Wyrok z 19 maja 2016, sygn. II Ca 1406/15

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 19 maja 2016 roku

Sąd Okręgowy w Szczecinie II Wydział Cywilny Odwoławczy

w składzie:

Przewodniczący:	SSO Sławomir Krajewski (spr.)
Sędziowie:	SO Tomasz Szaj SO Tomasz Sobieraj
Protokolant:	stażysta Anna Grądzik

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 maja 2016 roku w S.

sprawy z powództwa Syndyka Masy Upadłości Centrum (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w upadłości likwidacyjnej w S.

przeciwko H. J. (1)

o zapłatę

na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Rejonowego w Stargardzie Szczecińskim z dnia 16 czerwca 2015 roku, sygn. akt I C 2304/14

oraz zażalenia pozwanego na postanowienie o kosztach procesu zawarte w punkcie II. wyroku Sądu Rejonowego w Stargardzie Szczecińskim z dnia 16 czerwca 2015 roku, sygn. akt I C 2304/14

1.  Zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że:

a.  w punkcie I. zasądza od pozwanego H. J. (1) na rzecz powoda Syndyka Masy Upadłości Centrum (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w upadłości likwidacyjnej w S. kwotę 30.370,70 zł (trzydzieści tysięcy trzysta siedemdziesiąt złotych i siedemdziesiąt groszy) z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia 1 lutego 2014 roku i oddala powództwo w pozostałym zakresie;

b.  w punkcie II. zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę (...) (dwa tysiące czterysta siedemnaście) złotych, tytułem zwrotu kosztów procesu;

2.  oddala apelację w pozostałej części;

3.  oddala zażalenie;

4.  zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 1200 (tysiąc dwieście) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego;

5.  nakazuje pobrać od pozwanego H. J. (1) na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w S. kwotę (...) (trzy tysiące trzydzieści sześć) złotych, tytułem nieuiszczonych kosztów sądowych.

SSO Tomasz Szaj SSO Sławomir Krajewski SSO Tomasz Sobieraj

Sygn. akt II Ca 1406/15

II Cz 1878/15

UZASADNIENIE

Pozwem z dnia 15 października 2014 Roku, skierowanym przeciwko H. J. (1), powód Syndyk Masy Upadłości Centrum (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w upadłości likwidacyjnej w S. wniósł o zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kwoty 30.770,71 zł, wraz z odsetkami ustawowymi od dnia 25 stycznia 2014 roku do dnia zapłaty oraz o zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na pozew w piśmie z dnia 31 grudnia 2014 roku pozwany wniósł o oddalenie powództwa i o zasądzenie na jego rzecz kosztów procesu według norm przepisanych.

Wyrokiem z dnia 16 czerwca 2015 roku Sąd Rejonowy w Stargardzie Szczecińskim, sygn. akt I C 2304/14: oddalił powództwo (I.) oraz odstąpił od obciążania powoda kosztami procesu (II.).

Sąd Rejonowy oparł powyższe rozstrzygnięcia na ustalonym w sposób następujący stanie faktycznym:

W dniu 18 lipca 2011 roku H. J. (1) zawarł z Centrum (...) spółką z ograniczoną odpowiedzialnością w S. umowę inwestycyjną nr Im/01c/17/11. W myśl § 1 umowy Klient postawi do dyspozycji Centrum (...) spółką z ograniczoną odpowiedzialnością w S. środki pieniężne w wysokości 5000 zł na okres 12 miesięcy ze stałą stopą zwrotu 15% w skali miesiąca. W myśl § 2 umowy Klient w celu realizacji umowy środki pieniężne winien wpłacić na rachunek Centrum (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w S. w ciągu 2 dni od dnia zawarcia umowy. W myśl § 3 umowa obowiązuje od dnia zaksięgowania środków pieniężnych na rachunku bankowym Centrum (...) spółką z ograniczoną odpowiedzialnością w S.. W myśl § 4 umowy kapitalizacja środków pieniężnych klienta odbywa się 1 raz w miesiącu zgodnie z oprocentowaniem zwartym w § 1 umowy. W myśl § 5 umowy zwrot pomnożonych środków pieniężnych nastąpi co miesiąc do końca trwania umowy, ostatnim miesiącu nastąpi zwrot kapitału. W myśl § 6 umowy kwota stałej stopy zwrotu środków pieniężnych dla klienta za czas jednego miesiąca trwania umowy wynosi 750 zł (brutto). W myśl § 7 umowy od kwoty zysku kapitałowego Centrum (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w S. potrąci podatek od zysków kapitałowych w wysokości obowiązującej w dniu wypłaty, który przekaże do właściwego Urzędu Skarbowego. W myśl § 8 umowy kwotę netto w wysokości 607,50 zł Centrum (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w S. przekaże na rachunek bankowy Klienta prowadzony w Bank (...) S.A. W myśl § 9 umowy w przepadku odstąpienia od umowy przez Klienta przed umownym terminem klientowi zostaną potrącone koszty w zależności od czasu realizacji umowy. W pierwszym roku zostanie potrącone 60 % włożonego wkładu + zysk w pierwszym roku. Wypowiedzenie umowy przez Klienta w formie pisemnej nastąpi z 14 dniowym terminem wypłaty środków. W myśl § 10 umowy Centrum (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w S. zobowiązało się realizować inwestycje na terenie kraju oraz oświadczyło, że powierzonych środków pieniężnych nie będzie lokowało na Giełdzie Papierów Wartościowych oraz w Funduszach Inwestycyjnych. W myśl § 11 umowy Centrum (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w S. gwarantuje zwrot kapitału wraz ze stopa zwrotu określonej w umowie w § 1. Wysokość gwarancji obejmuje 100% powierzonych środków pieniężnych wraz ze stopą zwrotu.

Umowa została przez strony wykonana w całości, tj. H. J. (1) uzyskał zwrot kapitału oraz odsetek zgodnie z umową, tj. odsetek liczonych od kwoty netto.

