Wyrok z 25 listopada 2025, sygn. III AUa 1031/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 25 listopada 2025 r.

Sąd Apelacyjny w Gdańsku III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: SSA Iwona Krzeczowska – Lasoń

po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2025 r. w Gdańsku na posiedzeniu niejawnym

sprawy (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G. oraz (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w G.

z udziałem R. Ż.

o podstawę wymiaru składek

na skutek apelacji (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G.

od wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 25 marca 2025 r., sygn. akt VII U 414/22

1. oddala apelację;

2.zasądza od (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. kwotę 2.700,00 (dwa tysiące siedemset 00/100) złotych wraz z odsetkami z art. 98 § 1 ¹ k.p.c., tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

SSA Iwona Krzeczowska – Lasoń

Sygn. akt III AUa 1031/25

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 20 grudnia 2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. ustalił zerowe podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu umów zlecenia na rzecz płatnika składek (...)sp. z o.o. w G. dla R. Ż. w okresie od lutego 2019 r. do maja 2021 r. (decyzja nr (...)).

Następnie decyzją z dnia 23 lutego 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. ustalił wyższe podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne, rentowe, chorobowe, wypadkowe i zdrowotne R. Ż. w okresie od lutego 2019 r. do maja 2021 r. (decyzja nr (...)) z tytułu zatrudnienia w (...) sp. z o.o. w G., uwzględniając w tych podstawach przychody uzyskane przez ubezpieczonego z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy zlecenia składek w (...) sp. z o.o. w G.

W uzasadnieniach ww. decyzji organ powołał się na wyniki kontroli przeprowadzonej w (...) sp. z o.o. w G. oraz w (...) sp. z o.o. w G., stojąc na stanowisku, że praca wykonywana przez ubezpieczonego w ramach umów zlecenia zawieranych z (...) sp. z o.o. w G. w rzeczywistości była pracą na rzecz pracodawcy (...) sp. z o.o., a w związku z tym pracodawca winien odprowadzić składki od uzyskanego z tytułu tych umów przychodu.

Odwołania od powyższych decyzji wnieśli płatnicy.

(...) sp. z o.o. w G. w odwołaniu od decyzji z dnia 20 grudnia 2021 r. zarzuciła organowi rentowemu:

1) rażące naruszenie przepisów o postępowaniu, tj.:

- art. 123 oraz 83b ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 350; dalej ustawa systemowa) w zw. z art. 75, art. 77 i art. 123 k.p.a. poprzez wykorzystanie w sprawie materiału dowodowego zgromadzonego w trakcie kontroli (...) sp. z o.o. w G. bez wydania stosownego postanowienia w tym zakresie, a w konsekwencji wszystkie okoliczności ustalone przez organ rentowy w trakcie drugiej kontroli, w szczególności umowy o pracę zawarte z zainteresowanym, wyjaśnienia prezesa (...) sp. z o.o. oraz wyjaśnienia A. Z. nie mogą być przedmiotem analizy i stanowić podstawy do wydania zaskarżanej decyzji,

- brak powiadomienia zainteresowanej (...) sp. z o.o. w G. o prowadzeniu przedmiotowego postępowania, a w konsekwencji naruszenie przepisu art. 10 k.p.a., podczas gdy wydanie zaskarżanej decyzji ma bezpośredni wpływ na sytuację prawną i ekonomiczną (...) sp. z o.o., a brak jego czynnego uczestnictwa w sprawie prowadzi do nieważności postępowania,

2) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 8 ust. 2a ustawy systemowej poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w wyniku błędnego stwierdzenia, że czynności świadczone przez ubezpieczonego na rzecz skarżącej w rzeczywistości były kontynuacją pracy w (...) sp. z o.o.

Wskazując na powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonych decyzji, ewentualnie ich zmianę poprzez przyjęcie, że ubezpieczeni podlegają u płatnika składek obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu.

(...) sp. z o.o. w odwołaniu od decyzji z dnia 23 lutego 2022 r. zarzuciła natomiast:

1. rażące naruszenie przez organ przepisów postępowania poprzez wydanie zaskarżonych decyzji, podczas gdy w obiegu prawnym istnieją nieostateczne decyzje o niepodleganiu przez ubezpieczonego ubezpieczeniu zdrowotnemu u płatnika składek (...) sp. z o.o., co w konsekwencji może doprowadzić do sprzeczności w zakresie ustalenia obowiązku podlegania przez ubezpieczonego ubezpieczeniom społecznym przy jednoczesnym nieistnieniu takiego obowiązku - zatem w ocenie skarżącego - zaskarżone decyzje są przedwczesne,

2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 8 ust. 2a ustawy systemowej poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w wyniku błędnego stwierdzenia, że czynności świadczone przez ubezpieczonego na rzecz skarżącej w rzeczywistości były kontynuacją pracy u skarżącej spółki, podczas gdy:

- zakres obowiązków był odmienny dla ubezpieczonego u skarżącej spółki na podstawie umowy o pracę i u zainteresowanego (...) sp. z o.o. w ramach umów zlecenia,

- praca wykonywana przez ubezpieczonego w ramach umów zlecenia nie była pracą wykonywaną na rzecz swojego pracodawcy,

-pracodawca nie zyskiwał korzyści z tego, że jego pracownicy zawierali umowy zlecenia z (...)sp. z o.o.,

- (...) sp. z o.o. nie wynagradzał ubezpieczonych wyłącznie ze środków uzyskanych przez skarżącą,

- finalnym odbiorcą pracy świadczonej przez ubezpieczonych nie był ich pracodawca,

- skarżąca posiadała umowy o współpracy z wieloma podmiotami.

W związku z powyższym (...) sp. z o.o. wniosła o zmianę zaskarżanej decyzji poprzez przyjęcie, że ubezpieczony nie podlega składkom na obowiązkowe ubezpieczenie emerytalne, rentowe, chorobowe, wypadkowe i zdrowotne z tytułu czynności wykonywanych w ramach umów zlecenia zawartych z (...) sp. z o.o.

W odpowiedziach na odwołania organ rentowy wniósł o połączenie spraw z odwołania (...)sp. z o.o. oraz (...) sp. z o.o. dot. ubezpieczonego i oddalenie odwołań oraz o zasądzenie od skarżących na rzecz organu zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych powiększonych o odsetki ustawowe za opóźnienie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Sprawy z odwołań obydwu płatników od decyzji dot. R. Ż. zostały połączone do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia.

Sąd Okręgowy w Gdańsku, VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 25 marca 2025 r., VII U 414/22 oddalił odwołania.

Podstawę tego rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia i rozważania Sądu pierwszej instancji.

