Postanowienie z 10 marca 2022, sygn. II Ca 1042/21

POSTANOWIENIE

Dnia 10 marca 2022 r.

7.Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim II Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie następującym:

Przewodniczący: Paweł Hochman

po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 marca 2022 r.

8.sprawy z wniosku B. M. (1)

9.z udziałem C. M. (1)

10.o podział majątku wspólnego

11.na skutek apelacji wniesionej przez C. M. (1)

12.od postanowienia Sądu Rejonowego w Tomaszowie Mazowieckim

13.z dnia 16 czerwca 2021 r. sygn. akt I Ns 106/19

15.postanawia:

16.1. zmienić zaskarżone postanowienie w punktach:

17.a) „III” w ten sposób, że oddalić wniosek B. M. (1) o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z mieszkania;

18.b) „VII” w ten sposób, że wskazaną w nim tytułem spłaty kwotę 122.660,55 złotych obniżyć do kwoty 101.302,89 (sto jeden tysięcy trzysta dwa złote 89/100) złotych i ustaloną w podpunkcie „b” druga ratę spłaty w kwocie 119.399,47 złotych obniżyć do kwoty 98.041,76 (dziewięćdziesiąt osiem tysięcy czterdzieści jeden złotych 76/100) złotych;

19.c) „IX” w ten sposób, że wskazaną w nim hipotekę przymusową w kwocie 122.660,55 złotych obniżyć do kwoty 101.302,89 (sto jeden tysięcy trzysta dwa złote 89/100);

20.2. oddalić apelację w pozostałej części;

21.3. ustalić, że każdy z uczestników ponosi koszty postępowania odwoławczego związane ze swoim udziałem w sprawie;

22.4. przyznać i nakazać wypłacić radcy prawnemu M. N. z rachunku Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Tomaszowie Maz. kwotę 2.214,00 (dwa tysiące dwieście czternaście) złotych wraz z podatkiem VAT tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu uczestnikowi C. M. (1).

Sygn. akt II Ca 1042/21

UZASADNIENIE

We wniosku z dnia 6 lutego 2019 r. B. M. (1) wniosła o dokonanie podziału majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej jej i uczestnika C. M. (1).

Wskazała, iż w skład majątku wspólnego byłych małżonków wchodzi zabudowana nieruchomość gruntowa położona w (...), gm. L., samochód osobowy P. (...) oraz ruchomości (telewizor, pralka, lodówka, kuchnia gazowa, kominek, meble pokojowe i kuchenne oraz rower damski).

Pismami z dnia 24 października 2019 r., z dnia 20 stycznia 2021 r., z dnia 15 marca 2021 r. oraz z dnia 25 maja 2021 r. pełnomocnik wnioskodawczyni wniosła o:

- zasądzenie od uczestnika na rzecz wnioskodawczyni kwoty 23.051 zł tytułem wynagrodzenia za „bezumowne” korzystanie ze wspólnej nieruchomości za okres od czerwca 2017 r. do kwietnia 2021 r.;

- zasądzenie od uczestnika na rzecz wnioskodawczyni kwoty 12.902,68 zł, tytułem odszkodowania za bezprawne pozbawienie wnioskodawczyni współposiadania i korzystania z rzeczy wspólnej, przez co zmuszona była ponosić koszty najmu innych lokali mieszkalnych;

- zasądzenie od uczestnika na rzecz wnioskodawczyni kwoty 17.452,55 zł tytułem spłaconego przez wnioskodawczynię po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej wspólnego długu, wynikającego z umowy kredytu z dnia 14 grudnia 2005 r.

Uczestnik C. M. (1) przyłączył się do wniosku co do zasady.

Pismami z dnia 24 sierpnia 2020 r., z dnia 2 października 2020 r. oraz z dnia 24 maja 2021 r. pełnomocnik uczestnika wniosła o:

- ustalenie, że wnioskodawczyni przyczyniła się do powstania majątku wspólnego w 1/5 części, zaś uczestnik w 4/5 części;

- zasądzenie od wnioskodawczyni na rzecz uczestnika kwoty 21.781,66 (17.284,17 + 4.497,49 zł) stanowiącej ½ części spłaconych przez uczestnika wspólnych długów po ustaniu małżeńskiej wspólności majątkowej w okresie od dnia 28 czerwca 2017 r.;

- zasądzenie od wnioskodawczyni kwoty 368 zł stanowiącej ½ części uiszczonego przez uczestnika podatku od nieruchomości w okresie od 28 czerwca 2017 r. do 1 października 2020 r.

W toku postępowania, wnioskodawczyni oraz uczestnik doszli do porozumienia w zakresie sposobu podziału majątku wspólnego i wnieśli zgodnie o:

- przyznanie zabudowanej nieruchomości gruntowej na własność uczestnika ze spłatą na rzecz wnioskodawczyni;

- przyznanie każdemu z byłych małżonków pojazdów, które znajdują się w ich posiadaniu bez spłat z tych składników majątkowych;

- nieobejmowanie podziałem rzeczy ruchomych stanowiących wyposażenie budynku mieszkalnego, które to składniki majątkowe wnioskodawczymi przekazała uczestnikowi bez obowiązku spłaty.

Pełnomocnik uczestnika wniosła o rozłożenia spłaty na okres 6 lat, czemu pełnomocnik wnioskodawczyni zaoponowała.

W dniu 16 czerwca 2021 roku Sąd Rejonowy w Tomaszowie Mazowieckim wydał postanowienie, w którym:

1. ustalił, że w skład majątku wspólnego C. M. (1) oraz B. M. (2) z domu F., których wspólność ustawowa majątkowa małżeńska ustała z dniem 26 maja 2017 roku na skutek ustanowienia rozdzielności majątkowej przez Sąd Rejonowy w Tomaszowie Mazowieckim wyrokiem z dnia 28 czerwca 2017 r. wydanym w sprawie o sygn. akt III RC 206/16, wchodzi:

- prawo własności zabudowanej nieruchomości gruntowej położonej w N. (...), gminie L., powiecie (...), województwie (...), oznaczonej w ewidencji gruntów numerem działki (...) o powierzchni (...) ha, dla której Sąd Rejonowy w Tomaszowie Mazowieckim prowadzi księgę wieczystą o numerze (...) o wartości 212.000 zł;

- prawo własności samochodu osobowego P. (...) o numerze rejestracyjnym (...);

- prawo własności samochodu osobowego C. (...), rok produkcji 2001, o numerze rejestracyjnym (...);

2. oddalił wniosek uczestnika C. M. (1) o ustalenie nierównych udziałów małżonków w majątku wspólnym;

3. ustalił, że uczestnik C. M. (1) w okresie od dnia 1 czerwca 2017 roku do dnia 20 stycznia 2021 roku korzystał z nieruchomości opisanej w punkcie I (pierwszym) litera „a” postanowienia z wyłączeniem wnioskodawczyni B. M. (1) i zobowiązany jest do zapłaty na jej rzecz z tego tytułu kwoty 21.357,66 zł;

4. ustalił, że wnioskodawczyni B. M. (1) po ustaniu wspólności majątkowej spłaciła wspólny dług byłych małżonków do kwoty 34.905,10 zł;

5. ustalił, że uczestnik C. M. (1) po ustaniu wspólności majątkowej spłacił wspólny dług byłych małżonków do kwoty 44.299,32 zł;

6. dokonał podziału majątku wspólnego C. M. (1) oraz B. M. (1) w ten sposób, że:

- prawo własności zabudowanej nieruchomości gruntowej położonej w N., oznaczonej w ewidencji gruntów numerem działki (...), dla której Sąd Rejonowy w Tomaszowie Mazowieckim prowadzi księgę wieczystą o numerze (...) oraz prawo własności samochodu osobowego P. (...), przyznał na rzecz C. M. (1) – syna A. i G.;

- prawo własności samochodu osobowego C. (...), przyznał na rzecz B. M. (2) z domu F. – córki E. i T.;

7. zasądził od uczestnika C. M. (1) na rzecz wnioskodawczyni B. M. (1) kwotę 122.660,55 zł tytułem dopłaty oraz rozliczenia długów spłaconych przez byłych małżonków po ustaniu wspólności majątkowej oraz rozliczenia korzystania przez uczestnika C. M. (1) z nieruchomości z wyłączeniem wnioskodawczyni, płatną w następujący sposób:

- pierwsza rata w wysokości 3.261,13 zł w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się postanowienia;

- druga rata w wysokości 119.399,42 zł w terminie 6 (sześciu) miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w wypadku uchybienia terminowi płatności;

8. oddalił wniosek B. M. (1) o rozliczenie korzystania przez uczestnika C. M. (1) z nieruchomości w pozostałej części;

9. ustanowił na nieruchomości położonej w N., gminie L., powiecie (...), województwie (...), oznaczonej w ewidencji gruntów numerem działki (...) o powierzchni (...) ha, dla której Sąd Rejonowy w Tomaszowie Mazowieckim prowadzi księgę wieczystą o numerze (...) hipotekę przymusową do kwoty 122.660,55 zł na rzecz B. M. (2) z domu F. – córki E. i T. celem zabezpieczenia wierzytelności wnioskodawczyni;

10. ustalił, że każdy z uczestników ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie;

11. przyznał i nakazał wypłacić adwokat A. J. z rachunku Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Tomaszowie Mazowieckim kwotę 4.428 zł, w tym 828 zł podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej wnioskodawczyni B. M. (1) z urzędu w postępowaniu sądowym;

12. przyznał i nakazać wypłacić radcy prawnemu M. N. z rachunku Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Tomaszowie Mazowieckim kwotę 4.428 zł, w tym 828 zł podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej uczestnikowi C. M. (1) z urzędu w postępowaniu sądowym;

13. nakazał pobrać od uczestnika C. M. (1) na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Tomaszowie Mazowieckim kwotę 2.261,13 zł tytułem wydatków poniesionych tymczasowo przez Skarb Państwa;

14. nakazał ściągnąć z roszczenia zasądzonego na rzecz wnioskodawczyni B. M. (1) na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Tomaszowie Mazowieckim kwotę 3.261,13 zł tytułem wydatków poniesionych tymczasowo przez Skarb Państwa oraz nieuiszczonej opłaty sądowej od wniosku.

Podstawę powyższego orzeczenia stanowiły następujące ustalenia faktyczne Sądu Rejonowego:

B. M. (1) i C. M. (1) zawarli związek małżeński w dniu 8 marca 1980 r. Z związku małżeńskiego posiadają dwoje dzieci.

Zarówno przed zawarciem małżeństwa, jak i w czasie jego trwania, małżonkowie nie zawierali umów majątkowych małżeńskich.

B. M. (1) w trakcie trwania małżeństwa zajmowała się domem i dziećmi, dorywczo udzielała korepetycji. C. M. (1) był żołnierzem, pracował zawodowo, utrzymywał rodzinę z otrzymywanego uposażenia i w późniejszym okresie z emerytury.

C. M. (1) po zrezygnowaniu z kwatery stałej żołnierza zawodowego otrzymał odprawę mieszkaniową (tzn. „normy” na każdego członka rodzinny i dwie na siebie – łącznie 5 „norm”). Otrzymana z tego tytułu kwota w całości wystarczyła na zakup nieruchomości położonej w N..