W dniu 10 sierpnia 2011 roku H. J. (1) zawarł z Centrum (...) spółką z ograniczoną odpowiedzialnością w S. kolejną umowę inwestycyjną nr Im/01c/32/08/11. W myśl § 1 umowy Klient postawi do dyspozycji Centrum (...) spółką z ograniczoną odpowiedzialnością w S. środki pieniężne w wysokości 20.000 zł na okres 12 miesięcy ze stałą stopą zwrotu 15 % w skali miesiąca. W myśl § 2 umowy Klient w celu realizacji umowy środki pieniężne winien wpłacić na rachunek Centrum (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w S. w ciągu 2 dni od dnia zawarcia umowy. W myśl § 3 umowa obowiązuje od dnia zaksięgowania środków pieniężnych na rachunku bankowym Centrum (...) spółką z ograniczoną odpowiedzialnością w S.. W myśl § 4 umowy kapitalizacja środków pieniężnych klienta odbywa się 1 raz w miesiącu zgodnie z oprocentowaniem zwartym w § 1 umowy. W myśl § 5 umowy zwrot pomnożonych środków pieniężnych nastąpi co miesiąc do końca trwania umowy, ostatnim miesiącu nastąpi zwrot kapitału. W myśl § 6 umowy kwota stałej stopy zwrotu środków pieniężnych dla klienta za czas jednego miesiąca trwania umowy wynosi 3000 zł. W myśl § 7 umowy od kwoty zysku kapitałowego Centrum (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w S. potrąci podatek od zysków kapitałowych w wysokości obowiązującej w dniu wypłaty, który przekaże do właściwego Urzędu Skarbowego. W myśl § 8 umowy kwotę netto w wysokości 2430 zł Centrum (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w S. przekaże na rachunek bankowy Klienta prowadzony w Bank (...) S.A. W myśl § 9 umowy w przepadku odstąpienia od umowy przez Klienta przed umownym terminem klientowi zostaną potrącone koszty w zależności od czasu realizacji umowy. W pierwszym roku zostanie potrącone 60 % włożonego wkładu + zysk w pierwszym roku. Wypowiedzenie umowy przez Klienta w formie pisemnej nastąpi z 14 dniowym terminem wypłaty środków. W myśl § 10 umowy Centrum (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w S. zobowiązało się realizować inwestycje na terenie kraju oraz oświadczyło, że powierzonych środków pieniężnych nie będzie lokowało na Giełdzie Papierów Wartościowych oraz w Funduszach Inwestycyjnych. W myśl § 11 umowy Centrum (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w S. gwarantuje zwrot kapitału wraz ze stopa zwrotu określonej w umowie w § 1. Wysokość gwarancji obejmuje 100% powierzonych środków pieniężnych wraz ze stopą zwrotu.

Pozwany wywiązał się z warunków umowy wpłacając na rzecz upadłej spółki kwotę 20.000 zł. Upadła spółka wypłaciła powodowi odsetki, nie wypłaciła natomiast kwoty kapitału.

W dniu 6 września 2011 roku do Prokuratury Rejonowej w Stargardzie Szczecińskim złożono zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa z art. 171 ust. 1 w zw. z art. 171 ust. 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe, polegającego na gromadzeniu środków pieniężnych innych osób fizycznych, prawnych lub jednostek organizacyjnych niemających osobowości prawnej, w celu udzielania kredytów, pożyczek pieniężnych lub obciążania ryzykiem tych środków innych osób przez nieustaloną osobę działającą za pośrednictwem stron internetowych ww.centrumio.pl pod firmą Centrum (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w S.,

W dniu 30 listopada 2011 r. H. J. (1) zawarł z Centrum (...) spółką z ograniczoną odpowiedzialnością w S. kolejną umowę inwestycyjną (...) nr lm/01c/16/11/11. W myśl § 1 umowy Klient postawi do dyspozycji Centrum (...) spółką z ograniczoną odpowiedzialnością w S. środki pieniężne w wysokości 10.000 zł na okres jednego roku ze stałą stopą zwrotu 15% w skali miesiąca. W myśl § 2 umowy Klient w celu realizacji umowy środki pieniężne winien wpłacić na rachunek Centrum (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w S. w ciągu 2 dni od dnia zawarcia umowy. W myśl § 3 umowa obowiązuje od dnia zaksięgowania środków pieniężnych na rachunku bankowym Centrum (...) spółką z ograniczoną odpowiedzialnością w S.. W myśl § 4 umowy kwota stałej stopy zwrotu środków pieniężnych dla klienta za czas jednego miesiąca trwania umowy wynosi 1500 zł (brutto). W myśl § 5 umowy zwrot pomnożonych środków pieniężnych wraz z kapitałem nastąpi w ostatnim miesiącu trwania umowy. W myśl § 6 umowy od kwoty zysku kapitałowego Centrum (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w S. potrąci podatek od zysków kapitałowych w wysokości obowiązującej w dniu wypłaty, który przekaże do właściwego Urzędu Skarbowego. W myśl § 7 umowy kwotę netto w wysokości 24.580 zł Centrum (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w S. przekaże na rachunek bankowy Klienta prowadzony w Bank (...) S.A. W myśl § 8 umowy w przypadku odstąpienia od umowy przez Klienta przed umownym terminem klientowi zostaną potrącone koszty w zależności od czasu realizacji umowy. W pierwszym roku zostanie potrącone 60 % włożonego wkładu + zysk w pierwszym roku. Wypowiedzenie umowy przez Klienta w formie pisemnej nastąpi z 14 dniowym terminem wypłaty środków. W myśl § 9 umowy Centrum (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w S. zobowiązało się realizować inwestycje na terenie kraju oraz oświadczyło, że powierzonych środków pieniężnych nie będzie lokowało na Giełdzie Papierów Wartościowych oraz w Funduszach Inwestycyjnych. W myśl § 10 umowy Centrum (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w S. gwarantuje zwrot kapitału wraz ze stopa zwrotu określonej w umowie w § 1. Wysokość gwarancji obejmuje 100 % powierzonych środków pieniężnych wraz ze stopą zwrotu.

Pozwany wywiązał się z warunków ww. umowy dokonał przelewu w dniu 20 listopada 2011 roku, na rzecz ww. spółki kwoty 10.000 zł. Upadła spółka nie wypłaciła pozwanemu H. J. (2) ani kapitału, ani odsetek, co miało nastąpić w dniu 20 listopada 2011 roku.

W dniu 28 lutego 2012 roku H. J. (1) zawarł z Centrum (...) spółką z ograniczoną odpowiedzialnością w S. kolejną umowę inwestycyjną (...) nr lm/01c/09/02/12. W myśl § 1 umowy Klient postawi do dyspozycji Centrum (...) spółką z ograniczoną odpowiedzialnością w S. środki pieniężne w wysokości 20.000 zł na okres 6 miesięcy ze stałą stopą zwrotu 20 % w skali miesiąca. W myśl § 2 umowy Klient w celu realizacji umowy środki pieniężne winien wpłacić na rachunek Centrum (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w S. w ciągu 2 dni od dnia zawarcia umowy. W myśl § 3 umowa obowiązuje od dnia zaksięgowania środków pieniężnych na rachunku bankowym Centrum (...) spółką z ograniczoną odpowiedzialnością w S.. W myśl § 4 umowy kwota stałej stopy zwrotu środków pieniężnych dla klienta za czas jednego miesiąca trwania umowy wynosi 4.000,00 zł. W myśl § 5 umowy zwrot pomnożonych środków pieniężnych wraz z kapitałem nastąpi w ostatnim miesiącu trwania umowy. W myśl § 6 umowy od kwoty zysku kapitałowego Centrum (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w S. potrąci podatek od zysków kapitałowych w wysokości obowiązującej w dniu wypłaty, który przekaże do właściwego Urzędu Skarbowego. W myśl § 7 umowy kwotę netto w wysokości 39.440 zł Centrum (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w S. przekaże na rachunek bankowy Klienta prowadzony w Bank (...) S.A. W myśl § 8 umowy w przypadku odstąpienia od umowy przez Klienta przed umownym terminem klientowi zostaną potrącone koszty w zależności od czasu realizacji umowy. W pierwszym roku zostanie potrącone 60 % włożonego wkładu + zysk w pierwszym roku. Wypowiedzenie umowy przez Klienta w formie pisemnej nastąpi z 14 dniowym terminem wypłaty środków. W myśl § 9 umowy Centrum (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w S. zobowiązało się realizować inwestycje na terenie kraju oraz oświadczyło, że powierzonych środków pieniężnych nie będzie lokowało na Giełdzie Papierów Wartościowych oraz w Funduszach Inwestycyjnych. W myśl § 10 umowy Centrum (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w S. gwarantuje zwrot kapitału wraz ze stopa zwrotu określonej w umowie w § 1. Wysokość gwarancji obejmuje 100 % powierzonych środków pieniężnych wraz ze stopą zwrotu.