(...) sp. o.o. jest członkiem Grupy (...) S.A., która poprzez współdziałanie różnych spółek oferuje kompleksowe rozwiązania techniczne, których finalnym produktem są w pełni wyposażone, nowoczesne statki. (...) sp. o.o. zajmuje się produkcją konstrukcji stalowych oraz remontami na jednostkach pływających, a także produkcją, montażem, uruchomianiem i testowaniem dźwignic okrętowych i wciągarek dźwignic okrętowych, jak również utrzymaniem ruchu oraz serwisem urządzeń dźwignicowych na terenie (...). Prezesem płatnika jest P. S.. W spornym okresie prezesem zarządu był S. S.. (...) sp. z o.o. powstała w 2011 r., a przedmiotem jej działalności jest naprawa i konserwacja statków i łodzi, produkcja konstrukcji metalowych oraz ich części, obróbka mechaniczna elementów metalowych. W spornym okresie prezesem zarządu był J. C.. Głównym miejscem działalności spółki jest teren (...) S.A. w G.. Spółki nawiązały współpracę w 2018 r., w związku z tym, że (...) miała dużo zamówień od (...) i szukała podwykonawców w zakresie prac kadłubowych, rurarskich i ślusarskich. Biuro obu spółek mieści się w pomieszczeniu wynajmowanym przez (...) od (...), które (...) użycza spółce (...). Spółki w dniach 02.01.2019 r., 02.01.2020 r. oraz 01.02.2021 r. podpisały ramowe umowy o świadczenie usług na okres odpowiednio od 02.01.2019 r. do 31.12.2019 r., od 02.01.2020 r. do 31.12.2020 r. oraz od 02.01.2021 r. do 31.12.2023 r. Na ich podstawie (...) sp. z o.o. zobowiązuje się do realizacji na rzecz (...) sp. z o.o. prac montersko-spawalniczych oraz kowalskich na podstawie zleceń wystawionych przez zamawiającego. Zgodnie z umowami (...) sp. z o.o. zobowiązała się do zapewnienia spółce (...): dokumentacji technicznej, materiałów, technicznego przygotowania stanowisk pracy (maszyny, urządzenia, sprzęt), przeprowadzenia wszelkich szkoleń BHP i ppoż, wymaganych badań lekarskich, pomieszczeń produkcyjnych i socjalnych dla pracowników, nośników energii: gazów technicznych i energii elektrycznej. Natomiast, spółka (...) zobowiązała się do realizacji postanowień umowy zgodnie z dokumentacją techniczną wymaganiami i standardami jakościowymi w ustalonym terminie, zatrudniania pracowników, zapobiegania powstawaniu ewentualnych szkód, sprawowania nadzoru nad wykonanymi usługami oraz utrzymywania porządku na stanowiskach pracy oraz przestrzegania przepisów BHP. Pracownicy (...) byli angażowani do prac w spółce (...) w ramach zlecenia jako podwykonawcy. (...) była głównym i stałym kontrahentem spółki (...). Nadto, spółka (...) świadczyła usługi na także rzecz m.in. (...), (...) sp. z o.o., (...) sp. z o.o., spółki (...). Rozliczenie między spółkami wykonanych prac następowało na podstawie faktur VAT wystawionych przez spółkę (...) za wykonanie określonych prac na konkretnej jednostce zgodnie z zamówieniem. W dniu 11 marca 2019 r. (...) Sp. z o.o. wystawiła fakturę VAT nr (...) (...) Sp. z o.o. za wykonanie prefabrykacji, transportu operacyjnego, montażu i spawanie kanałów, klimatyzacji oraz sporządzenie dokumentacji – na jednostce O. (...) na kwotę 74.785,54 zł brutto. W dniu 8 kwietnia 2019 r. (...) Sp. z o.o. wystawiła fakturę VAT nr(...) (...)Sp. z o.o. za wykonanie elementów konstrukcji wysięgnika dźwigu, przygotowanie oraz asystę przy załadunku, opracowanie dokumentacji zrealizowanego zamówienia (...) na kwotę 98.933,39 zł. W dniu 8 kwietnia 2019 r. (...) Sp. z o.o. wystawiła fakturę VAT nr (...) (...) Sp. z o.o. za wykonanie wymiany stali – montaż i spawanie – na jednostce N. na kwotę 54.351,50 zł. W dniu 11 kwietnia 2019 r. (...) Sp. z o.o. wystawiła fakturę VAT nr (...) (...) Sp. z o.o. za dodatkowe prace przy konstrukcji wysięgnika dźwigu, transport i załadunek (...) na kwotę 8.118, 00 zł. W dniu 7 maja 2019 r. (...) Sp. z o.o. wystawiła fakturę VAT nr (...) (...) Sp. z o.o. za asystę przy demontażu, montażu oraz transporcie Remont mechanizmu jazdy żurawia (...) na (...) nr (...)na kwotę 6.150,00 zł. W dniu 7 maja 2019 r. (...) Sp. z o.o. wystawiła fakturę VAT nr (...) (...) Sp. z o.o. za wykonane prace pomoc przy prefabrykacji sekcji (...), (...) na jednostceM. na kwotę 19.179,00 zł. W dniu 9 maja 2019 r. (...) Sp. z o.o. wystawiła fakturę VAT nr (...) (...) Sp. z o.o. za wykonane prace pomoc przy prefabrykacji sekcji (...), (...)na jednostce M. na kwotę 50.287,00 zł. W dniu 9 maja 2019 r. (...) Sp. z o.o. wystawiła fakturę VAT nr (...) (...) Sp. z o.o. za wykonane prace pomoc przy prefabrykacji sekcji (...) na jednostce M. na kwotę 69.462,00 zł. W dniu 5 czerwca 2019 r. (...) Sp. z o.o. wystawiła fakturę VAT nr (...) (...) Sp. z o.o. za wykonane prace spawalnicze w systemie godzinowym sekcja (...)na jednostce M. na kwotę 30.030,00 zł. W dniu 11 czerwca 2019 r. (...) Sp. z o.o. wystawiła fakturę VAT nr (...) (...) Sp. z o.o. za wykonane prace monterskie oraz spawalnicze sekcji (...)oraz stworzenie dokumentacji weryfikacji prac na jednostce M. na kwotę 81.355,00 zł. W dniu 24 czerwca 2019 r. (...) Sp. z o.o. wystawiła fakturę VAT nr (...) (...) Sp. z o.o. za wykonane prace godzinowe przy montażu prac stalowych przy przedłużeniu wysięgnika na jednostce M. (1) na kwotę 10.272,96 zł. W dniu 8 listopada 2019 r. (...) Sp. z o.o. wystawiła fakturę VAT nr (...) (...) Sp. z o.o. za wykonane prace – montaż i spawanie drzwi burtowych oraz prowadzenie dokumentacji na projekcie (...) na kwotę 93.892,73 zł. W dniu 6 grudnia 2019 r. (...) Sp. z o.o. wystawiła fakturę VAT nr (...) (...) Sp. z o.o. za wykonane prace prefabrykacje oraz montaż konstrukcji magazynów kablowych na jednostce I. (...) na kwotę 125.486,71 zł. W dniu 8 stycznia 2020 r. (...) Sp. z o.o. wystawiła fakturę VAT nr (...) (...) Sp. z o.o. za wykonane prace prefabrykacje oraz montaż konstrukcji magazynów kablowych na jednostce I. (...) na kwotę 103.044,15 zł. W dniu 6 kwietnia 2020 r. (...) Sp. z o.o. wystawiła fakturę VAT nr (...) (...) Sp. z o.o. za wykonane prace montaż i spawanie drzwi burtowych, platformy oraz prowadzenie dokumentacji zgodnie z umową (...) na projekcie (...) na kwotę 152.165,45 zł. W dniu 7 lipca 2020 r. (...) Sp. z o.o. wystawiła fakturę VAT nr (...) (...) Sp. z o.o. za wykonane prace transport materiału, montaż, spawanie oraz szlifowanie zgodnie z prowadzona dokumentacją na projekcie (...) na kwotę 136.260,63 zł. W dniu 7 sierpnia 2020 r. (...) Sp. z o.o. wystawiła fakturę VAT nr (...) (...) Sp. z o.o. za wykonane prace montersko-ślusarskie, transport materiału zgodnie z prowadzoną dokumentacją zgodnie z umową (...) na jednostce (...) na kwotę 167.676,70 zł. W dniu 9 października 2020 r. (...) Sp. z o.o. wystawiła fakturę VAT nr (...) (...) Sp. z o.o. za prace montersko-spawalnicze przy prefabrykacji i montażu transporcie materiału zgodnie z prowadzoną dokumentacją zgodnie z umową (...) na jednostce W. (...) na kwotę 136.000,00 zł. W dniu 5 listopada 2020 r. (...) Sp. z o.o. wystawiła fakturę VAT nr (...) (...) Sp. z o.o. za prace montersko-spawalnicze przy prefabrykacji i montażu transporcie materiału zgodnie z prowadzoną dokumentacją zgodnie z umową (...) na jednostce W. (...) na kwotę 152.250,00 zł. W okresie objętym sporem spółka (...) zatrudniała jedynie dwie osoby na podstawie umów o pracę. Pozostałe osoby były zatrudnione na podstawie umów zlecenia. Spośród kilkudziesięciu zleceniobiorców spółki (...) zaledwie kilku nie było pracownikami (...) (nie mieli innego tytułu do ubezpieczeń). W 2019 r. spółka (...) wyrejestrowała z ubezpieczeń społecznych osoby zatrudnione na podstawie umów o pracę i zgłosiła je jedynie do ubezpieczenia zdrowotnego, podczas gdy jednocześnie osoby te zostały zgłoszone do obowiązkowych ubezpieczeń przez płatnika (...). Ubezpieczeni o możliwości podjęcia dodatkowego zatrudnienia na postawie umów zlecenie ze spółką (...) dowiadywali się najczęściej od współpracowników lub od J. C.. Do podpisywania umów zlecenia, wszelkich uzgodnień i rozliczenia pracy z tego tytułu dochodziło na terenie (...). Żaden z pracowników nie wykonywał pracy w godzinach nadliczbowych na rzecz (...), jedyną możliwością „dorobienia” było zawarcie umów zlecenia ze spółką (...). Ubezpieczeni umowy zlecenia podpisywali co miesiąc, wcześniej otrzymując od J. C. orientacyjną informację odnośnie wynagrodzenia obowiązującego dla danej umowy. Wynagrodzenie było ustalone w stawce godzinowej. Zleceniobiorcy składali oświadczenie odnośnie przepracowanych godzin i na tej podstawie wyliczano ich wynagrodzenie, następnie ujawniane na rachunku. Ubezpieczeni czynności wynikające z umów zleceń wykonywali po godzinach pracy w (...). Prace wykonywane przez ubezpieczonych na podstawie umów zlecenia niekiedy różniły się od tego co robi w ramach pracy etatowej, ale co do zasady były do nich zbliżone, czasami były wykonywane w innym miejscu, ale zawsze mieściły się w zakresie prac określonych obowiązującą umową o świadczenie usług zawartą między spółką (...) a spółką (...).

R. Ż. był zatrudniony u płatnika (...) od dnia 1 maja 2011 r. na stanowisku montera. Jednocześnie w okresie pozostawania w zatrudnieniu ubezpieczony świadczył pracę na podstawie umów zlecenia zawartych z płatnikiem składek (...) sp. z o.o., których przedmiotem były:

-od dnia 10.01.2019 r. do 31.01.2019 r. prace monterskie- drzwi rufowe na projekcie (...) z wynagrodzeniem brutto 4.509,07 zł (100 godzin),

-od dnia 01.02.2019 r. do 28.02.2019 r. prefabrykacja i montaż kanałów klimatyzacyjnych na jednostce O. (...) z wynagrodzeniem brutto 4.081,26 zł,

-od dnia 01.03.2019 r. do 31.03.2019 r. prace monterskie wymiana stali konstrukcji stalowej na projekcie(...) z wynagrodzeniem brutto 5.223,80 zł (105 godzin),

- od dnia 01.04.2019 r. do 30.04.2019 r. prace monterskie prefabrykacja sekcji (...) na projekcie (...) z wynagrodzeniem brutto 2.350,18 zł,

- od dnia 01.05.2019 r. do 31.05.2019 r. prace monterskie: montaż na projekcie/ jednostce (...)nr (...)z wynagrodzeniem brutto 3.346,58zł (80 godzin),

-od dnia 01.06.2019 r. do 30.06.2019 r. prace monterskie: montaż / prefabrykacja sekcji (...) na jednostce P. z wynagrodzeniem brutto 2.839,19 zł (78 godzin),

- od dnia 01.07.2019 r. do 31.07.2019 r. prace monterskie: montaż/prefabrykacja sekcji (...) na jednostce P. z wynagrodzeniem brutto 4.676,55 zł (118 godzin),

- od dnia 01.08.2019 r. do 31.08.2019 r. prace monterskie przy wysięgnikach na projekcie (...) z wynagrodzeniem brutto 5.002,92 zł,

- od dnia 01.09.2019 r. do 30.09.2019 r. prace monterskie przy wysięgnikach na projekcie (...) z wynagrodzeniem brutto 2.669,59 zł (67 godzin),

-od dnia 01.10.2019 r. do 31.10.2019 r. prace monterskie: montaż / prefabrykacja sekcji (...) na jednostce V. z wynagrodzeniem 5.336,99 zł (110 godzin),

- od dnia 01.11.2019 r. do 30.11.2019 r. prefabrykacja oraz montaż na konstrukcji magazynów kablowych na jednostce I. (...)z wynagrodzeniem brutto 3.780,87 zł (85 godzin),

- od dnia 01.12.2019 r. do 15.12.2019 r. prefabrykacja oraz montaż na konstrukcji magazynów kablowych na jednostce I. (...)z wynagrodzeniem brutto 4.046,75 (103 godziny),

- od dnia 01.01.2020 r. do 31.01.2020 r. prace monterskie- drzwi rufowe U. z wynagrodzeniem brutto 4.690,84 zł (105 godzin),

- od dnia 01.02.2020 r. do 29.02.2020 r. prace monterskie: drzwi rufowych na projekcie (...) z wynagrodzeniem brutto 2.460,07 zł (50 godzin),

- od dnia 01.03.2020 r. do 31.03.2020 r. prace monterskie: drzwi rufowych na projekcie (...) z wynagrodzeniem brutto 6.569,96 zł (134 godziny),

- od dnia 01.04.2020 r. do 30.04.2020 r. prace monterskie: drzwi rufowych na jednostce B. z wynagrodzeniem brutto 5.512,81 zł (134 godziny),

- od dnia 01.05.2020 r. do 31.05.2020 r. prace monterskie montaż na projekcie (...) z wynagrodzeniem brutto 4.662,26 zł (103 godziny),

- od dnia 01.06.2020 r. do 30.06.2020 r. prace monterskie na projekcie (...) w wynagrodzeniem brutto 3.868,86 zł (84 godziny),

- od dnia 01.07.2020 r. do 31.07.2020 r. prace monterskie: montaż, prefabrykacja sekcji (...)na jednostce (...) z wynagrodzeniem brutto 5.336,99 zł (109 godzin),

-od dnia 01.08.2020 r. do 31.08.2020 r. prace monterskie na jednostce G. (...) z wynagrodzeniem brutto 3.752,37 zł (83 godziny),

-od dnia 01.09.2020 r. do 30.09.2020 r. prace monterskie na jednostce W. (...) z wynagrodzeniem 4.456,77 zł (110 godzin),

-od dnia 01.10.2020 r. do 31.10.2020 r. prace monterskie na jednostce W. (...) z wynagrodzeniem 5.028, 75 zł (110 godzin),

-od dnia 01.11.2020 r. do 30.11.2020 r. prefabrykacja oraz montaż na konstrukcji magazynów kablowych na projekt (...) z wynagrodzeniem brutto 4.397,43 zł (103 godziny),

-od dnia 01.12.2020 r. do 31.12.2020 r. prefabrykacja oraz montaż na konstrukcji magazynów kablowych na jednostce S. (...) z wynagrodzeniem brutto 4.104, 02 zł (93 godziny),

-od dnia 01.01.2021 r. do 31.01.2021 r. prace monterskie przy prefabrykacji i montażu na jednostce S. (...) z wynagrodzeniem 4.750,18 zł,

-od dnia 01.02.2021 r. do 28.02.2021 r. prace monterskie przy prefabrykacji i montażu na jednostce S. (...) z wynagrodzeniem brutto 4.427,10 zł (110 godzin),

-od dnia 01.03.2021 r. do 31.03.2021 r. prace monterskie przy prefabrykacji i montażu – (...) z wynagrodzeniem brutto 5.190, 84 zł,

-od dnia 01.04.2021 r. do 30.04.2021 r. prace monterskie na wysięgniku zgodnie z rysunkiem na projekcie (...) z wynagrodzeniem brutto 4.074,73 zł (100 godzin).

