Wyrok SN z 27 marca 2008, sygn. II CSK 489/07
Data orzeczenia
27 marca 2008
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział II
Przewodniczący
SSN Iwona Koper
Tagi
Podstawa prawna
art. 187
kpc
art. 321
kpc
art. 328
kpc
art. 353
kc
art. 382
kpc
art. 391
kpc
art. 398
kpc
art. 405
kc
Pokaż pozostałe podstawy prawne (4)
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 27 marca 2008 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Iwona Koper (przewodniczący)
SSN Grzegorz Misiurek
SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca)
w sprawie z powództwa Zakładu Energetycznego Ł.(...)
Spółki Akcyjnej w Ł.
przeciwko E.(...) Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w W.
o zapłatę,
po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 27 marca 2008 r.,
skargi kasacyjnej strony powodowej
od wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 24 kwietnia 2007 r., sygn. akt I ACa (…),
uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu do
ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy w Ł. wyrokiem z dnia 7 lipca 2006 r. zasądził od E.(…) sp. z o.o. w
W. na rzecz Zakładu Energetycznego Ł.(…) S.A. w Ł. kwotę 985 656,05 zł z odsetkami
ustawowymi od dnia 1 stycznia 2005 r., a dalej idące powództwo oddalił. Sąd ten ustalił,
2
że strony zawarły dwie następujące po sobie umowy dotyczące sprzedaży przez stronę
powodową energii elektrycznej i świadczenia usług przesyłowych. W umowie z dnia 26
listopada 2003 r. strony przewidziały, że w przypadku stwierdzenia błędów w pomiarze
lub odczycie wskazań układu pomiarowo-rozliczeniowego, które spowodowały zaniżenie
faktycznie pobranej energii elektrycznej, odbiorca obowiązany jest do uregulowania
należności za energię elektryczną i usługę przesyłową na podstawie ilości energii
elektrycznej według wskazań układu pomiarowo - kontrolnego lub według współczynnika
korekcyjnego właściwego dla stwierdzonego uszkodzenia albo na podstawie ilości
energii prawidłowo wykazanej w poprzednim lub następnym okresie rozliczeniowym,
natomiast w przypadku innych błędów (np. ceny, stawki opłat, mnożnej itp.) - na
podstawie wielkości obowiązujących strony umowy. Podobne postanowienia zawierała
wcześniejsza umowa z dnia 23 grudnia 1999 r. W dniu 6 października 2004 r. powód
przeprowadził u pozwanego kontrolę układu pomiarowego energii elektrycznej. W jej
wyniku stwierdzono, że u pozwanego były zainstalowane przekładniki prądowe o
wartościach 2x50/5 amperów i 50/5 amperów. Tymczasem powód przyjmował, że w
układzie pomiarowym są zainstalowane, zgodnie ze schematem zasilania stanowiącym
załącznik do umowy, przełączniki dwukrotnie mniejsze. Oznaczało to w konsekwencji,
że ilość energii faktycznie pobranej przez stronę pozwaną była dwukrotnie większa niż
przyjmowana do rozliczeń. Strona powodowa wystawiła faktury korygujące za okres od
stycznia 2003 r. do października 2004 r. na kwotę 985 656,05 zł, a następnie wezwała
stronę pozwana do próby ugodowej w sprawie o zapłatę kwoty dochodzonej pozwem.
Sąd pierwszej instancji ocenił, że strona powodowa mogła dochodzić niezapłaconej
części ceny za energię elektryczną na podstawie art. 535 k.c. w zw. z art. 555 k.c.
Cześć dochodzonej przez stronę powodową należności uległa jednak przedawnieniu. Z
tego względu powództwo podlegało uwzględnieniu do wysokości 985 656,05 zł.
