Wyrok z 20 października 2025, sygn. I ACa 1596/22
Pokaż pozostałe podstawy prawne (17)
Sygn. akt I ACa 1596/22
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 20 października 2025 r.
Sąd Apelacyjny w Krakowie – I Wydział Cywilny
w składzie:
Przewodniczący: SSA Grzegorz Krężołek
Protokolant: Madelaine Touahri
po rozpoznaniu w dniu 1 października 2025 r. w Krakowie
na rozprawie
sprawy z powództwa Banku (...) S.A. z siedzibą w W.
przeciwko A. M. i M. M. (1)
o zapłatę
na skutek apelacji obu stron
od wyroku Sądu Okręgowego w Nowym Sączu z dnia 10 sierpnia 2022 r.
sygn. akt I C 86/17
1. w częściowym uwzględnieniu apelacji strony powodowej,
zmienia punkt III sentencji zaskarżonego wyroku w ten tylko sposób, iż użyte punkcie II jego sentencji określenie :„od dnia 13 lipca 2022 roku do dnia zapłaty” ; zastępuje określeniem: „od dnia 15 lutego 2022 roku do dnia zapłaty” ;
2. oddala apelację strony powodowej w pozostałej części, a apelację pozwanych w całości;
3. koszty postępowania apelacyjnego pomiędzy stronami wzajemnie znosi.
Sygn. akt : I ACa 1596/22
UZASADNIENIE
Na wstępie należy wskazać , iż zgodnie z treścią art. 327 1 § 2 kpc w zw. z art. 391 §1kpc., pisemne motywy rozstrzygnięcia mają zachowywać zwięzłość.
Odwołując się do tej reguły, Sąd Apelacyjny, uzasadniając wydany wyrok, przedstawi tylko kluczowe elementy faktyczne oraz dotyczące oceny prawnej roszczeń pieniężnych głównego i zgłoszonego jako ewentualne , które skierował przeciwko pozwanym kredytobiorcom Bank (...) S.A. z siedzibą w W. ,poddanych pod osąd Sądów obu instancji, które zdecydowały o jej treści.
(...) Bank SA we W. , a później jego następca prawny Bank (...) S.A. z siedzibą w W. , domagał się zasądzenia od pozwanych A. M. i M. M. (1) zasądzenia na swoją rzecz kwoty 624.504,12 zł z odsetkami karnymi za późnienie od kwoty 597.850,21 zł za okres od 28 listopada 2016 r. do dnia zapłaty w wysokości czterokrotności stopy kredytu lombardowego NBP nie wyższymi niż dwukrotność odsetek ustawowych za opóźnienie oraz kosztów procesu.
Uzasadniając żądanie podał, że w 2008 r. zawarł z pozwanymi umowę kredytu indeksowanego do waluty franka szwajcarskiego. Z powodu zaległości w spłatach umowa została wypowiedziana przez bank, a całość zadłużenia postawiono w stan natychmiastowej wykonalności. Na dzień wypowiedzenia, bank dokonał przewalutowania, z zastosowaniem aktualnego na dzień przewalutowania kursu sprzedaży waluty, określonego w tabeli banku.
Pismem z 20 grudnia 2021 r. strona powodowa zgłosiła żądanie ewentualne w ramach którego domagała się zasądzenia od pozwanych na rzecz powoda kwoty 429.166,62 zł tytułem zwrotu kapitału oddanego kredytobiorcom do dyspozycji na podstawie umowy kredytu oraz zasądzenia od nich kwoty 296.967,41 zł tytułem należnego bankowi wynagrodzenia za korzystanie z kapitału przez małżonków M..
Odpowiadając na pozew pozwani domagali się oddalenia powództwa oraz obciążenia banku kosztami postępowania.
W swoim stanowisku zarzucili nieważność umowy kredytowej z powodu abuzywności części jej postanowień, a także brak wymagalności wierzytelności strony przeciwnej , które są podstawą formułowanych przez bank roszczeń pieniężnych.
Twierdzili również , iż roszczenia te są zawyżone albowiem nie przysługuje bankowi wobec kredytobiorców – konsumentów, uprawnienie do domagania się wynagrodzenia za korzystanie z udzielonego kapitału.
Odnosząc się do roszczenia zgłoszonego jako ewentualne również domagając się jego oddalenia,
argumentowali , iż roszczenie jest niewymagalne, a nadto zawyżone. Przyznali, że w wykonaniu spornej umowy kredytu otrzymali od banku kwotę 420.775 zł Pozostała suma w wysokości 8.391,62 zł nie została im wypłacona lecz przeznaczona przez kredytodawcę na pokrycie prowizji i ubezpieczenia.
Roszczenie [ podobnie jak to sformułowane przez bank jako główne] jest niewymagalne albowiem bank nie wezwał małżonków M. do zapłaty kwoty otrzymanej w wyniku nieważnej umowy. Zdaniem pozwanych , spełnienie świadczeń na rzecz strony przeciwnej wymaga usunięcia hipoteki ustanowionej na nieruchomości należącej do pozwanych na podstawie nieważnej umowy oraz wykreślenia wpisów o rzekomym ich zadłużeniu jakie zostało zgłoszone do BIK. W ten sposób pozwani zyskają możliwość zaciągnięcia nowego zobowiązania celem spełnienia świadczeń wynikających z roszczeń banku .
Ponieważ strona powodowa nie współpracuje z pozwanymi w tym zakresie termin ten , po stronie kredytobiorców jeszcze nie rozpoczął biegu, wykluczając wymagalność roszczenia zwrotnego strony powodowej.
Wobec roszczenia zgłoszonego jako ewentualne pozwani bronili się także zarzutem jego przedawnienia argumentując , iż zarzuty kwestionujące ważność umowy kredytowej z 2008r podnieśli w korespondencji ze stroną przeciwną datowaną na 22 marca 2017r. Już wówczas bank musiał sobie zdawać sprawę , iż A i M. M. nie aprobują nieuczciwych postanowień umownych. Mimo to strona powodowa wytoczyła powództwo o to roszczenie w piśmie z dnia 20 grudnia 2021r a zatem po upływie trzech lat od tej daty.
Wyrokiem z dnia 10 sierpnia 2022r. Sąd Okręgowy w Nowym Sączu :
- oddalił powództwo w zakresie żądania głównego[ pkt I];
- zasądził od pozwanych A. M. i M. M. (1) solidarnie na rzecz strony powodowej Banku (...) S.A. w W. kwotę 420.775 złotych z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 13 lipca 2022 roku do dnia zapłaty[ pkt II ]
- w pozostałej części powództwo , w zakresie żądania ewentualnego, oddalił [ pkt III] oraz ;
- koszty postępowania między stronami wzajemnie zniósł [ pkt IV sentencji orzeczenia ].
Sąd Okręgowy ustalił następujące fakty istotne dla rozstrzygnięcia :
A. i M. M. (1) poszukiwali kredytu na dokończenie budowy domu jednorodzinnego w J.. Mieli już jeden kredyt indeksowany kursem waluty obcej. Oboje osiągali dochody w złotówkach . Na kredyt zdecydowali się ponieważ zabrakło im środków na budowę z wcześniej zaciągniętego na ten cel kredytu. Środki z kredytu miały służyć jednorazowej spłacie zaciągniętego w 2005 r. kredytu na budowę domu, spłacie innych zobowiązań finansowych i dokończenie budowy domu.
Złożyli wniosek kredytowy w (...) Bank S.A. w którym wskazali swoje zobowiązania i wysokość dochodów. Wnioskowali o kredyt w kwocie 429.779,55 zł. Jako walutę kredytu zaznaczyli franka szwajcarskiego.
W dniu 22 grudnia 2008 r. zawarli z (...) Bankiem SA umowę kredytu hipotecznego nr (...) (...). Bank udzielił im kredytu na warunkach określonych w umowie i Regulaminie (§ 1 umowy). Kwotę kapitału określono na 429.166,63zł , a walutą indeksacji był frank szwajcarski. Okres spłaty został określony na 260 miesięcy. Marża banku wynosiła 2,35%, a wysokość prowizji za udzielenie kredytu 1,5%. Umowa przewidywała jego ubezpieczenie i ubezpieczenie na życie pozwanej
Raty kredytu miały być pobierane z rachunku otwartego do obsługi kredytu.
§ 1 pkt 4 umowy wskazywał, że „kwota kredytu wyrażona jest w walucie obcej , według kursu waluty określonego w tabeli obowiązującej w banku. Na dzień sporządzenia umowy wynosi 172.626,46 franków szwajcarskich . Kwota niniejsza ma charakter informacyjny i nie stanowi zobowiązania banku. Wartość kredytu wyrażona w walucie obcej w dniu uruchomienia kredytu lub pierwszej transzy może być różna od podanej w niniejszym punkcie”.
Środki z kredytu były przeznaczone na konsolidację zobowiązań finansowych powodów -75.693,58 zł , refinansowanie kredytu zaciągniętego w innym banku na cele mieszkaniowe – 169.425 zł , na dokończenie budowy nieruchomości – 120.000 zł , na dowolny cel – 54.306,42zł , koszty wyceny nieruchomości – 1.000 zł i koszty sądowe 350 zł. .
Zabezpieczeniem spłaty zobowiązania kredytowego była hipoteka na nieruchomości kredytobiorców, na której prowadzili oni budowę domu i jej ubezpieczenie , a także ubezpieczenie na życie A. M..
Postanowienie § 5 umowy, regulowało sposób uruchomienia kredytu. Większość transz kapitału miała zostać uruchomiona 31 grudnia 2008 r., pozostałe, po spełnieniu określonych w umowie warunków, do 15 kwietnia 2009 r.
Paragraf 7 regulował zasady i terminy spłaty rat kredytu.
W pkt 6 stanowił: „kwoty rat kredytu indeksowanego do waluty obcej określone są w walucie obcej, a spłacane w złotym , przeliczone po kursie sprzedaży danej waluty zgodnie z Tabelą obowiązującą w dniu poprzedzającym dzień spłaty raty określonym w umowie”.
Pozwani upoważnili bank do pobierania środków pieniężnych na spłatę rat .
Paragraf § 10 pkt 3 umowy stanowił , iż :
„Kredytobiorca oświadcza, że:
-został poinformowany o ponoszeniu ryzyka zmiany kursów walutowych (ryzyko walutowe) oraz ryzyka zmiany stopy procentowej,
-został poinformowany, iż zmiana kursu walutowego oraz zmiana stopy procentowej będzie miała wpływ na wysokość zadłużenia z tytułu kredytu oraz wysokość rat spłaty,
- poniesie to ryzyko”.
Integralną częścią umowy był Regulamin udzielania kredytów przez (...) Bank SA. W § 2 zawierał definicje.
Zgodnie z § 2 pkt 15 Regulaminu kredyt hipoteczny indeksowany to „kredyt hipoteczny udzielony oraz wypłacony w złotówkach , przeliczny po kursie kupna danej waluty obowiązującym w tabeli kursowej banku w dniu uruchomienia środków kredytu na dana walutę obcą (walutę indeksacji)”. Zgodnie z § 2 pkt 34 Tabela kursów walut to „tabela zawierająca obowiązujące w banku kursy kupna i sprzedaży waluty stanowiącej podstawę indeksacji. Przesłanki i warunki ustalania spreadu oraz kursów walut zamieszczonych w tabeli określa umowa oraz Regulamin”.