W dniu 21 czerwca 2005 r. B. M. (1) i C. M. (1) zakupili zabudowaną nieruchomość gruntową, położoną w miejscowości G. (...) (...), w gminie L., oznaczoną w ewidencji gruntów numerem działki (...) o pow. (...) ha, dla której Sąd Rejonowy w Tomaszowie Mazowieckim prowadzi księgę wieczystą (...). Na przedmiotowej nieruchomości usytuowany jest parterowy murowany budynek mieszkalny o powierzchni zabudowy (...) m2 wraz z uzupełniającą zabudową gospodarczą. W budynku znajduje się sypialnia, kuchnia połączona z salonem oraz łazienka.

Małżonkowie M. w trakcie trwania związku małżeńskiego przeprowadzili remont powyższego budynku.

W 2002 r. B. i C. małż. M. zakupili samochód osobowy marki P. (...), który do chwili obecnej użytkuje C. M. (1).

W 2015 r. nastąpił rozkład pożycia małżonków i B. M. (1) wyprowadziła się ze wspólnej nieruchomości.

Po wyprowadzce B. M. (1), C. M. (1) zmienił zamki w drzwiach i uniemożliwiał wnioskodawczyni wejście do domu. C. M. (1) spakował rzeczy B. M. (1) i wystawił je na zewnątrz. B. M. (1) wielokrotnie próbowała dostać się do domu, ale nie została wpuszczona. C. M. (1) uniemożliwiał B. M. (1) dostęp do nieruchomości. C. M. (1) gdy B. M. (1) chciała wejść na teren posesji groził jej, w tym groził użyciem kija bejsbolowego.

W dniu 18 sierpnia 2015 r. B. M. (1) zakupiła samochód osobowy marki C. (...) (rok produkcji – 2001) – nr rej. (...).

Sąd Rejonowy w Tomaszowie Mazowieckim wyrokiem z dnia 28 czerwca 2017 r. w sprawie III RC 206/17 ustanowił rozdzielność majątkowa małżeńska, pomiędzy C. M. (1) i B. M. (1) z dniem 26 maja 2017 r.

Wyrokiem Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 10 stycznia 2018 r. w sprawie I C 1397/17 rozwiązano przez rozwód zawiązek małżeński C. M. (1) i B. M. (1) zawarty w dniu 8 marca 1980 r.

B. M. (1) od kwietnia 2017 r. zamieszkiwała w wynajmowanych lokalach, uiszczając z tego tytułu czynsz i opłaty. Obecnie wynajmuje mieszkanie od (...) w (...)

Zabudowana nieruchomość gruntowa położona w miejscowości (...), w gminie L., oznaczona w ewidencji gruntów numerem działki (...) o pow. (...) ha, dla której Sąd Rejonowy w Tomaszowie Mazowieckim prowadzi księgę wieczystą (...) posiada wartość 212.000 zł.

Czynsz możliwy do uzyskania z tytułu najmu powyższej nieruchomości wynosił:

od czerwca do grudnia 2017 r. – 942,88 zł miesięcznie,

od stycznia do grudnia 2018 r, – 957,82 zł miesięcznie,

od stycznia do grudnia 2019 r. – 979,40 zł miesięcznie,

od stycznia do kwietnia 2020 r. – 1.015,92 zł miesięcznie.

B. M. (1) i C. M. (1) w trakcie trwania małżeństwa zaciągali wspólnie kredyty i pożyczki, z których środki przeznaczali na bieżące potrzeby rodziny, w tym na pomoc finansową dzieciom podczas studiów oraz drobne remonty nieruchomości.

W dniu 14 grudnia 2005 r. C. M. (1) i B. M. (1) zawarli umowę kredytu nr (...) z (...) z siedzibą w W. (obecnie (...)z siedzibą we W.), na podstawie której otrzymali środki pieniężne w wysokości 10.869,57 zł. Po wypowiedzeniu umowy, w dniu 16 maja 2007 r. bank przeniósł wierzytelność wynikającą w powyższej umowy na rzecz (...) S.A. z siedzibą we W..

Nakazem zapłaty z dnia 23 marca 2009 r. Sąd Rejonowy w Tomaszowie Mazowieckim w sprawie I Nc 32/09 zasądził od B. M. (1) na rzecz (...) S.A. we W. kwotę 15.532,88 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 25 lutego 2009 roku do dnia zapłaty oraz kosztami procesu. Postanowieniem z dnia 11 sierpnia 2009 r. sąd nadał klauzulę wykonalności ww. nakazowi zapłaty.

B. M. (1), tytułem spłaty kredytu z dnia 14 grudnia 2005 r. oraz związanych z nim należności ubocznych (odsetki, koszty procesu, opłaty egzekucyjne) dokonała na rzecz wierzyciela (...) S.A. we W. następujących wpłat: kwoty 8.000,00 zł w dniu 30 listopada 2020 r., kwoty 2.000,00 zł w dniu 1 grudnia 2020 r., kwoty 1.500,00 zł w dniu 21 stycznia 2021 r., kwoty 4.000 zł w dniu 26 stycznia 2021 r., kwoty 4.000 zł w dniu 1 lutego 2021 r, kwoty 13.500,00 zł w dniu 17 marca 2021 r.

Łącznie na poczet zadłużenia B. M. (1) wpłaciła kwotę 34.905,10 zł.

W związku z uregulowaniem zadłużenia, Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym (...)– P. P. postanowieniem z dnia 8 kwietnia 2021 r. umorzył postępowanie egzekucyjne przeciwko B. M. (1) w sprawie (...)na podstawie art. 825 pkt 1 k.p.c.

W dniu 23 marca 2004 r. C. M. (1) zawarł z (...) z siedzibą we W. umowę pożyczki gotówkowej nr (...), na podstawie której otrzymał środki pieniężne w wysokości 8.289,52 zł na okres od 23.03.2004 r. do 23.03.2007 r. Wobec braku spłaty zadłużenia, bank wystawił bankowy tytuł egzekucyjny, któremu Sąd Rejonowy w Tomaszowie Mazowieckim postanowieniem z dnia 29 października 2007 r. w sprawie I Co 1090/07 nadał sądową klauzulę wykonalności. Następnie wierzyciel złożył do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym(...) – P. Ś. wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego. W ramach prowadzonej egzekucji pod sygn. akt (...) w okresie od 28 czerwca 2017 r. do 9 września 2020 r. od uczestnika wyegzekwowano kwotę 915,92 zł.

W dniu 14 października 2004 r. C. M. (1) zawarł ze Spółdzielczą (...)z siedzibą w G. umowę pożyczki nr (...), na podstawie której otrzymał środki pieniężne w wysokości 10.000 zł na okres do dnia 14 października 2007 r. B. M. (1) wyraziła pisemną zgodę na zawarcie umowy pożyczki. Wobec braku spłaty zadłużenia, umowa pożyczki została wypowiedziana, a następnie wierzytelność z niej wynikającą (...) im. F. S. w G. przeniosła na rzecz (...) sp. z o.o. w S.. Wyrokiem z dnia 30 października 2007 r. Sąd Rejonowy w Tomaszowie Mazowieckim w sprawie VI C-upr 97/07 zasądził od C. M. (2) na rzecz (...) Sp. z o.o. w S. kwotę 8.538,41 zł wraz z odsetkami umownymi w wysokości 40% w stosunku rocznym od kwoty 5.985,82 zł od dnia 11 lipca 2007 r. do dnia zapłaty. Następnie wierzyciel złożył do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w(...) P. Ś. wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego. W ramach prowadzonej egzekucji pod sygn. akt (...) w okresie od 28 czerwca 2017 r. do 5 maja 2021 r. od uczestnika wyegzekwowano kwotę 26.089,49 zł (20.486,19 zł + 5.603,30 zł).

W dniu 25 listopada 2004 r. C. M. (1) zawarł z (...) z siedzibą we W. umowę pożyczki nr (...), na podstawie której otrzymał środki pieniężne w wysokości 5.071,39 zł na okres do dnia 23 czerwca 2006 r. Wobec braku spłaty zadłużenia, umowa pożyczki została wypowiedziana, a następnie w dniu 4 czerwca 2014 r. wierzytelność z niej wynikającą (...) z siedzibą we W. przeniósł na (...)z siedzibą w K.. Wyrokiem z dnia 31 sierpnia 2016 r. Sąd Rejonowy w Tomaszowie Mazowieckim w sprawie I C 312/15 zasądził od C. M. (2) na rzecz (...) w K. kwotę 1.476,47 zł z umownymi odsetkami w wysokości czterokrotności stopy kredytu lombardowego NBP od kwoty 572,76 zł od dnia 22 września 2014 r. do dnia 31 grudnia 2015 r. i z odsetkami maksymalnymi za opóźnienie od kwoty 572,76 zł od dnia 1 stycznia 2016 r. do dnia zapłaty. Następnie wierzyciel złożył do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w (...) - P. Ś. wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego. W ramach prowadzonej egzekucji pod sygn. akt (...) w okresie od dnia 04 lipca 2018 r. do dnia 5 maja 2021 r. od uczestnika wyegzekwowano kwotę 2.532,05 zł (2.160,96 zł + 371,09 zł).

W dniu 14 stycznia 2005 r. C. M. (1) zawarł z (...) S.A. z siedzibą w G. umowę kredytu gotówkowego (...) nr (...), na podstawie której otrzymał środki pieniężne w wysokości 7.367,08 zł na okres od dnia 17 stycznia 2005 r. do dnia 17 stycznia 2008 r. Wobec braku spłaty zadłużenia, bank wystawił bankowy tytuł egzekucyjny, któremu Sąd Rejonowy w Tomaszowie Mazowieckim postanowieniem z dnia 30 października 2006 r. w sprawie o sygn. I Co 1207/06 nadał sądową klauzulę wykonalności. Następnie wierzyciel złożył do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w (...) – P. Ś. wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego. W ramach prowadzonej egzekucji pod sygn. akt (...)w okresie od dnia 28 czerwca 2017 r. do dnia 5 sierpnia 2020 r. od uczestnika wyegzekwowano kwotę 2.523,13 zł.

W dniu 10 marca 2005 r. C. M. (1) zawarł z (...) S.A. z siedzibą w P. Oddział w (...) z siedzibą w W. umowę o kartę kredytową nr (...), na podstawie której otrzymał limit kredytowy w wysokości 6.000 zł na cele konsumpcyjne. B. M. (1) wyraziła pisemną zgodę na zawarcie umowy. Wobec braku spłaty zadłużenia, bank wystawił bankowy tytuł egzekucyjny, któremu Sąd Rejonowy w Tomaszowie Mazowieckim postanowieniem z dnia 26 września 2006 r. w sprawie I Co 1066/06 nadał sądową klauzulę wykonalności. Następnie wierzyciel złożył do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w (...) - P. Ś. wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego. W ramach prowadzonej egzekucji pod sygn. akt (...) w okresie od dnia 28 czerwca 2017 r. do dnia 5 maja 2021 r. od uczestnika wyegzekwowano kwotę 2.626,65 zł (2.129,17 zł + 497,48 zł).

W dniu 25 lipca 2005 r. C. M. (1) zawarł z (...) we W. (następnie: (...). we W. ) umowę pożyczki nr (...), na podstawie której otrzymał środki pieniężne w wysokości 12.626,91 zł na okres od 25 lipca 2005 r. do 20 lipca 2008 r. Wyrokiem z dnia 31 sierpnia 2011 r. wydanym w sprawie I C 212/11 Sąd Rejonowy w Tomaszowie Mazowieckim zasądził od C. M. (1) na rzecz (...)we W. kwotę 34.939,68 zł wraz z odsetkami umownymi w wysokości 59,75% w stosunku rocznym od kwoty 10.996,28 zł od dnia 3 czerwca 2010 r. do dnia zapłaty i kosztami procesu. Następnie wierzyciel złożył do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym
w T. - P. Ś. wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego.

