Wyrok z 25 września 2025, sygn. I C 312/25
Pokaż pozostałe podstawy prawne (4)
Sygn. akt. I C 312/25
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 25 września 2025 r.
Sąd Rejonowy w Gdyni - I Wydział Cywilny w składzie:
Przewodniczący: sędzia Mateusz Berent
Protokolant: starszy sekretarz sądowy Agnieszka Bronk-Marwicz
po rozpoznaniu w dniu 18 września 2025 r. w Gdyni
na rozprawie
sprawy z powództwa M. B. (B.)
przeciwko Spółdzielczej Kasie Oszczędnościowo-Kredytowej im. F. S. z siedzibą w G.
o ustalenie i zapłatę
I. oddala powództwo;
II. zasądza od powoda M. B. na rzecz pozwanej Spółdzielczej Kasie Oszczędnościowo-Kredytowej im. F. S. z siedzibą w G. kwotę 3617 zł (trzy tysiące sześćset siedemnaście złotych) tytułem kosztów procesu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.
Sygn. akt I C 312/25
UZASADNIENIE
wyroku z dnia 25 września 2025 roku
I.
(żądanie i podstawa faktyczna pozwu)
1. Powód M. B. wystąpił przeciwko Spółdzielczej Kasie Oszczędnościowo – Kredytowej im. F. S. w G. z powództwem:
1) o ustalenie, że w związku ze złożeniem oświadczenia w trybie art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim spłaca całkowitą kwotę pożyczki w kwocie 55.067,48 zł wynikającą z pożyczki o stałym oprocentowaniu nr (...) z dnia 21 września 2022 roku w 55 ratach oraz
2) o zapłatę kwoty 17.162,88 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 25 marca 2025 roku do dnia zapłaty i zwrot kosztów procesu według norm przepisanych.
2. W uzasadnieniu pozwu powód podniósł, że w dniu 21 września 2022 roku zawarł z pozwaną umowę pożyczki, w której kwota pożyczki została określona na kwotę 60.200 zł, a całkowita kwota pożyczki na kwotę 55.067,46 zł. Jak wskazano, pozwana liczy odsetki od kwoty udzielonej pożyczki (obejmującej również kredytowane koszty kredytu w postaci prowizji i składki ubezpieczeniowej). W związku z tym – zdaniem powoda – błędnie została określona całkowita kwota do zapłaty oraz rzeczywista roczna stopa oprocentowania. Wobec wielu nieprawidłowości umowy w zakresie wykonania obowiązków informacyjnych przez pozwaną, pismem z dnia 4 marca 2025 roku powód oświadczył, że korzysta z sankcji kredytu darmowego. W przedmiotowym oświadczeniu wskazał na naruszenie następujących przepisów ustawy o kredycie konsumenckim: art. 30 ust. 1 pkt 7 (poprzez błędnie wyliczoną całkowitą kwotę do zapłaty, błędne określenie (...), naliczanie odsetek od skredytowanych pozaodsetkowych kosztów kredytu, wskazanie nieprawidłowego całkowitego kosztu i nieprawidłowej kwoty całkowitej do zapłaty), art. 30 ust. 1 pkt 15 (poprzez niepodanie skutku odstąpienia od umowy, w tym że umowę uważa się za niezawartą), art. 30 ust. 1 pkt 10 (poprzez niewskazanie warunku determinującego zmianę kosztów kredytu w sytuacji określonej w art. 45 u.k.k., nieokreślenie warunków, na podstawie których może dojść do zmiany wysokości tabeli opłat i prowizji), art. 30 ust. 1 pkt 15 w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4 (poprzez nieprawidłowe podanie odsetek dziennych wyliczonych od sumy całkowitej kwoty kredytu).
3. W związku ze złożeniem oświadczenia w trybie art. 45 u.k.k. powód wniósł o ustalenie, że powinien spłacać kredyt bez odsetek i kosztów. Nadto, żądał zwrotu kwoty 17.162,88 zł z tytułu uiszczonych w okresie od listopada 2022 roku do marca 2025 roku odsetek i pozaodsetkowych kosztów pożyczki.
(pozew, k. 3-17)
II.