W dniu zawarcia umowy A. i M. M. (1) podpisali także oświadczenie o ponoszeniu ryzyka zmiany stopy procentowej o treści:
„Oświadczam, że jestem świadomy, iż oprocentowanie kredytu/pożyczki jest zmienne i w okresie obowiązywania umowy kredytu/pożyczki może ulec podwyższeniu w związku ze wzrostem stopy referencyjnej WIBOR lub LIBOR, co spowoduje podwyższenie kwoty spłacanej przeze mnie raty. Jednocześnie potwierdzam otrzymanie informacji (w postaci symulacji wysokości rat) o kosztach obsług kredytu/pożyczki w przypadku niekorzystnej dla mnie zmiany stopy procentowej. Oświadczam, iż po zapoznaniu się z występującym ryzykiem wynikającym ze zmiennej stopy referencyjnej wnioskuję o udzielenie kredytu/pożyczki oprocentowanego/ej według zmiennej stopy procentowej. (…) oświadczam, że przedstawiono mi ofertę kredytu hipotecznego/konsolidacyjnego/pożyczki hipotecznej w złotych oraz indeksowanego do waluty obcej. Po zapoznaniu się z tą ofertą zdecydowałem, że dokonuję wyboru oferty kredytu/pożyczki indeksowanego do waluty obcej, mając pełną świadomość, iż w okresie obowiązywania umowy kredytu/pożyczki może nastąpić niekorzystna dla mnie zmiana kursu waluty indeksacji kredytu/pożyczki, co spowoduje podwyższenie kwoty kredytu/pożyczki a także odsetek/kwoty raty kapitałowo – odsetkowej przypadających do spłaty, a wyrażonych w złotych. Zmiana ta może mieć również wpływ na wysokość innych opłat, np. z tytułu ubezpieczenia. Potwierdzam zapoznanie się z symulacją kosztów obsługi kredytu/pożyczki w przypadku niekorzystnej zmiany kursu waluty. Oświadczam, iż po zapoznaniu się z występującym ryzykiem kursowym wnioskuję o udzielenie kredytu/pożyczki indeksowanego/ej do waluty obcej”.
Pozwani po podpisaniu umowy kredytu, składali w banku wnioski o wypłaty jego transz i dyspozycje wypłaty, na podstawie których bank uruchamiał kolejne z nich.
Część ze środków zostało przelanych bezpośrednio na rachunki innych banków – wierzycieli pozwanych.
Z dalszej części ustaleń wynika , iż :
po uruchomieniu kredytu małżonkowie, na skutek utraty pracy przez pozwaną i wypadku pozwanego, mieli trudności ze spłatą rat . Kilkukrotnie występowali do banku z wnioskami o prolongatę spłaty zobowiązań . W dniu 23 lipca 2010 r. podpisali aneks nr (...) do umowy. Wydłużono nim okres karencji w spłacie oraz zmieniono zasady i daty wypłaty transz kredytu.
W dniu 25 listopada 2010 r. strony czynności prawnej podpisały aneks nr (...) do umowy. Bank wyraził zgodę na zawieszenie spłat rat kredytu zgodnie z wnioskiem kredytobiorców , pod warunkiem uregulowania zaległych wpłat.
W kolejnym aneksie z dnia 29 maja 2015 r. ,bank , po raz kolejny , wyraził zgodę na prolongatę spłaty kredytu na okres do 10 listopada 2015 r. Kredytobiorcy zobowiązali się do spłaty zadłużenia na warunkach określonych w aneksie.
Aneksem z 2 grudnia 2015 r. obniżona została marża banku do 1 %.
Ponieważ pozwani w dalszym ciągu nie dokonywali spłat rat kredytu, bank pismem z 9 maja 2016 r. wypowiedział umowę kredytu z zachowaniem 30 dniowego okresu wypowiedzenia. Jednocześnie poinformował, że dokona wycofania wypowiedzenia jeżeli pozwani spłacą całe zadłużenie.
Pismem z 5 lipca 2016 r. kredytodawca wezwał pozwanych do zapłaty zadłużenia w kwocie 601.918,61 zł. Osobnym pismem z tej samej daty poinformował ich o możliwości zawarcia porozumienia
A. M., w oświadczeniu z dnia 12 lipca 2016 r. , zobowiązała się do spłat kredytu w kwotach po 1000 zł, a później po 2500 zł miesięcznie. W odpowiedzi bank pismem z 22 lipca 2016 r. poinformował o możliwości zawarcia ugody i wymienił warunki jej zawarcia. Taką ofertę powtórzył w piśmie z 12 września 2016 r.
W dniu 28 listopada 2016 r.(...)Bank wystawił wyciąg z ksiąg bankowych według którego zadłużenie pozwanych to 624.504,12 zł.
Ponadto Sąd Okręgowy ustalił , iż:
w wykonaniu spornej umowy kredytu małżonkowie otrzymali od banku kwotę. 420.775 zł. Pozostała część kapitału - suma : 8.391,62 zł nie została im wypłacona ale przeznaczona na pokrycie prowizji banku i kosztów związanych z ubezpieczeniem spłaty kredytu.
Z dniem 1 października 2019 r. nastąpiło połączenie (...) Bank SA z Bankiem (...) SA przez przeniesienie całego majątku (...) Banku na Bank (...). W konsekwencji Bank (...) S.A. jest stroną stosunków prawnych oraz postępowań sądowych w miejsce swojego poprzednika.
Ocenę prawną roszczeń strony powodowej , które uznał za usprawiedliwione jedynie w zakresie części tego , które zostało zgłoszone jako ewentualne , Sąd oparł na nadmiernie i zbędnie rozbudowanych stwierdzeniach i wnioskach , których przyjęta forma utrudnia wychwycenie istoty wypowiedzi Sądu I instancji , weryfikującej roszczenia poddane pod osąd w sprawie.
Zważywszy na konieczność zachowania , wskazanej wyżej zwięzłości motywacyjnej wypowiedzi Sądu Odwoławczego można tę ocenę podsumować w następujący sposób :
a/ umowa kredytu zawarta pomiędzy A. M. i M. M. (1) - mającymi status konsumentów w relacji umownej z kredytodawcą , a poprzednikiem prawnym strony pozwanej (...) Bank S.A. w dniu 22 grudnia 2008r , będąc umowa kredytu indeksowanego walutą szwajcarską jest nieważna albowiem jest sprzeczna z istotą stosunku obligacyjnego jaki kreuje umowa kredytu;
b/ nawet gdyby przyjąć , iż taka sprzeczność nie ma miejsca umowa jest nieważna w całości albowiem zawiera postanowienia o charakterze niedozwolonym , wypełniające przesłanki wymienione w art. 385 1 §1 kc. ;
c/ abuzywny charakter postanowień , składających się na klauzulę przeliczeniową , zawartych w §7 pkt 6 i 8 umowy oraz §2 pkt 15 i pkt 34 , stanowiącego jej integralną część Regulaminu, jest konsekwencją przyznania wyłącznie bankowi , jako stronie umowy kredytu, uprawnienia do jednostronnego kształtowania wysokości zobowiązania kredytobiorców (zarówno wysokości kredytu przeliczonego na franki szwajcarskie, jak i rat kredytu waloryzowanych kursem franka szwajcarskiego).
Wysokość tych zobowiązań - jak wynika z postanowień umowy z 22 grudnia 2008r., miała być określana wedle kursu franka szwajcarskiego, ustalanego w Tabelach Kursowych poprzednika prawnego strony powodowej , przy czym w umowie nie zostały określone zasady ustalania kursu tej waluty wobec złotego.
Taka ich treść faktycznie pozostawiła bankowi dowolność w zakresie wyboru kryteriów ustalania kursu tej waluty obcej , w tych Tabelach , a przez to kształtowania wysokości zobowiązania kredytowego klientów, których kredyt był do niej indeksowany;
d/ takie postanowienia umowy kredytu, które uprawniają bank do jednostronnego ustalenia kursów walut, są nietransparentne i naruszają równorzędność stron, albowiem pozostawiają pole do arbitralnego jego działania jako przedsiębiorcy i obarczają kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem kursowym.
Sprzeczność z dobrymi obyczajami i naruszenie interesów konsumenta- a taki status mieli , w rozumieniu art. 22 1 kc , pozwani w relacji z kredytodawcą , zawierając sporną umowę , polega w tym przypadku na uzależnieniu wysokości świadczenia banku oraz wysokości świadczenia konsumenta od swobodnej decyzji banku. Zarówno przeliczenie kwoty kredytu na złotówki w chwili jego wypłaty, jak i przeliczenie odwrotne w chwili wymagalności poszczególnych spłacanych rat, służy bowiem określeniu wysokości świadczenia słabszej strony stosunku zobowiązaniowego.
Takie uregulowanie umowne należy uznać za niedopuszczalne, niezależnie od tego, czy swoboda kredytodawcy w ustaleniu kursu jest pełna, czy też w jakiś sposób ograniczona.
Postanowienia waloryzacyjne zamieszczone w umowie kredytu zawartej w dniu 22 grudnia 2008r wynikające z treści §7 pkt 6 i 8 umowy oraz §2 pkt 15 i pkt 34 Regulaminu , nie odpowiadały warunkom transparentności i czytelności albowiem kredytobiorcy nie byli w stanie ustalić kursu wymiany waluty stosowanego przez bank dla braku wskazania , w kwestionowanych postanowieniach , jasnych kryteriów jego oznaczania.
Ocena niedozwolonego charakteru postanowień umowy następuje według stanu na dzień zawarcia umowy. Okoliczności, które zaistniały po tej dacie, w tym w odniesieniu do zmieniającego się w czasie stanu prawnego , w tym wejście w życie tzw. ustawy antyspreadowej są, z tego punktu widzenia, niedoniosłe;
e/ po myśli wskazanej wyżej normy kodeksowej, postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie , nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy . Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny.
Postanowienia zamieszczone w umowie zawartej pomiędzy małżonkami M. a poprzednikiem prawnym strony powodowej nie były przedmiotem indywidualnych uzgodnień stron.
Umowa została zawarta z zastosowaniem wzorca umownego, a co do zasady, wzorce te stanowią zbiór wzajemnych praw i obowiązków kontrahentów, opracowany przed zawarciem umowy i wprowadzany do stosunku prawnego przez jednego z nich / bank / w ten sposób, że druga strona nie ma wpływu na ich treść.
Za indywidualnie uzgodnione można bowiem uznać jedynie te postanowienia, które były przedmiotem negocjacji, bądź są wynikiem porozumienia lub świadomej zgody co do ich zastosowania, której - w okolicznościach tej sprawy - w odniesieniu do klauzul indeksacyjnych nie można , w sposób uzasadniony , mówić .
Zarówno wniosek kredytowy jak i umowa zawarta przez strony opierały się o wzorzec stosowany w banku, na którego treść kredytobiorcy nie mieli realnego wpływu.
Również z faktu podpisania blankietowych oświadczeń o możliwości wzrostu kursu waluty i oprocentowania oraz z wyrażenia woli zawarcia umowy kredytu indeksowanego walutą szwajcarską , nie można w sposób uzasadniony wnioskować ,iż A. i M. M. (1) zostali należycie poinformowani o ryzyku walutowym / kursowym/;
f/ kwestionowane postanowienia umowy kredytu dotyczą głównych świadczeń stron. Odnosząc się do indeksacji , nie ograniczają się do posiłkowego określenia sposobu zmiany wysokości świadczenia kredytobiorcy w przyszłości, ale wprost świadczenie to określają. Bez przeprowadzenia przeliczeń wynikających z indeksacji nie doszłoby do ustalenia wysokości kapitału podlegającego spłacie (wyrażonego w walucie obcej) ani też do ustalenia wysokości rat , które służyły do ograniczenia zobowiązania zawrotnego kredytobiorców;
g/ sądowa kontrola postanowień określających główne świadczenia stron pod kątem abuzywności jest dopuszczalna, albowiem sporne postanowienia nie zostały sformułowane jednoznacznie; prostym i zrozumiałym językiem.
Możliwość zmiany wysokości zobowiązania kredytobiorców umożliwił również mechanizm przeliczeń przewidziany w umowie w odniesieniu do spłat poszczególnych rat tj. przeliczania wpłat uiszczonych w złotówkach, wedle kursu sprzedaży z Tabeli Kursowej banku, albowiem kurs sprzedaży waluty ze swej istoty jest zawsze wyższy niż kurs kupna.
Do takiej sytuacji doszło w umowie zawartej pomiędzy pozwanymi a poprzednikiem prawnym Banku (...) S.A. albowiem kredytodawca mógł kształtować kurs waluty w sposób dowolny, bez możliwości chociażby szczątkowej jego weryfikacji przez kredytobiorców , a nawet zapoznania się z kryteriami kształtowania tego kursu.
Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie - w ocenie Sądu I instancji - nie wynika, aby strona powodowa / jej poprzednik prawny/ spełniła wobec kredytobiorców obowiązek informacyjny w sposób właściwy.
Bank nie udowodnił w postępowaniu aby informacje przekazane im przed zawarciem umowy , były na tyle obszerne i jasne, iż jako konsumenci, na ich podstawie, mogli się zorientować o skali ryzyka związanego z możliwą zmianą kursu walut i wpływu tej zmiany na wysokość całego zobowiązania kredytowego i poszczególnych rat.
Prawidłowe wypełnienie obowiązku informacyjnego wymagało przekazania zaciągającym kredyt pełnej informacji o ryzyku zarówno w odniesieniu do wysokości raty, jak i kapitału pozostałego do spłaty, jaka była możliwa do uzyskania w dacie zawarcia umowy;
h/ skutkiem uznania za niedozwolone postanowień umownych dotyczących zasad ustalania kursów walut, jest konieczność ich pominięcia przy ustalaniu treści stosunku prawnego wiążącego konsumentów. Postanowienia takie przestają wiązać już od chwili zawarcia umowy. Oznacza to, że nie stanowią elementu treści stosunku prawnego i nie mogą być uwzględniane przy rozpoznawaniu roszczeń związanych z jego realizacją. W rezultacie konieczne jest przyjęcie, że łączący strony stosunek umowny nie przewiduje zastosowania mechanizmu indeksacji, w kształcie określonym pierwotną umową. Wyeliminowanie ryzyka kursowego, charakterystycznego dla umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej i uzasadniającego powiązanie stawki oprocentowania ze wskaźnikiem LIBOR, jest równoznaczne z tak daleko idącym przekształceniem umowy, że należy ją uznać za umowę o odmiennej istocie i charakterze.
Rodzi to takie następstwo , iż utrzymanie umowy o charakterze zamierzonym przez strony nie jest możliwe, co przemawia za uznaniem jej za[ trwale bezskuteczną ]- nieważną w całości .
Brak jest również podstaw do zmiany treści niedozwolonych postanowień umownych przez Sąd, czy zastąpienia ich treścią przepisu dyspozytywnego. Na gruncie prawa polskiego takie rozwiązanie jest wykluczone.
Tym bardziej , że analiza całokształtu zachowania powodów w niniejszym postępowaniu prowadzi do wniosku, że odmówili oni zgody na dalsze jej obowiązywanie;
i/ uznanie spornej umowy za nieważną powoduje brak możliwości uwzględnienia żądania głównego, które opierało się na istnieniu stosunku obligacyjnego z umowy kredytu. Skoro ostatecznie umowa kredytu jest nieważna nie może ona stanowić podstawy domagania się spełnienia świadczenia z niej wynikającego (zwrotu kredytu z odsetkami kapitałowymi i odsetkami umownymi za opóźnienie).
Taka ocena czynności prawnej z dnia 22 grudnia 2008r. wyłącza również potrzebę - jak argumentował - odnoszenia się Sądu I instancji do wielu twierdzeń stron związanych z samą umową, w tym m. in. skuteczności wypowiedzenia umowy przez bank , w tym złożenia takiego oświadczenia przez kredytodawcę pod warunkiem. Kwestie te bowiem staja się dla oceny roszczenia zgłoszonego jako główne irrelewantnymi;
j/ oceniając zasadność roszczenia zgłoszonego przez stronę powodową jako ewentualne i uznając je za usprawiedliwione w części , Sąd Okręgowy stanął na stanowisku zgodnie z którym :
1/ usprawiedliwione jest żądanie zwrotu przez pozwanych kwoty udzielonego im kapitału kredytu ale jedynie do sumy rzeczywiście otrzymanej z tego tytułu przez małżonków M., a zatem 420 775zł , której uzyskanie od poprzednika prawnego strony powodowej w toku sporu przyznali.
Podstawą jej zwrotu , w warunkach uznania umowy kredytowej za nieważną, jest przepis art. 410 §2 kc w zw. z art. 405 kc , a sposób wzajemnego rozliczenia świadczeń pomiędzy stronami takiej umowy ukształtowany jest w oparciu o teorię dwóch kondykcji,
2/ wyrażając tę ocenę, równocześnie Sąd I instancji nie podzielił jako trafnego, stanowiska pozwanych zgodnie z którym ewentualne roszczenie ich oponenta procesowego nie jest wymagalne.
Oto bowiem- jak wskazał - opierają ten zarzut na twierdzeniu , iż najpierw bank powinien usunąć hipotekę obciążającą nieruchomość byłych kredytobiorców w J. aby mogli zaciągnąć kredyt na spłatę tego zobowiązania wobec niego .
Takie twierdzenie nie znajduje oparcia w przepisach prawa, a przedstawiona interpretacja pojęcia „niezwłocznie” zaburza równowagę stron stosunku zobowiązaniowego. Małżonkowie M. nie zwracali się do banku o wykreślenie hipoteki. Kwestia ta nie była przedmiotem rozstrzyganego sporu.
Sąd argumentował dalej ,iż pozwani jako konsumenci zostali pouczeni o skutkach uznania umowy za trwale bezskuteczną/ nieważną / i skutki te aprobowali. Nie można uznać, że zgoda na wykreślenie hipoteki jest warunkiem koniecznym do skuteczności żądania wykonania zobowiązania wynikającego z bezpodstawnego wzbogacenia,
3/nieusprawiedliwiony jest , w okolicznościach ustalonych w postępowaniu, także sformułowany przez byłych kredytobiorców zarzut przedawnienia roszczenia sformułowanego jako ewentualne, łącząc początek biegu jego trzyletniego terminu z ich pismem skierowanym do banku w dniu 22 marca 2017r, podnosząc w nim argumenty wskazujące na istnienie przyczyn uznania umowy za nieważną .
Sąd Okręgowy , powołując się stanowisko SN wyrażone w uchwale z 7 maja 2021 r. sygn. III CZP 6/21 uznał , iż dla określenia początku jego biegu, nie jest doniosła data podniesienia zarzutu nieważności czynności prawnej przez konsumentów ale data ich zgody na upadek umowy, wyrażonej po pouczeniu go przez Sąd o jego skutkach, przy czym dotyczy to także konsumenta reprezentowanego przez fachowego pełnomocnika;
k/ uznając żądanie ewentualne za wymagalne i oceniając wysokość należnej bankowi kwoty świadczenia zwrotnego , Sąd I instancji ocenił , iż stronie powodowej należna jest jedynie kwota wypłaconego rzeczywiście małżonkom M. kapitału, czyli suma 420.775 zł.
Pozostała kwota: 8.391,62 zł nie została pozwanym wypłacona lecz przeznaczona na pokrycie prowizji i ubezpieczenia i tej kredytobiorcy w rzeczywistości nie otrzymali.
Niezasadnie bank dochodzi od nich drugiej części roszczenia ewentualnego z tytułu korzystania przez byłych kredytobiorców z udzielonego im kapitału. Sąd powołał się w ramach tej oceny na wyrok TSUE oznaczony sygnaturą C-19/20 i pkt 68 motywów tego rozstrzygnięcia;
l/ weryfikując zgłoszone przez bank żądanie odsetkowe Sąd Okręgowy stanął na stanowisku zgodnie z którym jest ono tylko w części uzasadnione.
Argumentował , że strona powodowa zażądała od kwot wskazanych w żądaniu ewentualnym odsetek od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty.
Jednak dopiero po wyrażeniu przez konsumenta zgody na upadek umowy po pouczeniu go przez Sąd o skutkach takiego oświadczenia umowa upada, powstają w to miejsce dwa niezależne roszczenia (zgodnie z teorią dwóch kondykcji). Roszczenie o zwrot nienależnego świadczenie jest roszczeniem bezterminowym, a zatem jego wymagalność zależy od wezwania dłużnika przez wierzyciela do jego spełnienia. Po upadku spornej umowy takiego wezwania w sprawie nie było. Ponieważ Sąd poinformował pozwanych o skutkach upadku umowy dopiero na rozprawie 12 lipca 2022 r., zgłoszone już wcześniej żądanie banku stało się wymagalne następnego dnia, a więc 13 lipca 2022 r i od tej daty żądanie odsetkowe zostało ocenione jako należne byłemu kredytodawcy.
Zważywszy na ostateczny wynik sprawy , w ramach którego żądanie sformułowane jako główne , zostało oddalone w całości , a zgłoszone jak ewentualne uwzględnione jedynie w części, Sąd I instancji uznał , iż koszty procesu podlegają pomiędzy stronami wzajemnemu zniesieniu, na podstawie art. 100 kpc.
W tej części motywów, szczegółowo wskazał podstawy sięgnięcia po taki sposób ich wzajemnego rozliczenia pomiędzy oponentami procesowymi.
Apelacje od tego wyroku złożyły obydwie strony.
Bank (...) S.A. objął zakresem swojego środka odwoławczego punkty I , III i IV sentencji w jego wniosku domagał się w pierwszej kolejności wydania przez Sąd II instancji wyroku reformatoryjnego , którym na rzecz strony skarżącej zostanie zasądzona od pozwanych kwota 624 504, 12 wraz z odsetkami karnymi za opóźnienie od kwoty 597 850, 21 zł , za okres od dnia 28 listopada 2016r do dnia zapłaty wg. stopy procentowej stanowiącej czterokrotność obowiązującej stopy procentowej kredytu lombardowego NBP , nie wyższymi niż dwukrotność odsetek ustawowych za opóźnienie .
Jako wniosek ewentualny , w warunkach nie uwzględnienia żądania sformułowanego jako główne , strona powodowa domagała się , w wyniku zmiany orzeczenia poddanego kontroli instancyjnej , zasądzenia na swoją rzecz od pozwanych kwoty 296 967 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty, tytułem wynagrodzenia za korzystanie przez małżonków M. z kapitału kredytu.
Ewentualnie bank domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku w kwestionowanym zakresie oraz przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Strona skarżąca wnosiła także o obciążenie przeciwników procesowych kosztami procesu i postępowania apelacyjnego.
Wobec znacznego rozbudowania redakcyjnego poszczególnych zarzutów apelacyjnych , które strona powodowa powołała na stronach 3-11 apelacji k. 1359 v – 13654 akt / , Sąd Odwoławczy relacjonując je , wskaże tylko zasadnicze tezy wspierające te zarzuty.
Środek odwoławczy banku został oparty na zarzutach :
- naruszenia prawa procesowego, w sposób mający dla treści zaskarżonego wyroku istotne znaczenie , a to :
a/ art. 327 1§1 pkt 1 kpc wobec nie wyjaśnienia przez Sąd Okręgowy podstawy prawnej wydanego wyroku,
b/ 235 2 §1 pkt 2 kpc w zw. z art. 227 kpc i art. 278 §1 kpc jako następstwa nieuzasadnionego pominięcia wnioskowanego przez bank wniosku o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu rachunkowości mimo , iż wnioski tego opracowania były istotne dla ostatecznej treści rozstrzygnięcia.
W związku z tym zarzutem strona powodowa , na podstawie art. 380 kpc , wniosła o dokonanie przez Sąd Odwoławczy kontroli tej decyzji procesowej, a w jej wyniku przeprowadzenia tego dowodu w postępowaniu apelacyjnym ,
c/ art. 233 §1 kpc w następstwie zastąpienia swobodnej oceny zgromadzonych dowodów oceną dowolną , polegającą na braku jej wszechstronności i nie objęcia nią części dowodów z dokumentów wnioskowanych i przedłożonych do akt przez bank , a w treści motywów zarzutu ponownie szczegółowo wskazanych. W związku z tym zarzutem bank podnosił funkcjonalnie z nim związane zarzuty faktyczne twierdząc , iż z treści tych / nieuwzględnionych nietrafnie / dowodów wynikały istotne okoliczności faktyczne , które w szczególności dawały podstawę do zaprzeczenia realizacji przez część postanowień umowy z 22 grudnia 2008r przesłanek ich abuzywnością. / por. bliżej k. 1359-1361 v akt/.