W ramach prowadzonej egzekucji pod sygn. akt (...) w okresie od dnia 28 czerwca 2017 r. do dnia 5 maja 2021 r. od uczestnika wyegzekwowano kwotę 8. 876,11 zł.

Postanowieniem z dnia 3 września 2018 r. Komornik Sądowy umorzył postępowanie w sprawie o sygn. (...) na podstawie art. 825 pkt. 1 k.p.c.

W okresie od dnia 28 czerwca 2017 r. do dnia 1 października 2020 r. C. M. (1) poniósł wydatek na podatek od nieruchomości położonej w (...)w wysokości 736 zł.

B. M. (1) ma 63 lata, jest emerytką, utrzymuje się z emerytury w wysokości 738,80 zł. Od 2017 roku prowadzi działalność gospodarczą o profilu reklama i promocja, z tytułu której nie osiąga dochodu. Nie posiada oszczędności.

C. M. (1), ma 75 lat, utrzymuje się z emerytury zajętej przez komornika sądowego (po potrąceniach wypłacana jest mu z tego tytułu kwota około 2.100 zł netto miesięcznie). C. M. (1) mieszka sam w domu jednorodzinnym w N. (...). Nie posiada oszczędności.

Sąd wyjaśnił, że powyższy stan faktyczny ustalił w oparciu o przesłuchanie wnioskodawczyni, uczestnika, świadków, opinię biegłego rzeczoznawcy majątkowego, a także przedłożone dokumenty. Wobec tego, że opinia biegłej ds. szacowania nieruchomości mgr K. P. nie była przez strony ostatecznie kwestionowana, również sąd nie znalazł podstaw, by ją kwestionować.

W ramach rozważań prawnych Sąd pierwszej instancji zważył następuje zagadnienia:

Odnosząc się do ustaleń dotyczących składu majątku wspólnego, wyjaśnił, że stosownie do treści art. 567 § 3 k.p.c. do postępowania o podział majątku wspólnego, po ustaniu wspólności majątkowej między małżonkami stosuje się odpowiednio przepisy o dziale spadku (art. 680 – 689 k.p.c.). Te z kolei przewidują (art. 688 k.p.c.) w kwestiach w nich nieunormowanych odpowiednie stosowanie przepisów o postępowaniu w sprawach o zniesienie współwłasności.

Małżeński ustrój majątkowy wynikający z ustawy regulują przepisy art. 31 – 46 k.r.o. W sprawach nieuregulowanych w art. 31 – 45 k.r.o. od chwili ustania wspólności ustawowej do majątku, który był nią objęty, jak również do podziału tego majątku, stosuje się odpowiednio przepisy o wspólności majątku spadkowego i o dziale spadku (art. 46 k.r.o.). Składniki majątku wspólnego małżonków określają przepisy art. 31 i następnych k.r.o. Z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). Przedmioty majątkowe nieobjęte wspólnością ustawową należą do majątku osobistego każdego z małżonków. Zgodnie z art. 31 § 2 k.r.o. do majątku wspólnego należą w szczególności pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków, dochody z majątku wspólnego, jak również dochody z majątku osobistego każdego z małżonków.

Skład majątku wspólnego ustala się według chwili ustania wspólności majątkowej, a jego wartość według stanu tego majątku (cech technicznych, stopnia zużycia) oraz cen w chwili dokonywania podziału, t.j. zamknięcia rozprawy (por. uchwała Sądu Najwyższego z 23 lutego 2018 r., III CZP 103/17, OSNC 2019, nr 2, poz. 13., LEX nr 2445100; uchwała Sądu Najwyższego z dnia 7 kwietnia 1994 roku, sygn. akt III CZP 41/94 LEX nr 9107, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 stycznia 1974 roku, sygn. akt III CRN 384/73 LEX nr 7386; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 września 2007 roku, sygn. akt IV CSK 139/07, LEX nr 485873;postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 marca 2010 roku, sygn. akt IV CSK 429/09, LEX nr 678022). Zasadą jest, iż podział majątku wspólnego obejmuje składniki należące do tego majątku w dacie ustania wspólności ustawowej oraz istniejące w chwili dokonywania podziału (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 sierpnia 1979 roku, III CRN 137/79,OSN 1980/2/33, LEX nr 2421).

Sąd Rejonowy następnie wyjaśnił, że w niniejszej sprawie bezspornym było, iż w skład majątku wspólnego B. i C. M. (1) wchodziła zakupiona w okresie trwania wspólności majątkowej małżeńskiej zabudowana nieruchomość gruntowa położona w (...) gm. L. o wartości 212.000 zł. Bezspornym było również, że w skład majątku wspólnego byłych małżonków wchodziły – zakupione odpowiednio w 2002 r. i 2015 r. - samochody osobowe: P. (...) o nr rej. (...) oraz C. (...) o nr rej. (...). Pozostałe składniki majątkowe w postaci wyposażenia mieszkania wnioskodawczyni w toku niniejszego postępowania przekazała nieodpłatnie uczestnikowi, stąd też odpadła potrzeba rozstrzygania o nich w sentencji postanowienia.

Odnosząc się do żądania ustalenia nierównych udziałów, Sąd pierwszej instancji przypomniał, że uczestnik C. M. (1) domagał się ustalenia udziałów w majątku wspólnym w proporcji 4/5 do 1/5 na swoją korzyść, wskazując, iż w trakcie trwania związku małżeńskiego tylko on pracował zawodowo oraz, iż zakup nieruchomości sfinansowany został ze środków pochodzących z przyznanej mu odprawy mieszkaniowej. Sąd wyjaśnił, że zgodnie z treścią art. 43 § 1 k.r.o. oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym. Jednakże z ważnych powodów każdy z małżonków może żądać, ażeby ustalenie udziałów w majątku wspólnym nastąpiło z uwzględnieniem stopnia, w którym każdy z nich przyczynił się do powstania tego majątku (§ 2). Przy ocenie, w jakim stopniu każdy z małżonków przyczynił się do powstania majątku wspólnego, uwzględnia się także nakład osobistej pracy przy wychowaniu dzieci i we wspólnym gospodarstwie domowym (§ 3). Jak z powyższego wynika zasadą wyrażoną w art. 43 § 1 k.r.o. jest to, iż małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym. Odstąpienie od tej zasady wymaga wystąpienia dwóch przesłanek, tj. ważnych przyczyn oraz różnego stopnia przyczynienia się małżonków do powstania majątku wspólnego. Przesłanki te muszą być spełnione łącznie (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 2 października 1997 roku, II CKN 348/97, LEX nr 479357). Oznacza to, że ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym nie może nastąpić w każdym wypadku faktycznej nierówności przyczynienia się każdego z małżonków do powstania majątku wspólnego, lecz tylko w tych wypadkach, gdy zaistnieją ważne powody. Z jednej strony żadne „ważne powody” nie uzasadniają same przez się ustalenia nierównych udziałów, jeżeli stopień przyczynienia się małżonków do powstania majątku wspólnego jest równy. Z drugiej strony – różny stopień przyczynienia się małżonków do powstania majątku bierze się po uwagę dopiero wtedy, gdy za ustaleniem nierównych udziałów przemawiają „ważne powody”. W doktrynie wskazuje się, iż powody ustalenia nierównych udziałów dotyczą oceny kwalifikacji zachowania drugiego małżonka oraz spowodowanych przez niego takich stanów rzeczy, które stanowią przyczynę niższej wartości majątku wspólnego niż ta, która wystąpiłaby, gdyby postępował właściwie. Chodzi tutaj przede wszystkim o nieprawidłowe, rażące lub uporczywe nieprzyczynianie się do zwiększania majątku wspólnego, pomimo posiadanych możliwości zdrowotnych i zarobkowych. Aspekt etyczny mający znaczenie dla oceny zaistnienia ważnych powodów nie może być jednak utożsamiany z przyczynami uznania winy rozkładu pożycia. Ocena ważnych powodów ustalenia nierównych udziałów powinna być w tym zakresie kompleksowa, wobec czego należy mieć na względzie całokształt postępowania małżonków w czasie trwania wspólności majątkowej (por. Art. 43 Rozwód i separacja red. Ignaczewski 2021, wyd. 5/A. Stempniak, Legalis).

Za ważne powody uznane mogą być: fakt trwonienia majątku przez jednego z małżonków, alkoholizm, narkomania, hazard, a nawet dokonywanie zbyt ryzykownych operacji finansowych.

Sąd meritii przypomniał następnie, że nie ulega wątpliwości, iż przepis art. 43 k.r.o., poza tym, że w § 1 wprowadza zasadę równości udziałów w majątku wspólnym, to wprowadza również domniemanie równego przyczyniania się małżonków do powstania ich majątku wspólnego, dlatego to na małżonku wnoszącym o ustalenie nierównych udziałów w tym majątku spoczywa ciężar dowodu, że nie tylko zaszły ważne powody, ale i że jego stopień przyczyniania się do powstania majątku wspólnego był wyższy niż współmałżonka.

W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie uczestnik C. M. (1), na którym spoczywał w tym względzie ciężar dowodu, nie wykazał, aby zaistniały jakiekolwiek „ważne powody” (rozumiane, jako względy etyczne), uzasadniające ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym, jak również, aby wnioskodawczyni B. M. (1) nie przyczyniała się - stosownie do posiadanych sił i możliwości - do powstania tego majątku. Jak wynika bowiem z poczynionych ustaleń, wnioskodawczyni co prawda nie pracowała zawodowo, niemniej jednak zgodnie z przyjętym podziałem ról w rodzinie zajmowała się domem i wychowaniem dzieci, co zgodnie z art. 43 § 3 k.r.o. podlega uwzględnieniu przy ocenie w jakim stopniu każdy z małżonków przyczynił się do powstania majątku wspólnego. Nie ustalono jednocześnie, aby wnioskodawczyni trwoniła wypracowany majątek bądź w inny sposób – w zakresie zarządu tym majątkiem - postępowała sprzecznie z zasadami współżycia społecznego (większość kredytów obciążających majątek wspólny zaciągnął samodzielne C. M. (1)).

Zdaniem Sądu, jako chybiony ocenić należało zarzut uczestnika, jakoby za ustaleniem nierównych udziałów w majątku wspólnym przemawiało nabycie nieruchomości objętej wnioskiem ze środków pochodzących z przyznanej uczestnikowi odprawy mieszkaniowej, albowiem zarówno prawo żołnierza zawodowego do korzystania z kwatery stałej, jak i odprawa mieszkaniowa (tzw. „normy”), jako ekwiwalent prawa, którego zasadniczym celem było zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych rodziny, wchodziły do majątku wspólnego byłych małżonków (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 kwietnia 2014 r., sygn. akt V CSK 268/13, opubl. LEX nr 1480345, postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 26 listopada 2009 r., III CZP 96/09, nie publ.; z dnia 21 czerwca 2013 r., I CSK 597/12, nie publ. oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 kwietnia 2012 r., nie publ.).

