Wyrok SN z 19 sierpnia 2010, sygn. IV CSK 80/10
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
uchylono orzeczenie
Typ sprawy
sprawa nieprocesowa
Etap
skarga kasacyjna
Tryb
posiedzenie niejawne
Role w sprawie
powód
pozwany
wykonawca dzieła
odwołujący
uczestnik postępowania
Data orzeczenia
19 sierpnia 2010
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział IV
Przewodniczący
SSN Antoni Górski
Podstawa prawna
Pokaż pozostałe podstawy prawne (2)
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 19 sierpnia 2010 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Antoni Górski (przewodniczący)
SSN Jan Górowski
SSN Hubert Wrzeszcz (sprawozdawca)
w sprawie z powództwa P. M. Spółki Akcyjnej w W.
przeciwko Przedsiębiorstwu Produkcyjno - Usługowo - Handlowemu R. Spółce z
ograniczoną odpowiedzialnością w R.
o zobowiązanie do złożenia oświadczenia woli,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 19 sierpnia 2010 r.,
skargi kasacyjnej strony powodowej
od wyroku Sądu Apelacyjnego […]
z dnia 14 października 2009 r.,
uchyla zaskarżony wyrok w części oddalającej apelację
powoda (pkt. II) i orzekającej o kosztach procesu za obie
instancje (pkt. I. 2 i III) i w tym zakresie przekazuje sprawę
Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania,
pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach
postępowania kasacyjnego.
2
Uzasadnienie
Powódka domagała się zobowiązania pozwanej do zaniechania bezprawnej
wypłaty kwot z gwarancji zabezpieczenia należytego wykonania umowy nr […],
zmienionych oznaczonymi aneksami do umowy, wystawionych na rzecz pozwanej
– na zlecenie powódki – przez Bank Ochrony Środowiska oraz zobowiązania
pozwanej do wydania oznaczonych dokumentów wystawionych na jej rzecz – na
zlecenie powódki – przez Bank Ochrony Środowiska bądź – alternatywnie –
zobowiązania pozwanej do złożenia oznaczonej treści oświadczenia woli „w
przedmiocie zwolnienia wymienionych gwarancji w zakresie 70% wartości
zabezpieczenia”.
Pozwana wniosła o oddalenie powództwa zarzucając, że nie ma podstaw do
jego uwzględnienia zarówno z przyczyn prawnych (brak podstawy prawnej do
sformułowania żądań o treści zgłoszonej w pozwie), jak i faktycznych
(brak należytego wykonania kontraktu przez powoda).
Wyrokiem z dnia 26 marca 2009 r. Sąd Okręgowy– przyjmując, że ostatnie z
żądań pozwu ma charakter żądania ewentualnego – oddalił powództwo w całości i
zasądził od powódki na rzecz pozwanej 7217 zł kosztów procesu.
Sąd ustalił, że strony w trybie zamówień publicznych zawarły w dniu
13 grudnia 2005 r. kontrakt nr […], którego przedmiotem było wybudowanie zakładu
utylizacji odpadów komunalnych.
Na podstawie tego kontraktu pozwana zleciła powódce wykonanie
kompleksowego zadania inwestycyjnego polegającego na zaprojektowaniu,
budowie i uruchomieniu zakładu utylizacji odpadów komunalnych, przeprowadzeniu
rozruchu technologicznego, przeszkoleniu przyszłych pracowników, opracowaniu
dokumentacji niezbędnej do uzyskania zezwolenia na użytkowanie zakładu,
przygotowaniu dokumentacji powykonawczej, wykonaniu i zatwierdzeniu analizy
porealizacyjnej dotyczącej oddziaływania na środowisko, opracowanej
3
po trzymiesięcznym okresie eksploatacji oraz wszelkich innych prac –
niewymienionych w kontrakcie – a koniecznych do użytkowania zakładu.
Poza umową strony wiązały „Warunki ogólne Kontraktu” dotyczące urządzeń
elektrycznych i mechanicznych oraz robót inżynieryjnych i budowlanych
projektowanych przez wykonawcę (FIDIC), zmienione częściowo przez strony,
rysunki, załączniki, wykaz cen, oferta wykonawcy z załącznikami, instrukcja dla
wykonawców.
Zgodnie z ogólnymi warunkami kontraktu i umową z dnia 13 grudnia 2005 r.,
zawartą przez pozwaną z F., która dotyczyła pełnienia – w związku z realizacją
kontraktu – funkcji inżyniera, trzecim uczestnikiem procesu inwestycyjnego był
Inżynier Kontraktu.
W celu zabezpieczenia należytego wykonania umowy powódka zawarła
z Bankiem Ochrony Środowiska dwie umowy: w dniu 6 grudnia 2005 r. umowę o
udzielaniu gwarancji i z dnia 29 czerwca umowę o ustanowieniu limitu
zaangażowania w formie linii odnawialnej w celu udzielania gwarancji bankowych.