- naruszenia prawa materialnego poprzez nieprawidłowe zastosowanie norm :
1/ art. 58 §1 kc oraz art. 385 1 kc wobec przyjęcia , iż norma art. 385 1 §1 kc stanowi lex specialis wobec ogólnej normy kodeksowej - podstawy ustalenia nieważności umowy , w odniesieniu do relacji umownych pomiędzy konsumentem a stosującym wzorce umowne , przedsiębiorcą,
2/ art. 69 ust. 1 i 2 ustawy prawo bankowe w zw. art. 358 1 §1 i 2 kc i art. 353 1 kc jako konsekwencji niepoprawnego uznania , iż w sytuacji potwierdzenia niedozwolonego charakteru postanowień umowy kredytowej, składających się na klauzulę przeliczeniową jest to dostateczną podstawą do stwierdzenia nieważności umowy w całości ,
3/ art. 385 1§1 i 2 kc wobec przyjęcia , iż postanowienia §7 umowy z 22 grudnia 2008r / oraz Regulaminu /, dotyczące indeksacji , nie były sformułowane w sposób jasny oraz – w konsekwencji - mają charakter niedozwolony, wypełniając także inne przesłanki potwierdzenia ich abuzywności ,
4/ art. 385 1 §1 i 2 kc w zw. z art. 56 i 354 i 65 kc , a także 358 §2 kc , w następstwie nieuzasadnionego uznania umowy za nieważną mimo , iż mogła ona nadal obowiązywać z pominięciem tych postanowień , które Sąd I instancji ocenił jako nie wiążące pozwanych jako konsumentów,
W taki sam sposób były motywowany kolejny zarzut tego rodzaju , a to art. 387 §1 i 2 kc , poprzez nieprawidłowe zastosowanie tej normy ,
5/ art. 6 ust. 1 i 7 ust. 1 Dyrektywy 93/13/ EWG wobec nieuzasadnionego przyjęcia , iż domaganie się przez bank w sporze z konsumentem , świadczenia odpowiadającego wynagrodzeniu za korzystanie przez klienta z udzielonego mu kapitału , jest sprzeczne z tymi normami Dyrektywy ,
6/ zdaniem strony skarżącej, ocena Sądu Okręgowego , zgodnie z którą bank nie może skutecznie domagać się zwrotu ostatnio wymienionego świadczenia , potwierdza naruszenie, także przez nieprawidłowe zastosowanie art. 405 kc w zw. z art. 410 kc. ,
7/ art. 455kc w zw. z art. 481 kc jako konsekwencji niewłaściwego określenia przez Sąd I instancji początkowej daty naliczenia odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia zwrotnego, zasądzonego w punkcie II sentencji zaskarżonego wyroku.
Zdaniem strony powodowej ten początkowy termin powinien odpowiadać dacie doręczenia pozwanym pisma procesowego banku , który zmodyfikował żądanie pozwu.
W motywach apelacji , liczącej 73 strony , które , zważywszy na ich redakcyjne rozbudowanie , nawet ponad rzeczywistą potrzebę uzasadniania zajmowanego stanowiska, nie będą z przyczyn celowości relacjonowane w tym miejscu , skarżąca strona powodowa w istocie powołała te same argumenty , które formowała w dotychczasowych wypowiedziach procesowych, w ramach postępowania rozpoznawczego przed Sądem I instancji.
W odpowiedzi na apelację pozwani , także w sposób niezwykle obszerny i ponad rzeczywista potrzebę rozbudowany na 68 stronach / por. k. 1431-1462/ argumentowali za oceną , iż żaden z zarzutów apelacji strony przeciwnej nie jest uzasadniony. Domagali się także obciążenia przeciwnika procesowego kosztami postępowania apelacyjnego.
Już w tym miejscu trzeba dodać , iż w ramach tej odpowiedzi podnieśli zarzut zatrzymania świadczenia zasądzonego nie prawomocnie na rzecz banku w wyroku z dnia 10 sierpnia 2022r do czasu zaofiarowania przez stronę powodową zwrotu spłaconych przez małżonków M. do dnia 10 czerwca 2016r świadczeń umownych w wysokości łącznej 174 292, 82 zł. / por k. 1462 akt/
Pozwani , wraz z oświadczeniem o skorzystaniu z prawa zatrzymania złożyli tym samym pismem , datowanym na 27 września 2022r., bankowi oświadczenie o potrąceniu ich wierzytelności wzajemnych wobec wierzytelności banku , którą określili w wysokości łącznej 429 166, 63 zł.
Zgodnie z tym oświadczeniem skutek umorzenia spowodował , iż pozostali dłużnikami banku do kwoty 279 674, 81 zł / por. k. 1463 akt/
Co jednak trzeba także dostrzec i podkreślić , w ramach postępowania rozpoznawczego przed Sądem Odwoławczym pozwani, zastępowani przez zawodowego pełnomocnika podnieśli tylko zarzut zatrzymania, nie formułując procesowego zarzutu potrącenia wierzytelności wzajemnych.
Strona powodowa w piśmie procesowym z dnia 17 listopada 2023r / por . 1476 akt / uzupełniła środek odwoławczy o zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 321§1 kpc poprzez to , żęe nie ocenił roszczenia zgłoszonego przez bank jako główne na innej podstawie niż ta , którą wskazywał przez / umowną /. W szczególności strona powodowa uznała , iż Sąd powinien był uwzględnić żądanie główne na podstawie przepisów o nienależnym świadczeniu / art. 410 §2 kc w zw. z art. 405 kc./.
W kolejnym piśmie procesowym z dnia 29 maja 2024r były kredytodawca cofnął apelację w części dotyczącej żądania zasądzenia wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, świadczenia z tytułu wynagrodzenia za korzystanie przez pozwanych z kapitału kredytu. W pozostałym zakresie wnioski apelacji zostały podtrzymane / por. k. 1483 akt /
W związku z tym aktem dyspozycji środkiem odwoławczym, Sąd II instancji w dniu 26 czerwca 2025r wydał postanowienie o umorzeniu postępowania apelacyjnego w tej części a rozstrzygnięcie o wniosku pozwanych o przyznanie kosztów postępowania apelacyjnego stanowiących pochodną zakresu cofnięcia, pozostawiając orzeczeniu kończącemu postępowanie apelacyjne jako całości / por. k. 1483, 1486 i k. 1499 akt/.
Pozwani wniesioną przez siebie apelacją objęli punkt II sentencji wyroku Sądu Okręgowego , którym w części zostało uwzględnione roszczenie banku zgłoszone jako ewentualne.
We wniosku środka odwoławczego A. i M. M. (1) domagali się takiej zmiany orzeczenia Sądu niższej instancji , w następstwie której powództwo zostanie oddalone w całości, a strona przeciwna obciążona kosztami procesu i postępowania apelacyjnego.
Apelacja pozwanych została oparta wyłącznie na zarzutach materialnych a to :
a/ art. 385 1 §1 kc , poprzez nieprawidłowe zastosowanie tej normy przez Sąd Okręgowy i uznanie , iż umowa kredytu zawarta przez skarżących z poprzednikiem prawnym strony powodowej w dniu 22 grudnia 2008r., nie stała się trwale bezskuteczna już w dacie odmowy potwierdzenia przez nich nieuczciwych postanowień a zatem już , zdaniem apelujących , w odpowiedzi na pozew datowanej na 22 marca 2017r , a nie przyjął to Sąd Okręgowy , dopiero na rozprawie odbytej w dniu 12 lipca 2022r , po pouczeniu dokonanym przez Sąd w trakcie jej przebiegu,
b/ art. 120 §1 kc i art. 117 §2 1 kc , wobec nieprawidłowej wykładni tych norm i uznanie, iż termin przedawnienia roszczeń pieniężnych zgłoszonych przez stronę powodową nie rozpoczął swojego biegu od wskazanej wyżej daty odpowiedzi na pozew złożonej przez apelujących małżonków M. ale dopiero od dnia przyjętego przez Sąd Okręgowy. Tym samym nietrafnie, w ich ocenie, nie podzielił zarzutu przedawnienia , podnoszonego w postępowaniu przez pozwanych,
c/ art. 455 kc w zw. z art. 120 §1 kc , jako konsekwencji wyrażenia przez Sąd Okręgowy nietrafnej oceny , zgodnie z którą roszczenia banku o zwrot świadczeń, w warunkach nieważności umowy spowodowanej niedozwolonym charakterem części jej postanowień , stały się wymagalne mimo , iż tak nie jest, a powództwo powinno być oddalone jako przedwczesne.
Odpowiadając na apelację A. i M. M. (1) strona powodowa domagała się jej oddalenia , jako pozbawionej usprawiedliwionych podstaw oraz obciążenia ich kosztami postępowania apelacyjnego.
Rozpoznając apelacje , Sąd Apelacyjny rozważył :
Rozpoczynając ocenę środków odwoławczych stron od apelacji Banku (...) SA. z siedzibą w W. , uwzględniwszy w jakim ostatecznie kształcie zakresowym został poddany ocenie Sądu Odwoławczego ,Sąd II instancji stanął na stanowisku , iż jest ona uzasadniona tylko w niewielkim zakresie , a jej trafność odnosi się jedynie tylko do niewielkiej części roszczenia odsetkowego.
O podstawach dla takiej oceny będzie mowa w końcowym fragmencie motywów rozstrzygnięcia Sądu Apelacyjnego , poświęconej apelacji banku.
W pozostałym zakresie apelacja nie jest uzasadniona.
W odniesieniu do zarzutów procesowych sformułowanych w środku odwoławczym byłego kredytodawcy wskazać na wstępie należy , iż zarzut tego rodzaju jest uzasadniony jedynie wówczas , gdy spełnione zostaną równocześnie dwa warunki.
Strona odwołująca się do niego wykaże , że rzeczywiście sposób postępowania Sądu naruszał indywidualnie oznaczoną normę [ normy ] formalne. Jednocześnie nieprawidłowości te prowadziły do następstw , które miały istotny wpływ na treść wydanego orzeczenia. Nieco inaczej kwestię tę ujmując , zarzut procesowy jest usprawiedliwiony jedynie wówczas, jeżeli zostanie dowiedzione , że gdyby nie potwierdzone błędy proceduralne Sądu niższej instancji , orzeczenie kończące spór stron miałoby inną treść.
Biorąc pod rozwagę to generialium , za chybiony należy uznać ten , za pomocą którego pozwany bank neguje poprawność decyzji dowodowej Sądu I instancji o pominięciu dowodu z opinii biegłego z zakresu rachunkowości.
Zważywszy na to , jakim okolicznościom , według tezy dowodowej , miał posłużyć ten dowód , w warunkach , gdy Sad Odwoławczy podziela jako poprawne, stanowisko prawne Sądu Okręgowego zgodnie z którym umowa kredytu jest nieważna w całości z powodu abuzywności części jej postanowień , a rozliczeniu podlegają wzajemne świadczenia stron dla których była ona podstawą , prowadzenie dowodu z opinii biegłego nie dostarczyłoby materiału procesowego , którego treść byłaby doniosła dla rozstrzygnięcia o roszczeniach poddanych pod osąd w sprawie .
Wobec tego, kwestionujący tę decyzje Sądu niższej instancji zarzut apelacyjny banku nie jest uzasadniony ale także brak było dostatecznych podstaw aby Sąd II instancji przeprowadzał ten dowód na etapie postępowania odwoławczego.
Wobec tego wniosek o jego przeprowadzenie , został przez Sad Odwoławczy pominięty w uznaniu , iż jest spóźniony w rozumieniu tego pojęcia jakim posługuje się norma art. 381 kpc
Nie ma racji bank stawiając zarzut naruszenia art. 327 1 §1 pkt 1 kpc
Jak wynika z ukształtowanego i jednolitego , podzielanego przez Sąd Apelacyjny, w składzie rozstrzygającym sprawę, orzecznictwa Sądu Najwyższego może on być uzasadniony jedynie wyjątkowo , gdy konstrukcja pisemnych motywów orzeczenia Sądu niższej instancji jest tak wadliwa , iż nie zawierają one danych pozwalających na przeprowadzenie , na ich podstawie, kontroli instancyjnej orzeczenia. Nieco inaczej kwestię tę ujmując , zarzut naruszenia tego przepisu jest uzasadniony wtedy , gdy uzasadnienie wyroku nie pozwala na stwierdzenie czy Sąd prawidłowo zastosował przepisy prawa materialnego i [ lub ] procesowego.