Z tytułu wykonania ww. umów ubezpieczony uzyskał przychód w kwotach: w 2019 r. – luty 4.509,07 zł, marzec 4.081,26 zł, kwiecień 5.223,80 zł, maj 2.350,18 zł, czerwiec 3.346,58 zł, lipiec 2.839,19 zł, sierpień 4.676,55 zł, wrzesień 5.002,92 zł, październik 2.669,59 zł, listopad 5.336,99 zł, grudzień 3.780,87 zł; w 2020 r. – styczeń 4.046,75 zł, luty 4.690,84 zł, marzec 2.460,07 zł, kwiecień 6.569,96 zł, maj 5.512,81 zł, czerwiec 4.662,26 zł, lipiec 3.868,86 zł, sierpień 5.336,99 zł, wrzesień 3.752,37 zł, październik 5.546,77 zł, listopad 5.028,75 zł, grudzień 4.397,43 zł; w 2021 r. – styczeń 4.104,02 zł, luty 4.750,18 zł, marzec 4.427,10 zł, kwiecień 5.190,84 zł, maj 4.074,73 zł. W związku z powyższym zleceniodawca ubezpieczonego spółka (...) dokonał jedynie zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego i zadeklarował tylko składkę na ubezpieczenie zdrowotne. Ubezpieczony czynności w ramach powyższych umów wykonywał poza godzinami pracy w (...). Ubezpieczony pracuje na stanowisku kontrolera jakości, w spornym okresie pracował na stanowisku montera konstrukcji stalowych. Ubezpieczony czynności w ramach powyższych umów wykonywał poza godzinami pracy w (...). Prace, które wykonywał na podstawie umów zleceń dotyczyły jednostek, na które kontrakty otrzymała (...) od (...) i następnie zleciła pewne zakresy prac do (...) sp. z o.o. jako podwykonawcy.

W okresie od czerwca do lipca 2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przeprowadził u płatnika składek (...)sp. z o.o. kontrolę, której przedmiotem była m.in. prawidłowość i rzetelność obliczania składek na ubezpieczenia społeczne oraz innych składek, do których pobierania zobowiązany jest Zakład oraz zgłaszanie do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego. Kontrolą objęto okres od stycznia 2017 r. do kwietnia 2021 r. W związku ze stwierdzenie budzących wątpliwości okoliczności podobną kontrolę w sierpniu i wrześniu 2021 r. organ przeprowadził również u płatnika (...) sp. z o.o. W toku ww. kontroli organ ustalił, że płatnik składek (...) sp. z o.o. nie zadeklarowała w podstawach wymiaru składek wobec swoich pracowników, przychodów uzyskiwanych przez nich z tytułu umów zlecenia ze spółką (...) mimo, iż według organu, (...) sp. z o.o. jest podmiotem, na rzecz którego wykonywana była praca w ramach ww. umów cywilnoprawnych. Organ nie zawiadomił (...) o toczącym się postępowaniu wobec spółki (...), ani też nie zawiadomił spółki (...) o toczącym się postępowaniu kontrolnym wobec (...). Z powołaniem się na wyniki obu kontroli organ wydał decyzje zaskarżone w niniejszym postepowaniu.

Stan faktyczny Sąd Okręgowy ustalił w oparciu o stanowiska stron, które znajdowały potwierdzenie i uszczegółowienie w dokumentach prywatnych i urzędowych zgromadzonych w aktach organu rentowego, aktach sprawy oraz zeznaniach świadka S. S..

Prawdziwość dowodów z dokumentów nie była przez żadną ze stron kwestionowana. Sąd również nie znalazł podstaw do podważenia jej wiarygodności z urzędu. Sąd uznał więc dokumenty prywatne za wiarygodne w rozumieniu art. 245 k.p.c., zaś dokumentom urzędowym Sąd przyznał moc dowodową zgodnie z art. 244 k.p.c.

Sąd Okręgowy pominął dowód z przesłuchania w charakterze strony ubezpieczonego, który prawidłowo wezwany, nie stawił się na rozprawie. Dowód z przesłuchania stron ma charakter dobrowolny, a nadto subsydiarny i fakultatywny (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 16 czerwca 2016 r., I ACa 1215/15). Skoro więc strona nie stawiła się, choć była wezwana w celu przesłuchania (z oznaczeniem rygoru w postaci pominięcia dowodu z przesłuchania stron), niestawiennictwo strony skutkowało pominięciem dowodu zgodnie z art. 302 § 1 zd. 2 k.p.c. Sąd dał wiarę zeznaniom S. S. w zakresie niesprzecznym z pozostałym wiarygodnym materiałem dowodowym. Świadek potwierdził, iż (...) szukała podwykonawców w zakresie prac kadłubowych, rurarskich i ślusarskich i jednym z takich podwykonawców była spółka (...) sp. z o.o. Wskazał również, iż pracownicy (...) byli angażowani przez (...)na podstawie umów zlecenia do wykonywania prac przy statkach zleconych do budowy i remontu (...)jako podwykonawcy. Za niewiarygodne uznać należy również twierdzenia strony co do tego, że nie miały miejsca takie sytuacje, aby pracownicy korzystali z narzędzi i odzieży ochronnej pracodawcy pracując dla innych zleceniodawcy, albowiem jest to sprzeczne z treścią umów o świadczenie usług, w której (...) zobowiązała się m.in. do dostarczenia, materiałów, technicznego przygotowania stanowisk pracy (maszyny, urządzenia, sprzęt) oraz pomieszczeń produkcyjnych i socjalnych dla osób zatrudnionych przez spółkę (...). Z uwagi na to, że J. C. w toku trwania niniejszej sprawy przestał pełnić funkcję prezesa zarządu, nie był w związku z tym uprawniony do składania wniosków o odroczenie terminu rozprawy i wniosków dowodowych. Żadna ze stron nie wnioskowała w toku niniejszej sprawy o przesłuchanie J. C. w charakterze świadka, wobec zaś treści zeznań świadka S. S. sąd uznał, że przesłuchania J. C. z urzędu w charakterze świadka nie jest konieczne dla rozstrzygnięcia sprawy.

Przedmiot sporu w sprawie niniejszej dotyczył przyjęcia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, że całkowita podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne R. Ż. z tytułu zatrudnienia w (...) powinna uwzględniać zarówno przychód, jaki uzyskiwał on z umowy o pracę w tej spółce, jak i przychód z tytułu umów zlecenia zawartych przez niego ze spółką (...), a w konsekwencji, że spółka (...) nie jest płatnikiem składek na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu tych umów.

W pierwszej kolejności Sąd I instancji odniósł się do zarzutów spółki (...) o charakterze formalnym, które zdaniem tego skarżącego winny skutkować uchyleniem decyzji jako wydanej z rażącym narażeniem prawa. W tym zakresie skarżący podnosił, że organ rentowy poprzez brak powiadomienia (...) sp. z o.o. w G. o prowadzeniu postępowania wobec spółki (...) naruszył przepis art. 10 k.p.a., bowiem wydanie zaskarżonej decyzji ma bezpośredni wpływ na sytuację prawną i ekonomiczną (...) sp. z o.o.

Zauważyć należy, że art. 477 ¹⁴ § 2 ¹ k.p.c. pozwala sądowi pierwszej instancji uchylić decyzję organu rentowego, jeżeli decyzja nakładająca na ubezpieczonego zobowiązanie, ustalająca wymiar tego zobowiązania lub obniżająca świadczenie, została wydana z rażącym naruszeniem przepisów o postępowaniu przed organem rentowym.

Chociaż ww. przepis jest stosunkowo nowy, to samo pojęcie "rażącego naruszenia prawa" w postępowaniu przed organem rentowym (wydania decyzji z takim naruszeniem) było już wielokrotnie wyjaśniane w orzecznictwie Sądu Najwyższego w kontekście stosowania art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Decyzja administracyjna może zostać uznana za wydaną "z rażącym naruszeniem prawa" tylko wówczas, gdy w odniesieniu do niej spełniają się kumulatywnie następujące przesłanki:

1) oczywistość naruszenia prawa polega na widocznej prima facie (na pierwszy rzut oka), sprzeczności między treścią rozstrzygnięcia a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną;

2) przepis, który został naruszony, nie wymaga przy jego stosowaniu wykładni prawa;

3) skutki, które wywołuje decyzja, są nie do pogodzenia z wymaganiami praworządności, które należy chronić nawet kosztem obalenia tej decyzji (wyroki Sądu Najwyższego z dnia: 27 marca 2012 r., III UK 77/11, OSNP 2013 nr 5-6, poz. 67; 18 lutego 2015 r., III UK 104/14, LEX nr 1678087; 20 września 2018 r., I UK 230/17, LEX nr 2559469 oraz 16 lipca 2020 r., I UK 20/19, OSNP 2021 Nr 6, poz. 67).

Celem wprowadzenia przedmiotowego przepisu (jak wynika z uzasadnienia projektu z nowelizacji z 2019 r.) było umożliwienie sądowi ubezpieczeń pierwszej instancji badanie wad decyzji wynikających z naruszenia nie tylko prawa materialnego, lecz także procesowego, niezależnie od tego, czy wady te dotyczą formy, czy treści decyzji a ich wspólną cechą jest to, że naruszają przepisy o postępowaniu przed organem rentowym w takim stopniu, że ich konwalidacja w postępowaniu sądowym jest niemożliwa, gdyż ich naprawienie przez sąd polegałoby w istocie na wydaniu ich na nowo, po ponownym przeprowadzeniu całego postępowania (patrz: Joanna May (w:) Kodeks postępowania cywilnego. Koszty sądowe w sprawach cywilnych. Dochodzenie roszczeń w postępowaniu grupowym. Przepisy przejściowe. Komentarz do zmian. Tom I i II, pod red. T. Zembrzuskiego, Warszawa 2019 - komentarz do art. 477 ¹⁴).