Mając powyższe na względzie, Sąd żądanie ustalenia nierównych udziałów oddalił, jako bezzasadne.

Odnosząc się następnie do żądania zasądzenia od uczestnika wynagrodzenia za korzystanie z nieruchomości, Sąd Rejonowy wyjaśnił, że zgodnie z treścią art. 686 k.p.c. w zw. z art. 567 § 3 k.p.c., w postępowaniu o podział majątku wspólnego byłych małżonków, Sąd rozstrzyga o wzajemnych roszczeniach pomiędzy byłymi małżonkami z tytułu posiadania poszczególnych przedmiotów wchodzących w skład majątku wspólnego. Podobnie jak w wypadku nakładów z majątku osobistego na majątek wspólny, rozliczenie to następuje na wniosek i w jego graniach.

Przykładem rozstrzygnięć objętych dyspozycją art. 686 k.p.c. jest m.in. roszczenie o wynagrodzenie za bezprawne korzystanie z rzeczy z wyłączeniem innego współwłaściciela.

Jak wskazuje się powszechnie w orzecznictwie sądowym, współwłaściciel może domagać się od pozostałych współwłaścicieli, korzystających z rzeczy wspólnej z naruszeniem art. 206 k.c. w sposób wyłączający jego współposiadanie, wynagrodzenia za korzystanie z tej rzeczy na podstawie art. 224 § 2 lub art. 225 k.c. (por. uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 19 marca 2013 roku, sygn. akt III CZP 88/12, opubl. OSNC 2013/9/103).

W rozpoznawanej sprawie, jak wynika z poczynionych ustaleń, uczestnik C. M. (1) od chwili ustania wspólności majątkowej małżeńskiej, tj. od czerwca 2017 r. korzystał w sposób wyłączny ze wspólnej nieruchomości oraz – co istotne - uniemożliwiał korzystanie z niej wnioskodawczyni. Co prawda wnioskodawczyni w 2015 r. dobrowolnie opuściła przedmiotową nieruchomość, tym niemniej w okresie późniejszym kilkukrotnie zwracała się o dopuszczenie jej do współposiadania, czemu uczestnik sprzeciwiał się oraz wymienił zamki w drzwiach. Od tego czasu wnioskodawczyni na teren nieruchomości wpuszczona została tylko dwa razy w celu zabrania dokumentów, po czym pozostałe próby wejścia kończyły się odmową ze strony uczestnika, w tym kierowaniem pod jej adresem gróźb przy użycia kija bejsbolowego. Sąd nie znalazł podstaw by odmówić wiary w tym zakresie zeznaniom wnioskodawczyni, gdyż jej zeznania były spójne i konsekwentne, a nadto znajdowały potwierdzenie w zeznaniach świadków – B. M. (3) (k. 84v-85) i O. K. (k. 85-85v). Także sam uczestnik nie zaprzeczał, iż uniemożliwiał korzystanie z przedmiotowej nieruchomości B. M. (1) (k. 40). Stan ten utrzymywał się jeszcze po wszczęciu postępowania, na jego początkowym etapie, kiedy to C. M. (1) otwarcie odmawiał zgody na dopuszczenie wnioskodawczyni do współposiadania. Dopiero na rozprawie w dniu 20 stycznia 2021 r. wnioskodawczyni oraz uczestnik doszli do porozumienia w zakresie podziału nieruchomości do korzystania (uczestnikowi przypaść miał parter, zaś wnioskodawczyni – poddasze budynku). Z tym dniem ustał zatem stan bezprawnego wyzucia wnioskodawczyni ze współposiadania. W rezultacie sąd ustalił, że C. M. (1) korzystał ze wspólnej nieruchomości z naruszeniem art. 206 k.c. od dnia 1 czerwca 2017 r. (pierwszy miesiąc po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej) do dnia 20 stycznia 2021 r.

Sąd Rejonowy wyjaśnił również, że jak wskazuje się powszechnie w orzecznictwie sądowym, wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z rzeczy, pomimo niekiedy mylnej kwalifikacji, nie jest odszkodowaniem. W nauce prawa podkreśla się, że nie jest ono odszkodowaniem, lecz zapłatą za korzystanie z rzeczy, którą posiadacz musiałby uiścić właścicielowi, gdyby jego posiadanie oparte było na istniejącej podstawie prawnej. Inaczej ujmując, przedmiotowe wynagrodzenie jest odpowiednikiem tego, co uzyskałby właściciel, gdyby oddał rzecz w odpłatne korzystanie na podstawie ważnego stosunku prawnego. W judykaturze dodaje się, że wysokość wynagrodzenia, o którym mowa w art. 224 § 2 k.c., powinna odpowiadać stawkom za korzystanie z rzeczy określonego rodzaju, biorąc pod uwagę ceny występujące na rynku (por. wyrok Sądu Najwyższego z 4 lipca 2012 r., I CSK 641/11, niepubl.). W doktrynie trafnie wskazuje się, że wysokość wynagrodzenia nie zależy od tego, czy właściciel w rzeczywistości poniósł jakąkolwiek szkodę, a posiadacz uzyskał jakąś korzyść, a także od tego, czy posiadacz efektywnie korzystał z rzeczy. Sąd Najwyższy podkreślił, że na podstawie art. 224 § 2 i art. 225 k.c. wynagrodzenie za korzystanie w złej wierze z nieruchomości obejmuje zarówno grunt, jak i budynki, budowle i inne urządzenia, które znajdowały się na gruncie w chwili objęcia ich w posiadanie przez zobowiązanego, niezależnie od tego, czy zobowiązany z nich korzystał, jeżeli obiektywnie oceniając, nadawały się do wykorzystania i przedstawiały określoną wartość (por. wyrok Sądu Najwyższego z 14 listopada 2012 r., II CSK 188/12, niepubl.). W orzecznictwie przyjmuje się, że wynagrodzenie takie powinno swą wysokością odpowiadać dochodowi, jaki właściciel mógłby uzyskać na podstawie ważnego stosunku prawnego, np. umowy najmu czy dzierżawy. Czynsz taki jest ustalany wtedy co do zasady według cen panujących w danym okresie na danym terenie (por. wyrok Sądu Najwyższego z 4 lipca 2012 r., I CSK 641/11, niepubl.). W sprawach o roszczenia przewidziane w art. 224 i 225 k.c. może mieć zastosowanie art. 322 k.p.c. (por. wyrok Sądu Najwyższego z 4 lipca 2012 r., I CSK 669/11, OSNC 2013, Nr 3, poz. 38).

W ocenie Sądu meritii, w rozpoznawanej spawie, jak wynika z poczynionych ustaleń opartych o opinię biegłej mgr K. P., wysokość czynszu możliwego do uzyskania z tytułu najmu nieruchomości położonej (...) wynosiła:

- od czerwca do grudnia 2017 r. – 942,88 zł miesięcznie,

- od stycznia do grudnia 2018 r. – 957,82 zł miesięcznie;

- od stycznia do grudnia 2019 r. – 979,40 zł miesięcznie,

- od stycznia do kwietnia 2020 r. – 1.015,92 zł miesięcznie;

W okresie od kwietnia 2020 r. do 20 stycznia 2021 r., mimo braku w tym zakresie wniosków biegłego z uwagi na ograniczenie tezy dowodowej do okresu wcześniejszego, sąd ustalił, że wartość czynszu najmu wynosiłaby również 1.015,92 zł (strony nie wnosiły o uzupełnienie opinii po rozszerzeniu żądania z art. 224 kc przez B. M. (1) o kolejny okres). Uwzględniając bowiem dotychczasowe kształtowanie się stawek czynszu najmu na rynku lokalnym (duża stabilność cen z tendencją do nieznacznego wzrostu) oraz zasady doświadczenia życiowego przyjąć należy, iż wartość ta nie uległaby zmniejszeniu. Łącznie wartość możliwego do uzyskania czynszu najmu w okresie objętym żądaniem wniosku wniosłaby zatem 42.715,12 zł [(7 x 942,88 zł) + (12 x 957,82 zł) + (12 x 979,40 zł) + (12 x 1.015,92 zł)] + 20 x ( 1.015,92 / 30). W efekcie, uczestnik C. M. (1) zobowiązany jest do zapłaty wnioskodawczyni połowy tej kwoty, czyli 21.357,66 zł, o czym sąd orzekł na podstawie art. 224 § 2 kc w zw. z art. 206 kc w punkcie III sentencji postanowienia.

W pozostałym zakresie żądanie zapłaty wynagrodzenia za „bezumowne korzystanie” z nieruchomości podlegało oddaleniu, jako bezzasadne.

Sąd Rejonowy wyjaśnił również, że jako w całości bezzasadne ocenił zgłoszone przez B. M. (1) żądanie zapłaty kwoty 12.902,68 zł tytułem odszkodowania za bezprawne pozbawienie jej współposiadania i korzystania z rzeczy wspólnej, wywodzone z art. 415 K.c. Szkodę swą wnioskodawczyni utożsamiała z koniecznością pokrycia kosztu najmu innego lokalu mieszkalnego. Jak wskazuje się powszechnie w orzecznictwie sądowym, przepisy o roszczeniach uzupełniających wyprzedzają stosowanie innych przepisów, z których mogą wynikać inne podstawy odpowiedzialności samoistnego posiadacza rzeczy w stosunku do jej właściciela (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 9 czerwca 2000 r., IV CKN 1159/00, Biul. SN 2000, nr 1, s. 10, z dnia 11 grudnia 2009 r., V CSK 175/09, nie publ., z dnia 4 marca 2015 r., IV CSK 410/14, nie publ.). Dochodzenie innych roszczeń według ogólnych zasad odpowiedzialności, w tym także w ramach reżimu odpowiedzialności deliktowej nie jest co prawda wykluczone, jednak taka podstawa otwiera się dopiero, gdy roszczenia te pozostają poza zakresem hipotez art. 224 i 225 k.c. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 marca 2015 r., sygn. akt IV CSK 410/14, opubl. LEX nr 1650116 ). Wobec tego, że w ustalonym stanie faktycznym uszczerbek związany z brakiem możliwości korzystania z lokalu mieści się w zakresie hipotezy art. 224 i 225 k.c., a zasadzone na rzecz wnioskodawczyni wynagrodzenie za „bezumowne korzystanie” z nieruchomości” w całości pokrywa poniesioną przez nią szkodę (deklarowana szkoda 12.902,68 zł była niższa od zasądzonego wynagrodzenia), Sąd żądanie B. M. (1) oddalił, jako nieuzasadnione. Podkreślił, że jak słusznie zauważyła pełnomocnik uczestnika, uwzględnienie powyższego żądania doprowadziłoby bowiem do bezpodstawnego wzbogacenia wnioskodawczyni.

Dokonując oceny żądań rozliczenia spłaconych długów byłych małżonków po ustaniu wspólności majątkowej Sąd Rejonowy wyjaśnił, że zasługiwały w całości na uwzględnienie, znajdując swą podstawę w art. 207 k.c. w zw. z art. 567 § 3 k.p.c. i art. 686 k.p.c.

Podniósł, że jak wskazuje się powszechnie w orzecznictwie sądowym, przepis art. 45 § 3 k.r.o. nie dotyczy rozliczeń między małżonkami z tytułu długów związanych z majątkiem wspólnym i ciążących na obojgu małżonkach, które zostały spłacone z własnych środków przez jednego z małżonków po ustaniu wspólności. Z art. 46 k.r.o. wynika, że do takich rozliczeń mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania cywilnego o wspólności majątku spadkowego i o dziale spadku. W rezultacie, podstawę materialnoprawną tych roszczeń stanowi odpowiednio stosowany art. 207 k.c., art. 567 § 3 k.p.c. i art. 686 k.p.c. (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 marca 2010 roku, sygn. akt IV CSK 429/09, LEX nr 678022).