/ por. także wskazane jedynie ilustracyjnie postanowienie SN z dnia 21 listopada 2001, sygn. I CKN 185/01 powołane za zbiorem Lex/
Tego rodzaju zasadniczymi / konstrukcyjnymi / wadami motywy wyroku z dnia 10 sierpnia 2022r nie są dotknięte.
Wynika z nich w oparciu o jakie ustalenia i wnioski prawne , odwołane do mających w sprawie zastosowanie norm prawa materialnego, Sąd oparł swoje rozstrzygniecie. Wiadomo jest z jego lektury także w jaki sposób i dlaczego ocena zgromadzonych dowodów została przeprowadzona we wskazany w uzasadnieniu sposób.
Nie jest w związku z tym usprawiedliwiona argumentacja strony powodowej wspierająca ten zarzut, tym bardziej , że Sąd rozpoznając sprawę i motywując wydane orzeczenie nie ma obowiązku wskazywać w jaki sposób odnosi się do wszystkich twierdzeń i ocen stron . Jego obowiązek w tym zakresie ogranicza się tylko do tych , które z punktu widzenia przedmiotu uzasadnianego rozstrzygnięcia , uznaje za doniosłe.
Jako niezasadny należy uznać zarzut naruszenia art. 233 §1 kpc i funkcjonalnie z nim powiązane zarzuty faktyczne.
Uznanie go za usprawiedliwiony wymaga od strony wykazania na czym, w odniesieniu do zindywidualizowanych dowodów, polegała nieprawidłowość postępowania Sądu, w zakresie ich oceny i poczynionych na jej podstawie ustaleń.
W szczególności strona ma wykazać dlaczego obdarzenie jednych dowodów wiarygodnością czy uznanie, w odróżnieniu od innych, szczególnego ich znaczenia dla dokonanych ustaleń , nie da się pogodzić z regułami doświadczenia życiowego i [lub] zasadami logicznego rozumowania , czy też przewidzianymi przez procedurę regułami dowodzenia.
Nie oparcie takich zarzutów procesowego i faktycznych na tych zasadach , wyklucza uznanie ich za trafne , pozostając dowolną , nie doniosłą z tego punktu widzenia , polemiką oceną i ustaleniami Sądu niższej instancji.
/ por. w tej materii , wyrażające podobne stanowisko , powołane tylko przykładowo, orzeczenia Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2001, sygn. IV CKN 970/00 i z 6 lipca 2005, sygn. III CK 3/05, obydwa powołane za zbiorem Lex/.
Dopóty , dopóki ocena przeprowadzona przez Sąd ocena mieści się w granicach wyznaczonych przez tę normę procesową i nie doznały naruszenia wskazane tam jej kryteria , Sąd Odwoławczy obowiązany jest ocenę tę , a co za tym idzie także wnioski z niej wynikające dla ustaleń faktycznych , aprobować .
Uwzględniając powyższe, zważywszy na to, w czym bank upatrywał błędów oceny i ustaleń Sądu niższej instancji , zarzuty te nie mogą być uznane za trafne.
W miejsce rzeczowej, opartej na wskazanych wyżej kryteriach , odniesionej do indywidualnie oznaczonych dowodów [ i opartych na wnioskach z tej oceny wynikających ustaleń faktycznych , które przez to miałyby być dotknięte podnoszonymi nieprawidłowościami ] , polemiki ze sposobem postępowania Sądu Okręgowego , skarżący ogranicza się do przeciwstawienia jego stanowisku własnej wersji tak oceny dowodów jak i faktów doniosłych dla rozstrzygnięcia , jego zdaniem poprawnej.
Nieprawidłowość Sądu na której zarzuty te zostały oparte , zgodnie z argumentacją apelanta - sprawdza się do tego ,że nie przyjął on wersji zdarzeń towarzyszących zawarciu umowy kredytowej z 22 grudnia 2008r. i interpretacji prawnej jej postanowień [ w tym wskazanych wyżej postanowień Regulaminu ] , którą skarżący uznaje za prawidłową.
A według przebiegu zdarzeń afirmowanego przez bank , A. M. i M. M. (1) zostali w sposób dostateczny dla oceny jego skali , poinformowani przy podpisywaniu umowy o ryzyku walutowym wynikającym z umowy kredytowej indeksowanej do waluty obcej , a rzeczywisty rozmiar ich zobowiązania kredytowego był oznaczony od samego początku w sposób prawidłowy i dla klientów banku czytelny, , nie budzący ich wątpliwości Ponadto strona powodowa nie mogła tego obowiązku swoich klientów kształtować jednostronnie w sposób dowolny , będąc związana wysokością kursów waluty szwajcarskiej określanej przez obiektywne siły panujące na rynku wymiany walut.
Już stwierdzenie takiego sposobu motywowania stawianych zarzutów wystarcza dla odparcia ich obu.
Dlatego jedynie na marginesie dostrzegając , że w istocie argumenty powołane dla wsparcia weryfikowanych zarzutów [ w rozbudowanej ponad rzeczywistą potrzebę formie redakcyjnej ] nie dotyczą wprost oceny dowodów i okoliczności faktycznych ale prawnej weryfikacji okoliczności towarzyszących zawarciu umowy oraz kształtowania danych w Tabeli Kursów walut , które dla dokonywanych przeliczeń /stosowania klauzul przeliczeniowej - spreadau walutowego- i kursowej / , stosował najpierw jego poprzednik prawny, a później Bank (...) S.A. z punktu widzenia przesłanek oceny postanowień umowy stron jako mających / bądź nie / cechy niedozwolonych.
Sąd II instancji dodaje jeszcze , iż podziela , wbrew argumentacji strony powodowej stanowisko Sądu Okręgowego zgodnie z którym informacja przekazana małżonkom M. przy podpisywaniu urnowy o ryzyku walutowym była z punktu widzenia ich interesów- możliwości racjonalnej oceny swojej sytuacji finansowej w warunkach wzrostu kursu waluty szwajcarskiej , w czasie obowiązywanie umowy przez wiele lat , niedostateczna i nietransparentna.
Uznaje także za trafną tę jego część , w której wskazywał , że skoro doniosła dla oceny ważności umowy jest chwila jej podpisania, to niezależnie od tego jakie dane kursowe zamieszczał bank / jego poprzednik prawny / w obowiązującej u siebie Tabeli Kursów , istotne było to , że ta część postanowień umownych , która dotyczyła waloryzacji kredytu kursem CHF , nawet potencjalnie , dawała możliwość silniejszej stronie stosunku zobowiązaniowego - przedsiębiorcy- dowolnego / nieograniczonego / ustalania kursu przeliczenia złotówek na franka i odwrotnie , a nie to, czy bank stosował kusy przeliczeniowe wynikające z danych rynkowych.
Stąd bez znaczenia było też to , jak kwestia ta była regulowana później, a także jak kształtowałoby się zobowiązanie powodów , gdyby w miejsce danych kursowych z Tabeli Kursów stosować średni kurs NBP, a mierniki decydujące o oprocentowaniu kredytu byłyby charakterystyczne i stosowane przez stronę pozwaną, przy udzielaniu kredytów wyrażonych w złotówkach. Taki argument pada w motywach tezy skarżącego o tym , że umowa powinna nadal obowiązywać strony , nawet gdyby przyjąć , że w ujęciu generalnym , klauzula waloryzacyjna miała być uznana za nie wiążącą kredytobiorców, mających status konsumentów w relacji umownej z bankiem.
Z podanych powodów, uznając , iż zarzuty procesowe , w tym w szczególności zarzut przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów i wynikających stąd błędów ustaleń , nie są zasadne , fakty uczynione przez Sąd I instancji podstawą kontrolowanego instancyjnie orzeczenia , jako poprawne i kompletne , Sąd Apelacyjny przyjmuje za własne.
Przechodząc sformułowanych przez bank zarzutów materialnych na wstępie podzielić należy ten zarzut banku w ramach którego kwestionuje on ocenę Sądu I instancji potwierdzającą nieważność umowy kredytowej objętej sporem jako sprzecznej z istotą stosunku prawnego kreowanego przez umowę kredytu./ art. 353 1 kc w zw. z art. 69 ust. 1 ustawy Prawo bankowe w brzmieniu obowiązującym w dacie zawarcia umowy objętej sporem/.
Sad II instancji wspominał już wcześniej o nadmiarze redakcyjnej formy pisemnych motywów wyroku poddanego kontroli instancyjnej i jej następstwa w postaci braku czytelności stanowiska prawnego jakie ostatecznie Sąd niższej instancji zajął , oceniając roszczenia zgłoszone przez bank.
Te nieprawidłowości uzupełnia także niespójność wywodu prawnego [ w odniesieniu do zagadnienia w tym miejscu poruszanego ] , skoro w jednym miejscu uzasadnienia Sąd I instancji ocenia , iż umowa jest nieważna z przyczyny sprzeczności z istotą
stosunku prawnego kredytu by niemal równocześnie takiej ocenie zaprzeczyć przy użyciu formuły „ nawet gdyby uznać , że umowa nie jest sprzeczna z istotą stosunku prawnego „ […] / por. str. 15 uzasadnienia wyroku k. 1343 akt/
Umowa zawarta przez pozwanych z (...) Bank S.A. w dniu 22 grudnia 2008r. była umową kredytu indeksowanego walutą szwajcarską.
Możliwość zawierania tego rodzaju umów nie była wykluczona już w czasie kiedy pozwani związali się z bankiem kontraktem kredytowym. Źródłem takiego uprawnienia był przepis art. 69 ust. 1 ustawy Prawo bankowe dotyczący konstrukcji umowy kredytu w ogólności, w brzmieniu ówczesnym , odczytany przez pryzmat statuowanej przez art. 353 1kc zasady swobody umów.
Gdy do tego dodać , iż ochrona konsumentów w relacji z przedsiębiorcami na tle zawieranych przez nich czynności prawnych jest przeprowadzona wyłącznie w oparciu o normę art. 385 1 §1 kc , a nie na podstawie ogólnych przepisów kodeksowych , dotyczących ważności czynności prawnych [ na podstawie których Sąd niższej instancji weryfikował umowę z dnia 22 grudnia 2008r ] postanowiony przez bank zarzut jest uzasadniony.
Tyle tylko , że potwierdzona nieprawidłowość oceny materialnej przeprowadzonej przez Sąd Okręgowy nie może prowadzić do uznania apelacji strony powodowej za uzasadnioną i podzielenia , jako usprawiedliwionego , jej wniosku.
Trzeba bowiem dostrzec , iż pomimo zauważalnego braku spójności motywów orzeczenia poddanego kontroli instancyjnej , Sąd Okręgowy jednak przeprowadził ocenę postanowień umowy kredytowej zawartej przez małżonków M. z poprzednikiem prawnym banku, przez pryzmat przesłanek ich ewentualnej abuzywności dla realizacji przesłanek tejże, wymienionych w art. 385 1 §1 kc.
W warunkach, gdy ocenę tę należy uznać za przeprowadzoną poprawnie , a wnioski z potwierdzenia niedozwolonego charakteru części postanowień , w odniesieniu do ważności umowy jako całości za niewadliwe, wskazany wcześniej błąd Sądu meriti pozostaje , w ostatecznym wyniku, bez znaczenia dla oceny apelacji jako nie mogącej prowadzić do postulowanej przez Bank (...) S.A. ,zmiany zaskarżonego wyroku.
W tym jednak kontekście dodać należy , iż nieuzasadnione są te zarzuty apelacyjne strony powodowej , za pośrednictwem których podważa ona stanowisko prawne Sądu Okręgowego zgodnie z którym roszczenie zgłoszone jako główne nie jest uzasadnione.
