX nr 1231631; wyrok SN z 28 sierpnia 2013 r., V CSK 362/12, LEX nr 1391375; wyrok SN z dnia 15 maja 2014 r., II CSK 517/13, LEX nr 1488794; wyrok SN z dnia 29 listopada 2016 r., I CSK 798/15, LEX nr 2183475). Przy tym założeniu okoliczność, czy pozwany Bank nadal jest wzbogacony z tytułu opłat i rat wniesionych przez powodów, pozostaje bez znaczenia dla rozstrzygnięcia. Jedynie uzupełniająco wypada zauważyć, że strona pozwana mimo powołania na art. 409 k.c. nie przedstawiła żadnych dowodów potwierdzających tezę o bezproduktywnym zużyciu uzyskanej korzyści i braku wzbogacenia.

Chybiony pozostaje ponadto zarzut z punktu 2. ppkt „w” apelacji. W realiach sporu z pewnością nie zachodzą przesłanki z art. 411 pkt 2 k.c. Przede wszystkim, skoro postanowienia umowy kredytowej dotyczące mechanizmu indeksacji są niedozwolone, to skutki ich stosowania przez Bank nie mogą podlegać ochronie prawnej. Ponadto, w świetle utrwalonej linii orzeczniczej, dyspozycja przepisu art. 411 pkt 2 k.c. aktualizuje się, gdy ten, kto spełnił świadczenie, nie był wprawdzie prawnie zobowiązany, ale spoczywał na nim moralny obowiązek wspierania wzbogaconego. Tylko w takiej sytuacji żądaniu zwrotu sprzeciwia się poczucie sprawiedliwości (por. wyrok SN z dnia 27 maja 2015 r., II CSK 413/14, LEX nr 1749593; uzasadnienie wyroku SN z 9 kwietnia 2019 r., V CSK 20/18, LEX nr 2642777 i przywołane tam orzecznictwo). W rozpatrywanej sprawie trudno poszukiwać tego rodzaju moralnej powinności po stronie kredytobiorcy. Ponadto zastosowanie powyższego przepisu jest w zasadzie wyłączone, gdy tak jak w rozpatrywanej sprawie, wzbogacony środkami pieniężnymi wypłaconymi przez bank w wykonaniu nieważnej umowy kredytu jest prawnie (a nie tylko moralnie) zobowiązany do jej zwrotu (por. uzasadnienie uchwały SN z dnia 16 lutego 2021 r., III CZP 11/20, OSNC 2021/6/40).

W judykaturze nie budzi również wątpliwości, że przypadki, w których podstawa świadczenia jest nieważna, nie są objęte zakazem unormowania art. 411 pkt 4 k.c., co pozwala na zwrot kwot nienależnie wpłaconych. Przepis art. 411 pkt 4 k.c. nie ma w ogóle zastosowania do świadczenia nienależnego spełnionego bez podstawy prawnej, gdyż dotyczy zobowiązań istniejących, acz niewymagalnych. Nie może zatem stać na przeszkodzie uwzględnieniu condictio indebiti, sine causa czy ob rem; w takich wypadkach podstawa w ogóle nie powstała, więc brak jest roszczenia, które mogłoby jeszcze nie być wymagalne (por. wyrok SN z dnia 31 sierpnia 2021 r. , I NSNc 93/20, LEX nr 3220158).

Za niezasadny uznać należało zarzut naruszenia art. 118 k.c. w zw. z art. 120 § 1 k.c. W powołanej już uprzednio uchwale w sprawie III CZP 6/21, Sąd Najwyższy stwierdził że kierując się dotychczasowym orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, należy uznać, iż bieg terminu przedawnienia roszczeń restytucyjnych konsumenta nie może się rozpocząć zanim dowiedział się on lub, rozsądnie rzecz ujmując, powinien dowiedzieć się o niedozwolonym charakterze postanowienia. Trzeba bowiem uznać, że dopiero wówczas mógł wezwać przedsiębiorcę do zwrotu świadczenia (por. art. 455 k.c.), tj. podjąć czynność, o której mowa w art. 120 § 1 k.c. Sąd Najwyższy wyjaśnił, że ze względu na przyznaną kredytobiorcy-konsumentowi możliwość podjęcia wiążącej decyzji co do sanowania niedozwolonej klauzuli i co do zaakceptowania konsekwencji całkowitej nieważności umowy (i sprzeciwienia się zarazem udzieleniu mu ochrony przed tymi konsekwencjami przez wprowadzenie regulacji zastępczej), należy uznać, iż co do zasady termin przedawnienia tych roszczeń może rozpocząć bieg dopiero po podjęciu przez kredytobiorcę - konsumenta wiążącej decyzji w tym względzie.