Pozwany wywiązał się z warunków ww. umowy dokonał przelewu w dniu 26 lutego 2011 roku na rzecz ww. spółki kwoty 20.000 zł. Upadła spółka nie wypłaciła pozwanemu H. J. (2) ani kapitału, ani odsetek, co miało nastąpić w dniu 31 sierpnia 2011 roku.

W dniu 4 czerwca 2012 roku H. J. (1) zawarł z Centrum (...) spółką z ograniczoną odpowiedzialnością w S. kolejną umowę inwestycyjną (...) nr Im/01d/17/06/12. W myśl § 1 umowy Klient postawi do dyspozycji Centrum (...) spółką z ograniczoną odpowiedzialnością w S. środki pieniężne w wysokości 10.000 zł na okres 6 miesięcy ze stałą stopą zwrotu 17 % w skali miesiąca. W myśl § 2 umowy klient w celu realizacji umowy środki pieniężne winien wpłacić na rachunek Centrum (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w S. w ciągu 2 dni od dnia zawarcia umowy. W myśl § 3 umowa obowiązuje od dnia zaksięgowania środków pieniężnych na rachunku bankowym Centrum (...) spółką z ograniczoną odpowiedzialnością w S.. W myśl § 4 umowy zgromadzone środki pieniężne podlegają comiesięcznej kapitalizacji. Stopa zwrotu środków pieniężnych dla klienta za czas trwania umowy wynosi 15.651,64 zł. W myśl § 5 umowy zwrot pomnożonych środków pieniężnych wraz z kapitałem nastąpi w ostatnim miesiącu trwania umowy. W myśl § 6 umowy od kwoty zysku kapitałowego Centrum (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w S. potrąci podatek od zysków kapitałowych w wysokości obowiązującej w dniu wypłaty, który przekaże do właściwego Urzędu Skarbowego. W myśl § 7 umowy kwotę netto w wysokości 22.677,83 zł Centrum (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w S. przekaże na rachunek bankowy Klienta prowadzony w Bank (...) S.A. W myśl § 8 umowy w przypadku odstąpienia od umowy przez klienta przed umownym terminem klientowi zostaną potrącone koszty w zależności od czasu realizacji umowy. W pierwszym roku zostanie potrącone 60 % włożonego wkładu + zysk w pierwszym roku. Wypowiedzenie umowy przez klienta w formie pisemnej nastąpi z 14 dniowym terminem wypłaty środków. W myśl § 9 umowy Centrum (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w S. zobowiązało się realizować inwestycje na terenie kraju oraz oświadczyło, że powierzonych środków pieniężnych nie będzie lokowało na Giełdzie Papierów Wartościowych oraz w Funduszach Inwestycyjnych. W myśl § 10 umowy Centrum (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w S. gwarantuje zwrot kapitału wraz ze stopa zwrotu określonej w umowie w § 1. Wysokość gwarancji obejmuje 100 % powierzonych środków pieniężnych wraz ze stopą zwrotu.

Pozwany wywiązał się z warunków ww. umowy dokonał przelewu w dniu 24 czerwca 2012 roku na rzecz ww. spółki kwoty 10.000 zł. Upadła spółka nie wypłaciła pozwanemu H. J. (2) ani kapitału, ani odsetek, co miało nastąpić w dniu 4 grudnia 2012 roku.

Zawierając umowy i otrzymując wypłaty H. J. (1) nie wiedział, iż świadczenie jest częściowo nienależne.

Wniosek o ogłoszenie upadłości Centrum (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w S. obejmującą likwidację majątku dłużnika został złożony w dniu 27 grudnia 2012 roku.

Postanowieniem z dnia 3 lipca 2013 r. Sąd Rejonowy Szczecin - Centrum w Szczecinie ogłosił upadłość dłużnika Centrum (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w S. obejmującą likwidację majątku dłużnika. Wyznaczył syndyka masy upadłości w osobie P. W. (sygn. akt XII GU 2/13).

Pismem z dnia 12 listopada 2013 roku pozwany H. J. (1) zgłosił wierzytelności w postępowaniu upadłościowym. Pozwany określił kwotę wierzytelności na 112.125,90 zł. Wskazał, że na ww. kwotę składają się:

1.  kwota 22.315,07 zł, w tym:

- 20.000 zł - należność główną

- 2315,07 zł - odsetki ustawowe od 11.08.2012 r. do 2.07.2013 r. od kwoty 20.000 zł, wynikające z umowy z dnia 10 sierpnia 2011 r.

2.  kwota 30.177,23 zł, w tym:

- kwota 10.000 zł - należność główna,

- kwota 10.602,74 zł - odsetki umowne /15% m-c/ od dnia 01.12.2011 r. do dnia 2.07.2012 r.

- kwota 7446,58 zł - odsetki umowne /15% m-c/ od dnia 3.07.2012 r. do dnia 30.11.2012 r.

- kwota 2127,91 zł - odsetki ustawowe od dnia 01.12.2012 r. do dnia 02.07.2013 r. od kwoty 28.049,32 zł

3.  kwota 37.899,93 zł w tym:

- 20.000 zł - należność główna,

- 16.306,85 zł - odsetki umowne /20% m-c/ od dnia 1.03.2012 r. do dnia 2.07.2012 r.

- 7890,41 zł - odsetki umowne /20% m-c/ od dnia 3.07.2012 r. do dnia 31.08.2012 r.

- 3702,67 zł - odsetki ustawowe od dnia 1.09.2012 r. do dnia 2.07.2013 r. od kwoty 34.197,26 zł

4. kwota 21.733,67 zł, w tym:

- 10.000 zł - należność główna,

- 1564,93 zł -odsetki umowne /17% m-c/ od dnia 5.06.2012 r. do dnia 2.07.2012 r.

- 8663,01 zł - odsetki umowne /17% m-c/ od dnia 3.07.2012 r. do dnia 4.12.2012 r.

- (...).73 zł -odsetki ustawowe od dnia 5.12.2012 r. do dnia 2.07.2013 r. od kwoty 10.168,74 zł

Pismem z dnia 7 stycznia 2014 r. Syndyk Masy Upadłości Centrum (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w S. wezwał pozwanego H. J. (2) do zapłaty kwoty 60.156,00 zł - w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania.