Sad Odwoławczy podziela bowiem jako trafną jego ocenę , w oparciu o którą wskazał, że uznanie umowy kredytu z dnia 22 grudnia 2008r za nieważną, skutkuje tym , iż roszczenie to podlegało oddaleniu. Oparte bowiem było na twierdzeniach o istniejącym, ważnie nawiązanym stosunku umownym i fakcie doprowadzenia do jego ustania z woli banku , który wypowiedział umowę , w warunkach braku terminowej realizacji obowiązku spełniania świadczeń zwrotnych przez kredytobiorców.
Skoro umowa okazała się być nieważną ab inito , a ewentualną podstawą wzajemnych rozliczeń , w granicach spełnionych przez strony świadczeń , jest ich kwalifikacja jako / wzajemnie / nienależnych / art. 410 §1 i 2kc w zw z art. 405 kc / , oparte na umownej podstawie roszczenie główne nie mogło być uznane za zasadne.
Dodać przy tym należy także , odwołując się do definicji roszczenia procesowego jako przedmiotu postępowania , iż w tej sytuacji Sąd I instancji nie mógł na innej podstawie prawnej ocenić tego żądania banku. Strona powodowa jednoznacznie w uzasadnieniu żądania głównego , kwalifikując je jako mające podstawę umowną, wykluczyła możliwość jego oceny z punktu widzenia przepisów materialnych zastosowanie których jest w takim przypadku wykluczone [ np. składające się na instytucję bezpodstawnego wzbogacenia ] .
Dlatego też nie można uznać za uzasadniony także zarzutu sformułowanego w ramach uzupełnienia apelacji przez stronę powodową , a to art. 321§ kpc.
Przeciwnie gdyby w tych okolicznościach Sąd I instancji zdecydował się na taką ocenę , którą sugeruje były kredytodawca , to dopiero wówczas pytanie o naruszenie art. 321 §1 kpc uzyskiwałoby aktualność .
Nie ma racji bank formułując zarzuty naruszenia art. 385 1§1 i 2 kc w powiązaniu ze wskazanymi przez bank przepisami kodeksu cywilnego.
Zostaną one omówione w sposób zbiorczy, skoro za ich pośrednictwem strona skarżąca kwestionuje w istocie dwa elementy oceny Sądu I instancji.
To , że postanowienia umowy kredytowej, w tym jej §7 i wskazane przez Sąd I instancji postanowienia Regulaminu , uznawane przez pozwanych za niedozwolone , mają taki charakter , mimo wypełnienia przez bank obowiązków informacyjnych wobec kredytobiorców w odniesieniu w szczególności do mechanizmu waloryzacji /zastosowania klauzul przeliczeniowych / i ich konsekwencji dla wysokości obciążającego ich zobowiązania oraz ryzyka walutowego.
Drugim elementem składającym się na tę apelacyjną krytykę są konsekwencje, które Sąd wyciągnął z potwierdzenia abuzywności części postanowień umowy z dnia 22 grudnia 2008r , ustalając jej nieważność w całości.
Przepisy art. 385 1 i następnych k.c. dotyczące niedozwolonych postanowień umownych mają charakter szczególny , w stosunku do tych norm , które mają generalne zastosowanie do kształtowania przez kontrahentów treści umowy.
Stanowią one implementację w polskim prawie postanowień dyrektywy nr 93/13/ EWG, w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich. Sądy krajowe, stosując prawo wewnętrzne, zobowiązane są tak dalece, jak jest to możliwe, dokonywać jego wykładni w świetle brzmienia i celu tej dyrektywy, tak aby osiągnąć przewidziany w niej rezultat, a zatem zastosować się do art. 288 akapit trzeci Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej
/por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 13 VI 2016 r., C-377/14./.
Przewidziana przez art. 385 1kc sankcja bezskuteczności wobec konsumenta niedozwolonego postanowienia umownego ma dla jego interesu i pozycji wobec drugiej – silniejszej strony kontraktu - działanie ochronne i jest dla niego obiektywnie korzystniejsza, aniżeli sankcja nieważności wynikająca z normy ogólnej 58 kc oraz 353 1 kc.
W ten sposób konsument jest chroniony przed upadkiem całej umowy. To on może zrezygnować z przysługującej mu ochrony prawnej przed nieuczciwymi postanowieniami czynności prawnej co spowoduje , że od jego swobodnej i uświadomionej decyzji zależy czy uznaje , iż jego interes przemawia dostatecznie za tym , że pomimo abuzywności niektórych spośród postanowień, umowa będzie nadal obwiązywać. Zatem normę 385 1 k.c. należy traktować jako lex specialis względem ogólnej regulacji kodeksowej jaką jest art. 58 §1 i 2 oraz 3 kc oraz art. 353 1kc.
W konsekwencji , zarzuty niedozwolonego charakteru postanowień umowy zawartej w dniu 22 grudnia 2008r , mogą być oceniane / o czym była już wcześniej mowa / z punktu widzenia tylko tego przepisu, a nie ogólnych, wskazanych wyżej, norm kodeksowych.
Sąd I instancji nie popełnił zarzucanych mu błędów zastosowania art. 385 1 §1 i 2 kc ,w powiązaniu z innymi powołanymi przez stronę skarżącą , trafnie przyjmując abuzywność postanowień umowy stron [ Regulaminu ] , w szczególności tych , określających sposób waloryzacji /przeliczenia / waluty szwajcarskiej na polską i odwrotnie, według Tabeli Kursów obowiązujących u poprzednika prawnego strony pozwanej.
To ten właśnie mechanizm , na zastosowanie którego kredytobiorcy jako klienci – konsumenci - nie mieli żadnego wpływu, ten bowiem był wprowadzony jednostronnie przez kredytodawcę na podstawie wzorca umownego i ostatecznie decydował o tym ile pieniędzy zostało ówcześnie małżonkom M. udostępnione przez bank oraz w jaki sposób poszczególne raty kapitałowo – kredytowe wpływały na rzeczywiste zmniejszenie ich zobowiązania kredytowego.
Taki ich charakter prowadził do nieważności umowy jako całości albowiem nie mogła ona nadal funkcjonować, w warunkach uznania tych klauzul za nie wiążące ich jako klientów banku.
Dodać jeszcze należy , iż jak wynika z ustaleń poczynionych w postępowaniu, żadne postanowienie umowne spośród tych , które składały się na mechanizm służący opisanym wyżej przeliczeniom ,nie zostało z kredytobiorcami indywidualnie uzgodnione.
W szczególności bank nie dowiódł- mimo , że to na nim spoczywał obowiązek w tym zakresie- faktów pozwalających na wniosek przeciwny. A i M. M. dokonali jedynie wyboru gotowego produktu przygotowanego przez przedsiębiorcę.
Dla zrealizowania przesłanki rzeczywistego wpływu konsumenta na treść postanowień umownych nie wystarczy wykazanie, że dowiedział się o treści postanowień których niedozwolony charakter podnosi, w odpowiednim czasie, a strony prowadziły w tym przedmiocie negocjacje.
Konieczne jest udowodnienie przez przedsiębiorcę , szczególnie jeżeli posługuje się przygotowanym przez siebie wzorcem , wspólnego ustalenia ostatecznej ich treści , w wyniku rzetelnych negocjacji, w ramach których konsument miał realny wpływ na treść określonego postanowienia umownego, chyba że zostało ono sformułowane przez niego i włączone do umowy na jego żądanie.
/ por. w tej materii także judykat Sądu Najwyższego z dnia 10 grudnia 2019r , sygn.IV CSK 443/18 , powołany za zbiorem Legalis /.
Takich indywidualnych uzgodnień przed podpisaniem umowy z kontrahentami - konsumentami nie było, w tym w szczególności w odniesieniu do postanowień określających sposób, w jaki kwota kredytu i sumy rat kapitałowo odsetkowych, będą przeliczane z waluty szwajcarskiej na polską i odwrotnie.
W ocenie Sądu II instancji , kwestionowane w postępowaniu postanowienia umowne /w szczególności wskazane przez Sąd I instancji zapisy Regulaminu] dotyczyły- wbrew odmiennemu stanowisku banku wyrażonemu w apelacji- świadczeń głównych stron.
W utrwalonym obecnie orzecznictwie sądowym , zostało zgodnie przyjęte zapatrywanie o takim charakterze mechanizmu przeliczeniowego, w kredytach denominowanych i indeksowanych do waluty obcej [ waloryzowanych walutą obcą ]
/ por. powołane jedynie przykładowo wyroki Sądu Najwyższego: z 4 kwietnia 2019 r., sygn. III CSK 159/17, z 9 maja 2019 r., sygn. I CSK 242/18 i z 11 grudnia 2019 r., sygn. V CSK 382/18., wskazane za zbiorem Legalis /.
Obowiązek zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu w oznaczonych terminach spłaty , stanowi główne świadczenie kredytobiorcy. Natomiast klauzula według której dochodzi do przeliczenia dokonywanych przez niego wpłat rat na walutę obcą [ w tym przypadku na franka szwajcarskiego ] wpływa na wysokość tego świadczenia. To z zastosowania tego mechanizmu wynika , w jakiej wysokości świadczenie główne ma być spełnione, co tym bardziej upewnia poprawność takiej jej kwalifikacji.
Wobec powyższego poddanie tych postanowień umownych kontroli pod kątem abuzywności jest możliwe tylko pod warunkiem, że nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny , a zatem jeżeli nie zostały wyrażone prostym i zrozumiałym językiem , nie spełniając tym samym wymogu przejrzystości materialnej wynikającej z art. 4 ust. 2 oraz art. 5 dyrektywy nr 93/13/ EWG.
Jak wyjaśnił TSUE w wyroku z dnia 20 września 2017 r. w sprawie o sygnaturze C - 186/16, wymóg wyrażenia warunku umownego prostym i zrozumiałym językiem oznacza, że warunek ten musi zostać zrozumiany przez konsumenta zarówno w aspekcie formalnym i gramatycznym, jak i w odniesieniu do jego konkretnego zakresu, tak aby właściwie poinformowany , a przy tym jako osoba dostatecznie uważna i rozsądna , mógł nie tylko dowiedzieć się o możliwości wzrostu lub spadku wartości waluty obcej, ale również miał realną możliwość oszacowania konsekwencji ekonomicznych takiego potencjalnego następstwa dla swoich zobowiązań finansowych.
Zdaniem Sądu II instancji, ustalenia faktyczne poczynione w postępowaniu nie dają dostatecznych podstaw do uzasadnionego przyjęcia, iż w momencie zawierania umowy A. i M. M. (1) mieli możliwość uzyskania pełnego rozeznania co do wysokości świadczenia, które będą mieli obowiązek spełnić oraz i w szczególności , co do ryzyka zmiany kursu waluty w przyszłości i wpływu tej zmiany na rzeczywiste saldo zobowiązania , przekładające się wprost na ich sytuację ekonomiczną , w dającym się przewidzieć realnie okresie , zważywszy , iż mieli związać się z bankiem węzłem obligacyjnym na okres wielu lat.
W szczególności brak było , w dniu zawierania umowy , możliwości ustalenia wysokości zobowiązania ratalnego kredytobiorców wobec banku , / rat kapitałowo - odsetkowych / albowiem wysokość ta zależna była od danych zamieszczonych w nieokreślonej w umowie Tabeli Kursów, stosowanej przez bank . Przy tym sposób zamieszczania w niej tych danych także był pozostawiony wyłącznej jego decyzji. Klienci – konsumenci - nie mieli możliwości ich sprawdzenia ani tym bardziej jakiegokolwiek wpływu na ich rzeczywistą wysokość. Tym samym warunek jednoznaczności klauzuli waloryzacyjnej / przeliczeniowej i kursowej/ , nie został w umowie stron spełniony.
/ por. w tej materii także stanowisko SN zawarte w judykacie z 19 kwietnia 2021r., sygn. III CSK 159/17- powołanym za zbiorem Lex /.