W świetle tej wykładni co do zasady chwilą, w której kredytobiorca uzyskał wiedzę o tym, że jego umowa jest nieważna, jest dopiero moment, w którym zlecił analizę swojej umowy kredytowej, ewentualnie wezwał już bank do zwrotu nienależnie uiszczonych kwot, opierając swoje żądanie na nieważności umowy. Dopiero wówczas ziściła się wskazana przez przesłanka, uzasadniająca rozpoczęcie biegu terminu przedawnienia roszczeń kredytobiorcy względem banku.

Do kwestii przedawnienia odniósł się Trybunał Sprawiedliwości UE w powołanym już wyroku w połączonych sprawach C-80/21, C- 81/21, C -82/21, podkreślając, że dyrektywę 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, analizowaną w świetle zasady skuteczności, należy interpretować w ten sposób, że stoi ona na przeszkodzie orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym dziesięcioletni termin przedawnienia roszczenia konsumenta mającego na celu uzyskanie zwrotu kwot nienależnie wypłaconych przedsiębiorcy w wykonaniu nieuczciwego warunku umowy kredytu rozpoczyna swój bieg w dniu każdego świadczenia wykonanego przez konsumenta, nawet jeśli ten ostatni nie był w stanie w tym dniu samodzielnie dokonać oceny nieuczciwego charakteru warunku umownego lub nie powziął wiedzy o nieuczciwym charakterze tego warunku i bez uwzględnienia okoliczności, że umowa przewidywała okres spłaty - in casu trzydziestoletni - znacznie przekraczający dziesięcioletni ustawowy termin przedawnienia.

Ponieważ powodowie dopiero w reklamacji z 26 października 2020 roku powołali się na występowanie w umowie niedozwolonych postanowień, a z materiału dowodowego nie wynika, by wcześniej mieli pełne rozeznanie co do istnienia niedozwolonych postanowień umowy i skutków abuzywności, roszczenie dochodzone pozwem, nie jest przedawnione, tym bardziej, że roszczenia konsumenta o zwrot świadczenia nienależnego podlegają aktualnie 6-letniemu terminowi przedawnienia. Dochodzone przez powodów roszczenie wywodzone z art. 410 § 1 k.c. w związku z art. 405 k.c. z całą pewnością nie jest bowiem roszczeniem okresowym.

Sąd Apelacyjny nie podzielił także zarzutu naruszenia art. art. 189 k.p.c. , w ramach którego pozwany kwestionował interes prawny powodów w ustalenia nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu.

W realiach rozpatrywanej sprawy powodowie - poza możliwością zgłoszenia żądania zasądzenia świadczenia - mają także interes prawny w ustaleniu nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z przedmiotowej umowy kredytowej. Sama możliwość wytoczenia powództwa o świadczenie nie w każdej sytuacji świadczyć będzie o braku interesu prawnego w żądaniu ustalenia. Brak interesu prawnego wystąpi jedynie wówczas, gdy wyrok zasądzający świadczenie zapewni pełną (adekwatną do sytuacji prawnej powoda) ochronę prawną jego uzasadnionych interesów. W przypadku, gdy sporem o świadczenie nie będą mogły (ze swej natury) być objęte wszystkie uprawnienia istotne z perspektywy ochrony sfery prawnej powoda przyjąć należy, że powód ma interes prawny w rozumieniu art. 189 k.p.c., co w szczególności dotyczy żądania ustalenia nieistnienia stosunku prawnego, zwłaszcza, gdy konsekwencje ustalenia nieistnienia stosunku prawnego nie ograniczają się do aktualizacji obowiązku świadczenia, lecz dotyczą także innych aspektów sfery prawnej powoda (np. wpływają na określenie treści praw i obowiązków powoda jako dłużnika pozwanego). W takiej sytuacji możliwość wytoczenia powództwa o świadczenie nie wyczerpuje interesu prawnego w żądaniu ustalenia, co aktualizuje się zwłaszcza wtedy, gdy pozwany rości sobie według treści stosunku prawnego objętego powództwem z art. 189 k.p.c. określone prawo do świadczenia ze strony powoda (np. żąda zwrotu udzielonego kredytu w wysokości obliczonej zgodnie z treścią kwestionowanej umowy). W tych okolicznościach nie sposób odmówić dłużnikowi dążącemu do wykazania, że nie jest zobowiązany do świadczenia w wysokości poszczególnych rat - przy wykorzystaniu zakwestionowanych klauzul indeksacyjnych - interesu prawnego w dochodzeniu żądania ustalenia nieistnienia stosunku prawnego (tak wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 9 czerwca 2021 r., V ACa 127/21, Legalis 2601148).

