Postanowienie SN z 20 października 2011, sygn. IV CSK 653/10
Data orzeczenia
20 października 2011
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział IV
Przewodniczący
SSN Antoni Górski
Tagi
Podstawa prawna
art. 13
kpc
art. 43
krio
art. 61
krio
art. 328
kpc
art. 378
kpc
art. 385
kpc
art. 391
kpc
art. 398
kpc
Pokaż pozostałe podstawy prawne (4)
POSTANOWIENIE
Dnia 20 października 2011 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Antoni Górski (przewodniczący)
SSN Dariusz Dończyk (sprawozdawca)
SSN Hubert Wrzeszcz
w sprawie z wniosku N. Bank Spółki Akcyjnej z siedzibą w G.
przy uczestnictwie Elżbiety W. i Wojciecha W.
o wpis,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 20 października 2011 r.,
skargi kasacyjnej uczestnika postępowania Wojciecha W.
od postanowienia Sądu Okręgowego w G.
z dnia 3 grudnia 2009 r.,
oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
2
Wnioskodawca N. Bank S.A. wniósł o wpisanie w dziale II księgi wieczystej
[...] Elżbiety W. i Wojciecha W. w udziałach po ½ w miejsce wpisu na prawach
wspólności ustawowej na podstawie prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w
G. z dnia 2 lutego 2004 r., sygn. Akt [...], orzekającego separację małżonków
Elżbiety W. i Wojciecha W.
Referendarz sądowy w Sądzie Rejonowym w W. dnia 5 listopada 2008 r.
uwzględnił wniosek i zmienił wpis w dziale II wymienionej wyżej księgi wieczystej w
ten sposób, że wykreślił wpis „wspólność ustawowa majątkowa małżeńska”, a w to
miejsce wpisał udziały dotychczasowych współwłaścicieli po ½. Po rozpoznaniu
skargi na orzeczenie referendarza sądowego, Sąd Rejonowy w W.
postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2009 r. zaskarżony wpis utrzymał w mocy.
Postanowieniem z dnia 3 grudnia 2009 r., Sąd Okręgowy w G. oddalił
apelację uczestników Elżbiety W. i Wojciecha W. od postanowienia Sądu
Rejonowego w W. z dnia 29 kwietnia 2009 r. W ocenie Sądu drugiej instancji,
wnioskodawca był legitymowany do złożenia wniosku w sprawie. Krąg osób
legitymowanych czynnie do złożenia wniosku – do których należy także wierzyciel –
jest określony w art. 6262
§ 5 k.p.c. Ustawodawca, ograniczając zakres podmiotowy
osób legitymowanych do złożenia wniosku wieczystoksięgowego, nie ograniczył
przedmiotowo zakresu tych wniosków. Jedynie w odniesieniu do wierzyciela
wymagane jest, aby przysługiwało mu prawo, które podlega ujawnieniu w księdze
wieczystej. Wierzyciel, którego wierzytelność została stwierdzona tytułem
wykonawczym lub który na podstawie czynności prawnej stał się wierzycielem
właściciela bądź użytkownika wieczystego nieruchomości i którego wierzytelność
może zostać lub została zabezpieczona hipoteką, może ujawnić to prawo w księdze
wieczystej przez wpis hipoteki. W ten sposób wierzyciel taki wykazuje swoją
legitymację do złożenia wniosku o wpis w księdze wieczystej. Wnioskodawca był
wierzycielem jednego ze współwłaścicieli, których prawa były ujawnione w księdze
wieczystej [...] - Wojciecha W., a wierzytelność stwierdzona była tytułem
wykonawczym a nadto egzekwowana, nie była kwestionowana, a nawet przyznana
przez apelujących. W tym stanie rzeczy, wnioskodawca wykazał swą legitymację
3
jako wierzyciel, któremu służy prawo, które może być wpisane w księdze
wieczystej, a tym samym był legitymowany do złożenia też wniosku o wpis w
zakresie prawa własności.
W skardze kasacyjnej wniesionej od postanowienia Sądu Okręgowego
uczestnik Wojciech W. w ramach podstawy kasacyjnej z art. 3983
§ 1 pkt 2 w zw. z
art. 13 § 2 k.p.c. zarzucił naruszenie:
- art. 6262
§ 5 zd. pierwsze k.p.c. przez błędne przyjęcie, iż wnioskodawca,
któremu przysługuje prawo, które może być wpisane w księdze wieczystej
(hipoteka, ostrzeżenie o prowadzonej egzekucji), jest uprawniony do złożenia
wniosku o wpisanie w księdze wieczystej również innych praw, a mianowicie, że
może żądać wpisania w dziale II księgi wieczystej, że własność tej
nieruchomości przysługuje dłużnikowi wierzyciela i małżonkowi dłużnika na
prawach współwłasności w częściach ułamkowych (z określeniem udziałów
przysługujących każdemu z małżonków), a nie na prawach wspólności
majątkowej małżeńskiej - przez błędne przyjęcie, iż wnioskodawca, jako
wierzyciel dłużnika, może złożyć wniosek o wpis w dziale II zmian w treści
prawa własności, mimo że nie posiada żadnego prawa, które podlega
ujawnieniu w dziale II księgi wieczystej;
- art. 6262
§ 5 zd. pierwsze k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. i art. 13 § 2 k.p.c.