Okoliczności ustalone w sprawie nie pozwalają na potwierdzenie , iż kredytobiorcy zostali przed podpisaniem umowy w sposób jasny , możliwie pełny i zrozumiały poinformowani o ryzyku walutowym, związanym z możliwością niekorzystnych zmian kursu franka szwajcarskiego w czasie. Przy tym nie można uznać, że obowiązek ten został spełniony przez bank, który poprzestał na ogólnym pouczeniu o możliwości wzrostu kursu w czasie trwania umowy i wynikającym stąd wpływie na wzrost zakresu obowiązku finansowego jego kontrahentów . Dodać do tego należy , iż dla potwierdzenia wypełnienia przez bank obowiązków informacyjnych dotyczących ryzyka kursowego nie jest wystarczające odebranie od konsumenta standardowego oświadczenia, że o takim ryzyku został poinformowany.
/ por. w tej materii także wyrok SN z 27 listopada 2019r., sygn. II CSK 483/18 powołany za zbiorem Lex /.
Zgodnie z aktualnie obowiązującą w judykaturze wykładnią art. 385 1 §1 k.c. nie budzi wątpliwości, iż postanowienia umowy, które określają zasady przeliczenia kwoty udzielonego kredytu na złotówki przy wypłacie kredytu, a także spłacanych rat na walutę obcą, pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej, mają charakter niedozwolonych postanowień umownych.
/ por. wskazane tylko ilustracyjnie orzeczenia SN z 27 lutego 2019 r. sygn. II CSK 19/18 i z 29 października 2019 r. sygn. V CSK 382/18 , powołane za zbiorem Legalis /
Klauzule takie mają charakter abuzywny, gdyż kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają jego interesy. Przy czym sprzeczność z dobrymi obyczajami i naruszenie tych interesów polega, w tym wypadku, na uzależnieniu wysokości świadczeń banku i konsumenta od swobodnej decyzji silniejszej strony stosunku zobowiązaniowego / przedsiębiorcy/.
/ por. tylko ilustracyjnie wyroki SN z 13 grudnia 2018 r., sygn. V CSK 559/17 i z 11 grudnia 2019 r., sygn. akt V CSK 382/18 powołany za zbiorem Legalis /.
W ocenie Sądu Apelacyjnego postanowienia łączącej strony umowy, zawartej w dniu 22 grudnia 2008r. w zakresie ryzyka walutowego oraz określające wskazany wyżej sposób dokonywania przeliczeń walut polskiej i szwajcarskiej , w odwołaniu się do danych kursowych kształtowanych jednostronnie przez bank, przybierających postać przygotowanych przezeń i obowiązujących w banku Tabel Kursów, uznać należy, za niedozwolone.
Nie ma znaczenia dla tej oceny to, w jaki sposób umowa w rzeczywistości była wykonywana i jak , po jej zawarciu , zmieniała się jej treść.
/ por. także uchwalę[ 7] Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2018 r., sygn. III CZP 29/17 powołaną za zbiorem Lex.
Przechodząc do oceny skutków niedozwolonego charakteru tych postanowień , wskazać na wstępie należy , iż zgodnie z treścią uchwały SN z dnia 7 maja 2021 sygn. III CZP 6/21 , powołanej za zbiorem Lex /, której stanowisko Sąd II instancji, w składzie rozpoznającym sprawę podziela, niedozwolone postanowienie umowne jest od początku, z mocy samego prawa, dotknięte bezskutecznością na korzyść konsumenta, który ewentualnie może udzielić następczo świadomej i wolnej zgody na to postanowienie i w ten sposób przywrócić mu skuteczność z mocą wsteczną.
W rozpoznawanej sprawie , o czym była już uprzednio mowa , stanowisko pozwanych było jednoznaczne co do tego, iż nie są zainteresowani , w warunkach abuzywności części postanowień, w utrzymaniu w dalszym ciągu umowy jako obowiązującej pomiędzy stronami.
Eliminacja tych postanowień z umowy powoduje brak możliwości określenia mechanizmu oznaczenia wysokości świadczenia jakie konsument - kredytobiorca - ma otrzymać od drugiej strony- skoro jak w rozstrzyganej sprawie – pozwani otrzymali od banku złotówki po ich przeliczeniu według kursu / ceny / kupna waluty szwajcarskiej oraz byli zobowiązani spełniać na rzecz banku , w ramach umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej, w odwołaniu się do kursu jej sprzedaży przez powodowy bank / jego poprzednika prawnego/ wedle którego, [ w stanie faktycznym rozstrzyganej sprawy ] przeliczana miała być wpłata złotówkowa, mająca prowadzić do ograniczenia długu małżonków M..
Zgodnie ze stanowiskiem TSUE, wyrażonym w motywach wyroku z dnia 3 października 2019r sygn. C – 260/18 , postanowienie art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13/ EWG , należy wykładać w ten sposób [a jest to wykładania, którą Sądy krajowe muszą brać pod uwagę przy rozstrzyganiu indywidualnych spraw], iż stoi ono na przeszkodzie wypełnianiu luk w umowach spowodowanych eliminacją klauzul uznawanych za niedozwolone , wyłącznie na podstawie przepisów krajowych o charakterze ogólnym, nie będących przepisami dyspozytywnymi lub takimi , które będą mieć zastosowanie dlatego , że strony umowy wyrażą na to wolną i uświadomioną zgodę.
Takiej regulacji ,[ jak dotąd] w polskim porządku prawnym brak.
Nie można też w sposób usprawiedliwiony przyjmować , że wolą stron w końcu 2008r było zawarcie umowy kredytu waloryzowanego walutą obcą , bez mechanizmu waloryzacji wzajemnych świadczeń , na podstawie kursów waluty polskiej i szwajcarskiej, przy równoczesnym pozostawieniu wskaźnika LIBOR , stosowanego tylko w kredytach walutowych oraz indeksowanych do lub denominowanych w takim zagranicznym pieniądzu.
Analiza treści pozostałych postanowień umownych w tym w szczególności tych , które określały sposób wypłaty kwoty kredytu i warunki jej spłaty, takiemu zamiarowi w sposób nie budzący wątpliwości zaprzecza , by przypomnieć tylko sposób określenia wysokości należności odsetkowej i sposobu jej wyrażenia.
Skoro tak , to uzasadnionym jest wniosek zgodnie z którym tego rodzaju zabiegi , jakie postuluje bank , motywując zarzut naruszenia art. 358 §1 i 2 kc poprzez jego niezastosowanie , mające polegać na utrzymaniu umowy w mocy , w powołaniu się na tę normę i przy jej zastosowaniu , wypełnienia powstałych w niej luk treściowych są - szczególnie przy stanowczym, zrelacjonowanym wyżej , stanowisku procesowym pozwanych - niedopuszczalne - skoro prowadziłoby to , do tak znacznego przekształcenia umowy, iż wywołałoby skutek nie dający się pogodzić z charakterem stosunku prawnego nawiązanego przez strony czynności prawnej z 22 grudnia 2008r.
Trzeba także podkreślić , iż eliminacja postanowień niedozwolonych o ile nie miałoby prowadzić do nieważności umowy jako całości , musi zapewniać to , że prawa i obowiązki stron są nadal ściśle oznaczone i w tym zakresie nie zachodzi skutek deformacji regulacji umownej, [także z punktu widzenia celu jaki strony chciały osiągnąć, wyrażając wzajemny konsens poprzez zawarcie umowy kredytowej określonego rodzaju, na oznaczonych naówczas warunkach].
W rozpoznawanej sprawie tego rodzaju deformacja , przy aprobacie dla argumentacji apelacyjnej banku , zwłaszcza zaważywszy na charakterystyczne elementy kredytu waloryzowanego walutą obcą , miałaby przy jej potencjalnym utrzymaniu , miejsce.
Zarzuty naruszenia art. 405 kc w zw. z art. 410 kc oraz art. 6 ust.1 i 7 ust. 1 Dyrektywy 93/13/ EWG nie będą weryfikowane przez Sąd Odwoławczy albowiem obydwa odnoszą się do nieuwzględnienia przez Sąd Okręgowy w Nowym Sączu tej części roszczenia pieniężnego , które miało wynikać z uprawnienia banku do wynagrodzenia za korzystanie przez pozwanych z kapitału kredytu.
Apelacja w zakresie , który dotyczył tej części rozstrzygnięcia Sądu I instancji , który żądania strony powodowej w tej części nie uwzględnił, została cofnięta .
Środek odwoławczy strony powodowej jest uzasadniony , jak wskazano wcześniej, jedynie w nieznacznej części.
Trafnie bowiem bank podnosi zarzut materialny naruszenia art. 455kc w zw. z art. 481 kc w warunkach ,gdy Sąd I instancji uznał , że odsetki ustawowe za opóźnienie są należne byłemu kredytodawcy od zasądzonego świadczenia z tytułu zwrotu rzeczywiście udostępnionego małżonkom M. kapitału kredytu [ w kwocie 420 775 zł ] , dopiero od dnia następnego po dniu przeprowadzenia rozprawy podczas przebiegu której pozwani zostali przezeń pouczeni o następstwach rozliczeniowych ewentualnego uznania umowy z dnia 22 grudnia 2008r. za nieważną z powodu niedozwolonego charakteru części jej postanowień.[ od dnia 13 lipca 2022r do dnia zapłaty ]
Sąd krajowy jest związany stanowiskiem orzeczniczym TSUE dokonującym interpretacji przepisów prawa europejskiego albowiem tylko Trybunał jest organem uprawnionym do dokonywania autorytatywnej wykładni przepisów tego prawa. Jego elementem składowym jest m.in. Dyrektywa 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich.
Zatem Sąd Apelacyjny jest związany stanowiskiem orzeczniczym TSUE , wyrażonym w wyroku z dnia 14 grudnia 2023r sygn. C- 28/22 , w którym podtrzymał swoje stanowisko zaprezentowane w wyroku z dnia 7 grudnia 2023r, sygn. C- 140-22, a zgodnie z którymi, stan wymagalności roszczeń rozliczeniowych pomiędzy klientem banku – konsumentem- a tym przedsiębiorcą, w sytuacji potwierdzenia niedozwolonego charakteru postanowień wzorca umownego stosowanego przez silniejszą stronę stosunku zobowiązaniowego zależy tylko od skutecznego wezwania do zapłaty tych świadczeń - według przepisów ogólnych prawa krajowego.
Zasada ta musi odnosić się do obu podmiotów stosunku obligacyjnego powstałego w oparciu o umowę kredytową [ która została ze wskazanej wyżej przyczyny została uznana za nieważną / trwale bezskuteczną/ .
Zatem uprawnienie do domagania się przez stronę powodową odsetek ustawowych za opóźnienie uzależnione jest tylko od tego czy skutecznie wezwała pozwanych do zwrotu świadczenia z tytułu udzielonego im kapitału kredytu. Po takim wezwaniu , przy braku oznaczenia terminu wykonania przez nich tego obowiązku [ a termin ten nie został określony przez bank] pozostawali w stanie opóźnienia , uprawniającego do naliczenia odsetek , o ile świadczenia tego nie spełnili - jak określa to art. 455kc – niezwłocznie.
Analiza akt sprawy usprawiedliwia wniosek , iż tego rodzaju odrębnego wezwania strona powodowa wobec do byłych kredytobiorców nie wystosowała przed procesem.
Zatem jego formą było pismo procesowe z dnia 20 grudnia 2021r , w którym zawarła rozszerzenie żądania pozwu o roszczenie zgłoszone jako ewentualne , obejmujące m. in tę należność/ por k. 1155-1156 akt /
Bank w ramach omawianego zarzutu podnosi , iż w tej sytuacji , początkową datę naliczenia należnych odsetek ustawowych za opóźnienie należy określić na dzień 31 stycznia 2022r.