Wspomnianemu rozliczeniu nie podlegają jednak wszystkie długi byłych małżonków spłacone przez jedno z nich pomiędzy ustaniem wspólności, a podziałem majątku, ale tylko te które powstały w czasie trwania wspólności ustawowej i obciążały oboje małżonków jako współdłużników, względnie które zostały zaciągnięte w czasie trwania wspólności przez jedno z małżonków w związku z zarządem majątkiem wspólnym lub za zgodą drugiego małżonka, jeżeli nie podlegają rozliczeniu jako wydatki lub nakłady na majątek objęty wspólnością (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 1 grudnia 2011 roku, sygn. akt I CSK 78/11, Lex nr 1129066, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 2 lipca 2009 roku, sygn. akt V CSK 481/08, LEX nr 627260, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 grudnia 2013 roku, sygn. akt III CZP 86/13, LEX nr 1448745). W analizowanym zakresie istotnego znaczenia nabiera art. 30 § 1 k.r.o. zgodnie z którym oboje małżonkowie są odpowiedzialni solidarnie za zobowiązania zaciągnięte przez jednego z nich w sprawach wynikających z zaspokajania zwykłych potrzeb rodziny.

Do zobowiązań „zaciągniętych w sprawach związanych z zaspokajaniem zwykłych potrzeb rodziny” należą zobowiązania wynikające z powtarzalnych czynności dotyczących wspólnego gospodarstwa domowego oraz wychowania dzieci. Muszą to być zwykłe, normalne potrzeby, służące zaspokajaniu bieżących potrzeb danej rodziny. Najczęściej obejmują one "zapewnienie wyżywienia, mieszkania, środków na wychowanie dzieci itp." (wyroku Sądu Najwyższego z dnia 5 sierpnia 2005 roku, II CK 9/05, Legalis). W orzecznictwie za zobowiązania, o których mowa w art. 30 § 1 k.r.o., uznaje się w szczególności "zakupy w normalnych ilościach artykułów żywnościowych i odzieżowych, zakupy w normalnych ilościach drobnych przedmiotów urządzenia domowego, opłaty z tytułu korzystania z mediów, opłaty z tytułu czynszu za lokal mieszkalny, który małżonkowie zajmują lub wynajmują, wydatki na naprawę i konserwację urządzeń domowych (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 10 września 2015 roku, I ACa 329/15, LEX nr 1808674.)

W piśmiennictwie dodaje się, że "przeciętne" zobowiązania, to także w zakresie ochrony zdrowia, nieluksusowych rozrywek, wypoczynku, zakupu pomocy szkolnych, przygotowania dzieci do wykonywania zawodu (por. art. 30 KRO red. Pietrzykowski 2021, wyd. 7/J. Gajda). Nie jest także wykluczone zastosowanie art. 30 § 1 k.r.o. w razie nabywania przedmiotów gospodarstwa domowego (tzw. trwałego użytku), np. pralki, lodówki, telewizora, mebli (tak T. Smyczyński, w: System PrPryw, t. 11, 2014, s. 238–239, Nb 59; zob. także A. Lutkiewicz-Rucińska, w: Dolecki, Sokołowski, Komentarz KRO, 2013, art. 30, Nb 8; W. Borysiak, w: Wierciński, Komentarz KRO, art. 30, Nb 31). O rozliczeniu powyższych długów Sąd nie orzeka z urzędu, lecz na wyraźne żądanie uczestników postępowania o podział majątku wspólnego (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27 stycznia 1970 roku, III CRN 527/69, OSNCP 1970, Nr 9, poz. 164). Sąd jest bezwzględnie związany zakresem zgłoszonego roszczenia, a zatem nie może orzekać co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem ani ponad żądanie (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 grudnia 2014 roku, III CSK 351/13). Podkreślić trzeba, że roszczenia z art. 686 k.p.c. w zw. z art. 567 § 3 k.p.c. mają charakter niezależny i samodzielny, o tyle, że jeśli nie toczy się postępowanie o podział majątku wspólnego, mogą być dochodzone w procesie, a jeżeli w toku procesu zostanie wszczęta sprawa o podział majątku wspólnego, to zgodnie z art. art. 567 § 3 k.p.c. w zw. z art. 618 § 2 i 3 k.p.c., art. 688 k.p.c., sprawy te są przekazywane z urzędu do rozpoznania w postępowaniu podziałowym i są rozpoznawane w oparciu o zasadę kontradyktoryjności (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 czerwca 2016 roku, sygn. akt V CNP 72/15, opubl. LEX nr 2109491).

W ocenie Sądu pierwszej instancji, w rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że w okresie trwania wspólności majątkowej małżeńskiej uczestnik C. M. (1) zawarł:

- umowę pożyczki gotówkowej nr (...) z dnia 23 marca 2004 r. w wysokości 8.289,52 zł;

- umowę pożyczki nr (...) z dnia 14 października 2004 r. w wysokości 10.000 zł;

- umowę pożyczki nr (...) z dnia 25 listopada 2004 r. w wysokości 5.071,39 zł;

- umowę kredytu gotówkowego „nr (...) z dnia 14 stycznia 2005 r. w wysokości 7.367,08;

- umowę karty kredytowej nr (...) z dnia 10 marca 2005 r. 6.000 zł;

- umowę pożyczki nr (...) z dnia 25 lipca 2005 r. w wysokości 12.626,91 zł.

Przeprowadzone w sprawie dowody dały podstawę do ustalenia, iż środki finansowe uzyskane ze wskazanych wyżej umów kredytowych małżonkowie M. przeznaczyli na zaspokojenie bieżących, zwykłych potrzeb rodzinny, w tym na drobne remonty nieruchomości, bieżące opłaty oraz edukację dzieci (vide: zeznania uczestnika C. M. (1) oraz zeznania świadka A. M.). Za spłatę przedmiotowych zobowiązań oboje małżonkowie ponosili zatem solidarną odpowiedzialność na podstawie art. 30 § 1 k.r.o. Niezależnie od tego, Sąd podkreślił, iż na zawarcie umowy pożyczki z dnia 14 października 2004 r. (nr 2) oraz umowy karty kredytowej z dnia 10 marca 2005 r. (nr 5) wnioskodawczyni B. M. (1) wyraziła pisemną zgodę, zaś na zawarcie pozostałych umów nr (...) zgoda taka, jako przesłanka odpowiedzialności majątkiem wspólnym, nie była w ogóle wymagana w stanie prawnym obowiązujących do dnia 20 stycznia 2005 r. (art. 41 k.r.o. w brzmieniu przed zmianą dokonaną ustawą z dnia 17 czerwca 2004 r. o zmianie ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz niektórych innych ustaw w zw. z art. 5 ust. 5 pkt 1 cytowanej ustawy). Nie budzi również kwestii, iż powyższe zobowiązania zaciągnięte zostały w związku z zarządem majątkiem wspólnym. W tym stanie rzeczy, gdyby nawet w odniesieniu do wspomnianych wyżej zobowiązań wyłączyć zastosowanie art. 30 § 1 K.r.o., to i tak po ich spłacie – jako związanych z zarządem majątkiem wspólnym i rodzących odpowiedzialność tym majątkiem - podlegałyby one rozliczeniu w postępowaniu działowym. Sąd dodał ponadto, iż roszczenie regresowe współdłużnika, prócz kapitału kredytu, obejmuje również należności uboczne, koszty procesu oraz koszty postępowania egzekucyjnego (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 2013 r., sygn. akt III CZP 108/12, opubl. OSNC 2013/9/107).

Jak wynika z poczynionych ustaleń – i co nie było objęte sporem stron - uczestnik C. M. (1) w okresie po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej spłacił wspólny dług byłych małżonków wynikający z umów kredytowych nr (...) do kwoty 43.563,35 zł (915,92 zł + 26.089,49 zł + 2.532,05 zł + 2.523,13 zł + 2.626,65 zł + 8. 876,11 zł) oraz uregulował – obciążający obojga małżonków - podatek od wspólnej nieruchomości w wysokości 736 zł.

Uczestnikowi przysługuje zatem względem wnioskodawczyni roszczenie o zwrot połowy tej kwoty, czyli 22.149,66 [(43.563,35 zł + 736 zł) / 2].

Zdaniem Sądu, w sprawie niniejszej, wbrew zarzutom pełnomocnika uczestnika, wnioskodawczyni udowodniła, że dokonała spłaty „wspólnego długu” byłych małżonków do kwoty 39.905,10 zł. Jak wynika bowiem z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy I Nc 32/09, C. M. (1) i B. M. (1) zawarli w dniu 14 grudnia 2005 r. z(...) we W. (obecnie (...) we W.) umowę kredytu nr (...), z której wierzytelność bank przeniósł w dniu 16 maja 2007 r. na rzecz (...) S.A. we W. (k. 13-20 akt sprawy I Nc 32/09). Następnie, prawomocnym nakazem zapłaty z dnia 23 marca 2009 r., wydanym w sprawie o sygn. akt I Nc 32/09, Sąd Rejonowy w Tomaszowie Mazowieckim – tytułem należności wynikającej z tejże umowy - zasądził od B. M. (1) na rzecz (...) S.A. we W. kwotę 15.532,88 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 25.02.2009 r. do dnia zapłaty oraz kosztami procesu w wysokości 2.612 zł. W oparciu o opisany wyżej tytuł wykonawczy przeciwko wnioskodawczyni B. M. (1) Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym (...)– P. P. prowadził postępowanie egzekucyjne w sprawie (...) (k. 297). Ustalono jednocześnie, że B. M. (1) w okresie od 30 listopada 2020 r. dokonała na rzecz (...) S.A. we W. wpłat w łącznej wysokości 34.905,10 zł (vide: pokwitowanie k. 296, dowody wpłaty k. 300-305). Co prawda na przedłożonych przez wnioskodawczynię B. M. (1) dowodach wpłat, jako tytuł wpłaty wskazano „umowa nr (...) nr sprawy(...), tym niemniej nie budzi wątpliwości sądu, że wpłaty te dotyczyły w istocie umowy kredytu z dnia 14 grudnia 2005 r. nr (...). Jak wynika bowiem z korespondencji wnioskodawczyni z (...) S.A. we W. (k. 260-261, k. 296-305) przedmiotowe wpłaty dotyczyły zobowiązania wynikającego z umowy kredytu z dnia 14 grudnia 2005 r. zawartej z (...) we W. (uprzednio (...) we W.), nabytej przez (...) S.A. w dniu 16 maja 2007 r., objętego tytułem wykonawczym w sprawie I Nc 32/09 i egzekwowanego w sprawie (...), czyli bezsprzecznie umowy kredytu nr (...) (zachodzi tożsamość daty zawarcia umowy, stron umowy, daty cesji, sygn. akt sprawy, w której wydano nakaz zapłaty i sprawy egzekucyjnej). Co więcej, wskazany w tejże korespondencji oraz dowodach wpłat symbol „KRS/(...)” pokrywa się z symbolem naniesionym odręcznie na kserokopii umowy nr (...) zdeponowanej na k. 18 akt sprawy I Nc 32/09 (prawy górny róg umowy).