W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Rejonowy uznał, iż powództwo okazało się niezasadne z uwagi na podniesiony przez pozwanego zarzut potrącenia, który okazał się skuteczny.

Na wstępie rozważań Sąd Rejonowy wskazał, że podstawy prawne wskazane przez powoda w pozwie wzajemnie się wykluczają

Analizując przesłanki z art. 127 ust. 1 Prawa upadłościowego i naprawczego (Dz.U.2015.233 j.t. ze zm.), Sąd Rejonowy uznał je za spełnione na gruncie przedmiotowej sprawy. Umowa z dnia 31 grudnia 2011 roku była zawarta bowiem w ciągu roku przed dniem złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, który został złożony w dniu 27 grudnia 2012 roku. W zastrzeżonej umowie upadły rozporządził majątkiem odpłatnie (albowiem miał możliwość dysponowania kapitałem wpłaconym przez pozwanego), ale wartość świadczenia upadłego przewyższa w rażącym stopniu wartość świadczenia otrzymanego przez upadłego lub zastrzeżonego dla upadłego lub dla osoby trzeciej. Upadły bowiem dysponował majątkiem pozwanego przez okres 6 miesięcy i z tego powodu zobowiązał się zwrócić pozwanemu odsetki w kwocie 20 % w skali miesiąca.

Niemniej w ocenie Sądu to nie przepisy art. 127 ust. 1 Prawo upadłościowe i naprawcze stanowią podstawę rozstrzygnięcia w sprawie. W ocenie Sądu bowiem powołanie się na powyższe przepisy miałoby znaczenie wówczas gdyby czynność prawna, tj. umowa z dnia 31 grudnia 2011 roku była ważna. Tymczasem umowa jest częściowo bezwzględnie nieważna.

W tym znaczeniu sprzeczne z powołaniem się na powyższe przepisy Prawa upadłościowego i naprawczego jest, więc stanowisko strony powodowej, w której powołała się ona na treść art. 359 § 2(2) k.c., w zw. z art. 58 § 1 k.c., a w konsekwencji podniosła, że świadczenie wypłacone pozwanemu przez upadłego w zakresie przewyższającym wysokość odsetek maksymalnych jest świadczeniem nienależnym. Strona powodowa podniosła, więc dalej idący zarzut.

W ocenie Sądu zasadnym jest powyższe twierdzenie strony powodowej. Wobec czego stwierdzono, że do masy upadłości na podstawie art. 61 -62 Prawo upadłościowe i naprawcze weszła wierzytelność wobec pozwanego z tytułu nienależnego świadczenia.

Sąd Rejonowy podniósł, iż ocena tego czy świadczenie jest nienależne, uzależniona jest od charakteru umowy z dnia 31 grudnia 2011 roku. W ocenie Sądu wbrew nazwie tej umowy „umowa inwestycyjna”, umowa z dnia 31 grudnia 2011 roku nie miała charakteru inwestycyjnego. Z treści umowy wynika, że pozwany nie był obciążany jakimkolwiek ryzykiem utraty środków finansowych wpłaconych na rzecz Centrum (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w S., która uzasadniałoby przyznanie pozwanego wysokiej stopy wzrostu na poziomie 20 % w skali miesiąca. Wręcz przeciwnie z § 10 umowy wynika, że ww. spółka gwarantuje zwrot kapitału wraz ze stopą wzrostu, przy czym ta gwarancja obejmuje 100 % kapitału powierzonego oraz stopę wzrostu. Powyższe doprowadziło Sąd Rejonowy do wniosku, że umowa z dnia 31 grudnia 2011 roku miała charakter oprocentowanej pożyczki, przy czym dłużnikiem w następstwie tej umowy było Centrum (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w S., a wierzycielem był H. J. (1).

Dalej Sąd I instancji wskazał, iż skutkiem zastrzeżenia dla odsetek wynikających z czynności prawnej wyższej wysokości niż odsetki maksymalne nie jest nieważność czynności w całości, lecz - jak stanowi art. 359 § 2 k.c. - należą się wówczas odsetki maksymalne. Jednocześnie ustawodawca nadał przepisom o odsetkach maksymalnych charakter wymuszający ich zastosowanie, wskazując w art. 359 § 2 ³ , że postanowienia umowne nie mogą wyłączać ani ograniczać przepisów o odsetkach maksymalnych, także w razie dokonania wyboru prawa obcego, gdyż w takim przypadku stosuje się przepis ustawy. Dodano, że konstrukcja wyżej wskazanych umów przemawia za tezą, że w następstwie tej umowy to H. J. (1) jest wierzycielem, a Centrum (...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w S. staje w pozycji dłużnika, który otrzymał kapitał i który zobowiązał się do zwrotu kapitału wraz z odsetkami. Umowy te są umowami, w której Centrum (...) Oddłużeniowe” spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w S. złożyło oświadczenie, że jest dłużnikiem H. J. (1), co do określonej w tych umowach kwot.

W konsekwencji Sąd Rejonowy stwierdził, że świadczenie w zakresie „zysku” z wyżej wskazanych umów miały charakter świadczeń nienależnego w części przewyższającej kwotę odsetek maksymalnych. W tym zakresie bowiem świadczenie było nieważne na podstawie art. 58 § 1 k.c. Ustawodawca bowiem wprowadził w art. 359 § 2(2) k.p.c. inny skutek w rozumieniu art. 58 § 1 k.c. jedynie co do wysokości odsetek maksymalnych.

Sąd uznał, iż powód wykazał więc, że świadczenie na rzecz pozwanego miało charakter świadczenia nienależnego. Nie budziło również wątpliwości Sądu wzbogacenie po stronie pozwanego i zubożenie po stronie upadłego, jak również związek pomiędzy wzbogaceniem, a zubożeniem wynikający ze spełnienia świadczenia nienależnego (art. 405 k.c. w zw. z art. 410 § 1 k.c.). Pozwany bowiem przyznał w toku przesłuchania, że uzyskał zwrot części wpłaconej kwoty oraz zwrot części odsetek zgodnie z umową.

Sąd Rejonowy stanął na stanowisku, iż skutecznym natomiast okazał się zarzut potrącenia złożony przez pozwanego.

Wskazał, że co prawda samo roszczenie było nienależne od początku, niemniej jednak strona powodowa w ocenie Sądu nie wykazała, że pozwany wiedział o istnieniu roszczenia w dniu zgłoszenia swojej wierzytelności wobec upadłej spółki. W szczególności wezwanie go do zapłaty przez syndyka nastąpiło później.

Sąd stwierdził zatem brak podstaw do uznania, że w tej sytuacji potrącenie jest niedopuszczalne, rozumieniu art. 96 Prawa upadłościowego i naprawczego. W takim wypadku słuszny jest pogląd doktryny, iż przy braku wiedzy co do dochodzonego przez syndyka roszczenie, potrącenie może być dokonane także później.