przez błędne przyjęcie, iż wnioskodawca, któremu przysługuje prawo, które
może być wpisane w księdze wieczystej (hipoteka, ostrzeżenie o prowadzonej
egzekucji), jest uprawniony do złożenia wniosku o wpisanie w księdze
wieczystej również innych praw, a mianowicie, że może żądać wpisania w dziale
II księgi wieczystej, że własność tej nieruchomość przysługuje dłużnikowi
wierzyciela i małżonkowi dłużnika na prawach współwłasności w częściach
ułamkowych (z określeniem udziałów przysługujących każdemu z małżonków),
a nie na prawach wspólności majątkowej małżeńskiej - przez błędne przyjęcie,
iż wnioskodawca, jako wierzyciel dłużnika, może złożyć wniosek o wpis w dziale
II zmian w treści prawa własności, mimo że nie posiada żadnego prawa, które
podlega ujawnieniu w dziale II księgi wieczystej;
4
- art. 385 k.p.c. w zw. z art. 6262
§ 5 zd. pierwsze k.p.c. i z art. 13 § 2 k.p.c. przez
oddalenie apelacji mimo zasadności podniesionego w apelacji zarzutu
naruszenia art. 626 § 5 k.p.c.;
- art. 378 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. przez nierozpoznanie podniesionego
w apelacji zarzutu sprzeczności pomiędzy zebranym w sprawie materiałem
dowodowym, a ustaleniem przez Sąd pierwszej instancji, że wpis wzmianki
o egzekucji wobec obu małżonków jest zgodny ze stanem faktycznym;
- art. 328 § 2 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. i w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. przez
brak przytoczenia i oceny – w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku – wszystkich
zarzutów apelacji, w szczególności przez brak odniesienia się do wyżej
wymienionego zarzutu dotyczącego sprzeczności pomiędzy zgromadzonym
w sprawie materiałem dowodowym a ustaleniem przez Sąd pierwszej instancji,
że wpis wzmianki o egzekucji wobec obu małżonków jest zgodny ze stanem
faktycznym.
Uczestnik wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie
sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania, ewentualnie
o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia Sądu pierwszej
instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej
instancji.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Nie zasługiwały na uwzględnienie, łączące się ze sobą, zarzuty naruszenia
art. 378 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. oraz art. 328 § 2 w zw. z art. 391 § 1
i art. 13 § 2 k.p.c. Wbrew bowiem stanowisku skarżącego, Sąd Okręgowy przyjął,
zgodnie z zarzutem zawartym w apelacji uczestników postępowania, że
wnioskodawca nie jest wierzycielem Elżbiety W. i Wojciecha W., lecz jedynie
uczestnika Wojciecha W. Ustalenie to znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniu
zaskarżonego postanowienia, w którym Sąd Okręgowy stwierdził, że „okoliczność,
iż wnioskodawca był wierzycielem jednego ze współwłaścicieli, których prawa były
ujawnione w księdze wieczystej [...] – Wojciecha W., a wierzytelność stwierdzona
była tytułem wykonawczym a nadto egzekwowana, nie była kwestionowana, a
nawet przyznana przez apelujących”. W konsekwencji stan faktyczny, stanowiący
5
podstawę rozstrzygnięcia Sądu drugiej instancji, został ustalony zgodnie z
zarzutem apelujących, mimo że Sąd Okręgowy wprost tego tak nie wyartykułował.
Nie był także uzasadniony zarzut naruszenia art. 6262
§ 5 zd. pierwsze k.p.c.
Zgodnie z art. 6261
§ 2 k.p.c., uczestnikami postępowania oprócz wnioskodawcy są
tylko te osoby, których prawa zostały wykreślone lub obciążone bądź na rzecz
których wpis ma nastąpić. Z art. 6261
§ 2 k.p.c. nie wynika, kto może być
wnioskodawcą w sprawie o wpis, co jest przedmiotem odrębnej regulacji zawartej
w art. 6262
§ 5 zd. pierwsze k.p.c., według którego wniosek o dokonanie wpisu
może złożyć właściciel nieruchomości, użytkownik wieczysty, osoba, na rzecz której
wpis ma nastąpić, albo wierzyciel, jeżeli przysługuje mu prawo, które może być
wpisane w księdze wieczystej. Przepis ten określa krąg osób legitymowanych do
złożenia wniosku o wpis w księdze wieczystej. Inne osoby, niewymienione w tym
przepisie, nie są legitymowane do wystąpienia z wnioskiem o wpis prawa w księdze
wieczystej (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 2006 r.,
V CSK 133/06, nie publ.). Przepis ten zastąpił poprzednio obowiązującą regulację
zawartą w art. 38 ust. 3 u.k.w.h., według której wniosek o wpis mógł być złożony
przez osobę, której prawo miało być wpisem dotknięte. Sąd Okręgowy prawidłowo
przyjął, że art. 6262
§ 5 k.p.c. ma charakter ogólny i nie ogranicza w stosunku do
wierzyciela jego uprawnienia do złożenia jedynie wniosku o wpis (wykreślenie)
prawa przysługującego wierzycielowi. W art. 6262
§ 5 k.p.c. – w odniesieniu do
wierzyciela, będącego wnioskodawcą – mowa jest jedynie o tym, aby przysługiwało
mu prawo, które może być wpisane w księdze wieczystej. Niewątpliwie wniosek
wierzyciela o wpis w księdze wieczystej musi być związany z prawem
przysługującym wierzycielowi, może więc dotyczyć także wpisu w dziale II księgi
wieczystej, jeżeli wpis taki ma wpływ na określenie zakresu przedmiotowego
i podmiotowego prawa wierzyciela, które może być, bądź już zostało, ujawnione
w księdze wieczystej. Wpis może również zmierzać do umożliwienia realizacji
innych uprawnień przysługujących wierzycielowi, np. prowadzenia egzekucji
z nieruchomości, czy też – jak miało to miejsce w rozpoznanej sprawie –
z ułamkowej części nieruchomości.