Na podstawie tych umów Bank Ochrony Środowiska udzielił pozwanej w dnia 6
grudnia 2005 r. gwarancji zabezpieczenia należytego wykonania kontraktu do
kwoty 2 024 973,20 euro i w dniu 8 września 2006 gwarancji do kwoty 16 389,59
euro.
Kontrakt był – mimo sporów między uczestnikami procesu inwestycyjnego –
realizowany; jednakże wydłużał się czas jego realizacji.
W dniu 7 lipca 2008 r., po przeprowadzeniu 72 godzinnych prób
technologicznych, rozpoczęto mające trwać 3 miesiące próby eksploatacyjne.
Tego samego dnia powódka wypowiedziała jednak kontrakt z powodu braku
współpracy pozwanej przy jego realizacji. W dniu 8 lipca 2008 r. również pozwana
złożyła oświadczenie o wypowiedzeniu kontraktu z powodu wielokrotnego
i uporczywego niestosowania się powódki do wezwań Inżyniera Kontraktu
i przekroczenia czasu zakończenia inwestycji.
W dniu 22 lipca 2008 r. powódka przerwała próby eksploatacyjne i opuściła
budowę.
4
Zdaniem Sądu Okręgowego zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia
sprawy miała kwestia zasadności wypowiedzenia kontraktu przez powódkę, gdyż
pozostaje ona w bezpośrednim związku z należytym wykonaniem zobowiązania.
Analizując przebieg procesu inwestycyjnego, Sąd uznał, że powódka nie wykonała
zobowiązania należycie (opóźnienia w realizacji kontraktu, brak podstaw do
wystawienia świadectwa przejęcia) i stwierdził, iż wypowiedzenie kontraktu przez
powódkę stanowiło nadużycie praw wynikających z kontraktu i było sprzeczne
z zasadami współżycia społecznego.
Powódka zaskarżyła wyrok Sądu Okręgowego w całości. Zmieniając go, Sąd
Apelacyjny uwzględnił powództwo w zakresie żądania zobowiązania pozwanej do
złożenia oświadczenia woli w przedmiocie zwolnienia 70% wartości kwoty
zabezpieczenia (pkt I.1), zasądził od pozwanej na rzecz powódki 107 200 zł
kosztów procesu za pierwszą instancję (pkt I.2), oddalił apelację w pozostałej
części (pkt II) i zasądził od pozwanej na rzecz powódki 105 400 zł kosztów
postępowania apelacyjnego (pkt III).
Sąd odwoławczy uznał - odwołując się do zawartych w punkcie 4.2
warunków szczególnych kontraktu – że zostały spełnione przewidziane w nim
okoliczności zwolnienia 70% kwoty wartości zabezpieczenia. Należało zatem
uwzględnić powództwo co do żądania zobowiązania pozwanej do złożenia
oświadczenia woli w przedmiocie tego zwolnienia, „natomiast dalsze roszczenia
jako niezasadne oddalić”.
Powódka zaskarżyła wyrok Sąd Apelacyjnego częściowo, tj. w zakresie
oddalającym jej apelację (pkt II). W skardze kasacyjnej, opartej na obu podstawach,
zarzuciła naruszenia art. 5 i art. 65 k.c. oraz obrazę art. 328 § 2 w związku z art.
391 § 1 k.p.c., art. 378 § 1 i art. 391 § 1 w związku z art. 386 § 4 k.p.c. Powołując
się na te podstawy, wniosła o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i przekazanie
sprawy do ponownego rozpoznania albo o uchylenie wyroku w zaskarżonej części
i orzeczenie co do istoty zgodnie z żądaniem pozwu.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Dla oceny zasadności skargi kasacyjnej rozstrzygające znaczenie mają
zarzuty naruszenia art. 328 § 1 k.p.c. w związku z art. 391 k.p.c. i art. 378 § 1 k.p.c.
5
Zdaniem skarżącej wada uzasadnienia zaskarżonego wyroku polega na
niewskazaniu przyczyn oddalenia apelacji w pozostałej części, uniemożliwiającym
kontrolę kasacyjną wyroku w zaskarżonej części. Sąd odwoławczy naruszył też art.
378 § 1 k.p.c. nie odnosząc się do podniesionych w apelacji zarzutów naruszenia
prawa materialnego i procesowego, mających kluczowe znaczenie dla oceny
zasadności oddalenia przez Sąd pierwszej instancji roszczenia o zaniechanie
wypłaty kwot z gwarancji bankowej należytego wykonania umowy i zobowiązania
pozwanej do zwrotu oznaczonych dokumentów.
Zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem Sądu Najwyższego naruszenie art.