Tym nie mniej w sytuacji , gdy w aktach brak jest dowodu doręczenia pełnomocnikowi pozwanych odpisu pisma rozszerzającego , a odpowiedział na nie w formie pisma procesowego datowanego na 14 lutego 2022r- nota bene wykorzystując termin , który w tym celu zakreślił pozwanym Sąd Okręgowy / por k 1184- 1251 akt / , o opóźnieniu po stronie byłych kredytobiorców, w odniesieniu do tego obowiązku , w sposób uzasadniony można mówić od dnia następnego po tej dacie , czyli od 15 lutego 2022r. /do dnia zapłaty /
To stanowisko było podstawą do uznania , przez Sąd Odwoławczy , przy podzieleniu w części wskazanego zarzutu materialnego apelującego banku , że w częściowym uwzględnieniu jego środka odwoławczego, wyrok Sądu Okręgowego w Nowym Sączu ulega zmianie w sposób w skazany wskazany w punkcie 1 orzeczenia reformatoryjnego, na podstawie art. 386 kpc
Przy braku podstaw, z przyczyn podanych wcześniej , do oceny apelacji strony powodowej za uzasadnioną w pozostałej części , została ona oddalona , na podstawie art. 385 kpc / pkt 2 sentencji motywowanego orzeczenia /
Apelacja pozwanych , jak wskazano wyżej , oparta wyłącznie na zarzutach materialnych, nie jest uzasadniona i podlega oddaleniu w całości.
Nie maja racji byli kredytobiorcy, gdy realizacji zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji art. 385 1 § 1 kc upatrują w tym , iż nie przyjął , że umowa kredytu z dnia 22 grudnia 2008r. stała się trwale nieskuteczna / nieważna / , nie dopiero od czasu kiedy, po pouczeniu o następstwach rozliczeniowych jej nieważności na rozprawie 12 lipca 2022r. pozwani odmówili , zgody na dalsze jej obowiązywanie pomiędzy stronami ale jej brak należy łączyć już z datą złożenia przez nich odpowiedzi na pozew banku w dniu 22 marca 2017r.
/ por k. 73- 104 akt /
Stanowisko to nie jest uzasadnione dlatego , że pomija dwa kluczowe dla oceny tego , w ten sposób uzasadnianego zarzutu, elementy.
Pierwszy dotyczy tego, że w pierwotnie zgłoszonym żądaniu pozwu bank wprawdzie domagał się zasądzenia od pozwanych kwoty pieniężnej ale jej podstawą miało być uprzednie , skuteczne , zdaniem strony powodowej, wypowiedzenie przez terminem umowy kredytowej w warunkach , gdy kredytobiorcy nie wykonywali swoich obowiązków umownych w ustalonych wzajemnie przez strony terminach.
Do tak zidentyfikowanego roszczenia pozwani odnieśli się , w bardzo obszernej redakcyjnie, odpowiedzi na pozew , przy czym wobec żądania banku podnosili , jak wskazuje na to lektura motywów odpowiedzi , bardzo liczne , ma przy tym , po części wzajemnie się wykluczające zarzuty ale służące stanowisku zgodnie z którym roszczenie poddane pod osąd jest nieusprawiedliwione gdyż, ich zdaniem , brak było dostatecznych podstaw do oceny , że umowa nie może nadal nie może wiązać stron , chociaż , co niewykluczone, na innych nieco warunkach. Tym kontekście trzeba też przypomnieć ,iż jak wynika z ustaleń dokonanych w sprawie , a niekwestionowanych w środku odwoławczym małżonków M. , w szczególności pozwana A. M., prowadziła z bankiem rozmowy służące zmianie tych warunków , w tym deklarowała ratalną spłatę zadłużenia.
Pokreślić również należy , że nie znalazło się w tej odpowiedzi , jednoznacznie wyartykułowane żądanie pozwanych wzajemnego rozliczenia dotąd spełnionych świadczeń dla których podstawą byłoby ocena , iż umowa z dnia 22 grudnia 2008r. jest ab initio nieważna z powodu niedozwolonego charakteru części jej postanowień.
Drugi ma swoja podstawę w fakcie , że w ramach postępowania rozpoznawczego przed Sądem Okręgowym w Nowym Sączu żądanie takiego rozliczenia zostało po raz pierwszy sformułowane - i to przez bank nie pozwanych - w treści uzasadnienia roszczenia zgłoszonego przezeń jako ewentualne , w piśmie procesowym z dnia 20 grudnia 2021r , w ramach którego strona powodowa dochodziła zarówno zwrotu kwoty udzielonego kapitału jak i wynagrodzenia za korzystanie z niego.
Dopiero wtedy bank zaczął upatrywać dla niego podstawy faktycznej w tym , iż o ile umowa mogłaby zostać uznana za nieważną z powodu abuzywności części postanowień , a wobec tego domaga się tych świadczeń, w ramach takich rozliczeń . Co znamienne do sformułowania roszczenia ewentualnego skłoniło Bank (...) S.A. nie dotychczasowe stanowisko procesowe byłych kredytobiorców , w tym to wyrażone w tak eksponowanej w ramach omawianego zarzutu odpowiedzi na pozew ale ówczesne stanowisko orzecznicze SN w tzw. sprawach frankowych , w szczególności uchwała o sygnaturze III CZP 6/21.
Do tego roszczenia także polemicznie odnieśli się pozwani , o czym była mowa także wcześniej , i dopiero wówczas spór stron przeszedł w istocie na płaszczyznę oceny istnienia podstaw do przyznania bankowi świadczeń o rozliczeniowym podłożu, w warunkach ewentualnego uznania umowy kredytowej za nieważną z powodu niedozwolonego charakteru części jej postanowień.
W tej sytuacji nie można zasadnie mówić , iż tak umotywowany zarzut apelacyjny małżonków M. jest trafny , a roszczenie banku , zgłoszone jako ewentualne przedawnione, w tym w sposób szczególny z przyczyny na którą powołują się pozwani w jego podstawie.
Tym samym nietrafny jest także drugi w przyjętej przez nich kolejności zarzut materialny , także budowany na argumencie zgodnie z którym o wymagalności roszczenia banku uwzględnionego przez Sąd I instancji należy mówić już od daty pisma procesowego zawierającego odpowiedź na pozew.
Trzeci z zarzutów opiera się na konsekwentnie prezentowanej przez pozwanych tezie, iż roszczenie pieniężne oponenta procesowego uwzględnione w zaskarżonym wyroku, nie jest wymagalne , a przez to, jako przedwczesne podlegać powinno oddaleniu , dlatego , iż o takiej wymagalności można potencjalnie mówić nawet nie od daty wezwania do spełnienia przez nich świadczenia przez przeciwnika procesowego , w ramach roszczenia ewentualnego ani nawet od daty przyjętej przez Sąd Okręgowy związanej z dokonanym przezeń pouczeniem byłych kredytobiorców ale dopiero od dnia wykreślenia / ku czemu strona powodowa powinna, współpracując z pozwanymi powinna wcześniej podjąć określone czynności / hipoteki obciążającej nieruchomość małżonków M. , która zabezpieczała spłatę zobowiązania kredytowego oraz usunięcia przez bank wpisów dotyczących pozwanych we właściwych rejestrach jako podmiotów zobowiązanych kredytowo wobec Banku (...) S.A. , a wcześniej jego poprzednika prawnego.
Stanowisko to nie jest usprawiedliwione.
Pogląd uznający je za nietrafne, wyrażony przez Sąd Okręgowy , w motywach zaskarżonego orzeczenia, Sąd Odwoławczy podziela . Do tego należy dodać zapatrywania TSUE , wyartykułowane w powołanych wyżej orzeczeniach poruszających kwestie wymagalności wzajemnych roszczeń rozliczeniowych , ich wzajemnego zakresu oraz możliwości uznawania każdej ze stron umowy kredytowej za pozostającą w opóźnieniu w spełnieniu świadczeń rozliczeniowych , w warunkach uznania, iż umowa , która dotąd je łączyła, jest trwale bezskuteczna/ nieważna / wobec abuzywności części jej postanowień.
W końcowym fragmencie uzasadnienia koniecznym jest odniesienie się do zarzutu zatrzymania podniesionego przez pozwanych w jednej z ostatnich części odpowiedzi na apelację strony przeciwnej / por. k. 1462 akt, str. 67 odpowiedzi /
Podkreślając na wstępie , iż że małżonkowie M. mimo , że złożyli w dniu 27 września 2022r – k. 1463 akt / materialne oświadczenie o potrąceniu wierzytelności wzajemnej wobec pretensji pieniężnej banku / obejmującej należność z tytułu udzielonego kapitału której Sąd I instancji trafnie, w części nie uwzględnił jako należnej bankowi / , nie zdecydowali się podnieść w ramach procesu , w tym na jego odwoławczym etapie, procesowego zarzutu potrącenia [ co wyklucza dokonywanie przez Sąd II instancji jego oceny , chociaż trzeba dla porządku wskazać , iż nie dowodzili , że swoje pretensje finansowe objęte tym materialnym oświadczeniem , wcześniej postawili w stan wymagalności poprzez wezwanie do ich zapłaty przez drugą stronę ] powiedzieć należy , że :
zgodnie z obecnie już ukształtowanym orzecznictwem SN , które Sąd II instancji w składzie rozpoznającym sprawę podziela, w warunkach, gdy strona odwołująca się do zarzutu zatrzymania, w rozumieniu art. 496 kc, może równocześnie skorzystać z zarzutu potrącenia wierzytelności wzajemnej wobec pretensji finansowej drugiej strony , nie może się na taki zarzut skutecznie powoływać.
/ por. w tej materii spośród kilku, wskazane jedynie ilustracyjnie judykaty SN z 12 września 2023, sygn. I CSK 4015/23 oraz z 24 października 2024, sygn. I CSK 2443/24 – obydwa powołane za zbiorem Lex/
Już tylko na marginesie dla zapewnienia kompletności wywodu powiedzieć także należy, iż przedstawionej oceny szczególnie w odniesieniu do materialnego zarzutu potrącenia wierzytelności wzajemnej powodów nie zmienia stanowisko TSUE zajęte w wyroku z dnia 19 czerwca 2025r , sygn. C- 396/24 . Nie jest ono podstawą do przyjęcia, iż stosowana obecnie powszechnie w tzw. sprawach frankowych , w ramach wzajemnych rozliczeń byłych stron umowy kredytowej , teoria dwóch kondykcji , w sytuacji takiej jaka ma miejsce w rozstrzyganej sprawie, prowadzonej z inicjatywy banku , ma być zastąpiona teorią salda.
Sąd rozpoznający taką sprawę nie jest bowiem uprawniony do jej stosowania poprzez korygowanie z urzędu rozmiaru należności finansowej banku w warunkach takich , gdy byli kredytobiorcy – konsumenci szczególnie zastępowani zawodowo w procesie, zwłaszcza którzy nie spłacili dotąd nawet połowy udzielonego im kapitału / z oświadczenia małżonków M. o potrąceniu - k. 1463 akt- wynika , że dotąd świadczyli drugiej stronie z tego tytułu sumę 174 293, 82 zł /, nie podejmują czynności natury procesowej / w formie zarzutu tego rodzaju / aby do skutku ograniczenia wysokości świadczenia dochodzonego w postępowaniu przez drugą stronę , doprowadzić.
Z podanych przyczyn w uznaniu , iż żaden z zarzutów apelacyjnych sformułowanych przez pozwanych nie jest uzasadniony, opartą na nich apelację Sąd II instancji oddalił w całości , na podstawie art. 385 kpc ./ punkt 2 sentencji motywowanego wyroku /.
Rozstrzygając o kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Odwoławczy orzekł o ich wzajemnym zniesieniu pomiędzy stronami , na podstawie art. 100 kpc w zw. z art. 391 §1 kpc.
Uznał takie rozstrzygnięcie kosztowe jako najbardziej właściwe , które należy wykładać w ten sposób , iż każda ze stron ponosi je we własnym zakresie. Uwzględnił przy tym z jednej strony , że w części strona powodowa cofnęła apelację, a tylko w niewielkim zakresie pozostała jej część została oceniona jako trafna . Wziął jednak także pod uwagę , że apelacja pozwanych , negująca zasadę ich odpowiedzialności rozliczeniowej wobec banku, została oddalona , a skala rzeczywiście poniesionych kosztów na etapie postępowania odwoławczego przez bank , jest bardzo istotnie wyższa od tej , szczególnie w zakresie uiszczonej opłaty sądowej , którą obowiązani byli pokryć pozwani. / pkt 3 sentencji motywowanego orzeczenia /.