Mając powyższe na względzie, Sąd ustalił, że wnioskodawczyni po ustaniu wspólności majątkowej spłaciła wspólny dług byłych małżonków do kwoty 34.905,10 zł (oboje małżonkowie występowali w roli współdłużników) i przysługuje jej z tego tytułu względem uczestnika roszczenie o zwrot połowy tej kwoty, czyli 17.452,55 zł.

Odnosząc się do sposobu podziału majątku dorobkowego, Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że preferowanym przez ustawodawcę sposobem wyjścia ze „współwłasności” jest fizyczny podział rzeczy (art. 211 k.c. w zw. z art. 1035 k.c. i art. 46 k.r.o.). W rozpoznawanej sprawie, wnioskodawca i uczestniczka wnosili zgodnie o przyznanie zabudowanej nieruchomości gruntowej na własność uczestnika ze spłatą na rzecz wnioskodawczyni, przyznanie każdemu z byłych małżonków pojazdów, które znajdują się w ich posiadaniu bez spłat z tych składników majątkowych oraz o nieobejmowanie podziałem rzeczy ruchomych stanowiących wyposażenie budynku mieszkalnego, które to składniki majątkowe wnioskodawczymi przekazała uczestnikowi bez obowiązku spłaty. Wniosek ten sąd na podstawie art. 622 § 2 k.p.c. w zw. z art. 688 k.p.c. i art. 567 § 3 k.p.c. uwzględnił, albowiem proponowany sposób wyjścia ze współwłasności nie sprzeciwia się prawu ani zasadom współżycia społecznego, ani też nie narusza w sposób rażący interesu osób uprawnionych.

Mając powyższe na względzie orzeczono jak w punkcie VI podpunkcie 1 i 2 postanowienia.

Z kolei dla wyjaśnienia sposobu rozliczeń przeprowadzonych w wydanym orzeczeniu, Sąd meritii wskazał, że w rozpoznawanej sprawie, oboje małżonkowie posiadali równe udziały w majątku wspólnym (art. 43 § 1 k.r.o.). Skoro zatem sąd przyznał na własności uczestnika nieruchomość o wartości 212.000 zł (w zakresie pozostałych składników majątkowych strony nie wnosiły o orzeczenie spłaty), to wnioskodawczyni należała się dopłata w wysokości 106.000 zł. Kwotę tę powiększyć należało o połowę wartości wynagrodzenia z tytułu „bezumownego” korzystania przez uczestnika z nieruchomości w okresie od 1 czerwca 2017 r. (21.357,66 zł) oraz o połowę wartości spłaconych przez wnioskodawczynię długów po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej (17.452,55) oraz pomniejszyć ją należało o połowę spłaconych przez uczestnika długów po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej (22.149,66 zł), co daje wartość 122.660,55 zł [(212.000 zł / 2) + 21.357,66 zł + 17.452,55 zł] - 22.149,66 zł.

Konkludując, po uwzględnieniu roszczeń uzupełniających, wnioskodawczyni B. M. (1) należy się od uczestnika kwota 122.660,55 zł tytułem dopłaty oraz rozliczenia długów spłaconych przez byłych małżonków po ustaniu wspólności majątkowej oraz rozliczenia korzystania przez uczestnika C. M. (1) z nieruchomości z wyłączeniem wnioskodawczyni (art. 212 § 1 k.c. w zw. z art. 1035 k.c. i art. 46 k.r.o.).

Na koniec Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że zgodnie z art. 212 § 3 k.c. sąd może rozłożyć dopłaty lub spłaty na raty, przy czym w takim wypadku terminy ich uiszczenia nie mogą łącznie przekraczać lat dziesięciu.

Mając na uwadze wysokość zasądzonego świadczenia oraz opisaną wyżej sytuację majątkową uczestnika, sąd przedmiotową należność rozłożył na dwie raty - pierwsza w wysokości 3.261,13 zł płatna w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się postanowienia (z tej części świadczenia pokryte zostaną koszty, od których uiszczenia wnioskodawczyni została zwolniona) oraz druga w wysokości 119.399,42 zł płatna w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w wypadku uchybienia terminowi płatności. Wobec tego, że postępowanie w sprawie niniejszej toczy od 2019 r. i strony dysponowały odpowiednio długim czasem na przygotowanie się do uiszczenia zasądzonych należności, sąd nie znalazł podstaw do dalej idącego odroczenia terminu płatności raty nr 2.

Mając powyższe na względzie, sąd na podstawie art. 212 § 1 i 3 k.c. w zw. z art. 1035 k.c. i art. 46 k.r.o. orzekł jak w punkcie VII.

Odnosząc się do zagadnienia ustanowienia hipoteki przymusowej , Sąd rejonowy przypomniał, że w piśmiennictwie wyrażany jest konsekwentnie pogląd, że z zawartego w art. 212 § 3 zd. 1 k.c. postanowienia wynika, iż sposób zabezpieczenia dopłaty lub spłaty sąd oznacza w razie potrzeby, wynika powinność orzekania o zabezpieczeniu wówczas, gdy brak zabezpieczenia mógłby narazić uprawnionego na niemożliwość zaspokojenia jego roszczenia, co najczęściej ma miejsce, gdy kwota spłaty lub dopłaty jest znaczna. Udzielone zabezpieczenie jest jednym z elementów kształtujących sytuację prawną i wzajemne stosunki między byłymi współwłaścicielami (współuprawnionymi) na czas do całkowitego rozliczenia i definitywnego wyjścia ze współwłasności (wspólności). Dokonując wykładni pojęcia „w razie potrzeby”, określającego w sposób bardzo ogólny kryteria, jakimi przy rozważaniu potrzeby zabezpieczenia powinien się kierować sąd zasądzający spłaty lub dopłaty, stwierdzić należy, że pozwala ono na uwzględnienie wszelkich elementów stanu faktycznego, uzasadniających wątpliwości, czy spłaty (dopłaty) zostaną rzeczywiście zapłacone lub wyegzekwowane. Ocena ta objąć powinna nie tylko wysokość należności i sytuację majątkową zobowiązanego, ale także stosunki panujące pomiędzy zobowiązanym a uprawnionym i wszelkie inne czynniki, które mogą wpłynąć na pogorszenie szans realizacji prawa do spłaty. Sąd orzekający jest kompetentny do orzeczenia zabezpieczenia w każdym wypadku, gdy na podstawie okoliczności sprawy stwierdzi, że jest to celowe (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 2 lipca 2009 roku – V CSK 481/08, LEX nr 627260.).

Z ustalonego stanu faktycznego wynika, że uczestnik postępowania nie dysponuje majątkiem, który gwarantowałby możliwość wyegzekwowania od niego spłaty należności w razie wyzbycia się przedmiotowej nieruchomości, a jego dochody nie dają szans na zaspokojenie z nich wierzytelności wnioskodawczyni. Nadto wysokość spłaty jest znaczna, zaś przeciwko zobowiązanemu toczą się postępowania egzekucyjne. Nie ulega też wątpliwości, iż strony pozostają w złych stosunkach, co może uzasadniać obawy, iż uczestnik nie będzie zabiegał o szybkie wykonanie ciążącego na nim obowiązku.

Z tego też względu, sąd na podstawie art. 212 § 3 k.c. ustanowił na nieruchomości położonej w N., gminie L., powiecie (...), województwie (...), oznaczonej w ewidencji gruntów numerem działki (...) o powierzchni (...) ha, dla której Sąd Rejonowy w Tomaszowie Mazowieckim prowadzi księgę wieczystą o numerze (...) hipotekę przymusową do kwoty 122.660,55 zł na rzecz B. M. (1), celem zabezpieczenia wierzytelności wnioskodawczyni zasądzonej w punkcie VII postanowienia.

Uzasadniając rozstrzygniecie o kosztach postępowania Sąd wyjaśnił, że orzekł w tym przedmiocie na podstawie art. 520 § 1 k.p.c., zgodnie z którym każdy z uczestników ponosi koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie.

Zdaniem sądu, w rozpoznawanej sprawie nie zaistniały okoliczności uzasadniające odstąpienie od naczelnej zasady rządzącej rozdziałem kosztów w postępowaniu nieprocesowym, a wyartykułowanej w art. 520 § 1 k.p.c. Wyjaśnił, że jak podkreśla się powszechnie w orzecznictwie sądowym, w sprawach o podział majątku wspólnego nie występuje sprzeczność interesów, o której mowa w art. 520 § 2 i 3 k.p.c., niezależnie od stanowiska stron i zgłaszanych przez nie twierdzeń i wniosków w przedmiocie składu, wartości i sposobu podziału majątku wspólnego. W postępowaniu tym strony są także w równym stopniu zainteresowane rozstrzygnięciem i ich interesy są wspólne o tyle, że celem postępowania jest wyjście ze wspólności majątkowej
i uregulowanie wzajemnych stosunków majątkowych (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 listopada 2010 roku, sygn. akt III CZ 46/10, opubl. OSNC 2011/7-8/88, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 23 października 2013 roku, sygn. akt IV CZ 74/13, LEX nr 1388478, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 sierpnia 2012 roku, sygn. akt V CZ 30/12, LEX nr 1231642).

Na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. prawo o adwokaturze i §10 pkt 8, § 8 pkt 7 i §4 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu sąd przyznał i nakazał wypłacić adwokat A. J. z rachunku Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Tomaszowie Mazowieckim kwotę 4.428 zł tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej wnioskodawczyni z urzędu w postępowaniu sądowym.

Na podstawie art. 22 ³ ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1980 r. o radcach prawnych i § 10 pkt 8, § 8 pkt 7 i § 4 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu, sąd przyznał i nakazał wypłacić radcy prawnemu M. N. z rachunku Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Tomaszowie Mazowieckim kwotę 4.428 zł tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej uczestnikami z urzędu w postępowaniu sądowym.

W rozpoznawanej sprawie sąd wydatkował tymczasowo z rachunku Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Tomaszowie Mazowieckim kwotę 4.522,26 zł (4.006,77 zł k. 151 + 515,49 zł k. 239) na opinie biegłej ds. szacowania nieruchomości. Wnioskodawczyni zwolniona została przy tym w całości od kosztów sądowych, w tym od opłaty sądowej od wniosku w wysokości 1.000 zł (k. 18).

Mając powyższe na względzie, sąd na podstawie art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst jednolity Dz. U. z 2010 r., Nr 90, poz. 594) w zw. z art. 83 ust. 2 cytowanej ustawy i art. 520 § 1 k.p.c. nakazał pobrać od uczestnika C. M. (1) na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Tomaszowie Mazowieckim kwotę 2.261,13 zł tytułem połowy wydatków poniesionych tymczasowo przez Skarb Państwa na opinię biegłej ds. szacowania nieruchomości (4.522,26 zł / 2). Wobec zwolnienia wnioskodawczyni od kosztów sądowych, sąd na podstawie 113 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (tekst jednolity Dz. U. z 2010 r., Nr 90, poz. 594) w zw. z art. 83 ust. 2 cytowanej ustawy i art. 520 § 1 k.p.c. nakazał ściągnąć z zasądzonego na jej rzecz w punkcie VII lit. „a” postanowienia świadczenia kwotę 3.261,13 zł tytułem połowy wydatków poniesionych tymczasowo przez Skarb Państwa na opinię biegłej ds. szacowania nieruchomości (4.522,26 zł / 2) oraz nieuiszczonej opłaty sądowej od wniosku (1.000 zł).

