sygn. I CSK 242/10 3 lutego 2011 Sąd Najwyższy

Wyrok SN z 3 lutego 2011, sygn. I CSK 242/10

Data orzeczenia 3 lutego 2011
Sąd Sąd Najwyższy
Wydział Izba Cywilna, Wydział I
Przewodniczący SSN Krzysztof Pietrzykowski
Tagi
#Sąd Najwyższy #Izba Cywilna #wyrok SN
Sygn. akt I CSK 242/10
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 3 lutego 2011 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Krzysztof Pietrzykowski (przewodniczący)
SSN Bogumiła Ustjanicz
SSN Dariusz Zawistowski (sprawozdawca)
w sprawie z powództwa Michała C.
przeciwko Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej "P." w W.
o ustalenie,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 3 lutego 2011 r.,
skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego
z dnia 2 listopada 2009 r.,
oddala skargę kasacyjną i zasądza od powoda na rzecz strony
pozwanej kwotę 1800 zł (tysiąc osiemset) tytułem zwrotu
kosztów postępowania kasacyjnego.
2
Uzasadnienie
Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 13 lutego 2009 r. oddalił powództwo Michała
C. wniesione przeciwko Spółdzielni Budowlano-Mieszkaniowej P. w W. o ustalenie
nieważności lub ewentualnie bezskuteczności postanowień § 2 ust. 3 i 4 umowy
dotyczącej finansowania kosztów budowy i warunków uzyskania przydziału lokalu
mieszkalnego zawartej przez strony w dniu 4 września 1995 r., a także § 3a i § 4
ugody zawartej w tym zakresie przed Sądem Wojewódzkim w dniu 6 maja 1997 r.
oraz zobowiązanie strony pozwanej do ustanowienia odrębnej własności lokalu
mieszkalnego i garażu na rzecz powoda.
Sąd Okręgowy ustalił, że na podstawie umowy z dnia 4 września 1995 r.
strona pozwana zobowiązała się do przydzielenia powodowi lokalu mieszkalnego
na zasadach własnościowego prawa do lokalu w ramach inwestycji finansowanej
ze środków własnych powoda, ubiegającego się o to w ramach zamiany lokali, po
spełnieniu przez powoda warunków określonych w umowie. W umowie określono
między innymi harmonogram wpłat na finansowanie kosztów budowy i planowaną
wysokość wkładu budowlanego. Jako jedną z podstaw rozwiązania umowy
wskazano niewykonanie obowiązku oddania do dyspozycji spółdzielni lokalu
dotychczas zajmowanego przez powoda. W ugodzie sądowej zawartej przez strony
w dniu 6 maja 1997 r. strony przyjęły, że pozwana spółdzielnia cofnie swoje
oświadczenie o odstąpieniu od umowy z powodem i umowa z dnia 4 września
1995 r. zostanie zrealizowana w ten sposób, że powód zrzeknie się na rzecz
spółdzielni i przekaże jej do dyspozycji lokal mieszkalny nr 69 przy ul. B.[…],
a strona pozwana udostępni powodowi, celem przeprowadzenia prac
wykończeniowych, lokal nr 5 przy ul. S.[…], a po zwróceniu przez powoda lokalu
przy ul. B. wyda przydział na mieszkanie przy ul. S. Strony ustaliły również, że za
zwrócony lokal powód otrzyma równowartość własnościowego prawa do lokalu
określoną na warunkach przewidzianych przez statut oraz określiły termin wypłaty
tej należności i zwrotu mieszkania przez powoda. W wykonaniu zawartej ugody
strona pozwana udostępniła powodowi lokal mieszkalny przy ul. S., natomiast
powód nie oddał do jej dyspozycji lokalu przy ul. B.
3
W ocenie Sądu Okręgowego postanowienia § 2 ust. 3 i 4 umowy z dnia
4 września 1995 r. nie były sprzeczne z treścią obowiązującego wówczas art. 212
i 223 prawa spółdzielczego. Natomiast okoliczność, że po uchyleniu art. 206 prawa
spółdzielczego możliwe było posiadanie więcej niż jednego lokalu, o statusie
spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu, nie wyłączało możliwości
ograniczenia tego uprawnienia w drodze umowy. Niedopuszczalne byłoby jedynie
narzucenie przez spółdzielnię z góry obowiązku pozostawienia do dyspozycji
spółdzielni dotychczasowego lokalu w przypadku uzyskania prawa do nowego
lokalu. Zdaniem Sądu Okręgowego, ocenę w tym zakresie należało odnieść
odpowiednio także do postanowień ugody sądowej zawartej przez strony. Brak było
także podstaw do stwierdzenia bezskuteczności wskazanych wyżej postanowień
umowy i ugody oraz uwzględnienia żądania powoda odnośnie złożenia przez
stronę pozwaną oświadczenia woli o ustanowieniu na rzecz powoda
własnościowego prawa do lokalu nr 5 przy ul. S. w sytuacji, gdy powód nie wykonał
obowiązku polegającego na zrzeczeniu się dotychczas zajmowanego lokalu na
rzecz spółdzielni.
Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 2 listopada 2009 r. oddalił apelację powoda,
podzielając ustalenia faktyczne i ocenę prawną Sądu pierwszej instancji, z
wyjątkiem oceny charakteru przepisu art. 223 § 1 prawa spółdzielczego. Uznał, że
inaczej niż przyjął to Sąd Okręgowy, ma on charakter normy bezwzględnie
obowiązującej. Nie zmieniło to jednak oceny zasadności żądań pozwu, w tym, w
odniesieniu do żądania zobowiązania strony pozwanej do ustanowienia odrębnej
własności lokalu nr 5 i garażu przy ul S.[…], które Sąd Okręgowy ocenił wadliwie
jako żądanie ustanowienia spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu,
pomijając, że tak zostało ono ostatecznie sprecyzowane przez powoda.
Skarga kasacyjna powoda została oparta o obie podstawy określone w art.
3983
§ 1 k.p.c. Zarzucono w niej naruszenie art. 32 ust 1 i art. 45 ust. 1 Konstytucji,
art. 382 k.p.c., art. 391 § 1 k.p.c. w zw. z art. 316 § 1 i art. 193 § 1 k.p.c., art. 7 ust.
5 i 6 ustawy z dnia 14 czerwca 2007 r. o zmianie ustawy o spółdzielniach
mieszkaniowych, art. 212, art. 223 § 1, art. 226 § 1 oraz art. 18 Prawa
spółdzielczego, art. 65 k.c., art. 487 § 2 k.c., art. 3852
§ 1 k.c. oraz art. 3531
k.c.
W oparciu o te zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz
4
poprzedzającego go wyroku Sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy Sądowi
Okręgowemu do ponownego rozpoznania, ewentualnie uchylenie zaskarżonego
wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy przez uwzględnienie apelacji powoda.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Nie były uzasadnione zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Brak było
podstaw by przyjąć, że ugoda sądowa została zawarta przez strony sprzecznie
z art. 223 k.p.c. w oparciu o stwierdzenie, że później odmówiono jej nadania
klauzuli wykonalności. Możliwość zawarcia ugody nie jest bowiem uzależniona od
wymogu uznania jej za tytuł egzekucyjny, podlegający przymusowemu wykonaniu
po zaopatrzeniu go w klauzulę wykonalności. Nieuwzględnienie przez Sąd
Apelacyjny zarzutów apelacji wskazanych przez powoda, dotyczących błędnego
zakwalifikowania przez Sąd pierwszej instancji treści żądania pozwu zmienionego
przez powoda, nie dawało z kolei podstaw do stwierdzenia, że został z tego
powodu naruszony art. 382 k.p.c. i art. 391 § 1 k.p.c. w zw. z art. 316 § 1 k.p.c. i art.
193 § 1 k.p.c., co spowodowało nierozpoznanie istoty sprawy. Sąd Apelacyjny
zasadnie podkreślił, że przy braku podstaw do kwestionowania skuteczności
umowy i ugody sądowej zawartych przez strony, żądanie ustanowienia odrębnej
własności lokalu mieszkalnego i garażu nie zasługiwało na uwzględnienie z tych
samych przyczyn, co żądanie ustanowienia na rzecz powoda spółdzielczego
własnościowego prawa do lokalu. Istnienie uprawnienia do uzyskania garażu było
zaś uzależnione od zasadności żądania nakazania spółdzielni złożenia
oświadczenia o ustanowieniu odrębnej własności lokalu.
Powoływanie się przez powoda na fakt, że inne osoby uzyskały w pozwanej
spółdzielni tego rodzaju prawa majątkowe, których dochodzi powód, nie jest
natomiast wystarczające do stwierdzenia, że Sąd Apelacyjny naruszył art. 32 ust. 1
i art. 45 ust. 1 Konstytucji, w wyniku nieprzestrzegania zasady równego traktowania
wobec prawa, bezstronnego sądu i równego traktowania stron postępowania.
Nieuzasadnione były również zarzuty naruszenia prawa materialnego.
Sąd Apelacyjny, wbrew twierdzeniom skarżącego, nie przyjął, aby umowa zawarta
przez strony w dniu 4 września 1995 r. była umową zamiany. Sąd Apelacyjny
podzielił jedynie ustalenia Sądu pierwszej instancji wskazujące, że powyższa
5
umowa została zawarta na podstawie wniosku powoda ubiegającego się
o przydział nowego lokalu w ramach zamiany, co nie uzasadniało zarzutu
naruszenia art. 65 k.c. Jej treść odpowiadała konstrukcji tzw. „spółdzielczej zamiany
mieszkań", która nie została uregulowana na drodze ustawowej. W dacie zawarcia
przez strony umowy regulującej zasady przydziału powodowi nowego lokalu art.