Sama kwota kapitału stanowiąca zadłużenie upadłej spółki wobec pozwanego, która nie była kwestionowana przez syndyka opiewająca na kwotę 60.000 zł (20.000 zł + 10.000 zł + 20.000 zł + 10.000 zł) przekracza kwotę roszczenia powoda, czyli 30.370,70 zł, do której, jako niższej, nastąpiło umorzenie wzajemnych wierzytelności.

Z tego względu Sąd Rejonowy powództwo oddalił w całości, ponieważ pozwany podniósł w toku postępowania skuteczny zarzut potrącenia.

Mając na uwadze powyższe Sąd Rejonowy orzekł jak w punkcie I wyroku.

O kosztach procesu Sąd Rejonowy orzekł na podstawie art. 102 k.p.c. W ocenie Sądu w sprawie zachodzą szczególne okoliczności, o których mowa w tym przepisie, które powinny skutkować odstąpieniem od obciążania powoda, który jest stroną przegraną w niniejszym procesie obowiązkiem uiszczenia kosztów sądowych. Powód wszczynając niniejszy proces nie mógł przewidywać, że strona przeciwna zgłosi skutecznie zarzut potrącenia. Roszczenie powoda co do zasady było przy tym słuszne. Syndyk ma przy tym prawny obowiązek, aby z należytą starannością dokonać likwidacji masy upadłości, w tym przez ściągnięcie wierzytelności od dłużników upadłego, zatem wytoczenie powództwa było konieczne. Jednakże nie ma możliwości prawnych dla zasądzenia zwrotu kosztów na rzecz powoda, jako strony przegrywającej. Z tych powodów Sąd Rejonowy odstąpił do obciążania strony powodowej kosztami postępowania. Z uwagi na powyższe Sąd Rejonowy orzekł, jak w punkcie II sentencji.

Apelację od powyższego wyroku wywiódł powód i zaskarżając wyrok w części, tj. w zakresie punku I., wniósł o jego zmianę i uwzględnienie powództwa poprzez zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kwoty w wysokości 30.370,70 zł wraz z odsetkami ustawowymi od dnia 25 stycznia 2014 roku do dnia zapłaty, zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów postępowania za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Ewentualnie wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy Sądowi I Instancji do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego według norm przepisanych.

Skarżący zarzucił Sądowi pierwszej instancji:

1) dokonanie błędnych, sprzecznych z zebranym materiałem dowodowym ustaleń faktycznych, w szczególności, że pozwany nie wiedział o istnieniu roszczenia upadłej spółki w postaci nienależnego świadczenia z tytułu otrzymania oprocentowania w wysokości przewyższającej poziom odsetek maksymalnych podczas, gdy postanowienia zawartych pomiędzy upadłą spółką, a pozwanym umów zastrzegające wynagrodzenie z tytułu korzystania z przekazanych przez pozwanego środków pieniężnych w wysokości ponad odsetki maksymalne dotknięte jest wadą nieważności bezwzględnej od początku, tj. od momentu zawarcia poszczególnych umów pomiędzy stronami;

2) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. w szczególności:

- przepisu art. 96 ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze, w zw. z przepisem art. 505 pkt 4 k.c., poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że złożone przez pozwanego oświadczenie o dokonaniu potrącenia przysługującej pozwanemu wierzytelności co do której pozwany dokonał zgłoszeniu w postępowaniu upadłościowym w postępowaniu z powództwa syndyka o zwrot do masy upadłości nienależnego świadczenia z tytułu otrzymania oprocentowania w wysokości przewyższającej poziom odsetek maksymalnych jest dopuszczalne i skuteczne pomimo, iż pozwany nie złożył oświadczenia o potrąceniu przy zgłoszeniu swojej wierzytelności;

- przepisu art. 359 § 2 ³ k.c. poprzez jego niezastosowanie, które w konsekwencji doprowadziło do błędnego przyjęcia, iż pozwany nie miał świadomości i wiedzy, że świadczenie otrzymywane od upadłej spółki w postaci oprocentowania przewyższa maksymalny dopuszczalny prawem poziom wynagrodzenia za możliwość dysponowania powierzonymi środkami pieniężnymi.

W odpowiedzi na apelację pozwany wniósł o jej oddalenie w całości oraz o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu za postępowanie przed sądem obu instancji, z uwzględnieniem kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Z kolei pozwany wywiódł zażalenie na postanowienie Sądu Rejonowego w przedmiocie kosztów procesu zawarte w punkcie II. ww. wyroku i zaskarżając postanowienie w całości, wniósł o jego zmianę poprzez zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego tytułem kosztów procesu przed Sądem I instancji kwoty 2417 zł oraz o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Ewentualnie wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sadowi I instancji do ponownego rozpoznania.

Skarżący zarzucił Sądowi pierwszej instancji naruszenie:

- art. 102 k.p.c. poprzez jego zastosowanie przez Sąd przy rozstrzyganiu o kosztach procesu, podczas gdy sytuacja wyjątkowa, określona w przedmiotowym przepisie jako wypadek szczególnie uzasadniony, nie zachodzi w niniejszej sprawie, tak więc Sąd winien przy rozstrzyganiu kosztów procesu zastosować ogólną regułę określoną w art. 98 k.p.c. i w konsekwencji od strony przegrywającej proces zasądzić koszty procesu w tym koszty zastępstwa procesowego w kwocie 2417 zł,

- art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 361 k.p.c. poprzez niewyjaśnienie w sposób precyzyjny, wyczerpujący i przekonywujący zastosowania zasady słuszności określonej w art. 102 k.p.c. przy rozstrzyganiu o kosztach procesu, podczas gdy jej zastosowanie jako wyjątku od zasady nie może być interpretowane rozszerzająco, zaś Sąd wykładnie taką zastosował nie wyjaśniając motywów jej zastosowania, co w konsekwencji doprowadziło do odstąpienia strony powodowej od obciążenia kosztami procesu mimo oddalenia powództwa w całości.

W odpowiedzi na zażalenie pozwanego powód wniósł o jego oddalenie w całości.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja powoda okazała się niemal w całości zasadna, natomiast zażalenie pozwanego nie zasługiwało na uwzględnienie.

Na wstępie wskazać trzeba, że Sąd pierwszej instancji w granicach wyznaczonych wnioskami stron przeprowadził pełne postępowanie dowodowe konieczne do rozstrzygnięcia sprawy, zgromadzone dowody poddał ocenie mieszczącej się w granicach dyspozycji art. 233 § 1 k.p.c. i z tak zgromadzonego i ocenionego materiału dowodowego wyprowadził prawidłowe ustalenia faktyczne, które Sąd Okręgowy w pełni akceptuje i przyjmuje za własne.

Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut apelacji, iż Sąd dokonał błędnych, sprzecznych z zebranym materiałem dowodowym ustaleń faktycznych w zakresie ustalenia, że pozwany nie wiedział o istnieniu roszczenia upadłej spółki w postaci nienależnego świadczenia z tytułu otrzymania oprocentowania w wysokości przewyższającej poziom odsetek maksymalnych.