Apelację od powyższego postanowienia wniósł uczestnik postępowania.

Działający w jego imieniu pełnomocnik wyznaczony z urzędu, zaskarżył postanowienie w części dotyczącej pkt II, pkt III, pkt IV, pkt VII, pkt IX oraz w zakresie rozstrzygniecia o kosztach postępowania (pkt XIII).

Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił:

1) naruszenie przepisów prawa procesowego:

a) art. 233 § 1 k.p.c. zw. z art. art. 13 § 2 k.p.c. poprzez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego, dokonanie oceny dowodów wbrew zasadom doświadczenia życiowego polegające na:

- błędnej ocenie zeznań uczestnika postępowania i pominięcie zeznań świadka A. M., co doprowadziło do niezasadnego uznania, że brak jest przesłanek uzasadniających ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym stron w sytuacji, gdy przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe wykazało, że to uczestnik postępowania w zdecydowanie większym stopniu niż wnioskodawczyni tworzył majątek wspólny, a ponadto wnioskodawczyni wydatkowała środki na zupełnie zbędne rzeczy i nieprzemyślane inwestycje, co w konsekwencji spowodowało naruszenie prawa materialnego tj. art. 43 § 2 k.r.o., poprzez oddalenie wniosku uczestnika postępowania C. M. (1) o ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym;

- błędnym ustaleniu, że uczestnik postępowania od chwili ustania wspólności majątkowej małżeńskiej (tj. od czerwca 2017 r.) korzystał w sposób wyłączny ze wspólnej nieruchomości oraz że uniemożliwiał wnioskodawczyni korzystanie z nieruchomości, podczas gdy z zeznań uczestnika postępowania, jak też z zeznań świadka A. M. wynika, że wnioskodawczym dobrowolnie opuściła nieruchomość i nie była zainteresowana ponownym zamieszkaniem na tej nieruchomości, przy czym zeznania pozostałych świadków (B. M. (3) i O. K.), jak też samej wnioskodawczyni powinny być uznane za niewiarygodne, bowiem świadkowie w zasadzie nie byli naocznymi świadkami zdarzeń, a ich przebieg znali z opowieści wnioskodawczyni;

b) naruszenie art. 102 k.p.c. w zw. z art, 13 § 2 k.p.c. i z art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, poprzez jego niezastosowanie i obciążenie uczestnika nieuiszczonymi kosztami sądowymi, pomimo że zachodziły szczególne okoliczności ku temu, aby uczestnika tymi kosztami nie obciążać, wyrażające się w tym, iż uzyskiwane przez uczestnika środki finansowe z zajętej przez komornika sądowego emerytury są niewystarczające na zaspokojenie jego podstawowych potrzeb życiowych, a sytuacja zdrowotna i wiek (76 lat) nie pozwala mu na uzyskanie dodatkowego dochodu, który mógłby przeznaczyć na opłacenie tych kosztów.

2) sprzeczność istotnych ustaleń z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego prowadząca do bezzasadnego, bowiem sprzecznego z regułami logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego przyjęcia, że:

- wnioskodawczyni po ustaniu wspólności majątkowej spłaciła wspólny dług byłych małżonków w kwocie 34.905,10 zł, pomimo zakwestionowania tych twierdzeń przez uczestnika postępowania i braku dowodu z dokumentów, z których wynikałoby, że wpłacona kwota dotyczy zgłoszonej do rozliczenia umowy kredytu z dnia 14 grudnia 2005 r. nr (...), co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia prawa tj. art. 207 k.c. w zw. z art. 1035 k.c. i z art. 46 k.r.o., przez jego niewłaściwe zastosowanie i rozliczenie długu nie związanego z majątkiem wspólnym i nie ciążącego na obojgu małżonkach.

Na wypadek uznania przez Sąd za niezasadne zarzutów dotyczących ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym, zasądzenia wynagrodzenia za korzystanie z nieruchomości i rozliczenia długu spłaconego przez wnioskodawczynię, uczestnik postępowania zarzucił:

- sprzeczność istotnych ustaleń z treścią zebranego w sprawie dowodowego prowadząca do bezzasadnego, bowiem sprzecznego z regułami logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego przyjęcia, że sytuacja materialna uczestnika postępowania uzasadnia odroczenie spłaty na rzecz wnioskodawczyni z udziału w majątku wspólnym w terminie 14 dni (I rata) i 6 miesięcy (II rata) od daty prawomocności postanowienia wraz z ustawowymi odsetkami w razie opóźnienia płatności, podczas gdy sytuacja majątkowa i zdrowotna uczestnika postępowania powoduje, że ustalony przez Sąd pierwszej instancji termin spłaty jest nierealny i narusza interesy uczestnika postępowania, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia prawa: art. 46 k.r.o. w zw. z art. 1035 k.c. i art. 212 § 3 k.c., poprzez jego niezastosowanie i brak rozłożenia kwoty dopłaty udziału w majątku wspólnym przysługującego wnioskodawczyni od uczestnika na okres 6 lat (72 rat).

Wskazując na powyższe, pełnomocnik skarżącego wniósł o:

1. zmianę zaskarżonego postanowienia:

a) w pkt II, poprzez uwzględnienie wniosku uczestnika postępowania i ustalenie nierównych udziałów stron w majątku wspólnym w proporcji 80 % (tj. 4/5 udziału) na rzecz uczestnika postępowania C. M. (1), a dla wnioskodawczyni B. M. (1) 20 % (tj. 1/5 udziału);

b) w pkt III, poprzez oddalenie w całości wniosku wnioskodawczyni B. M. (1) o zasądzenie od uczestnika postępowania C. M. (1) na jej rzecz wynagrodzenia za korzystanie ponad udział z zabudowanej nieruchomości gruntowej położonej w (...), gm. L., oznaczonej w ewidencji gruntów nr działki (...), dla której Sąd Rejonowy w Tomaszowie Mazowieckim prowadzi księgę wieczystą (...) nr (...);

c) w pkt IV, poprzez oddalenie w całości wniosku wnioskodawczyni B. M. (1) o zasądzenie od uczestnika postępowania C. M. (1) na jej rzecz spłaconego przez wnioskodawczynię po ustaniu wspólności majątkowej wspólnego długu byłych małżonków;

d) w pkt VII, poprzez jego o uchylenie i ustalenie, że uczestnik postępowania nie jest zobowiązany do dopłaty na rzecz wnioskodawczyni z tytułu dokonanego podziału majątku wspólnego i dokonanych rozliczeń.

e) w pkt XIII, poprzez odstąpienie od obciążania uczestnika postępowania C. M. (1) kosztami postępowania na rzecz Skarbu Państwa w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji.

Na wypadek uznania przez Sąd drugiej instancji za niezasadne zarzutów dotyczących ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym, zasądzenia wynagrodzenia za korzystanie z nieruchomości i rozliczenia długu spłaconego przez wnioskodawczynię wniósł o rozłożenie dopłaty na raty na okres 6 lat (tj. 72 równych, miesięcznych rat), z tym, że pierwsza rata płatna w terminie 6 miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia;

W przypadku nieuwzględnienia powyższego skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w zaskarżonej części i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w Tomaszowie Mazowieckim do ponownego rozpoznania oraz pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego.

W przypadku oddalenia apelacji, w oparciu o art. 102 k.p.c. wniósł o nieobciążanie uczestnika postępowania obowiązkiem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego.

Wniósł również o przyznanie na rzecz pełnomocnika z urzędu uczestnika postępowania C. M. (1) kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej w postępowaniu apelacyjnym według norm prawem przepisanych. Oświadczył , że koszty te nie zostały pokryte ani w całości ani w części.

Sąd Okręgowy zważył co następuje.

Apelacja jest częściowo uzasadniona.

Szczegółowe przedstawienie swojego stanowiska Sąd drugiej instancji, pragnie rozpocząć od dwóch uwag natury ogólnej.

Po pierwsze, wskazuje na, co do zasady, bardzo pozytywną ocenę zaskarżonego orzeczenia i co równie istotne jego uzasadnienia, podkreślając tym samym, że Sąd pierwszej instancji w wyjątkowo profesjonalny sposób dokonał tak ustaleń faktycznych jak i przeprowadził rozważania prawne. Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia jest przy tym kompletne, zawiera omówienie wszystkich istotnych z punktu widzenia rozstrzygnięcia zagadnień. Sąd Okręgowy podkreśla tym samym, że w zdecydowanej większości w pełni akceptuje ustalenia i rozważania Sądu pierwszej instancji, wskazują jednocześnie na kompleksowość przedstawionej argumentacji. Dokonana zmiana zaskarżonego rozstrzygnięcia wiąże się jednocześnie z odmienną oceną tylko jednego w wielu istotnych z punktu widzenia sprawy zagadnień i w żadnym wypadku nie podważa powyżej zaprezentowanej oceny.

Po drugie, wniesiona przez uczestnika postępowania skarga apelacyjna ogranicza się do zakwestionowania trzech elementów rozstrzygnięcia: braku ustalenia nierównych udziałów; uwzględnienia roszczenia o wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy ponad udział oraz ustalenia, że wnioskodawczyni należy się od uczestnika spłata związana z zaspokojeniem wspólnych długów małżonków.

Dokonując chronologicznie oceny zgłoszonych w skardze apelacyjnej zarzutów w pierwszej kolejności należy wskazać, że wydając zaskarżone orzeczenie Sąd pierwszej instancji nie naruszył art. 43 § 2 k.r.o. uznając że okoliczności sprawy nie uzasadniają odstępstwa od zasady przewidzianej przez art. 43 § 1 k.r.o., zgodnie z którą udział małżonków w majątku wspólnym jest równy. Prezentując powyższe stanowisko Sąd Okręgowy w pełni akceptuje rozważania poczynione przez Sąd pierwszej instancji dla uzasadnieniu rozstrzygnięcia w tym zakresie, podkreślając jednocześnie że ich uzupełnienie bądź powtórzenie uznaje jako zbędne. Dlatego omówienie powyższego zagadnienia, ogranicza do stwierdzenia, że zgadzając się z przytoczonymi w uzasadnieniu skargi apelacyjnej argumentami wskazującymi na potrzebę wykładni pojęcia „ważne powody” uzasadniającego ustalenie nierównych udziałów z punktu widzenia zasad współżycia społecznego a omawiana wykładnia ma nie tylko aspekt majątkowy, ale również etyczny, podkreśla, że właśnie uwzględnienie powyższych reguł wyklucza uznanie, że udziały w majątku dorobkowym byłych uczestników były nierówne. Uczestnik wskazując jako przesłankę ustalenia nierównych udziałów niejednakowe przyczynienie się małżonków do powstania i zachowania majątku, w tym niepodejmowanie przez wnioskodawczynię zatrudnienia pomimo powiększającego się zadłużenia, nie dostrzega że w okolicznościach przedmiotowej sprawy nie sposób uznać, iż powyższe zachowanie B. M. (1) było w jakikolwiek sposób zawinione. Nie ulega żadnej wątpliwości, że to iż wnioskodawczyni nie pracowała zawodowo wynikało z przyjętego przez małżonków modelu rodziny, w którym jej rola została ograniczona do wykonywania obowiązków związanych z prowadzeniem domu i opieką nad dziećmi. Jednocześnie aktualnie prezentowane twierdzenia, iż w końcowym okresie małżeństwa uczestnik oczekiwał od byłej żony aktywności zawodowej nie zostały w sposób skuteczny udowodnione. Ponadto nawet gdyby uznać, że taka sytuacja miała w rzeczywistości miejsce nie sposób przyjąć, że jego oczekiwania wobec żony były uzasadnione. Dla Sądu Okręgowego pozostaje oczywiste, ze osoba przez wiele lat wykluczona z funkcjonowania na rynku pracy może nie mieć możliwości znalezienia zatrudnienia. Sugestia, że aktywność zawodowa żony powinna polegać na udzielaniu korepetycji, świadczy jednocześnie o całkowitej nieznajomości runku tych usług. Odwołując się w tym zakresie do doświadczenia życiowego, Sąd Okręgowy wyjaśnia, że możliwość udzielania korepetycji posiadają przede wszystkim nauczyciela aktywni zawodowo.