212 Prawa spółdzielczego nie wykluczał możliwości zawarcia tego rodzaju umowy
w trybie spółdzielczej zamiany mieszkań, mimo uchylenia art. 206 Prawa
spółdzielczego, który wyłączał możliwość dysponowania więcej niż jednym
spółdzielczym lokalem mieszkalnym. Przepis ten nie został zatem naruszony przez
jego niewłaściwe zastosowanie.
Sąd Apelacyjny przyjął zasadnie, że zasada zbywalności spółdzielczego
własnościowego prawa do lokalu, wyrażona w art. 223 § 1 Prawa spółdzielczego,
nie została naruszona w wyniku zawarcia przez strony umowy, na podstawie której
powód zobowiązał się do przekazaniu swojego lokalu na rzecz spółdzielni,
co rodziło po stronie spółdzielni jedynie obowiązek zwrotu wkładu, którego
wysokość regulowały postanowienia statutu. Stanowiło to formę rozporządzenia
prawem należącym do powoda, dopuszczalną w świetle obowiązujących w tym
czasie przepisów prawa spółdzielczego.
Sąd Apelacyjny, wbrew twierdzeniu skarżącego, nie przyjął aby pozwana
spółdzielnia miała prawo obciążenia powoda nie tylko obowiązkiem pokrycia
w pełni kosztów budowy lokalu przy ul. S. ale również obowiązkiem przekazania na
jej rzecz lokalu będącego w dyspozycji powoda. Stwierdził on wyraźnie, że
uprawnienie spółdzielni w tym zakresie było wynikiem umowy zawartej przez
strony. Stanowisko to nie było zatem wynikiem dokonania przez Sąd błędnej
wykładni art. 226 § 1 Prawa spółdzielczego. Ocena ta dotyczy odpowiednio zarzutu
błędnej wykładni art. 18 Prawa spółdzielczego na skutek rzekomego przyjęcia
przez Sąd, że pozwana spółdzielnia miała prawo zobowiązać niektórych członków
do pokrycia jedynie kosztów budowy przypadających na ich lokale, a innych - w tym
powoda- dodatkowo do oddania spółdzielni dotychczas posiadanego lokalu.
Brak jest także podstaw by uznać za trafny zarzut naruszenia art. 487 § 2
k.c. Zasada ekwiwalentności świadczeń w umowach wzajemnych nie została przez
6
Sąd Apelacyjny zinterpretowana błędnie z tego powodu, że uznał on za
dopuszczalne postanowienia umowne zobowiązujące powoda nie tylko do pokrycia
kosztów budowy nowego lokalu, ale również do zwrotu dotychczas zajmowanego
lokalu, z uwzględnieniem kwoty przypadającej powodowi z tego tytułu.
Sąd Apelacyjny podkreślił, że powód takie warunki rozliczenia przyjął w sposób
dobrowolny i w pełni świadomy, uznając je za korzystne, przy uwzględnieniu
możliwości zmiany warunków mieszkaniowych także w inny sposób. Z tych samych
względów nie można przyjąć, że pozwana spółdzielnia uzyskała rażąco
nieuzasadnione korzyści, poprzez możliwość późniejszego zbycia lokalu
zwróconego przez powoda za cenę wyższą niż kwota wypłacona powodowi.
Sąd Apelacyjny nie wyraził oceny, że strony miały nieograniczoną swobodę
zawarcia umowy i ukształtowania jej treści. Z tego powodu nie mógł zatem
naruszyć art. 3531
k.c. Sąd ten stwierdził jedynie, że w ramach swobody
kontraktowej powód mógł zobowiązać się skutecznie do przekazania spółdzielni
dotychczas zajmowanego lokalu spółdzielczego, mimo uchylenia art. 206 Prawa
spółdzielczego i nieobowiązywania zakazu dysponowania przez członka spółdzielni
więcej niż jednym lokalem. Podkreślił przy tym wyraźnie, że tego rodzaju
obowiązek obciążający powoda nie mógłby wynikać z postanowień statutu.
Stanowisko to nie jest zatem sprzeczne z oceną wyrażoną w wyroku Sądu
Najwyższego z dnia 22 marca 2002 r., I CKN 1184/99, powoływanym przez
skarżącego, zgodnie z którą statut spółdzielni nie może nakładać na
członka obowiązku pozostawienia do dyspozycji spółdzielni zajmowanego dotąd
lokalu w przypadku uzyskania w tej spółdzielni innego mieszkania w wyniku
realizacji umowy przewidującej finansowanie przez członka spółdzielni pełnych
kosztów jego budowy.
Z przyczyn wyżej wskazanych skarga kasacyjna była pozbawiona
uzasadnionych podstaw i podlegała oddaleniu na podstawie art. 39814
k.p.c.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 k.p.c.
w zw. z art. 391 § 1 i 39821
k.p.c.
7