Stosownie do dyspozycji art. 6 k.c. ciężar dowodu posiadania przez pozwanego wiedzy o istnieniu powyższego roszczenia spoczywał na powodzie, albowiem on wywodził z tego faktu skutki prawne. Strona powodowa nie naprowadziła natomiast żadnego obiektywnego dowodu pozwalającego obalić odmienne twierdzenia pozwanego. Podkreślenia wymaga, że nie można utożsamiać pozytywnej wiedzy pozwanego w tym zakresie z możnością jej powzięcia. Sama okoliczność, że pozwany mógł – przy zachowaniu należytej staranności – ustalić, że zawierane przez niego umowy z Centrum (...) Spółką z ograniczoną odpowiedzialnością w S. stanowiły w istocie umowy pożyczki, których postanowienia pozostawały w sprzeczności z przepisami kodeksu cywilnego o odsetkach maksymalnych, nie oznacza, że pozwany miał wiedzę o charakterze dokonywanych przez niego czynności prawnych i w konsekwencji – w dacie zgłaszania wierzytelności w postępowaniu upadłościowym – był świadoma istnienia roszczenia po stronie upadłej spółki o zwrot nienależnego świadczenia z tytułu części wypłaconych jej odsetek. Zauważyć trzeba, że – wbrew twierdzeniom strony powodowej – nie można przyjąć, że wiedza o wysokości stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego oraz o wysokości odsetek maksymalnych, a tym bardziej świadomość zakazu zastrzegania w czynnościach prawnych odsetek wyższych niż maksymalne, ma charakter na tyle powszechny, że można z tego faktu wyprowadzić domniemanie faktyczne, że także pozwany w chwili zawierania umów z Centrum (...) Spółką z ograniczoną odpowiedzialnością w S. taką wiedzę posiadał, a tym samym, że zdawał sobie sprawę, że pomimo otrzymania świadczeń na podstawie powyższych umów będzie zobowiązany do jej zwrotu na rzecz Syndyka Masy Upadłości Centrum (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w S..

Z tego względu – wobec braku jakiekolwiek dowodu potwierdzającego fakt, że pozwany w dacie zgłoszenia przysługujących jej wierzytelności w postępowaniu upadłościowym wiedział, że stronie powodowej przysługuje roszczenie o zwrot części wypłaconego jej świadczenia z tytułu odsetek – uznać trzeba, że Sąd pierwszej instancji w tym zakresie dokonał trafnych ustaleń faktycznych.

Sąd Okręgowy akceptując ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd pierwszej instancji nie podziela jednak częściowo wyprowadzonych na ich podstawie rozważań prawnych, dotyczących skuteczności podniesionego przez pozwanego zarzutu potrącenia.

W tym zakresie skarżący trafnie podniósł, że Sąd Rejonowy dopuścił się naruszenia przepisu art. 96 ustawy Prawo upadłościowe poprzez jego błędną wykładnię.

Na wstępie wskazać trzeba, że zgodnie z przepisami art. 498 i 499 k.c., gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z nich może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony, jeżeli przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku, a obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym. Potrącenia dokonuje się przez oświadczenie złożone drugiej stronie. Oświadczenie ma moc wsteczną od chwili, kiedy potrącenie stało się możliwe. Wskutek potrącenia obie wierzytelności umarzają się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej. Wyłączenia wierzytelności, które podlegają umorzeniu przez potrącenie, przewiduje art. 505 k.c., wskazując, że ograniczenia mogą wprowadzać przepisy szczególne (art. 505 pkt 5 k.c.).

Z uwagi na toczące się postępowanie upadłościowe likwidacyjne Centrum (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w S. przy ocenie dopuszczalności dokonania potrącenia wierzytelności w stosunku do masy upadłości, koniecznym było uwzględnienie obowiązujących wówczas przepisów ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 233). W myśl powołanej ustawy, dopuszczalne jest potrącenie wierzytelności upadłego z wierzytelnością wierzyciela, jeżeli obie wierzytelności istniały w dniu ogłoszenia upadłości, chociażby termin wymagalności jednej z nich jeszcze nie nastąpił (art. 93 ust. 1 tejże ustawy). Do potrącenia przedstawia się całkowitą sumę wierzytelności upadłego, a wierzytelność wierzyciela tylko w wysokości wierzytelności głównej wraz z odsetkami naliczonymi do dnia ogłoszenia upadłości (art. 93 ust. 2 ustawy Prawo upadłościowe). Przepis art. 96 ustawy z dnia 28 lutego 2003 roku - Prawo upadłościowe przewiduje, że wierzyciel, który chce skorzystać z prawa potrącenia, składa o tym oświadczenie nie później niż przy zgłoszeniu wierzytelności. Potrącenie nie jest jednakże dopuszczalne, jeżeli dłużnik upadłego nabył wierzytelność w drodze przelewu lub indosu po ogłoszeniu upadłości albo nabył ją w ciągu ostatniego roku przed dniem ogłoszenia upadłości, wiedząc o istnieniu podstawy do ogłoszenia upadłości (art. 94 ust. 1 ustawy Prawo upadłościowe), a także jeżeli wierzyciel stał się dłużnikiem upadłego po dniu ogłoszenia upadłości (art. 95 ustawy Prawo upadłościowe). W pozostałym zakresie stosuje się zasady przewidziane w przytoczonych wyżej przepisach Kodeksu cywilnego dotyczących potrącenia wzajemnych wierzytelności.

Wykładnia art. 96 ustawy z dnia 28 lutego 2003 roku - Prawo upadłościowe wskazuje, że termin zgłoszenia oświadczenia o potrąceniu ma charakter prekluzyjny, o świadczy użycie sformułowania „nie później niż”, co jest tożsame z wyznaczeniem ostatecznego terminu do dokonania powyższej czynności. Zgodnie z utrwalonym poglądem tego rodzaju termin zawity nie podlega przywróceniu, nawet wówczas, gdy jego niedochowanie był następstwem okoliczności niezależnych od danego podmiotu.

W konsekwencji, więc wierzyciel ten zostanie zaspokojony na zasadach ogólnych na podstawie podziału funduszy masy, natomiast swoje zobowiązanie powinien spełnić na rzecz syndyka. Utrata prawa skorzystania z potrącenia w postępowaniu upadłościowym oznacza również niemożność skorzystania z zarzutu potrącenia wierzytelności w toku procesu wytoczonego przez syndyka w celu zasądzania należności wchodzącej w skład masy upadłości [vide wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 stycznia 2007 roku, II CSK 315/06, Lex nr 503235]. Dopuszczalne jest jedynie zgłoszenie zarzutu potrącenia przez wierzyciela upadłego w procesie wytoczonym przeciwko niemu przez syndyka masy upadłości w sytuacji, gdy przedstawiona do potrącenia wierzytelność została przed wytoczeniem powództwa zgłoszona w postępowaniu upadłościowym wraz z zarzutem potrącenia z wierzytelnością aktualnie dochodzoną przez syndyka [vide wyrok Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2007 roku, III CZP 125/2006, OSNC 2007, nr 11, poz. 162].