Sąd Apelacyjny po rozpoznaniu apelacji obu stron zmienił zaskarżony wyrok w
ten sposób, że powództwo oddalił i obciążył stronę powodową kosztami procesu. Sąd
drugiej instancji uznał, że z warunków umów łączących strony nie można wyprowadzić
dla strony pozwanej obowiązku zapłaty zasądzonej przez Sąd Okręgowy kwoty. Strona
powodowa powinna dochodzić zapłaty na podstawie art. 471 k.c. w związku z
przepisami ustawy Prawo energetyczne dotyczącymi nielegalnego poboru energii
elektrycznej. Wymagało to rozważenia winy strony pozwanej jako przesłanki jej
odpowiedzialności odszkodowawczej. Tymczasem w okolicznościach faktycznych
ustalonych w sprawie stronie pozwanej nie można było przypisać jakiegokolwiek
3
zaniedbania, a zatem nawet winy nieumyślnej. Przemawiało to za uwzględnieniem
apelacji pozwanego i oddaleniem apelacji powoda.
Skarga kasacyjna strony powodowej została oparta o obie podstawy określone w
art. 3983
§ 1 k.p.c. W ramach podstawy naruszenia prawa materialnego skarżący
zarzucił obrazę art. 535 k.c. w zw. z art. 555 k.c., 471 k.c. i art. 46 ust 2 i 3 ustawy -
Prawo energetyczne, art. 353.1 i 473 k.c., art. 443 i 447 k.c., art. 405 k.c. oraz art. 62
ust. l pkt 2 i ust 5 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. prawo budowlane. W ramach zaś
podstawy naruszenia przepisów postępowania zarzucił obrazę art. 321 k.p.c. w zw. z
art. 391 § 1 k.p.c., art. 187 § 1 pkt 2 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., art. 382 k.p.c. oraz
art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. W oparciu o te zarzuty wniósł o uchylenie
zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu do ponownego
rozpoznania, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa
co do żądania zasądzenia kwoty 1 052 303 zł z odsetkami od dnia 1 stycznia 2005 r.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Redakcja zaskarżonego wyroku i jego uzasadnienie nakazują przyjąć, że zostało
nim nie tylko oddalone powództwo w części, którą uwzględnił Sąd pierwszej instancji
lecz także oddalona w całości apelacja strony powodowej. Wartość przedmiotu
zaskarżenia w skardze kasacyjnej została zatem wskazana prawidłowo, podobnie jak
zakres zaskarżenia.
W sprawie bezspornym jest, że strona pozwana pobierała energię elektryczną w
wysokości dwukrotnie większej niż faktycznie rozliczana przez stronę powodową, w
wyniku zainstalowania przez odbiorcę przekładników prądowych o wartościach
dwukrotnie mniejszych niż przewidziane w załączniku do umowy o dostawę energii.
Ustalenie to, wbrew ocenie Sądu Apelacyjnego nie stanowiło podstawy dla stwierdzenia,
że strona powodowa dostarczała energię niezgodnie z warunkami umowy zawartej
przez strony. Jej podstawową zasadą było zobowiązanie sprzedawcy do dostarczenia
stronie pozwanej potrzebnej jej ilości energii elektrycznej, za którą kupujący miał
zapłacić stosownie do faktycznego zużycia, według ustalonych stawek. Nienależytego
wykonania umowy przez stronę pozwaną należy upatrywać zatem w niezapłaceniu za
całą ilość rzeczywiście pobranej energii elektrycznej, co jako zasada nie budzi
wątpliwości. Niezrozumiałe jest zatem stanowisko Sądu drugiej instancji, co do braku
podstaw do dochodzenia przez stronę powodową należności za dostarczoną energię w
oparciu o warunki umowy zawartej przez strony. Zarzuty skargi kasacyjnej
kwestionujące tę ocenę z powołaniem się na naruszenie szeregu przepisów prawa
4
materialnego (art. 3531
k.c., 535 k.c., 555 k.c., 471 k.c., 473 k.c.) były uzasadnione.