Kwestia oceny interesu prawnego kredytobiorców w żądaniu ustalenia nieważności umów kredytów indeksowanych lub denominowanych w walucie obcej była już wielokrotnie przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego (por. postanowienie SN z dnia 19 października 2022 r., I CSK 2794/22, LEX nr 3427358; postanowienie SN z dnia 23 sierpnia 2022 r., I CSK 1669/22, LEX nr 3411341 i powołane tam orzecznictwo), a Sąd Apelacyjny w pełni aprobuje to stanowisko. Dodatkowo warto odwołać do wyroku Trybunału Sprawiedliwości UE z dnia 23 listopada 2023 r., C-321/22, P. Polska, gdzie w pkt 77 wskazano, że art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 w związku z zasadą skuteczności stoi na przeszkodzie przepisom krajowym, zgodnie z ich wykładnią dokonaną w orzecznictwie, które w celu uwzględnienia wytoczonego przez konsumenta powództwa zmierzającego do stwierdzenia bezskuteczności nieuczciwego warunku w umowie zawartej z przedsiębiorcą wymagają dowodu na istnienie interesu prawnego, w sytuacji gdy uznaje się, że taki interes nie istnieje, jeżeli konsumentowi przysługuje powództwo o zwrot nienależnego świadczenia, lub gdy może on powołać się na tę bezskuteczność w ramach obrony przed powództwem wzajemnym w przedmiocie wyegzekwowania wykonania zobowiązania wytoczonym przeciwko niemu przez tego przedsiębiorcę na podstawie tego warunku.

Chybiony pozostaje także zarzut naruszenia przepisu art. 481 k.c. w związku z art. 455 k.c. w sposób opisany w apelacji pozwanego. W rozpatrywanej sprawie Sąd I instancji istotnie wadliwie zastosował wskazane przepisy prawa materialnego do poprawnie ustalonego stanu faktycznego, ale owa wadliwość przejawia się w naruszeniach prawidłowo zidentyfikowanych w apelacji powodów, co zostanie omówione w dalszej części uzasadnienia. W tym miejscu wypada jedynie zaznaczyć, że niedozwolone postanowienie umowne jest eliminowane z konstrukcji danego stosunku prawnego na zasadzie ex lege i ex tunc. Wyrok sądu stwierdzający bezskuteczność (nieważność) umowy kredytu wobec uznania postanowień kształtujących mechanizm waloryzacji za niedozwolone nie ma charakteru konstytutywnego (por. uzasadnienie wyroku SA w Warszawie z 25 sierpnia 2022 r., V ACa 27/22, LEX nr 3404043; uzasadnienie wyrok SA w Poznaniu z 11 lipca 2022 r., I ACa 777/21, LEX nr 3397875).

Apelacja powodów jest uzasadniona co do zasady, jednakże z uwagi na skutki oświadczenia o potrąceniu wierzytelności wzajemnych nie prowadzi do zmiany zaskarżonego wyroku w sposób postulowany przez apelujących.

Rację mają skarżący podnosząc, iż co do zasady Sąd I instancji wadliwie ustalił wymagalność roszczenia pieniężnego dochodzonego w pozwie, a przywołany w apelacji zarzut naruszenia przepisów art. 481 k.c. w związku z art. 455 k.c. jest zasadny. Jak już wyżej wskazano, błędne pozostaje założenie, że wyrok ustalający nieważność umowy kredytowej ma charakter konstytutywny i determinuje byt oraz wymagalność roszczeń konsumenta o zwrot świadczeń spełnionych w wykonaniu tej umowy. Niedozwolone postanowienie umowne jest eliminowane z konstrukcji danego stosunku prawnego na zasadzie ex lege i ex tunc z chwilą , w której kredytobiorca – konsument w sposób jednoznaczny odmówi sanowania niedozwolonej klauzuli i powoła się na przysługującą mu ochronę (por. uzasadnienie uchwały 7 sędziów SN z dnia 7 maja 2021 r. w sprawie III CZP 6/21,OSNC 2021/9/56). Wystąpienie przez konsumenta z żądaniem restytucyjnym opartym na twierdzeniu o całkowitej i trwałej bezskuteczności (nieważności) umowy kredytu nie może być uznane za równoznaczne z zakończeniem stanu bezskuteczności zawieszonej tej umowy tylko wtedy, gdy konsument nie posiada wyczerpującej informacji o konsekwencjach całkowitej i trwałej bezskuteczności (nieważności) umowy. W rozpatrywanej sprawie brak jest podstaw, by uznać, że w chwili składania reklamacji z dnia 26 października 2020 r., czy rozszerzenia pozwu, w których to pismach powodowie reprezentowani przez fachowego pełnomocnika powołali się na abuzywność postanowień umowy kredytu i na ich skutek w postaci nieważności umowy, kredytobiorcy nie posiadali wiedzy o takich konsekwencjach.