W ocenie Sądu Okręgowego taka sytuacja w niniejszej sprawie nie występuje, albowiem (...) sp. z o.o. została zawiadomiona o toczącym się postępowaniu z odwołania spółki (...) od decyzji z dnia 21 grudnia 2021 r., nadto, sprawa ta została połączona do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia ze sprawą z odwołania (...) sp. z o.o. od decyzji z dnia 23 lutego 2022 r., co oznacza, iż (...) na etapie postępowania sądowego stała się stroną tego postępowania, a tym samym ma możliwość zajęcia stanowiska i składania wniosków dowodowych, a zatem prawo do obrony zostało zachowane.

Poza tym zarzut ten jest niezasadny także z tego względu, że równolegle organ rentowy przeprowadził kontrolę w spółce (...) sp. z o.o., zaś wnioski wypływające z tej kontroli, zbieżne z wnioskami kontroli u płatnika składek (...) sp. z o.o., skutkowały wydaniem decyzji z dnia 23 lutego 2022 r. podważającej postawy wymiaru składek na ubezpieczenia jej pracowników. W toku odwołania od tych decyzji spółka (...) ma możliwość składania zarzutów i przedstawienia argumentacji, która w sytuacji, gdyby została uwzględniona skutkowałaby równocześnie koniecznością zmiany decyzji z dnia 20 grudnia 2021 r. wydanych wobec spółki (...), albowiem wszystkie te decyzje pozostają w związku z funkcjonalnym.

Odnosząc się natomiast do zarzutu podniesionego przez (...) sp. z o.o., dotyczącego przedwczesności decyzji z dnia 23 lutego 2022 r. Sąd I instancji uznał go za bezpodstawny. Wskazać bowiem należy, iż przedmiotowe decyzje z dnia 23 lutego 2022 r. zostały wydane w oparciu o wyniki kontroli przeprowadzonej w spółce, a nie w związku z uprawomocnieniem się decyzji wydanych wobec spółki (...), co uniemożliwiałoby organowi ponowną ocenę okoliczności faktycznych sprawy. Zarówno decyzje z dnia 21 grudnia 2021 r., jak i z dnia 23 lutego 2022 r. pozostają w związku, co jednak nie oznacza, iż decyzja o podwyższeniu podstaw składek za pracowników (...) organ mógł wydać wyłącznie po uprawomocnieniu się decyzji z dnia 21 grudnia 2021 r. wydanych wobec spółki (...), bowiem jest możliwe jednoczesne rozstrzygnięcie spornych kwestii, co ma miejsce w niniejszym postępowaniu, w którym sprawy z odwołania od decyzji z dnia 21 grudnia 2021 r. oraz z 23 lutego 2022 r. zostały połączone do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia. Poza tym zwrócić przy tym należy uwagę, że (...) na etapie postępowania administracyjnego nie była stroną postępowania dot. spółki (...) zakończonego wydaniem decyzji z dnia 21 grudnia 2021 r. i w związku wynik tego postępowania nie był dla spółki wiążący.

Sąd Okręgowy w rozważaniach prawnych odwołał się do regulacji prawnych ujętych w przepisach art. 4 pkt 2 lit. a, art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 8 ust. 1 i 2a, art. 9 ust. 1, art. 11 ust. 1 i art. 12 ust. 1 ustawy systemowej, art. 69 ust. 1, art. 81 ust. 1, art. 74 ust. 1, art. 85 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach z opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 1285) oraz orzecznictwa dotyczącego art. 8 ust. 2a ustawy systemowej.

Sąd I instancji wskazał, że bezspornym jest fakt, że R. Ż. był pracownikiem (...) w okresach wynikających z decyzji, a jednocześnie w czasie trwania umowy o pracę realizował umowy zlecenia, których przedmiotem było wykonanie zleconych mu przez (...) sp. z o.o. prac (asyst) przy budowie i remontach na statkach.

Spór dotyczył zaś niezadeklarowania i nieopłacania przez pracodawcę z tego tytułu składek, albowiem organ rentowy twierdzi, że praca na podstawie umów zlecenia była de facto wykonywana na rzecz (...) i z związku z tym na podstawie art. 8 ust. 2a ustawy systemowej przychody uzyskiwane przez ubezpieczonego z umów zlecenia zawartych ze spółką (...) winny być wliczone do podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu zatrudnienia w oparciu o umowę o pracę u płatnika składek (...) sp. z o.o.

Analiza materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wskazuje przede wszystkim, że współpraca (...) sp. z o.o. i (...) sp. z o.o. – członka holdingu (...) S.A – została nawiązana w związku z tym, że zamówienia od (...) przekraczały możliwości produkcyjne (...). (...) sp. z o.o. w celu wywiązania się z zawartych kontraktów ze spółką dominującą zmuszona była korzystać z usług podwykonawczych. Na skutek tego, spółki (...)i (...) w dniach 02.01.2019 r., 02.01.2020 r. oraz 01.02.2021 r. podpisały ramowe umowy o świadczenie usług, na podstawie których (...) sp. z o.o. zobowiązał się do realizacji na rzecz (...) sp. z o.o. prac montersko-spawalniczych oraz kowalskich na podstawie zleceń wystawionych przez zamawiającego.

(...)co prawda wcześniej zatrudniała pracowników, ale praktycznie w tym samym czasie co nawiązał współpracę z (...) stosunki pracy z tymi pracownikami zostały rozwiązane, natomiast zostali oni zatrudnieni na podstawie umów o pracę w (...). Od tego czasu 98 % zatrudnionych w spółce (...) stanowią pracownicy (...) zatrudnieni w spółce (...) na podstawie umów zlecenia.

Ubezpieczeni – pracownicy (...) w ramach umów zlecenia zawartych ze spółka (...) wykonują różnego rodzaju prace przy budowie i remoncie jednostek pływających, na których budowę lub remont kontakty otrzymała (...) sp. z o.o. i które to prace zleciła podwykonawcy (...) sp. z o.o.

(...) sp. z o.o. jest głównym i stałym kontrahentem spółki (...). Zgromadzone w aktach kontroli faktury VAT dokumentujące współpracę obu spółek, jak również zeznania S. S. wskazują na to, przy budowie lub remoncie jakich jednostek prace były podzlecane przez (...) do (...). Jedocześnie przedmiot umów zleceń zawieranych przez pracowników (...) sp. z o.o. z (...) wskazuje, że do prac przy tych jednostkach angażowani byli na podstawie umów zleceń zawartych z (...)pracownicy (...), a wśród nich był R. Ż.. (...), płacąc podwykonawcy (...)za wykonane prace, przekazywała mu środki, z których (...)mógł sfinansować wynagrodzenia wypłacane zleceniobiorcom takim jak R. Ż.. Praca wykonywana przez ubezpieczonego na podstawie umowy zlecenia, była de facto pracą, której finalny efekt uzyskiwał pracodawca, poprzez odbiór prac przy budowie i remoncie jednostek przekazanych do wykonania (...) jako podwykonawcy. Powyższe wskazuje, że doszło do powstania trójkąta umów w rozumieniu, jakie przedstawił Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 2 września 2009 r. (II UZP 6/09). Jak stwierdził Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 26 sierpnia 2021 r. III UZP 6/21 (dot. problematyki realizacji przez ubezpieczonych umowy o pracę oraz umów zlecenia na rzecz niepowiązanych ze sobą w żaden sposób podmiotów – ani bezpośrednio, ani pośrednio) finansowanie przez pracodawcę w jakikolwiek sposób wynagrodzenia z tytułu świadczenia na jego rzecz pracy przez pracownika na podstawie umowy zawartej z osobą trzecią, przemawia za zastosowaniem art. 8 ust. 2a ustawy systemowej.

W okolicznościach sprawy uwagę zwraca to, że mimo iż (...) sp. z o.o. miała trudności z terminowym wywiązaniem się z prac zleconych jej przez spółkę matkę, czy (...) S.A, to jednak nie zlecała swoim pracownikom pracy w nadgodzinach. Z zeznań ubezpieczonych wynikało przy tym, że było przyjęte, że u pracodawcy nie ma nadgodzin, a jedyna możliwość „dorobienia”, to zawarcie umowy zlecenie ze spółką (...). Te okoliczności w ocenie sądu wskazują, że faktycznie zawieranie z ubezpieczonymi umów zlecenia ze spółką (...) stanowiło obejście przepisów o czasie pracy oraz poprzez stworzenie pozoru zbiegu tytułu ubezpieczeń społecznych w postaci umowy o pracę i umowy zlecenia niezgodnego z prawem zmniejszenia obciążeń płatnika z tytułu składek.

Na marginesie dodać należy, iż niezasadny jest zarzut dotyczący tego, że organ rentowy wydając zaskarżone decyzje nie uwzględnia specyfiki pracy w branży stoczniowej. Dla stosowania bezwzględnie obowiązujących przepisów prawa ubezpieczeń społecznych nie mogą mieć znaczenia jakiekolwiek zwyczaje lub zasady funkcjonowania danej branży. Powszechną praktyką jest ograniczanie przez pracodawców własnych kosztów z pokrzywdzeniem pracowników w sferze ubezpieczeń społecznych. W ocenie Sądu Okręgowego taka optymalizacja kosztów działalności, w ustalonym stanie faktycznym, jest niedopuszczalna, albowiem odbywa się kosztem zmniejszenia wysokości składek odprowadzanych za ubezpieczonych, co w przyszłości negatywnie odbije się na ich świadczeniu emerytalnym. Jak już zostało wspomniane - przepisy w zakresie ubezpieczeń społecznych są normami bezwzględnie obowiązującymi. W konsekwencji stosunki prawne powstające na gruncie obowiązywania norm tej gałęzi prawa należą do kategorii stosunków prawa zabezpieczenia społecznego. Do cech kategorialnych ubezpieczeń społecznych należy przymus ubezpieczenia, wyrażający się w pozbawieniu stron (zarówno osoby podlegającej obowiązkowi ubezpieczenia, jak i instytucji ubezpieczeniowej) autonomii woli w zakresie nawiązania stosunku ubezpieczenia społecznego. Przepisy prawa wyliczają enumeratywnie kategorie podmiotów objętych przymusem ubezpieczenia, a powstanie stosunku prawnego pomiędzy ubezpieczonym i instytucją ubezpieczeniową następuje automatycznie wskutek wypełnienia przez ubezpieczonego ustawowych przesłanek. Przedmiotem stosunków ubezpieczenia są prawa i obowiązki ubezpieczonego oraz instytucji ubezpieczeniowej dotyczące składek oraz ochrony ubezpieczeniowej. Właściwością omawianych więzi prawnych jest występowanie szczególnego rodzaju zależności polegającej na tym, że objęcie ochroną ubezpieczeniową wiąże się z powstaniem obowiązku opłacania składek. (por. między innymi uchwały Sądu Najwyższego z dnia 4 września 1992 r., II UZP 17/92, OSNCP 1993 nr 6, poz. 91 i z dnia 30 czerwca 1994 r., II UZP 15/94, OSNAPiUS 1994 nr 8, poz. 131; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 października 2006 r., I UK 128/06, OSNP 2007 nr 23-24, poz. 359, czy uzasadnienie wyroku z dnia 23 sierpnia 2007 r., I UK 68/07, OSNP 2008 nr 19-20, poz. 300).