W tym miejscu przypomnieć należy, że omawiany zarzut naruszenia art. 43 § 1 k.r.o. apelujący wiąże również z zarzutem naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. zw. z art. art. 13 § 2 k.p.c., wskazują na błędną ocenie zeznań uczestnika postępowania i pominięcie zeznań świadka A. M..

Powyższe determinuje potrzebę ponownej oceny wskazanych zeznań. Odnosząc się w pierwszej kolejności do zeznań A. M. wyjaśnić należy, że nie wynikają z nich okoliczności uzasadniające ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym małżonków. Wynikający z nich obraz wnioskodawczyni jest wprawdzie mniej korzystny niż uczestnika, niemniej jednak również A. M. przyznał, że wnioskodawczyni zajmowała się domem i do 2015 r. wywiązywała się z tego. A. M. zeznał również, że do połowy lat 90 – tych wnioskodawczyni udzielała korepetycji z języka niemieckiego, co w połączeniu z faktem , że właśnie w latach 90 - tych C. M. (1) odszedł na emeryturę wskazuje, że oboje małżonkowie mniej więcej w tym samym czasie zakończyli swoją aktywność zawodową. Wskazując na chybione inwestycje matki świadek podał nietrafną inwestycję związaną z remontem połowy dachu domu. Nawet jednak gdyby przyjąć, że powyższa okoliczność rzeczywiści miała miejsce, oparcie na niej żądania ustalenia nierównych udziałów uznać należy za całkowicie bezzasadne. Z omawianych zeznań wynika również, że to wnioskodawczyni była odpowiedzialna za zaciąganie kredytu i powstanie swoistej spirali zadłużenia. Twierdzenia te nie można jednak uznać za prawdziwe, skoro (co słusznie zaakcentował Sąd Rejonowy) zobowiązania zaciągał uczestnik postępowania. Podnieść również należy, że przyjęcia, iż w omawianej sprawie należało ustalić nierówne udziały byłych małżonków w żadnym wypadku nie uzasadniają sugestie świadka o rzekomym wymuszaniu przez wnioskodawczynię od niego, jego siostry i bliżej nieokreślonej kuzynki darowizn. Jeśli bowiem ta okoliczność rzeczywiście miała miejsce to świadczy raczej o przysparzaniu przez wnioskodawczynię majątku dorobkowego. Reasumując z omówionych powyżej zeznań nie wynikają okoliczności mogące świadczyć potrzebie ustalenia nierównych udziałów w majątku wspólnym uczestników postępowania.

Wskazana konkluzja odnosi się również do wyjaśnień uczestnika. Sąd Okręgowy odnosząc się do wynikających z niej zastrzeżeń dotyczących niedostatecznego przyczyniania się wnioskodawczyni do powstania majątku wspólnego uznaje, że wynikają one jedynie z chęci usprawiedliwienia przyjętego przez uczestnika w toku postępowania stanowiska, opierającego się na nieznajdującym potwierdzenia w przepisach prawa założeniu, że jeżeli jeden z małżonków w czasie trwania małżeństwa zajmował się prowadzeniem domu jego udział w powstałym dorobku winien być proporcjonalnie mniejszy.

Reasumując w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw aby uznać, że wydając zaskarżone orzeczenie Sąd pierwszej instancji naruszył wskazane wyżej przepisy prawa procesowego i materialnego nie dostrzegając przesłanek uzasadniających ustalenie nierównych udziałów w majątku wspólnym stron.

Za uzasadniony, Sąd Okręgowy uznał natomiast drugi ze sformułowanych w skardze apelacyjnej zarzutów, uznając, że w przedmiotowej sprawie brak było podstaw do uwzględnienia żądania wnioskodawczyni zasądzenia wynagrodzenia za korzystanie z nieruchomości wspólnej.

Uwzględniając wskazany zarzut apelacyjny, Sąd Okręgowy wskazuje na okoliczności, że jak wynika z wyjaśnień wnioskodawczyni złożonych w sprawie o rozwód ( akta sygn. I C 1397/17 Sądu Okręgowego w Piotrkowie Tryb. k. 20) złożonych w styczniu 2018 r., wyprowadziła się ze wspólnego domu i zamieszkała w mieszkaniu innego mężczyzny aby sprawować nad nim opiekę a po jego śmierci wynajęła to mieszkanie. Orzeczenie rozwodu, wobec braku żądań stron nie obejmowało natomiast rozstrzygnięcia o wspólnym mieszkaniu małżonków. Powyższe w ocenie Sądu Okręgowego w sposób dostateczny świadczy, że wnioskodawczyni nie chciała nadal zamieszkiwać we wspólnym domu stron, i podważa wiarygodność twierdzeń, że to działanie uczestnika pozbawiło ją tej możliwości. Twierdzenia te należało więc uznać za podniesione tylko dla uzasadnienia zgłoszonego przez nią roszczenia i co za tym idzie za niewiarygodne.

Powyższego stanowiska nie można podważyć odwołując się do zeznań świadków B. M. (3) i O. K., z których wynika jedynie, że wnioskodawczyni podjęła dwukrotne próby wejścia na teren wspólnej nieruchomości. Z zeznań tych nie wynika natomiast, że chciała nadal korzystać z tej nieruchomości, dalej w niej zamieszkiwać. W konsekwencji uznać należy, że w wywiedzionej apelacji skarżący słusznie podnosi, iż w sprawie brak dowodu na potwierdzenie, że uczestnik postępowania od chwili ustania wspólności majątkowej małżeńskiej korzystał w sposób wyłączny ze wspólnej nieruchomości, uniemożliwiając korzystanie z niej wnioskodawczyni. Brak było tym samym podstaw aby w ramach wzajemnych rozliczeń, na podstawie art. 224 § 2 lub art. 225 k.c. zasadzić od uczestnika na rzecz wnioskodawczyni kwotę 21 357,66 zł.

Za nieuzasadniony Sąd Okręgowy uznał natomiast trzeci z zgłoszonych w skardze apelacyjnej zarzutów. Sąd Rejonowy prawidłowo przyjął, że po ustaniu wspólności ustawowej wnioskodawczyni spłaciła wspólny dług małżonków w wysokości 34.905,10 zł. Twierdzenia skarżącego jakoby Sąd pierwszej instancji błędnie przyjął, że wpłata ta dotyczyła umowy kredytu z dnia 14 grudnia 2005 f. nr (...), stanowią jedynie polemikę z prawidłowymi ustaleniami Sądu pierwszej instancji. W tym miejscu należy przypomnieć, że zakwestionowane ustalenia zostało poprzedzone dogłębną analizą przedstawionych na jego potwierdzenie dokumentów, obejmującą również ocenę wątpliwości związanych z oznaczeniem pożyczki, której dotyczyła spłata. Przypominając, że w zakwestionowanych dokumentach brak jest informacji, że wpłaty wnioskodawczyni dotyczyły umowy kredytu z dnia 14 grudnia 2005 r. nr (...) i że wynika z nich, że dotyczy należności wynikającej z z umowy nr (...) z dnia 12 grudnia 2005 r., podnieść należy, że nawet gdyby uznać za uzasadnione sugestie uczestnika, iż wnioskodawczyni mogła zawierać wiele innych umów kredytowych, to nie zwalnia to go automatycznie od odpowiedzialności za spłatę tego (innego) zobowiązania, jako zaciągniętego w czasie trwania wspólności małżeńskiej ustawowej. Przypomnieć również należy, że również uczestnik zaciągał wiele zobowiązań bez formalnej zgody swojej byłej małżonki, co nie przeszkadzało mu w oczekiwaniu że będzie ona partycypować w ich spłacie.

Odnosząc się na koniec do zawartych w skardze apelacyjnej zarzutów naruszenia przepisów prawa procesowego : art. 320 k.p.c. i art. 102 k.p.c. zw. z art. 13 § 2 k.p.c. w zw. z art. 113 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych z dnia 28 lipca 2005 r. Sąd Okręgowy wyjaśnia, że nie podziela zawartych w skardze apelacyjnej zastrzeżeń dotyczących sposobu zastosowania przez Sąd pierwszej instancji powołanych przepisów.

Wbrew twierdzeniem, skarżącego zawarte w punkcie VII zaskarżonego postanowienia rozstrzygnięcie o rozłożeniu na raty zasadzonego na rzecz wnioskodawczyni świadczenia uwzględnia całokształt okoliczności sprawy, w szczególności sytuację majątkową zobowiązanego i uprawnionego. Dostrzegając, że dopłata została zasądzona z półrocznym odroczeniem płatności, Sąd Okręgowy podkreśla, że nie tylko sytuacja majątkowa uczestnika jest trudna. Wnioskodawczyni, jest również emerytką a świadczenie jakie otrzymuje z tego tytułu jest zdecydowanie mniejsze od emerytury uczestnika, nie ma ona również w przeciwieństwie do uczestnika zabezpieczonych potrzeb mieszkaniowych.

Wydając zaskarżone orzeczenie, Sąd Rejonowy nie naruszył również art. 102 k.p.c. Właśnie zastosowanie powołanego przepisu sprawiło, że wydając rozstrzygnięcie co do wydatków poniesionych przez Skarb Państwa obciążył uczestnika tylko częścią tych wydatków (koszty poniesione tymczasowo przez Skarb Państwa obejmowały również wynagrodzenie pełnomocników ustanowionych z urzędu). Brak w przedmiotowej sprawie podstaw aby uznać, ze inne zobowiązania skarżącego usprawiedliwiają ponoszenie przez Skarb Państwa wszystkich kosztów związanych z przedmiotową sprawą.

Resumując dotychczasowe rozważania Sąd Okręgowy uznał za uzasadniony jedynie zarzut, którego uwzględnienie prowadzi do obniżenia zasądzonej na rzecz wnioskodawczyni dopłaty o kwotę 21 357,66 zł. i co za tym idzie zmiany punktu III, VII i IX zaskarżonego postanowienia.

W pozostałej części apelacja podlega oddaleniu.

Powyższe orzeczenie zostało wydane na podstawie art. 385 k.p.c. i art. 386 § 1 k.p.c.

O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 520 § 1 k.p.c.

Na podstawie § 10 pkt 8, § 8 pkt 7 i § 16 ust 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu, sąd przyznał i nakazał wypłacić radcy prawnemu M. N. z rachunku Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Tomaszowie Mazowieckim kwotę 2214 zł tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej uczestnikami z urzędu w postępowaniu sądowym.

Paweł Hochman