W świetle wykładni przepisów prawa krajowego uwzględniającej przepisy dyrektywy 93/13 , brak jest podstaw, by wymagalność roszczenia wiązać z oświadczeniem powodów złożonym dopiero na rozprawie przed Sądem I instancji. W tym zakresie należy odwołać się do interpretacji przepisów art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich zaprezentowanej w wyroku (...) z dnia 7 grudnia 2023 r. w sprawie C-140/22 (LEX nr 3635006). Trybunał wskazał, że powołane przepisy dyrektywy 93/13 stoją na przeszkodzie wykładni sądowej prawa krajowego, zgodnie z którą wykonywanie praw, które konsument wywodzi z tej dyrektywy, jest uzależnione od złożenia przez tego konsumenta przed sądem oświadczenia, w którym twierdzi on, po pierwsze, że nie wyraża zgody na utrzymanie w mocy tego warunku, po drugie, że jest świadomy z jednej strony faktu, że nieważność wspomnianego warunku pociąga za sobą nieważność wspomnianej umowy, a z drugiej - konsekwencji tego uznania nieważności, i po trzecie, że wyraża zgodę na uznanie tej umowy za nieważną.

Tym samym roszczenie powodów oparte na przepisach art. 410 § 1 k.c. w związku z art. 405 k.c. powstało z chwilą, kiedy brak podstawy prawnej świadczenia stał się definitywny, a wobec jego bezterminowego charakteru – wymagalność powinna być określona na podstawie art. 455 k.c. W świetle ugruntowanego orzecznictwa brak jest podstaw dla odmiennego ustalenia momentu wymagalności świadczenia nienależnego (por. uchwałę SN z 26 listopada 2009 r., III CZP 102/09, OSNC 2010/5/75).

Dalsza ocena apelacji powodów wymaga jednak odniesienia do zdarzeń prawnych, które nastąpiły już po wydaniu zaskarżonego wyroku. Mimo bezzasadnych zarzutów apelacji pozwanego i trafnej argumentacji przedstawionej w apelacji powodów, wyrok Sądu I instancji podlegał zmianie w zakresie uwzględnionego w punkcie 2. roszczenia pieniężnego na niekorzyść kredytobiorców, a to z uwagi na zaistniałe po jego wydaniu zdarzenie prawne skutkujące wygaśnięciem dochodzonego roszczenia. Sąd Apelacyjny nie mógł bowiem pominąć skutków prawnych skutecznie złożonego przez powodów w dniu 8 stycznia 2024 r. oświadczenia o potrąceniu własnej wierzytelności z wierzytelnością wzajemną Banku o zwrot uruchomionego kapitału kredytu.

Potrącenie jest czynnością materialnoprawną, dokonuje się przez oświadczenie złożone drugiej stronie i wywołuje skutek w postaci wzajemnego umorzenia się wierzytelności do wysokości wierzytelności niższej (art. 498 § 2 k.c. i 499 k.c.). Oświadczenie o potrąceniu wywołuje skutki określone w przepisach prawa materialnego tylko wówczas, gdy obie potrącane wierzytelności, w dacie złożenia oświadczenia o potrąceniu, rzeczywiście przysługują osobom będącym wobec siebie jednocześnie dłużnikami i wierzycielami.

Oświadczenie o potrąceniu może być składane poza postępowaniem toczącym się z powództwa wierzyciela wzajemnego i podlega ogólnym przepisom co do sposobu i chwili złożenia (art. 60 i 61 k.c.). Jeżeli zostanie złożone skutecznie, ze względu na skutek umarzający, tworzy nową treść stosunku prawnego między stronami. W razie procesu o roszczenie wierzyciela wzajemnego, obrona pozwanego nie polega w takiej sytuacji na podniesieniu zarzutu potrącenia, lecz zarzutu nieistnienia roszczenia powodów ze względu na umorzenie wierzytelności. Tego rodzaju zarzut nie jest determinowany żadnym terminem i innymi wymogami procesowymi.