W ocenie Sądu Okręgowego bez znaczenia dla rozstrzygnięcia pozostaje to, że czynności wykonywane przez ubezpieczonych na podstawie umów zlecenia nie były tożsame z tym co robili w ramach zatrudnienia pracowniczego w (...). Przepis art. 8 ust. 2a ustawy systemowej nie odnosi się bowiem wyłącznie do sytuacji, gdy w ramach zlecenia zleceniobiorcy wykonują takie same czynności, co w ramach stosunku pracy (…) Powyższy przepis, ma zastosowanie w każdym przypadku wykonywania przez zleceniobiorcę, który jednocześnie pozostaje w stosunku pracy, czynności na rzecz swojego pracodawcy, które wykonuje również w ramach zakresu obowiązków pracowniczych. Nie muszą to być te same czynności, wobec tego samego produktu czy świadczeniobiorcy (wyroki Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia: 25 lutego 2015 r., III AUa 1568/14; 10 lipca 2015 r., III AUa 253/15). Przy czym w niniejszej sprawie trudno uznać, aby w związku z tym czynności wykonywane przez ubezpieczonych w ramach umów zlecenia były wykonywane jako składowa prac przy budowie i remoncie statków znacząco się różniły się od czynności wykonywanych w ramach obowiązków pracowniczych w (...), nawet jeśli były realizowane w różnych miejscach.

Zastosowania art. 8 ust. 2a ustawy systemowej nie uniemożliwia również to, że podpisywanie umów zlecenia oraz praca poza godzinami pracy były dla pracowników dobrowolne, skoro na skutek pracy ubezpieczonych w ramach umów zlecenia korzyści osiągał ich pracodawca.

Biorąc powyższe pod uwagę w niniejszej sprawie uznać należało, że R. Ż., w ramach umów zlecenia zawieranych z (...) sp. z o.o., w rzeczywistości świadczył pracę na rzecz swojego pracodawcy, co oznacza, że to pracodawca jest płatnikiem składek (art. 8 ust. 2a ustawy systemowej) na jego ubezpieczenia społeczne także od przychodu uzyskanego na podstawie umowy zlecenia. W takim zaś wypadku (...) sp. z o.o. nie jest zobowiązana do zadeklarowania i zapłaty składek na obowiązkowe ubezpieczenie zdrowotne ww. osób z tytułu umowy zlecenia, natomiast podstawę wymiaru składek, jaką winna deklarować (...) należało ustalić zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy systemowej, tj. z uwzględnieniem przychodu, o którym mowa w art. 4 pkt 9 tej ustawy, a więc także wynagrodzenia uzyskanego za pracę u innego podmiotu tj. (...) sp. z o.o. Powyższe prowadzi do wniosku, że organ rentowy wydając zaskarżone decyzje zarówno z dnia 21 grudnia 2021 r., jak i 23 lutego 2022 r. nie dopuścił się naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. wskazywanych w odwołaniach przepisów ustawy systemowej i należy uznać je za prawidłowe.

Mając powyższe na względzie, Sąd Okręgowy, opierając się na treści art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c. oddalił odwołania płatników, o czym orzekł w sentencji wyroku.

Apelację od wyroku wywiodła (...) Sp. z o.o. z siedzibą w G., zaskarżając go w całości i zarzuciła mu:

1. naruszenie art. 233 §1 k.p.c. poprzez dokonanie wybiórczej, nieznajdującej oparcia w całokształcie materiału dowodowego sprawy:

- oceny dowodów z zeznań świadka S. S. co skutkowało błędnym ustaleniem stanu faktycznego w zakresie: rozbieżnego rodzaju i zakresu czynności wykonywanych przez zainteresowanego na rzecz (...) Sp. z o.o. oraz (...) Sp. z o.o.,

- oceny dowodów z faktur vat i rachunków przedłożonych w toku postępowania, co skutkowało błędnym brakiem uwzględnienia w ustalonym stanie faktycznym sprawy faktu współpracy (...) Sp. z o.o. z szeregiem innych podmiotów zlecających spółce czynności na zasadach podwykonawstwa,

2. naruszenie art. 8 ust. 2a ustawy systemowej poprzez jego bezzasadne zastosowanie w stanie faktycznym niniejszej sprawy, z którego, przy prawidłowej ocenie dowodów, wynika, iż: -zakres obowiązków zainteresowanego wobec (...) sp. z o.o. oraz (...) Sp. z o.o. był rozbieżny,

- (...) sp. z o.o. nie była finalnym odbiorcą/ beneficjentem czynności zainteresowanego, gdyż w znacznej mierze sama pełni czynności jako podwykonawca względem innych podmiotów.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca spółka wniosła o: zmianę zaskarżonego wyroku w całości i uwzględnienie odwołania skarżącego poprzez stwierdzenie, iż wobec ubezpieczonego brak jest podstaw do ustalenia wyższej niż zadeklarowana podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne, rentowe, chorobowe, wypadkowe i zdrowotne z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę w (...) sp. z o.o. oraz zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania za obie instancje.

W uzasadnieniu apelacji spółka wskazała, że w przedmiotowej sprawie, jak wynika to z treści uzasadnienia decyzji, organ rentowy już w momencie rozpoczęcia kontroli miał z góry przyjętą tezę opartą na przepisie art. 8 ust. 2a ustawy systemowej. Całościowa analiza uzasadnienia decyzji prowadzi do jednoznacznego wniosku, że sporządzający ją pracownik organu nie ma dostatecznej wiedzy w zakresie organizacji pracy w branży stoczniowej. Wszystkie czynności oznaczone w analizowanych przez organ rentowy umowach jako (...) zostały przez organ rentowy zakwalifikowany jako praca na jednej jednostce, tymczasem (...) to międzynarodowa firma, która działa w przemyśle morskim i offshorowym poprzez dostarczanie wiodących rozwiązań z zakresu inżynierii i serwisu. Tymczasem osoba kontrolująca nie podjęła żadnych starań w zakresie prawidłowego ustalenia stanu faktycznego, przyjmując niejako za pewnik, że umowy określają prace na jednostce, a nie rozwiązania technologiczne, które mogą być wprowadzane na różnych jednostkach. Samo zatem wykonywanie czynności w danej technologii, nie świadczy o tożsamości pracy na rzecz tego samego podmiotu. Za niepoparte żadnymi dowodami należy również uznać stanowisko Sądu I instancji w zakresie stosowania praktyk firm stoczniowych polegających na ograniczaniu kosztów z pokrzywdzeniem pracowników. Zarówno decyzja organu rentowego, jak i zaskarżony wyrok całkowicie pomijają zasadę swobody działalności gospodarczej i możliwość wyboru zarówno przez przedsiębiorcę jak i osób fizycznych formy nawiązania współpracy. Sąd I instancji w sposób bezkrytyczny przyjął ustalenia organu rentowego w zakresie podmiotu, który czerpał bezpośrednie korzyści z czynności wykonywanych przez zainteresowanych. W ocenie skarżącej ustalenie, który podmiot czerpał bezpośrednie korzyści z zawartych pomiędzy (...) Sp. z o.o. a zainteresowanym umów wymagało wiadomości specjalnych. Sam organ rentowy nie posiada bowiem specjalistycznej wiedzy w zakresie dokonywania ocen przepływów finansowych pomiędzy skarżącym a (...) Sp. z o.o. i pozostałymi kontrahentami obu spółek. Dopiero tak szczegółowa i profesjonalna analiza sporządzona przez biegłego mogłaby doprowadzić do jednoznacznych wniosków, kto "czerpał bezpośrednie korzyści" ze spornych umów. Wskazać bowiem należy, że wbrew ustaleniom Sądu I instancji skarżący nie był finalnym odbiorcą czynności wykonywanych w ramach umów łączących zainteresowanych z (...) Sp. z o.o., gdyż sam świadczy w głównej mierze czynności podwykonawcze na rzecz (...). Ponadto pomimo przeprowadzenia przez Sąd I instancji dowodów z umów łączących (...) Sp. z o.o. z (...), (...) sp. z o.o., (...) sp. z o.o., (...), nie znalazło to odzwierciedlenia w rozstrzygnięciu sprawy. Nie bez znaczenia pozostaje również, to że zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy wskazuje, że w przypadku zainteresowanego występowało czytelne rozdzielenie zadań wykonywanych w ramach umowy o prace i umowy zlecenia zainteresowani nie świadczyli bez wątpienia w obu wypadkach tego samego rodzaju pracy.

Organ rentowy w odpowiedzi na apelację wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

(...) sp. z o.o. w odpowiedzi na apelację przychyliła się do niej, wnosząc o jej uwzględnienie w całości.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja (...) sp. z o.o. z siedzibą w G., jako nieuzasadniona, podlegała oddalenia.

Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie było ustalenie, czy zachodzą przesłanki z art. 8 ust. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 350; dalej ustawa systemowa) do uznania ubezpieczonego R. Ż. za pracownika w rozumieniu tego przepisu z tytułu wykonywania pracy na podstawie umów cywilnoprawnych zawartych z (...) sp. z o.o. w G. w okresach zatrudnienia na podstawie umów o pracę w (...) sp. z o.o., a w konsekwencji, czy zasadne jest ustalenie, że przychód uzyskany z tytułu umów cywilnoprawnych zawartych w spornych okresach z (...) sp. z o.o. w G. należy uwzględnić w podstawie wymiaru składek na pracownicze ubezpieczenia społeczne i zdrowotne ubezpieczonych w (...) sp. z o.o.

W pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutów o charakterze procesowym.

Zgodnie z art. 233 § 1 k.p.c. Sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Taka ocena dokonywana jest na podstawie przekonań sądu, jego wiedzy i posiadanego doświadczenia życiowego, a ponadto powinna uwzględniać wymagania prawa procesowego oraz reguły logicznego myślenia, według których Sąd w sposób bezstronny, racjonalny i wszechstronny rozważa materiał dowodowy jako całość, dokonuje wyboru określonych środków dowodowych i – ważąc ich moc oraz wiarygodność – odnosi je do pozostałego materiału dowodowego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 czerwca 1999 r., II UKN 685/98, OSNP 2000/17/655, LEX nr 41437). W razie przekroczenia naruszenia przez Sąd I instancji przepisu art. 233 § 1 k.p.c. wadliwa jest przeprowadzona przez Sąd ocena dowodów, a także będące jej konsekwencją ustalenie stanu faktycznego i jego subsumowanie pod określony przepis prawa.