W niniejszej sprawie poza sporem pozostawało, że pozwany zgłaszając wierzytelność przysługującą jej w stosunku do Centrum (...) Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w S. nie złożył oświadczenia o potrąceniu tej wierzytelności z wierzytelnością dochodzoną w niniejszym postępowaniu przez powoda, a dopiero w toku niniejszego procesu podniósł zarzut potrącenia powyższych wierzytelności. Jak wskazano wyżej – skoro termin określony w art. art. 96 ustawy z dnia 28 lutego 2003 roku - Prawo upadłościowe ma charakter terminu zawitego, to złożenie oświadczenie o potrąceniu wierzytelności po dacie zgłoszenia wierzytelności objętej potrąceniem, nie wywołuje skutków prawnych w postaci umorzenia obydwu wierzytelności. Dodać jednocześnie trzeba, że terminu, o którym mowa w powyższym przepisie, nie można utożsamiać z terminem zgłoszenia wierzytelności, o którym mowa w art. 51 ust. 1 pkt 4 przywołanej wyżej ustawy Zgodnie bowiem z art. 262 ust. 1 ustawy Prawo upadłościowe wierzytelność może być zgłoszona po terminie wyznaczonym do zgłoszenia wierzytelności. Chodzi więc o to, że oświadczenie o potrąceniu nie może być złożone później niż została zgłoszona faktycznie wierzytelność, której potrącenie dotyczy [vide wyrok Sądu Najwyższego z 15 lutego 2002 roku, III CKN 476/2000, Biul. SN 2002, nr 6, s. 16, L..pl nr (...)].

W ocenie Sądu Okręgowego bez znaczenia w tym zakresie pozostaje kwestia wiedzy pozwanego o przysługiwaniu powodowi wierzytelności w stosunku do pozwanego i tym samym możliwości złożenia oświadczenia o potrąceniu obydwu wierzytelności. Odmienne poglądy przedstawicieli doktryny, do których odwołał się Sąd pierwszej instancji, nie znajdują żadnego jurydycznego uzasadnienia w treści analizowanego przepisu. Ustawodawca nie uzależnia, bowiem terminu do skorzystania przez wierzyciela z prawa potrącenia, o którym mowa w art. 96 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze, od jakichkolwiek elementów subiektywnych związanych ze stanem świadomości wierzyciela.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Sąd Okręgowy doszedł do wniosku, iż zgłoszony przez pozwanego zarzut potrącenia przysługującej mu wierzytelności w stosunku do powoda nie był skuteczny i nie mógł doprowadzić do umorzenia wierzytelności powoda z uwagi na ograniczenia wynikającego z przywołanych wyżej unormowań zawartych w art. 96 ustawy z dnia 28 lutego 2003 roku Prawo upadłościowe.

To zaś oznacza, że powód może domagać się od pozwanego spełnienia świadczenia objętego żądaniem pozwu. W tym zakresie Sąd Rejonowy trafnie ustalił bowiem, że powodowi przysługiwała w stosunku do pozwanego wierzytelność z tytułu nienależnego świadczenia.

Z niekwestionowanych przez żadną ze stron ustaleń faktycznych Sądu pierwszej instancji wynika bowiem, że pozwany zawarł z Centrum (...) spółką z ograniczoną odpowiedzialnością w S. szereg wymienionych w pozwie umów inwestycyjnych.

Wbrew jednak stanowisku Sądu Rejonowego powyższych umów nie można zakwalifikować jako umowy pożyczki, albowiem odpowiadały one charakterem w istocie umowom terminowym wkładu pieniężnego. Z umów tych wynikało bowiem, że pozwany zobowiązał się do przekazania do dyspozycji spółki określonych środków pieniężnych, zaś spółka zobowiązywała się wobec pozwanego po upływie oznaczonego czasu do zwrotu tych środków wraz z oprocentowaniem. W tym miejscu należy zaznaczyć, że zawarte przez spółkę umowy konstruowane wedle przywołanego modelu, były ważne na gruncie prawa cywilnego, pomimo tego, że stanowiły czynności bankowe sensu stricte i jako takie mogą być wykonywane co do zasady wyłącznie przez banki [vide art. 5 ust. 1 pkt 1 i ust. 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku – Prawo bankowe (Dz. U. z 2012 roku, poz. 1376)]. Zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie przyjmuje się jednak, że zawarcie tego rodzaju umowy przez podmiot nie będący bankiem nie powoduje jej nieważności, gdyż swoistą sankcję wprowadza w tym zakresie art. 170 Prawa bankowego który stanowi, iż: „1. Wykonywanie czynności bankowych bez zezwolenia nie stanowi podstawy do pobierania oprocentowania, prowizji, opłat ani innego wynagrodzenia. 2. Kto otrzymał oprocentowanie, prowizję, opłatę lub inne wynagrodzenie za czynności, o których mowa w ust. 1, jest zobowiązany do ich zwrotu” Jak się wskazuje, kontrahent podmiotu wykonującego nielegalnie czynności bankowe objęte monopolem banków nie jest w ogóle zobowiązany do spełnienia na rzecz tego podmiotu tytułem wynagrodzenia świadczenia pieniężnego, jeśli świadczenie takie zostało już spełnione, ten, kto otrzymał wynagrodzenie, jest zobowiązany do jego zwrotu. Jednocześnie norma wynikająca z przywołanego przepisu nie narusza w pozostałym zakresie ważności i skuteczności czynności prawnej, z którą wiązał się obowiązek zapłaty wynagrodzenia. Z tego względu, chociaż prowadzenie działalności zastrzeżonej dla banków jest sprzeczne z prawem jako naruszające wyraźny zakaz ustawowy, to wzgląd na ochronę interesów klientów przemawia za traktowaniem zawartych umów jako ważnych, a sankcjonowania samego zaangażowania się w działalność niezgodną z wymogami ustawy [vide D. R., Komentarz do art. 170 ustawy – Prawo bankowe, Lex 2005].

Tym samym zawarte przez powodową spółkę z pozwanym umowy są ważne, a spółka jest zobowiązana do wypełnienia wszystkich wynikających z nich świadczeń (z wyjątkiem tych, co do których ich nieważność wynika z innych przepisów prawa).