Przekładając powyższe na okoliczności niniejszej sprawy, w przekonaniu Sądu Apelacyjnego, złożone przez powodów oświadczenie o potrąceniu wierzytelności wzajemnej wywołało skutek z art. 498 § 2 k.c. w postaci częściowego wygaśnięcia dochodzonego przez powodów roszczenia w zakresie należności głównej. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w uzasadnieniu powoływanej wyżej uchwały w sprawie III CZP 6/21, jeżeli bez bezskutecznego postanowienia umowa kredytu nie może wiązać, konsumentowi i kredytodawcy przysługują odrębne roszczenia o zwrot świadczeń pieniężnych spełnionych w wykonaniu tej umowy (art. 410 § 1 w związku z art. 405 k.c.) , a kredytodawca może żądać zwrotu świadczenia od chwili, w której umowa kredytu stała się trwale bezskuteczna. Dzieje się tak dlatego, że płatności kredytobiorcy ukierunkowane na umorzenie umownego zobowiązania kredytowego (jak się okazało - nieważnego) nie prowadzą do umorzenia jego zobowiązania do zwrotu otrzymanej kwoty kredytu jako świadczenia nienależnego (art. 410 § 1 w związku z art. 405 k.c.), gdyż sprzeciwia się temu zarówno brak woli umorzenia zobowiązania z tytułu nienależnego świadczenia - a zapłata jest czynnością prawną - jak i brak podstaw po stronie banku, aby inaczej rozumieć działanie świadczącego. Ze względu na przyznaną kredytobiorcy-konsumentowi możliwość podjęcia wiążącej decyzji co do sanowania niedozwolonej klauzuli i co do zaakceptowania konsekwencji całkowitej nieważności umowy (i sprzeciwienia się zarazem udzieleniu mu ochrony przed tymi konsekwencjami przez wprowadzenie regulacji zastępczej), należy uznać, iż roszczenie kredytodawcy o zwrot świadczenia nienależnego powstaje i może stać się wymagalne dopiero po podjęciu przez kredytobiorcę-konsumenta wiążącej decyzji w tym względzie. Dopiero wtedy bowiem można uznać, że brak podstawy prawnej świadczenia stał się definitywny, a strony mogły zażądać skutecznie zwrotu nienależnego świadczenia. W realiach sporu stan taki należy z chwilą doręczenia pozwanemu reklamacji, w której powodowie powołali się na niedozwolone postanowienia umowy oraz na jej nieważność i wezwali pozwanego do zwrotu uiszczonych rat. W rezultacie uznać należy, iż wobec nieważności umowy kredytu mieszkaniowego z dnia 20 listopada 2007 r. pozwanemu przysługiwała wzajemna wierzytelność o zwrot świadczenia nienależnego w postaci uruchomionego kapitału kredytu tj. kwoty 504.250 zł.

W orzecznictwie zgodnie przyjmuje się, że pomimo treści art. 498 k.c. wymagającego do potrącenia, aby wymagalne były obie potrącane ze sobą wierzytelności, wystarczy, aby wymagalna była wierzytelność potrącającego (por. wyrok SN z 3 kwietnia 2014 r., V CSK 242/13, LEX nr 1467141), w analizowanym przypadku – wierzytelność powodów. W świetle przepisu art. 502 k.c. dla skuteczności potrącenia nie ma także znaczenie hipotetyczne przedawnienie potrącanej wierzytelności, o ile do przedawnienia wierzytelności doszło po nastąpieniu momentu, w którym dopuszczalne stało się już potrącenie.

Bezspornie przedstawiona przez powodów do potrącenia w pierwszej kolejności kwota 8.244,81 CHF z tytułu zwrotu rat kredytu spełnionych po dniu 7 listopada 2022 r., stanowiąca równowartość 38.645,90 zł była wymagalna w dacie dojścia do adresata pisemnego oświadczenia o potrąceniu, co wynika z uzupełniających ustaleń faktycznych Sądu Apelacyjnego. W świetle przedstawionych uprzednio rozważań, wymagalna była ponadto należność główna dochodzona w toku niniejszego postępowania w łącznej kwocie 155.491 zł i 86.807,09 CHF, W odniesieniu do tych wierzytelności spełnione zostały także pozostałe przesłanki z art. 498 § 1 k.c.

Powodom nie przysługuje natomiast przedstawiona w punkcie 1. oświadczenia o potrąceniu należność w wysokości 4.250 zł z tytułu prowizji. W rzeczywistości powodowie nie uiścili na rzecz pozwanego tej należności jako odrębnego od rat kredytu świadczenia. Prowizja była bowiem kredytowana i o jej wysokość pomniejszono kwotę wypłaconego powodom kredytu. Jednocześnie cała kwota kredytu w wysokości 504.250 zł (obejmująca kredytowaną prowizję) została indeksowana kursem (...) celem ustalenia salda, na podstawie którego określone zostały raty w części kapitałowej i odsetkowej. W istocie powodowie dokonywali spłaty kredytowanej prowizji w ramach uiszczanych rat kredytu.

Zgodnie z przepisem z art. 503 k.c. do potrącenia stosuje się odpowiednio przepisy o zaliczeniu zapłaty, a zatem także art. 451 § 1 k.c. nakazujący uwzględnienie woli dłużnika (wierzyciela potrącającego) co do kolejności zaspokojenia wierzytelności tego samego rodzaju. Możliwości odpowiedniego zastosowania art. 503 k.c. w związku z art. 451 § 1 k.c. nie wyłącza jednorodzajowość świadczenia o zwrot świadczenia nienależnego. Powodowie dokonali bowiem rozdrobnienia tej wierzytelności, czego skutkiem była różna data wymagalności poszczególnych części wierzytelności. W tej sytuacji nie sposób racjonalnie odmówić potrącającemu prawa wskazania w oświadczeniu o potrąceniu kolejności zaspokajanych w tej formie wierzytelności.