Wymaga podkreślenia, że postanowienia umów zawartych przez strony określające
sposób rozliczenia zapłaty za dostarczoną energię elektryczną w przypadku
stwierdzenia błędów w pomiarze zużycia energii lub odczycie wskazań układu
pomiarowego, które spowodowały zaniżenie faktycznie pobranej energii, precyzowały
jedynie sposób rozliczenia w tego rodzaju wypadkach, uwzględniając zasadę
ponoszenia przez odbiorcę opłat za rzeczywiste zużycie energii. Strony umownie
przewidziały uproszczony tryb ustalenia ilości zużytej energii na wypadek stwierdzenia
zaniżonego zużycia energii w sytuacjach określonych w umowie. Gdyby nawet założyć,
że przypadek stanowiący podstawę roszczenia strony powodowej nie został
uwzględniony w tej części umowy, to nie wyłączało to możliwości domagania się zapłaty
przez stronę powodową w oparciu o zobowiązanie powstałe z umowy. Istotne byłoby w
tym wypadku jedynie ustalenie rzeczywistej wielkości energii zużytej przez odbiorcę.
W skardze kasacyjnej zasadnie zakwestionowano jednak również stanowisko
Sądu drugiej instancji wykluczające możliwość zastosowania § 11 umów o dostawę
energii elektrycznej z tego względu, że nieprawidłowe ustalenie wielkości poboru energii
elektrycznej przez stronę pozwaną było wynikiem „błędu mnożnej”, który nie kwalifikuje
się do błędów w pomiarze lub odczycie wskazań układu pomiarowo rozliczeniowego.
Sąd Apelacyjny wyrażając to stanowisko poprzestał na odwołaniu się do treści umowy.
Tymczasem, jak zasadnie podniesiono w skardze kasacyjnej, pojęcie układu pomiarowo
- rozliczeniowego zostało zdefiniowane w przepisach rozporządzenia Ministra
Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 23 kwietnia 2004 r. w sprawie
szczegółowych zasad kształtowania i kalkulacji taryf oraz rozliczeń w obrocie energią
elektryczną (Dz. U. Nr 105, poz. 1114), co wymagało odniesienia się do tej regulacji przy
dokonywaniu oceny, czy ustalanie poboru energii w oparciu o zainstalowanie
niewłaściwych przekładników prądowych o określonej wielkości (mnożnej) kwalifikuje się
do stwierdzenia błędu w pomiarze lub odczycie wskazań układu pomiarowo-
rozliczeniowego.
Skarżący podniósł również trafnie, że gdyby pobór energii przez stronę pozwaną
przy zastosowaniu niewłaściwych przekładników prądowych traktować jako nielegalny
pobór energii, to w ustalonym przez Sąd Apelacyjny stanie faktycznym doszłoby do
zbiegu podstaw odpowiedzialności strony pozwanej (zobowiązanie z umowy i
odpowiedzialność deliktowa) na podstawie art. 443 k.c. Stwierdzenie deliktu ze strony
odbiorcy energii elektrycznej nie mogło zatem w żaden sposób pogorszyć sytuacji
5
dostawcy energii. Z tego względu uzasadnione były również zarzuty naruszenia
przepisów postępowania (art. 321, 187 § 1) związane z dokonaną przez Sąd Apelacyjny
oceną materialnoprawnej podstawy roszczenia strony powodowej.
Sąd drugiej instancji wyrażając błędny pogląd, że strona powodowa swojego
roszczenia mogła dochodzić jedynie w reżimie odpowiedzialności deliktowej dodatkowo
bezzasadnie przyjął, że jest ona uzależniona od winy (chociażby nieumyślnej) sprawcy
nielegalnego poboru energii. Nielegalny pobór energii jest ustawowo definiowany jako
pobieranie energii bez zawarcia umowy lub niezgodnie z umową. Oznacza to, że czyn
sprawcy polegający na nielegalnym pobieraniu energii elektrycznej ustawodawca
określił od strony przedmiotowej, wskazując te jego cechy, które decydując jego
bezprawności. Ustalenie nielegalnego poboru energii nie wymaga zatem badania winy
sprawcy w znaczeniu subiektywnym. Zwrócił na to uwagę Sąd Najwyższy w wyroku z
dnia 9 kwietnia 2003 r. (I CKN 252/2001).
Z przyczyn wyżej wskazanych skarga kasacyjna podlegała uwzględnieniu
i zaskarżony wyrok na podstawie art. 39815
§ 1 k.p.c. został uchylony.