Nadto, jeżeli z określonego materiału dowodowego Sąd wyprowadza wnioski logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, to ocena Sądu nie narusza reguł swobodnej oceny dowodów (art. 233 § 1 k.p.c.) i musi się ostać, choćby w równym stopniu, na podstawie tego materiału dowodowego, dawały się wysnuć wnioski odmienne. Tylko w przypadku, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami, lub gdy wnioskowanie Sądu wykracza poza schematy logiki formalnej albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia jednoznacznych praktycznych związków przyczynowo - skutkowych, to przeprowadzona przez Sąd ocena dowodów może być skutecznie podważona (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 15 grudnia 2005 r., I ACa 513/05, LEX nr 186115).

Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 23 marca 1999 r. (III CZP 59/98) podkreślił, że same nawet bardzo poważne wątpliwości co do trafności oceny materiału dowodowego dokonanej przez sąd pierwszej instancji, jeżeli tylko nie wykroczyła ona poza granice zakreślone w art. 233 § 1 k.p.c., nie powinny stwarzać podstawy do zajęcia przez sąd drugiej instancji odmiennego stanowiska.

Zdaniem Sądu Odwoławczego Sąd I instancji swoje ustalenia oparł na dowodach opisanych w uzasadnieniu wyroku, zaś rozważania tego sądu mają pokrycie w prawidłowo dokonanych ustaleniach faktycznych. Uzasadnienie jest analityczne i czytelne oraz poddaje się kontroli instancyjnej. Argumentacja Sądu I instancji jest logiczna i klarowna, tymczasem tylko w przypadku gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami lub gdy wnioskowanie sądu wykracza poza schematy logiki formalnej albo wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia jednoznacznych związków przyczynowych, to przeprowadzona przez sąd ocena dowodów może być skutecznie podważona. Takiego braku logiki czy oczywistych sprzeczności skarżąca spółka nie wykazał. Sformułowane przez nią zarzuty mają charakter wyłącznie polemiczny, zdaje się ona natomiast nie dostrzegać istotnych okoliczności, na które Sąd Okręgowy trafnie zwrócił uwagę i które ocenił w prawidłowy sposób. Zdaniem Sądu Apelacyjnego to właśnie zaproponowana przez apelującą ocena dowodów pomija zawarte w kodeksie postępowania cywilnego reguły rządzące postępowaniem dowodowym i nie uwzględnia istotnych okoliczności, na jakie zwrócił uwagę Sąd Okręgowy, a które miały wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Ponadto Sąd I instancji omówił przeprowadzone dowody wskazując w jakim zakresie uznał je za wiarygodne, a w jakim nie i to szczegółowo uzasadnił. Apelująca zarzucając Sądowi Okręgowemu błędną ocenę dowodu z zeznań świadka S. S. niezasadnie przywiązuje istotne i decydujące znaczenie rodzajowi i zakresowi czynności wykonywanych przez R. Ż. na rzecz (...) Sp. z o.o. oraz (...) Sp. z o.o., uznając jakoby wykazanie ich odmienności miałoby spowodować, że nie zostanie zastosowany w sprawie mechanizm z art. 8 ust 2a ustawy systemowej. Ponadto Sąd II instancji nie podzielił zarzutu naruszenia art. 233 §1 k.p.c. w zakresie oceny dowodów z faktur vat i rachunków przedłożonych w toku postępowania. Sąd Okręgowy prawidłowo ustalił, że zgromadzone w aktach kontroli faktury VAT dokumentujące współpracę obu spółek, jak również zeznania S. S. wskazują na to, przy budowie lub remoncie jakich jednostek prace były podzlecane przez (...) do (...). Wbrew argumentacji apelującego, Sąd I instancji nie zaniechał uwzględnienia w ustalonym stanie faktycznym sprawy faktu współpracy (...) Sp. z o.o. z szeregiem innych podmiotów zlecających spółce czynności na zasadach podwykonawstwa. Sąd ten wskazał wprost, że (...) była głównym i stałym kontrahentem spółki (...), natomiast spółka (...) świadczyła usługi także na rzecz m.in. (...), (...) sp. z o.o., (...) sp. z o.o., spółki (...). Nie zostało jednak przez odwołujące się spółki wykazane, że ubezpieczony wykonał czynności w ramach umów zlecenia wyłącznie na rzecz innych podmiotów zlecających spółce (...) czynności na zasadach podwykonawstwa. Materiał dowodowy natomiast wskazuje, że R. Ż. wykonywał czynności w ramach umów zlecenia wyłącznie na rzecz apelującej spółki.

Zatem w ocenie Sądu Apelacyjnego w spornym zakresie Sąd Okręgowy w sposób prawidłowy ustalił stan faktyczny w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, zaś w swych ustaleniach i wnioskach nie wykroczył poza ramy swobodnej oceny wiarygodności i mocy dowodów wynikające z przepisu art. 233 k.p.c., nie popełnił on też błędów w rozumowaniu w zakresie zarówno ustalonych faktów, jak też ich kwalifikacji prawnej, które uzasadniałyby zmianę bądź uchylenie rozstrzygnięcia. Całość podjętych ustaleń faktycznych Sądu I instancji przedstawiona w pisemnym uzasadnieniu wyroku zasługuje na akceptację. Ustalenia te jako prawidłowe, a nadto nie wymagające zmiany ani uzupełnienia Sąd Apelacyjny przyjmuje za własne (art. 387 § 2 ¹ pkt 1 k.p.c.). Sąd Odwoławczy w pełni podziela także ocenę prawną, jakiej dokonał Sąd pierwszej instancji, uznając ją za wyczerpującą. Przyjmując za własne dokonane w tym zakresie oceny Sądu I instancji, Sąd Odwoławczy nie widzi potrzeby powtarzania w całości trafnego wywodu prawnego (art. 387 § 2 ¹ pkt 2 k.p.c.).

Podkreślić należy, że kluczowy dla niniejszej sprawy przepis art. 8 ust. 2a ustawy systemowej, który wprost stanowi, że za pracownika uważa się osobę wykonującą pracę na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, albo umowy o dzieło, w ramach której wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy i to zarówno w przypadku zawarcia którejś z tych umów bezpośrednio z pracodawcą, jak i w przypadku zawarcia takiej umowy z innym podmiotem. Osoba ta, w zakresie podlegania ubezpieczeniom społecznym, jest zatem traktowana jak pracownik nie tylko z tytułu zatrudnienia pracowniczego, ale także z tytułu zawarcia umowy cywilnoprawnej. Powyższe stanowi specyficzne rozszerzenie pracowniczego tytułu podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym i w konsekwencji wpływa na sposób ustalenia podstawy wymiaru składek na te ubezpieczenia, którą w takim przypadku stanowi zarówno wynagrodzenie ze stosunku pracy, jak i wynagrodzenie wynikające z umowy cywilnoprawnej. Konsekwencją tego jest uznanie pracodawcy, z którym osoba ta pozostaje w stosunku pracy za płatnika składek na te ubezpieczenia - zgodnie z definicją płatnika zawartą w art. 4 pkt 2a ustawy systemowej. W przypadku ubezpieczonych, o których mowa w art. 8 ust. 2a, w podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe pracodawca winien uwzględnić również przychód z tytułu umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia albo umowy o dzieło – art. 18 ust. 1a ustawy systemowej.

Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 26 sierpnia 2021 r., III UZP 6/21, OSNP 2022/1/7 wskazał, że jeszcze przed wejściem w życie art. 8 ust. 2a ustawy systemowej w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmowano istnienie obowiązku łącznego traktowania w podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne przychodów z umów o pracę i dodatkowych umów cywilnoprawnych zawieranych przez pracodawców z własnymi pracownikami, jeśli w ramach tych ostatnich umów pracownicy wykonywali - poza obowiązującym ich czasem pracy - te same obowiązki, które składały się na treść łączących strony stosunków pracy (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 12 kwietnia 1994 r., I PZP 13/94, OSNAPiUS 2000 Nr 3, poz. 39 oraz wyrok z dnia 30 czerwca 2000 r., II UKN 614/99, OSNAPiUS 2002 nr 1, poz. 23 i postanowienie z dnia 18 listopada 1997 r., II UKN 326/97, OSNAPiUS 1998 Nr 17, poz. 521).

Po wejściu w życie art. 8 ust. 2a ustawy systemowej Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 18 października 2011 r., III UK 22/11, OSNP 2012/21-22/266 wyjaśnił - co podtrzymano w późniejszym orzecznictwie (np. w sprawach II UK 279/13; II UK 356/18; III UK 356/19 oraz w wyrokach Sądu Najwyższego z dnia: 14 stycznia 2010 r., I UK 252/09, LEX nr 577824; 25 marca 2015 r., II UK 184/14, OSNP 2017 Nr 2, poz. 21; I UK 323/13 i postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 8 października 2020 r., III UK 376/19, LEX nr 3146827) - że u źródeł regulacji art. 8 ust. 2a ustawy systemowej legło dążenie do ograniczenia korzystania przez pracodawców z umów cywilnoprawnych celem zatrudnienia własnych pracowników dla realizacji tych samych zadań, które wykonują oni w ramach łączącego strony stosunku pracy, by w ten sposób ominąć ograniczenia wynikające z ochronnych przepisów prawa pracy (między innymi w zakresie reglamentacji czasu pracy) oraz uniknąć obciążeń z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne od tychże umów. Chodziło również o ochronę pracowników przed skutkami fluktuacji podmiotowej po stronie zatrudniających w trakcie procesu świadczenia pracy, polegającej na przekazywaniu pracowników przez macierzystego pracodawcę innym podmiotom (podwykonawcom), którzy zatrudniają tychże pracowników w ramach umów cywilnoprawnych w ogóle nieobjętych obowiązkiem ubezpieczeń społecznych (umowa o dzieło) lub zwolnionych z tego obowiązku w zbiegu ze stosunkiem pracy (umowa agencyjna, zlecenia lub inna umowa oświadczenie usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu). W tym duchu w sprawie II UK 477/17 przyjęto, że celem art. 8 ust. 2a ustawy systemowej było wzmocnienie ochrony pracownika, któremu dodatkowe czynności pracodawca byłby zobowiązany powierzyć w ramach godzin nadliczbowych, a tym samym zapłacić zwiększone wynagrodzenie wraz ze składką na ubezpieczenie społeczne. Omawiany przepis ma zapobiegać pracy na podstawie umowy cywilnoprawnej zawartej z innym podmiotem i wykonywaniu pracy na rzecz podmiotu, z którym dana osoba zawarła umowę o pracę. Z celu tego wyprowadzono założenie, że ma on służyć zapobieganiu tworzeniu spółek córek oraz zmowom firm w celu zatrudniania tych samych osób na podstawie umów o pracę przez jedną firmę i umów cywilnoprawnych przez drugą firmę. Z kolei - jak dalej podkreślono w sprawie III UK 376/19 - regulacja ustawy systemowej ma demotywować pracodawcę przed dodatkowym zatrudnianiem własnych pracowników w ramach umów cywilnoprawnych, a zwłaszcza przed procederem przekazywania ich innym podmiotom gospodarczym celem zawarcia z nimi umów cywilnoprawnych realizowanych na swoją rzecz. Cel ten leżał także u podstaw ekstensywnej wykładni art. 8 ust. 2a ustawy systemowej, a zwłaszcza takiego rozumienia zwrotu „praca na rzecz pracodawcy”, zgodnie z którym jest to każda praca, której rezultat „zawłaszcza” pracodawca w ostatecznym rozrachunku rezultat pracy wykonanej przez swego pracownika, bez względu na rodzaj wykonywanych czynności przez pracownika wynikających z umowy zawartej z osobą trzecią oraz niezależnie od tożsamości rodzaju działalności prowadzonej przez pracodawcę i osobę trzecią (sprawa II UK 488/16). Należy jednak zwrócić uwagę, że stanowisko to sformułowano w stanach faktycznych, w których między pracodawcą a osobą trzecią działającą w charakterze zleceniodawcy dla pracowników tego pracodawcy istniały powiązania kapitałowo-organizacyjne.