Oświadczenie o potrąceniu stanowi jednostronne oświadczenie woli, dla wywołania skutków którego nie jest wymagane oświadczenie (szczególnie co do zgody) drugiej strony, a więc adresata oświadczenia. Oznacza to, że zakres potrącenia wyznacza – co do zasady – wola osoby składającej oświadczenie (wyrok SN z 30 kwietnia 2019 r., I CSK 245/18, LEX nr 2660321). Tym samym uznać należy, że doszło do wygaśnięcia wierzytelności wzajemnych przedstawionych do potrącenia zgodnie z kolejnością zaspokojenia wskazaną przez powodów, z tym jednak zastrzeżeniem, iż powodom nie przysługiwała wierzytelność z tytułu zwrotu prowizji w wysokości 4.250 zł, a ponadto zgodnie z art. 499 zdanie 2 k.c. od chwili wystąpienia retroaktywnego skutku potrącenia, tj. od dnia powstania stanu potrącalności, za niebyłe należy uznać skutki prawne, które pojawiły się w związku z istnieniem wierzytelności umorzonych wskutek potrącenia. Do skutków tych należą także odsetki ustawowe za opóźnienie (por. powołany wyżej wyrok SN z 3 kwietnia 2014 r., V CSK 242/23).

Na skutek oświadczenia z dnia 8 stycznia 2024 r. wierzytelności wzajemne stron uległy zatem w pierwszej kolejności umorzeniu w zakresie przedstawionej do potrącenia kwoty 8.244,81 zł (38.645,90 zł). Należy podkreślić, że pozwany nie kwestionował sposobu przeliczenia przez powodów wierzytelności wyrażonej w (...) na kwotę wierzytelności w PLN przedstawioną do potrącenia z wierzytelnością pasywną w wysokości 504.250 zł. Na skutek potrącenia wierzytelność pasywna uległa umorzeniu do kwoty 465.604,10 zł.

W dalszej kolejności powodowie przedstawili do potrącenia odsetki ustawowe za opóźnienie od należności głównych dochodzonych w niniejszym procesie. Powodowie naliczali odsetki ustawowe za opóźnienie od całej kwoty 155.491 zł (w tym w zakresie kwoty 155.332,21 zł za okres od dnia 4 listopada 2020 r. tj. od dnia następnego po doręczeniu reklamacji, a w zakresie kwoty 158,79 zł od dnia 15 grudnia 2022 r., tj. od daty doręczenia pisma rozszerzającego powództwo), w łącznej wysokości 46.170,68 zł (46.150,46 zł = 20,22 zł). Należy zgodzić się z powodami, że stan potrącalności wskazanych wierzytelności co o zasady powstał w podanych datach. Rzecz jednak w tym, że w wyniku oświadczenia o potrąceniu umorzeniu uległa w całości kwota należności głównej w wysokości 155.491 zł, od której naliczono odsetki. Z uwagi na retroaktywny skutek potrącenia, nie nastąpi zatem skutek umorzenia wierzytelności wzajemnych w zakresie przedstawionej w pierwszej kolejności do potrącenia należności obejmującej odsetki ustawowe za opóźnienie w łącznej wysokości 46.170,68 zł. Jeśli w pierwszej kolejności do potrącenia przedstawione zostały jako wierzytelność aktywna odsetki za opóźnienie, to późniejsze potrącenie roszczenia głównego aktywnego (znoszącego ze skutkiem wstecznym odsetki za opóźnienie) powoduje "odżycie" - również ze skutkiem wstecznym - roszczenia wzajemnego pasywnego, umorzonego wcześniej z roszczeniami o odsetki. W konsekwencji w wyniku potrącenia wierzytelności powodów opisanych w punkcie 2. oświadczenia z dnia 8 stycznia 2024 r. umorzeniu uległy wzajemne wierzytelności stron jedynie do kwoty należności głównej w wysokości 155.491 zł. Skutkiem tej czynności było dalsze obniżenie wierzytelności pasywnej Banku z tytułu zwrotu kapitału kredytu do kwoty 310.113,10 zł (465.604,10 zł - 155.491 zł)