W niniejszej sprawie – jak słusznie zauważył Sąd Rejonowy - istotne znaczenie ma okoliczność, że powodowa spółka zawarła z pozwanym umowy, w których oprocentowanie środków pieniężnych udzielonych spółce znacznie przekraczało dopuszczalną wysokość odsetek maksymalnych. Artykuł 359 § 2 1 k.c. stanowi, że: „Maksymalna wysokość odsetek wynikających z czynności prawnej nie może w stosunku rocznym przekraczać czterokrotności wysokości stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego (odsetki maksymalne)” W okresie objętym żądaniem spółki odsetki maksymalne wynosiły 24 % w skali roku. Tymczasem jak wynika z załączonych do akt sprawy umów, odsetki zastrzegane przez spółkę były znacznie wyższe. Zgodnie z art. 359 § 2 ² k.c. „Jeżeli wysokość odsetek wynikających z czynności prawnej przekracza wysokość odsetek maksymalnych, należą się odsetki maksymalne”. W doktrynie wskazuje się, że w sytuacji, gdy wysokość odsetek byłaby nadmierna i przewyższałaby wysokość odsetek maksymalnych, prowadziłoby to do sprzeczności postanowienia czynności prawnej, dotyczącego wysokości odsetek, z ustawą. Nie powoduje to jednak nieważności całej czynności prawnej, ale ograniczenie jej skutków, polegające na tym, że zakres zobowiązania dłużnika z tytułu odsetek wynikających z czynności prawnej jest ograniczony do wysokości odsetek maksymalnych. Nie znajduje przy tym zastosowanie art. 58 § 3 in fine k.c., zgodnie z którym jeżeli nieważnością jest dotknięta tylko część czynności prawnej, czynność pozostaje w mocy co do pozostałych części, chyba że z okoliczności wynika, iż bez postanowień dotkniętych nieważnością czynność nie zostałaby dokonana. W konsekwencji pominięcie woli stron w przedmiocie wysokości odsetek nie skutkuje sankcją nieważności, nawet w sytuacji, z której wynikałoby, że bez bezskutecznego postanowienia umowa w ogóle nie byłaby zawarta [vide A. G., Komentarz do art. 359 Kodeksu cywilnego, Lex 2014].

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należało zauważyć, że powodowa spółka mogła się zobowiązać do wypłacenia pozwanemu co najwyżej takiego zysku, który w skali roku odpowiadałyby odsetkom maksymalnym od przekazanego przez nich spółce kapitału. Tym samym zobowiązanie do zapłaty odsetek przekraczających wysokość odsetek maksymalnych było nieważne, zaś świadczenie spełnione przez spółkę na rzecz pozwaną z tego miało charakter nienależny w rozumieniu art. 410 § 2 k.c.

W związku z tym Sąd Rejonowy trafnie przyjął, że powodowi na tej podstawie prawnej przysługiwała wierzytelność o zwrot powyższego świadczenia, wynoszącego według niekwestionowanych przez stronę pozwaną wyliczeń kwotę 30.370,70 zł.

Biorąc pod uwagę, że – jak wskazano wyżej – zarzut potrącenia podniesiony przez pozwanego nie mógł doprowadzić do umorzenia powyższej wierzytelności, powództwo o zapłatę kwoty 30.370,70 zł powinno zostać uwzględnione.

To samo dotyczy co do zasady roszczenia o świadczenia odsetkowe od należności głównej. Zgodnie z art. 481 § 1 i 2 k.c. w związku z art. 455 k.c. uznać trzeba, że pozwany popadł w stan opóźnienia niezwłocznie po wezwaniu jej do zapłaty. W niniejszej sprawie powód wezwał pozwanego do zapłaty świadczenia wysyłając stosowne wezwanie przesyłką pocztową, którą można uznać za doręczoną najpóźniej w dniu 24 stycznia 2014 roku. Biorąc pod uwagę, że sam powód wyznaczył pozwanemu termin siedmiodniowy na zapłatę żądanego świadczenia, przyjąć należy, że pozwany powinien spełnić je do dnia 31 stycznia 2014 roku. Tym samym odsetki za opóźnienie przysługiwały od dnia 1 lutego 2014 roku.

Biorąc pod uwagę powyższe rozważania, należało na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. zmienić zaskarżony wyrok w punkcie pierwszym poprzez zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kwoty 30.370,70 zł, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 1 lutego 2014 roku, oddalając powództwo jedynie w zakresie odsetek za okres od dnia 25 stycznia 2014 roku do dnia 31 stycznia 2014 roku.

Konsekwencją zmiany zaskarżonego wyroku co do istoty sprawy była również konieczność zmiany orzeczenia o kosztach procesu zawartego w punkcie drugim wyroku. Wprawdzie powód zaskarżył jedynie punkt pierwszy wyroku, jednak orzeczenie o oddalenie powództwa obejmowało także negatywne rozstrzygnięcie o zgłoszonym przez powoda żądaniu zwrotu kosztów procesu. Biorąc pod uwagę, że orzeczenie o kosztach procesu Sąd pierwszej instancji zawarł w punkcie drugim wyroku, to stosowna zmiana rozstrzygnięcia o kosztach procesu powinna dotyczyć tego samego punktu zaskarżonego wyroku.

Z uwagi na to, że powód wygrał sprawę niemal w całości, należało na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. oraz art. 100 in fine k.p.c. obciążyć pozwanego obowiązkiem zwrotu całości kosztów procesu należnych powodowi za postępowanie przed sądem pierwszej instancji wynoszących 2417 zł [w tym 2400 zł tytułem wynagrodzenia radcowskiego ustalonego na podstawie § 6 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. z 2013 roku poz. 490) oraz 17 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa].

Kierując się powyższymi przesłankami orzeczono jak w punkcie 1. sentencji wyroku.

Apelację w pozostałym zakresie [w to jest w części dotyczącej rozstrzygnięcia o odsetkach od dnia 25 stycznia 2014 roku do dnia 31 stycznia 2014 roku] jako bezzasadną należało oddalić, o czym orzeczono w punkcie 2. Sentencji - na podstawie art. 385 k.p.c.

O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. oraz art. 100 in fine k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c., kierując się tymi samymi przesłankami jak przy orzekaniu o kosztach procesu za postępowanie przed sądem pierwszej instancji. Pozwany, z uwagi na to, że przegrał sprawę niemal w całości, powinien zwrócić powodowi wszystkie poniesione koszty postępowania apelacyjnego. Koszty te wyniosły 1200 zł, obejmując wyłącznie wynagrodzenie radcy prawnego, ustalone na podstawie przepisów § 6 pkt 5 w związku z § 12 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (tekst jedn. Dz.U. z 2013 roku poz. 490).

W tym stanie rzeczy orzeczono jak w punkcie 4. sentencji.

O nieuiszczonych kosztach sądowych orzeczono na podstawie art. 108 § k.p.c., w związku z art. 113 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. W rozpoznawanej sprawie nieuiszczone koszty sądowe obejmowało opłatę od pozwu w kwocie 1518 zł i opłatę od apelacji w kwocie 1518 zł. Z uwagi na to, że pozwany przegrał sprawę niemal w całości, jego należało obciążyć obowiązkiem poniesienia powyższych kosztów sądowych.

Z tego względu orzeczono jak w punkcie 5. sentencji.

Z kolei zażalenie pozwanego na zawarte w zaskarżonym wyroku orzeczenie o kosztach procesu nie zasługiwało na uwzględnienie.

Z uwagi na wynik postępowania apelacyjnego zarzuty podniesione w zażaleniu w żaden sposób nie mogły zmienić rozstrzygnięcia o kosztach procesu, skoro apelacja doprowadziła do rozstrzygnięcia o istocie sprawy na niekorzyść pozwanego.

Kierując się powyższymi przesłankami, na podstawie art. 385 k.p.c., w zw. z art. 397 § 2 k.p.c., orzeczono jak w punkcie 3. sentencji.

SSO Tomasz Sobieraj SSO Sławomir Krajewski SSO Tomasz Szaj