Powyższe wiąże się także z pojawiającą się w judykaturze koncepcją przebijania zasłony osobowości prawnej (ang. piercing the corporate veil). Celem tej metody jest przeciwdziałanie sytuacji, w której rzeczywisty właściciel, faktycznie przyjmujący świadczenie pracownika, nadużywa konstrukcji osobowości prawnej lub konstrukcji pracodawcy z art. 3 k.p., aby z formalnego punktu związać pracownika umową z podmiotem uzależnionym i pozbawionym uprawnień właścicielskich. Dotyczy to szczególnie sytuacji, gdy spółka handlowa będąca „prawdziwym pracodawcą” tworzy kontrolowaną przez nią spółkę (albo inną jednostkę organizacyjną), powierzając jej funkcję zatrudniania pracowników. Ten sposób może być użyty dla obejścia prawa i uniknięcia zobowiązań wobec pracowników. Taka metoda odkrycia rzeczywistego pracodawcy przez „uniesienie zasłony osobowości prawnej” ma oparcie w prawie unijnym, a także nie jest obca polskiemu orzecznictwu w sprawach z zakresu prawa pracy (por. uzasadnienie uchwały siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 23 maja 2006 r., III PZP 2/06, OSP 2007 nr 3 - 4, poz. 38). Jako przykład typowego nadużycia formy (instytucji) prawnej spółki wymienia się „pomieszanie sfer”, które może być „rzeczowe” (dotyczyć sfery majątkowej spółki i wspólnika, kiedy nie wiadomo, do którego majątku: wspólnika czy spółki dominującej należy określony przedmiot albo masa majątkowa) lub „podmiotowe” (dotyczyć sposobu prowadzonej przez spółkę działalności oraz relacji zachodzących w jej strukturach wewnętrznych i występowania w stosunkach zewnętrznych). Konieczna jest więc odpowiednia wykładnia obowiązujących przepisów, pozwalająca - mimo braku możliwości kwestionowania zasady prawnej odrębności poszczególnych podmiotów wchodzących w skład tej samej grupy kapitałowej - na przeciwdziałanie skrajnym (wyjątkowym) przypadkom, w których jest nadużywana swoboda tworzenia tych podmiotów (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 września 2014 r., III PK 136/13, OSNP 2016 nr 2, poz. 17).

Ponadto Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 26 sierpnia 2021 r., III UZP 3/21, OSNP 2022/2/17 wskazał, że możliwość przypisania działania „na rzecz pracodawcy” jest tym większa, im silniej rodzaj pracy pozostaje w funkcjonalnym związku z podstawowymi obowiązkami ze stosunku pracy. Sięganie po art. 8 ust. 2a ustawy systemowej ma miejsce w razie przysporzenia materialnej (niematerialnej) korzyści pracodawcy, bez względu na to, czy pracownik wykonuje w ramach umowy cywilnoprawnej i umowy o pracę na rzecz swojego pracodawcy pracę tego samego rodzaju czy też inną (zob. np. wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 21 kwietnia 2015 r., III AUa 640/14, LEX nr 177137 oraz wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 25 lutego 2015 r., III AUa 1568/14, LEX nr 1668573).

Odwołać się także należy do postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 9 lipca 2020 r., III UK 356/19, LEX nr 3169294, w którym wskazano, że norma art. 8 ust. 2a wykreowała nie tylko szerokie pojęcie „pracownika”, ale także szeroką definicję pracowniczego tytułu obowiązkowych ubezpieczeń społecznych. Tytułem tym jest łączący pracodawcę z pracownikiem stosunek pracy (który w tym układzie warunkującym powstanie obowiązku ubezpieczeń społecznych ma podstawowe znaczenie) oraz dodatkowo umowa cywilnoprawna zawarta przez pracownika z pracodawcą lub zawarta z osobą trzecią, ale wykonywana na rzecz pracodawcy. (…) Określone hipotezą normy art. 8 ust. 2a ustawy systemowej dwie sytuacje faktyczne, w jakich może znaleźć się osoba, do której przepis ten jest adresowany (pracownik wykonujący pracę na podstawie umów cywilnoprawnych zawartych z pracodawcą oraz umów cywilnoprawnych zawartych wprawdzie z osobą trzecią, ale gdy praca jest świadczona na rzecz pracodawcy) mają równorzędny charakter z punktu widzenia skutków opisanych dyspozycją omawianej normy prawnej. Oznacza to, że konsekwencje prawne na gruncie ustawy systemowej, wynikające z realizacji takich umów, muszą być takie same, tzn., iż dla celów ubezpieczeń społecznych zarówno wykonywanie pracy na podstawie umów cywilnoprawnych zawartych z pracodawcą, jak i zawartych wprawdzie z osobą trzecią, ale gdy praca wykonywana jest na rzecz pracodawcy, jest traktowane tak, jak świadczenie pracy w ramach klasycznego stosunku pracy łączącego jedynie pracownika z pracodawcą.

Sąd Odwoławczy podkreśla, że czynnikiem decydującym o tym, na rzecz jakiego podmiotu praca była de facto wykonywana, jest finalny efekt tej pracy, a ściślej rzecz ujmując należy w takiej sytuacji badać, który podmiot osiąga w ostatecznym rozrachunku korzyść z wykonania umowy. W przywołanej już uchwale Sądu Najwyższego z dnia 2 września 2009 r. (II UZP 6/2009), wskazano, że obowiązki płatnika powinny obciążać podmiot, na rzecz którego praca w ramach umowy cywilnoprawnej jest faktycznie świadczona, i który w związku z tym uzyskuje jej rezultaty, unikając obciążeń i obowiązków wynikających z przepisów prawa pracy. Przepis art. 8 ust. 2a ustawy systemowej, jak wskazano wyżej, normuje konstrukcję uznania za pracownika, a celem jego wprowadzenia było przeciwdziałanie obchodzeniu prawa z pokrzywdzeniem pracowników w zakresie ich przyszłych uprawnień z ubezpieczenia. Niezależnie zatem od sytuacji, czy pracownik pracodawcy wykonuje na jego rzecz pracę w ramach stosunku cywilnoprawnego łączącego oba te podmioty, czy też w ramach stosunku łączącego pracownika i podmiot trzeci, to w obu tych przypadkach pracodawca jest rzeczywistym beneficjentem pracy świadczonej przez pracownika - zleceniobiorcę, bez względu na to, czy w trakcie jej wykonywania pracownik pozostawał pod faktycznym kierownictwem pracodawcy i czy korzystał z jego majątku.

W doktrynie podkreśla się też, że zwrot wykonywanie pracy jest czymś innym niż jej świadczenie. Uzasadnia to cel i funkcja przypisana omawianej regulacji. Określenie to pozostaje synonimem „w interesie pracodawcy”. W rezultacie punkt ciężkości został przesunięty na korzystanie z efektu pracy. Nie ma znaczenia, czy w trakcie procesu pracy ubezpieczony pozostawał pod kierownictwem pracodawcy, czy korzystał z jego majątku, jak też czy pozostawał względem swojego pracodawcy w jakiejkolwiek relacji. Ważne jest jedynie, czy beneficjentem jego pracy był pracodawca. Nadanie takiego znaczenia terminowi „na rzecz pracodawcy” jest uzasadnione, jeśli zważyć na aspekt podmiotowy, który jest decydujący przy wykładni art. 8 ust. 2a ustawy systemowej (P. Prusinowski: Obowiązek zapłaty składek a definicja pracownika w prawie ubezpieczeń społecznych, M.Pr. 2011, nr 6. s. 291 - 294).

Mając na względzie powyższe rozważania Sąd Apelacyjny uznał, wbrew zarzutom apelacyjnym, że w niniejszej sprawie zachodzi sytuacja wskazana w art. 8 ust. 2a ustawy systemowej.

Skarżące spółki w 2018 r. nawiązały współpracę. Biuro obu spółek mieści się w pomieszczeniu wynajmowanym przez (...) od (...), które (...) użycza spółce (...). Spółki podpisały kilka kolejnych ramowych umów o świadczenie usług, na podstawie których spółka (...) zobowiązała się do realizacji na rzecz (...) sp. z o.o. prac montersko-spawalniczych oraz kowalskich na podstawie zleceń wystawionych przez zamawiającego. (...) sp. z o.o. zobowiązała się do zapewnienia spółce (...) dokumentacji technicznej, materiałów, technicznego przygotowania stanowisk pracy (maszyny, urządzenia, sprzęt), przeprowadzenia wszelkich szkoleń BHP i ppoż, wymaganych badań lekarskich, pomieszczeń produkcyjnych i socjalnych dla pracowników, nośników energii: gazów technicznych i energii elektrycznej. Natomiast spółka (...) zobowiązała się do realizacji postanowień umowy zgodnie z dokumentacją techniczną wymaganiami i standardami jakościowymi w ustalonym terminie, zatrudniania pracowników, zapobiegania powstawaniu ewentualnych szkód, sprawowania nadzoru nad wykonanymi usługami oraz utrzymywania porządku na stanowiskach pracy oraz przestrzegania przepisów BHP. (...) była głównym i stałym kontrahentem spółki (...). Rozliczenie między spółkami wykonanych prac następowało na podstawie faktur VAT wystawionych przez spółkę (...) za wykonanie określonych prac na konkretnej jednostce zgodnie z zamówieniem.

Odnosząc się do akcentowanej w apelacji spółki odrębności spółek, a także braku przepływów finansowych między nimi, podkreślić należy, że Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z dnia 26 sierpnia 2021 r. w sprawie III UZP 6/21 (OSNP 2022/1/7) wskazał, że w stanach faktycznych, w których między pracodawcą a osobą trzecią działającą w charakterze zleceniodawcy dla pracowników tego pracodawcy istniały powiązania kapitałowo-organizacyjne (tak np. wyrok Sądu Najwyższego z 18 marca 2014 roku, II UK 449/13, LEX nr 1451362) problem rozliczeń finansowych między pracodawcą a osobą trzecią nie ma żadnego znaczenia dla wykładni i zastosowania art. 8 ust. 2a ustawy systemowej, gdyż działania pracodawców w tych sprawach w sposób oczywisty były sprzeczne z celami, dla realizacji których wprowadzono do systemu prawnego omawiane unormowanie. Należy wskazać, że rozdzielając pomiędzy dwie spółki zadania, które de facto stanowiły jedno przedsięwzięcie gospodarcze, ich wspólnicy powinni mieć na uwadze, że podział ten nie będzie miał znaczenia na gruncie prawa ubezpieczeń społecznych – w świetle treści art. 8 ust. 2a ustawy systemowej. Nie można bowiem pomijać okoliczności, że wskazany model funkcjonowania dwóch podmiotów pozwalał na ograniczenie takich kosztów, jak np. należne pracownikom dodatki za pracę w godzinach nadliczbowych czy składka na ubezpieczenie społeczne należna z tytułu wynagrodzenia za pracę ponadnormatywną.