328 § 2 k.p.c. może stanowić podstawę skargi kasacyjnej tylko o tyle, o ile
uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie pozwala na kontrolę kasacyjną tego
orzeczenia. Tylko w takim wypadku uchybienie art. 328 § 2 k.p.c. może bowiem być
uznane za mogące mieć – w rozumieniu art. 3983
§ 1 pkt 2 k.p.c. – wpływ na wynik
sprawy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 lutego 2003 r., I CKN 65/01,
niepubl.). W orzecznictwie wyjaśniono również, że w uzasadnieniu wyroku sądu
odwoławczego muszą być zawarte elementy wymienione w art. 328 § 2 k.p.c., przy
uwzględnieniu charakteru orzeczenia drugoinstancyjnego (art. 391 § 1 k.p.c.).
W wypadku kwestionowania w apelacji oceny dowodów i ustaleń poczynionych
w sądzie pierwszej instancji, muszą one zostać poddane kontroli i ocenie
instancyjnej, której wyniki powinny być przedstawione w uzasadnieniu wyroku sądu
drugiej instancji. Wymienione obowiązki procesowe sądu drugiej instancji pozostają
w związku także z koniecznością rozpoznania sprawy w granicach apelacji
wynikającą z art. 378 § 1 zdanie pierwsze k.p.c. Powinność rozpoznania sprawy
w granicach apelacji oznacza, między innymi, nakaz wzięcia pod uwagę,
rozważenia i oceny wszystkich podniesionych w apelacji zarzutów i wniosków;
nierozpoznanie zarzutów apelacji stanowi obrazę tego przepisu (por. wyroki Sądu
Najwyższego: z dnia 11 grudnia 2008 r., IV CSK 331/08 i z dnia 17 lipca 2009 r., IV
CSK 110/ 09, niepubl.).
Uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie odpowiada – jak trafnie zarzuciła
skarżąca – przedstawionym wymaganiom, uniemożliwiając kontrolę kasacyjną
w zaskarżonym zakresie. Nie ulega wątpliwości, że wyrok Sądu pierwszej instancji
został zaskarżony przez powódkę w całości, a więc także w zakresie żądania
6
zgłoszonego na pierwszym miejscu (zobowiązania pozwanej do zaniechania
wypłaty kwot z gwarancji bankowej należytego wykonania umowy i zwrotu powódce
oznaczonych dokumentów). W uzasadnieniu wyroku częściowo uwzględniającego
apelację, Sąd odwoławczy przedstawił natomiast jedynie motywy rozstrzygnięcia
reformatoryjnego, polegającego na uwzględnieniu żądania zobowiązania pozwanej
do złożenia oświadczenia o zwolnieniu 70% kwoty zabezpieczenia, a motywy
oddalenia apelacji w pozostałej części ograniczył do stwierdzenia, że „(…) skoro
zostały spełnione przesłanki zwolnienia 70% gwarancji powództwo należało
uwzględnić w tym zakresie, natomiast dalsze roszczenia jako niezasadne oddalić”.
Tymczasem zasadność oddalenia przez Sąd pierwszej instancji powództwa
w zakresie żądania zobowiązania pozwanej do zaniechania wypłaty kwot
z bankowej gwarancji zabezpieczenia należytego wykonania umowy i zwrotu
powódce oznaczonych dokumentów została zakwestionowana w apelacji przez
podniesienie szeregu zarzutów naruszenia prawa materialnego i procesowego.
Apelująca zarzuciła naruszenie art. 5 k.c., art. 65 w związku z art. 3531
k.c., art.
471, 476 k.c. i 151 Prawa zamówień publicznych. Podniosła także zarzut, że Sąd
pierwszej instancji dokonał oceny dowodów z naruszeniem przewidzianej w art. 233
k.p.c. zasady swobodnej oceny dowodów. Zakwestionowała też prawidłowość
dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych. Zarzuciła również obrazę art. 328 § 2
k.p.c. przez niewskazanie przyczyn odmowy wiarygodności i mocy dowodowej
oznaczonym dowodom. Oddalając apelację w pozostałym zakresie, Sąd
odwoławczy nie odniósł się do tych zarzutów. Uzasadniony jest zatem zarzut
skarżącej nierozpoznania sprawy w granicach apelacji i sporządzenia uzasadniania
z naruszeniem art. 328 § 2 k.p.c., uniemożliwiającym kontrolę kasacyjną wyroku
w zaskarżonym zakresie.
Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji wyroku
(art. 39815
§ 1 k.p.c. oraz art. 108 § 2 w związku z art. 39821
k.p.c.).
jz., uniemożliwiającym kontrolę kasacyjną wyroku
w zaskarżonym zakresie.
Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji wyroku
(art. 39815
§ 1 k.p.c. oraz art. 108 § 2 w związku z art. 39821
k.p.c.).
jz