Z tak określoną wierzytelnością pasywną powodowie mogli następnie potrącić w całości wierzytelność pierwotnie zgłoszoną w reklamacji w wysokości 66.819,22 CHF, która po przeliczeniu według zasad przyjętych w oświadczeniu tj. po kursie średnim NBP z daty wymagalności tj. z dnia 4 listopada 2020 r. dała kwotę 284.616,47 zł. Analogicznie i w tym przypadku z uwagi na skutek z art. 499 zdanie drugie k.c. nie nastąpił jednak skutek umorzenia wierzytelności wzajemnych w zakresie przedstawionej w pierwszej kolejności do potrącenia należności obejmującej odsetki ustawowe za opóźnienie naliczonych od kwoty 66.819,22 CHF, w łącznej wysokości 93.054,83 zł. Ostatecznie po potrąceniu z uwzględnieniem skutku z art. 499 zdanie drugie k.c. należności głównych dochodzonych w niniejszej sprawie w wysokości 155.491 zł oraz 66.819,22 CHF (284.616,47 zł) wierzytelność pasywna Banku uległa zmniejszeniu do kwoty 25.496,63 zł. Z tą wierzytelnością potrącić należało dalszą należność główną powodów wyrażoną w (...) w kwocie 17.900,02 CHF. Wierzytelność ta uległa umorzeniu w części tj. w zakresie kwoty 6.193,46 CHF. Jest to bowiem kwota, która odpowiada wierzytelności pasywnej 25.496,63 zł po przeliczeniu po kursie średnim NBP z daty wymagalności wierzytelności powodów. I w tym jednak przypadku opisany wyżej skutek wynikający z art. 499 zdanie drugie k.c. powoduje, że nie mogło dojść do umorzenia wzajemnych wierzytelności w pierwszej kolejności w zakresie należności w kwocie 21.851,60 zł z tytułu skapitalizowanych odsetek ustawowych za opóźnienie naliczonych od należności głównej w wysokości 17.900,02 CHF. Częściowe umorzenie należności głównej powodowało bowiem, że w tym zakresie zniesione ze skutkiem wstecznym były także odsetki ustawowe za opóźnienie. Inaczej rzecz ujmując, powodom z całą pewnością nie przysługiwała wierzytelność akcesoryjna we wskazanej wysokości, naliczona wszak od całej należności głównej w kwocie 17.900,02 CHF za okres opóźnienia. Ustalenie wzajemnej proporcji, w jakiej częściowemu umorzeniu podlegałyby zarówno odsetki ustawowe za opóźnienie, jak i wskazana wierzytelność główna, wymagałoby dokonania obliczeń z odwołaniem do wiadomości specjalnych. Żadna ze stron reprezentowanych przez fachowych pełnomocników nie wnosiła jednak o dokonanie takich obliczeń i nie przedstawiła nawet twierdzeń co do analizowanych skutków potrącenia. W tym stanie rzeczy Sąd Apelacyjny uznał, że nie została wykazana ostateczna wysokość wierzytelności akcesoryjnej hipotetycznie umarzanej z wierzytelnością pasywną Banku, a zatem należało przyjąć, że skutek umorzenia nastąpił jedynie w odniesieniu do objętej pozwem części należności głównej w kwocie 6.193,46 CHF (25.496,63 zł). Skutkiem tej czynności było wygaśnięcie wierzytelności pozwanego w całości. Po dokonaniu tych operacji ostatecznie powodom przysługiwała wierzytelność w kwocie 13.794,41 CHF (86.807,09 CHF – 66.819,22 CHF – 6.193,46 = 13.794,41 CHF) z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w zakresie kwoty 11.706,56 CHF od dnia 1 lipca 2021 r. do dnia zapłaty oraz w zakresie kwoty 2.087,85 CHF od dnia 15 grudnia 2022 r. do dnia zapłaty. W pozostałym zakresie wierzytelność pieniężna powodów wygasła, a zatem powództwo w tej części podlegało oddaleniu.

W obowiązującym modelu postępowania apelacyjnego Sąd Odwoławczy jest przede wszystkim sądem merytorycznym, a nie tylko kontrolnym. Oznacza to, że Sąd Apelacyjny nie koncentruje się jedynie na ocenie zasadności zarzutów apelacyjnych, lecz rozstrzyga merytorycznie o zasadności zgłoszonych roszczeń (tak m.in. SN w wyroku z dnia 29 listopada 2016 r. w sprawie II PK 242/15, LEX nr 2202494; podobnie SA w Białymstoku w wyroku z dnia 26 lipca 2018 r. w sprawie I ACa 269/18, LEX nr 2561760). Dokonując kontroli zaskarżonego orzeczenia w zakresie zastosowanego prawa materialnego Sąd Apelacyjny z urzędu dostrzegł uchybienie Sądu I instancji w zakresie zasądzenia dochodzonych należności z tytułu zwrotu świadczenia nienależnego na rzecz powodów łącznie, w sytuacji, gdy od 9 września 2010 r. pozostają oni w rozdzielności majątkowej. Zresztą żądanie pozwu także opiewało na zasądzenie wskazanych w jego treści kwot na rzecz powodów w częściach równych, co odpowiada dyspozycji art. 379 § 1 k.c. W myśl powołanego przepisu, jeżeli jest kilku dłużników albo kilku wierzycieli, a świadczenie jest podzielne, zarówno dług, jak i wierzytelność dzielą się na tyle niezależnych od siebie części, ilu jest dłużników albo wierzycieli. Części te są równe, jeżeli z okoliczności nie wynika nic innego. W tym stanie rzeczy kwotę 13.794,41 CHF wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie należało zasądzić na rzecz powodów w częściach równych. Kwestia ewentualnych rozliczeń powodów między sobą pozostaje natomiast poza zakresem zainteresowania Sądu w tym postępowaniu.