Oceny sytuacji nie zmienia okoliczność, że zakres obowiązków ubezpieczonego w ramach umów zleceń nie pokrywał się z ich zakresem obowiązków wynikających z umowy o pracę. Prace wykonywane przez ubezpieczonego na podstawie umów zlecenia różniły się od tego co robi w ramach pracy etatowej, ale były do nich zbliżone, zawsze mieściły się w zakresie prac określonych obowiązującą umową o świadczenie usług zawartą między spółką (...) a spółką (...), a więc stanowiły ich dalszą część.

Jak wynika z ustaleń kontroli, ubezpieczeni w trakcie pracy na rzecz spółki (...) używali tej samej odzieży ochronnej, co w trakcie etatowej pracy, jedynie płatnik wydał im kamizelki z logo spółki (...), co miało umożliwić ich identyfikację przez armatora, oraz korzystali ze wspólnej szatni. Niezależnie jednak od powyższego, należy podkreślić, że przepis art. 8 ust. 2a ustawy systemowej znajduje zastosowanie w razie przysporzenia materialnej (niematerialnej) korzyści pracodawcy i to bez względu na to, czy pracownik wykonuje w ramach umowy cywilnoprawnej i umowy o pracę na rzecz swojego pracodawcy pracę tego samego rodzaju, czy też inną (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 21 kwietnia 2015 r., III AUa 640/14, LEX nr 177137 oraz wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 25 lutego 2015 r., III AUa 1568/14, LEX nr 1668573). Analizowany przepis nie wymaga, aby pracownik wykonywał w ramach umowy zlecenia takie same czy nawet podobne czynności, jak w ramach stosunku pracy. Mogą być to nawet czynności o zupełnie odmiennym charakterze. Istotne jest, że korzyści z tej pracy uzyskuje pracodawca. Przysparzanie korzyści pracodawcy należy przy tym rozumieć nie tylko jako rzeczywisty zysk już w momencie świadczenia pracy przez pracownika, lecz oceniać przez pryzmat potencjalnych zysków (spodziewanych, wysoce prawdopodobnych), jakie w niedalekiej przyszłości przyniesie praca danej osoby, nawet wówczas, gdy jest to praca zespołowa, w której wyodrębnienie pojedynczego rezultatu pracy nie składa się na gotowy produkt, moduł, system.

Jak trafnie stwierdził Sąd I instancji, współpraca spółki (...)i (...)sp. z o.o. – członka holdingu (...) SA została nawiązana w związku z tym, że zamówienia od (...) przekraczały możliwości (...), która w celu wywiązania się z zawartych umów ze spółką dominującą zmuszona była korzystać z usług podwykonawczych. Spółka (...) w czasie, w którym nawiązała współpracę z (...), rozwiązała stosunki pracy z wcześniej zatrudnionymi pracownikami, natomiast zostali oni zatrudnieni na podstawie umów o pracę w (...). Od tego czasu 98 % zatrudnionych w spółce (...) stanowią pracownicy (...) zatrudnieni w spółce (...) na podstawie umów zlecenia. Głównym i stałym kontrahentem spółki (...) jest (...), z którego przychody osiągane przez spółkę (...) były najwyższe. Czynności zlecone przez spółkę (...) pracownikom (...) dotyczyły głównie prac na jednostkach należących do kontrahentów (...), co uzasadnia przyjęcie, że zleceniobiorcy spółki (...) realizowali prace przewidziane w umowach zawartych przez spółkę (...) z (...), a więc wykonywali prace na rzecz swojego macierzystego pracodawcy. Zasadnie również Sąd I instancji zauważył, że pracownicy (...) nie pracowali w ramach nadgodzin, a jedyną możliwość „dorobienia”, było zawarcie umowy zlecenia ze spółką (...).

Sąd Okręgowy prawidłowo także uznał, że pracownicy (...) w ramach umów zlecenia zawartych ze spółką (...) wykonywali różnego rodzaju prace przy budowie i remoncie jednostek pływających, na których budowę lub remont kontakty otrzymała (...) sp. z o.o. i które to prace zleciła podwykonawcy (...) sp. z o.o. (...) sp. z o.o. jest głównym i stałym kontrahentem spółki (...). Zgromadzone w aktach kontroli faktury VAT dokumentujące współpracę obu spółek, jak również zeznania S. S. wskazują na to, przy budowie lub remoncie jakich jednostek prace były podzlecane przez (...) do (...). Jedocześnie przedmiot umów zleceń zawieranych przez pracowników (...) sp. z o.o. z (...)wskazuje, że do prac przy tych jednostkach angażowani byli na podstawie umów zleceń zawartych z (...) pracownicy (...), a wśród nich był R. Ż.. (...), płacąc podwykonawcy (...)za wykonane prace, przekazywała mu środki, z których (...)mógł sfinansować wynagrodzenia wypłacane zleceniobiorcom takim jak R. Ż.. Praca wykonywana przez ubezpieczonego na podstawie umowy zlecenia, była de facto pracą, której finalny efekt uzyskiwał pracodawca, poprzez odbiór prac przy budowie i remoncie jednostek przekazanych do wykonania (...)jako podwykonawcy. Powyższe wskazuje, że doszło do powstania trójkąta umów w rozumieniu, jakie przedstawił Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 2 września 2009 r. (II UZP 6/09).

Korzyścią (...), której pracownicy wykonywali pracę w oparciu o umowę cywilnoprawną na rzecz spółki (...), było to, że generowali oni niższe koszty zatrudnienia dzięki ominięciu norm dotyczących czasu pracy, wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych, a także obowiązkach składkowych związanych z pracą, która bezpodstawnie wykonywana była na podstawie umów zlecenia. Nie może być aprobaty dla sytuacji, gdy tworzony jest system zatrudniania, w ramach którego dąży się do unikania czy to wypłacania wyższych wynagrodzeń (nadgodziny), czy to opłacania składek na ubezpieczenie społeczne od pełnych kwot wypłaconych pracownikom wynagrodzeń. Taka właśnie sytuacja miała miejsce w rozpoznawanej sprawie. Chociaż skarżące spółki z formalnego punktu widzenia stanowiły odrębne podmioty gospodarcze, to w praktyce funkcjonowały jak jedna organizacja. W ocenie Sądu Apelacyjnego, opisany powyżej mechanizm współpracy wypełnia dyspozycję art. 8 ust. 2a ustawy systemowej. Stwierdzić należy, że sposób organizacji działalności w ramach dwóch współpracujących ze sobą spółek, jaki przyjęły odwołujące, nie jest sprzeczny z prawem. Niemniej jednak, podejmując decyzję o rozdzieleniu pomiędzy dwie spółki zadań, które de facto stanowiły jedno przedsięwzięcie gospodarcze, ich wspólnicy powinni mieć na uwadze, że podział ten nie będzie miał znaczenia na gruncie prawa ubezpieczeń społecznych – w świetle treści art. 8 ust. 2a ustawy systemowej. Nie można pomijać okoliczności, że taki model funkcjonowania dwóch podmiotów pozwalał na ograniczenie takich kosztów, jak np. należne pracownikom dodatki za pracę w godzinach nadliczbowych czy składka na ubezpieczenie społeczne należna z tytułu wynagrodzenia za pracę ponadnormatywną. Przychylić się należy do poglądu wyrażonego w uzasadnienia orzeczenia Sądu Najwyższego w sprawie II UZP 6/09, zgodnie z którym „(…) art. 8 ust. 2a dotyczy z reguły takiej pracy wykonywanej na podstawie umowy cywilnoprawnej na rzecz pracodawcy, która mogłaby być świadczona przez jej wykonawcę w ramach stosunku pracy z tym pracodawcą, z tym że musiałby on wówczas przestrzegać przepisów o godzinach nadliczbowych, powierzeniu pracownikowi do wykonywania pracy innej, niż umówiona (art. 42 § 4 k.p.) i innych ograniczeń i obciążeń wynikających z przepisów prawa pracy”.

Odnosząc się do argumentów wskazanych przez apelującą spółkę, nie można zgodzić się z jej twierdzeniami jakoby organ rentowy już w momencie rozpoczęcia kontroli miał z góry przyjętą tezę opartą o treść art. 8 ust. 2a ustawy systemowej. Organ rentowy bowiem przed wydaniem zaskarżonych decyzji przeprowadził wnikliwe postępowanie, zgromadził dokumentację i przesłuchał świadków.

Ponadto skoro w świetle orzecznictwa nie ma obowiązku tożsamości wykonywanych czynności na podstawie umowy o pracę i umów cywilnoprawnych dla zastosowania art. 8 ust. 2a ustawy systemowej, to twierdzenia skarżącej, że pozwany nie ma dostatecznej wiedzy w zakresie organizacji pracy w branży stoczniowej i miało to wpływ na ustalenie tożsamości czynności, jest bez znaczenia. Ponadto, właśnie z mechanizmu działania pracodawcy i zleceniodawcy wynika, że stosowali oni praktyki ograniczającej koszty utrzymania pracownika.

Ponadto nie zachodziła potrzeba dopuszczenia dowodu z opinii biegłego sądowego celem ustalenia matematycznego wyliczenia, kto czerpał korzyści z czynności wykonywanych przez ubezpieczonego. Przepływy finansowe obrazują faktury. Świadek S. S. zeznał, że podmioty podpisały umowy ramowe, ale każda z prac była doprecyzowana w osobnych zleceniach na piśmie, potem wystawiono protokół, a w ślad za nim spółka (...) wystawiała faktury. (...), płacąc podwykonawcy spółce (...) za wykonane prace, przekazywała mu środki, z których (...)mógł sfinansować wynagrodzenia wypłacane zleceniobiorcom takim jak R. Ż..

Mając na uwadze powyższe, w ocenie Sądu Apelacyjnego, należało podzielić ocenę Sądu Okręgowego, że uzyskane przez zleceniobiorcę wynagrodzenie winno być wliczone do podstawy wymiaru składek przez pracodawcę, co potwierdza, że nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego zarzucanych w apelacji.

Z omówionych względów, uznając, że zaskarżony wyrok nie narusza norm prawa procesowego ani materialnego, Sąd Apelacyjny, działając na podstawie art. 385 k.p.c., oddalił apelację skarżącej spółki, jak w punkcie pierwszym wyroku.

O kosztach procesu w postępowaniu apelacyjnym Sąd Apelacyjny orzekł w punkcie drugim wyroku, na podstawie na podstawie art. 98 § 1, 1 ¹ i 3, art. 108 § 1 zd. 1 k.p.c. w zw. z § 2 pkt 5 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1935).

SSA Iwona Krzeczowska-Lasoń