Wnioskodawca, na podstawie posiadanego tytułu wykonawczego
wystawionego przeciwko Wojciechowi W., jest wierzycielem uprawnionym do wpisu
6
hipoteki przymusowej na udziale dłużnika w tej nieruchomości. Ujawnienie w dziale
II księgi wieczystej w miejsce wpisanej tam wspólności ustawowej udziałów
ułamkowych uczestników w prawie własności nieruchomości jest niezbędne dla
możliwości wpisu w księdze wieczystej prawa wierzyciela w postaci hipoteki
przymusowej i określenia jego granic przedmiotowych i podmiotowych (do udziału
dłużnika w nieruchomości) w związku z orzeczeniem przez sąd separacji między
dłużnikiem i jego małżonką (uczestnikami postępowania). Ponadto wnioskodawca,
jako wierzyciel dysponujący tytułem wykonawczym, jest również uprawnionym do
prowadzenia – po zniesieniu ustawowej wspólności majątkowej – egzekucji z
ułamkowej części nieruchomości należącej do dłużnika Wojciecha W. (art. 1004
k.p.c. w zw. z art. 921 i nast. k.p.c.), dla której prowadzona jest księga wieczysta nr
[...]. Ponieważ, ujawnione w księdze wieczystej zajęcie nieruchomości, dotyczyło
nieruchomości wchodzącej w skład majątku wspólnego, podjęcie dalszych
czynności egzekucyjnych byłoby dopuszczalne jedynie na podstawie tytułu
wykonawczego przeciwko obojgu małżonkom (art. 9231
§ 1 k.p.c.), co w związku z
orzeczeniem separacji między nimi, nie było możliwe. Skutkiem tego orzeczenia
była możliwość prowadzenia egzekucji przez wnioskodawcę tylko z określonego
udziału Wojciecha W. (dłużnika) w wyżej wymienionej nieruchomości.
Nie jest także zasadny argument podniesiony w uzasadnieniu skargi
kasacyjnej, że przeciwko przyznaniu wierzycielowi legitymacji do złożenia wniosku
o ujawnienie w dziale II księgi wieczystej zmian polegających na ustaniu ustawowej
wspólności majątkowej i przekształcenia jej we współwłasność ułamkową
przemawiała możliwość późniejszego (po ustaniu wspólności ustawowej) podziału
majątku wspólnego z ustaleniem nierównych udziałów między małżonkami
w majątku wspólnym. Pomijając, że z dokumentów ocenianych w postępowaniu
wieczystoksięgowym nie wynikała taka okoliczność, to niewątpliwie mogła ona
powstać dopiero po ustaniu wspólności ustawowej wskutek orzeczenia przez sąd
separacji, co może być wykazane odrębnym dokumentem. W odniesieniu do
analizowanej kwestii aktualne pozostaje również stanowisko Sądu Najwyższego,
wyrażone w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 21 czerwca 2001 r., III CZP
216/2001 (OSNC 2002, nr 1, poz. 4), że prawomocny wyrok orzekający rozwód
może być podstawą wpisu w księdze wieczystej współwłasności w częściach
7
ułamkowych na rzecz byłych małżonków. Orzeczenie o separacji – w odniesieniu
do ustawowej wspólności majątkowej małżonków – wywołuje te same skutki
materialnoprawne, jak rozwiązanie małżeństwa przez rozwód (art. 614
§ 1 k.r.o.),
w tym więc, z chwilą ustania wspólności ustawowej, skutek określony w art. 43 § 1
k.r.o., według którego oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym.
Z tych względów nieuzasadniony był także zarzut naruszenia art. 385 k.p.c.
w zw. z art. 6262
§ 5 zd. pierwsze k.p.c. i z art. 13 § 2 k.p.c. przez bezzasadne,
zdaniem skarżącego, oddalenie apelacji.
Uwzględniając powyższe, skarga kasacyjna, jako nieoparta na uzasadnionej
podstawie, podlegała oddaleniu (art. 39814
k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.).