Wobec skutecznego potrącenia i umorzenia wierzytelności pasywnej Banku w całości, całkowicie bezprzedmiotowy pozostaje zarzut zatrzymania powołany przez pozwanego. Jedynie dla porządku wskazać należy, iż Sąd Apelacyjny w pełni akceptuje argumenty wskazujące na jego niedopuszczalność przedstawione w uchwale 7 sędziów SN z 19 czerwca 2024 r. w sprawie III CZP 31/23 oraz w postanowieniu (...) z 8 maja 2024 r. w sprawie C-424/22.

Z tych wszystkich względów, Sąd Apelacyjny na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. z apelacji obu stron zmienia zaskarżony wyrok w punkcie 2. i zasądził od Banku (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w W. na rzecz M. N. i K. N. w częściach równych kwotę 13.794,41 CHF z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od kwoty 11.706,56 CHF za okres od dnia 1 lipca 2021 r. do dnia zapłaty i od kwoty 2.087,85 CHF za okres od dnia 16 grudnia 2022 r. do dnia zapłaty. W pozostałym zakresie powództwo zostało oddalone.

Na podstawie art. 385 k.c. oddalono apelację strony pozwanej oraz apelację powodów w pozostałym zakresie.

Mimo zmiany orzeczenia co do meritum sporu , brak było podstaw dla modyfikacji rozstrzygnięcia o kosztach procesu w postępowaniu przed Sądem I instancji. Żądanie pozwu w zakresie roszczenia głównego było zasadne , a jego dochodzenie celowe. Zmiana zaskarżonego wyroku wynikała wyłącznie z oświadczenia o potrąceniu złożonego przez powodów poza procesem i po wydaniu zaskarżonego wyroku. W świetle przepisu art. 98 § 1 k.p.c. należy zatem uznać, że wszelkie poniesione przez powodów koszty w postępowaniu przed Sądem I instancji były niezbędne do celowego dochodzenia ich praw. Nie bez znaczenia pozostaje w tej materii wzajemnie sprzeczne stanowisko Banku, który z jednej strony powołuje się na skutki złożonego oświadczenia o potrąceniu, a jednocześnie nadal zaprzecza istnieniu wierzytelności powodów o zwrot świadczenia spełnionego w wykonaniu tej nieważnej umowy. Tego rodzaju niespójna postawa procesowa nie zasługuje na swoiste premiowanie w ramach rozliczenia kosztów procesu.

Na podstawie art. 102 k.p.c. Sąd Apelacyjny nie obciążył powodów kosztami postępowania apelacyjnego. W wyniku stosunkowego rozliczenia kosztów procesu powodowie byliby bowiem obciążeni obowiązkiem zwrotu części kosztów sądowych na rzecz pozwanego, gdyż ostatecznie żądanie apelacji Banku zmierzające do oddalenia powództwa zostało uwzględnione w około 50 %. Pozwany poniósł jednak istotnie wyższe koszty postępowania apelacyjnego, bowiem uiścił opłatę sądową od apelacji w wysokości 53.811 zł, a obie strony poniosły analogiczne koszty zastępstwa procesowego w wysokości po 8.100 zł. W ocenie Sądu Apelacyjnego zachodziły zatem podstawy do zastosowania art. 102 k.p.c. bowiem pozwany w toku postępowania apelacyjnego nadal negował zasadność obu roszczeń głównych, determinując potrzebę obrony stanowiska powodów. Częściowe uwzględnienie apelacji wynika zaś wyłącznie z uwzględnienia przez Sąd Apelacyjny oświadczenia o potrąceniu. Nie bez znaczenia pozostaje także wykładnia dyrektywy 93/13 przedstawiona w wyroku (...) z dnia 21 marca 2024 r. w sprawie C-714/22 (LEX nr 3695860), w świetle której art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich w związku z zasadą skuteczności należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu, które pozwala zobowiązać konsumenta do poniesienia części kosztów postępowania, jeżeli w następstwie stwierdzenia nieważności warunku umownego ze względu na jego nieuczciwy charakter roszczenie o zwrot kwot, które konsument nienależnie zapłacił na podstawie tego warunku, jest uwzględniane tylko częściowo. Dyrektywa 93/13 przyznaje konsumentowi prawo do zwrócenia się do sądu w celu stwierdzenia nieuczciwego charakteru warunku umownego i odstąpienia od jego stosowania, którego skuteczny charakter należy zachować. W związku z tym system podziału kosztów takiego postępowania nie może zniechęcać konsumenta do korzystania z tego prawa.