(stanowisko pozwanej)
4. Pozwana wniosła o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie zwrotu kosztów procesu.
5. W pierwszej kolejności pozwana podniosła, że oświadczenie kredytobiorcy zostało złożone po upływie terminu określonego w art. 45 u.k.k., tj. po ponad roku od wypłaty kredytu. Odnosząc się do zarzutów stanowiących podstawę złożonego oświadczenia o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego, pozwana zaprzeczyła, aby zawarta z konsumentem umowa zawierała opisane w pozwie naruszenia ustawy o kredycie konsumenckim, wskazując, że złożone przez konsumenta oświadczenie o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego było bezskuteczne. Podniosła także, że nie obowiązuje zakaz oprocentowania kredytu konsumenckiego przeznaczonego na pokrycie kosztów pożyczki. Nadto, powołała się na zasadę proporcjonalności w zakresie oceny skuteczności oświadczenia o zastosowaniu sankcji kredytu darmowego.
6. Strona pozwana nie zakwestionowała roszczenia co do wysokości.
(odpowiedź na pozew, k. 159-165)
III.
Sąd ustalił następujący stan faktyczny:
7. W dniu 21 września 2022 roku pomiędzy M. B. a pozwaną Spółdzielczą Kasą Oszczędnościowo-Kredytową im. F. S. w G. doszło do zawarcia umowy pożyczki o stałym oprocentowaniu (kredytu konsumenckiego) nr (...).
8. Umowa została zawarta na okres od dnia 21 września 2022 roku do 10 maja 2027 roku (pkt 4). Kwota pożyczki wynosiła 60.200 zł. Kredytowane koszty zostały wskazane w pkt 21, z wyłączeniem kosztu prowadzenia rachunku, który nie jest kredytowany.
9. Całkowita kwota kredytu (pożyczki) wynosi 55.067,48 zł i nie obejmuje kredytowanych kosztów pożyczki (pkt 5).
10. Kwota pożyczki obejmująca kredytowane koszty pożyczki jest oprocentowana według stałej stopy procentowej (odsetki umowne) ustalonej przez Zarząd Kasy i w dniu zawarcia umowy wynosiło 17,00% w skali roku (pkt 7). Pożyczka była przeznaczona na cel konsumpcyjny (pkt 3) i miała zostać wypłacona przelewem na wskazany w umowie rachunek bankowy w całości w dniu podpisania umowy (pkt 6).
11. Szacunkowy całkowity koszt kredytu określono na kwotę 33.713,27 zł, na co składały się: szacunkowa wartość odsetek w kwocie 27.656,75 zł, prowizja w kwocie 1.204 zł, koszty umowy ubezpieczenia indywidualnego (...) nr polisy (...) na podstawie umowy z dnia 21 września 2022r. zawartej z (...) w kwocie 3.912,86 zł, opłata za przelew składki ubezpieczeniowej w kwocie 15,66 zł, koszty prowadzenia rachunku w kwocie 924 zł (pkt 19-21, 26).
12. Zgodnie z pkt 14 rzeczywista roczna stopa oprocentowania ( (...)) kredytu wynosiła 24,28% a całkowita kwota do zapłaty w dniu zawarcia umowy 88.780,75 zł. Do obliczenia (...) przyjęto następujące założenia:
- wyliczenie (...) zostało dokonane przy uwzględnieniu terminu trwania umowy oraz całkowitego kosztu kredytu (pożyczki), o jakim mowa w pkt 19 umowy,
- umowa będzie obowiązywać przez czas, na jaki została zawarta oraz że kasa i pożyczkobiorca wypełnią zobowiązania wynikające z umowy w terminach określonych w umowie,
- pożyczka wypłacona została zgodnie z umową, a kwoty spłat będą zgodne z harmonogramem stanowiącym załącznik do umowy,
- datą początkową będzie data wypłaty pożyczki,
- odstępy czasu między datami używanymi w obliczeniach przyjęto według rzeczywistych terminów płatności rat, uwzględniając różną liczbę dni pomiędzy spłatami wynikającą z różnej liczby dni miesiąca,
- wynik podaje się z dokładnością do co najmniej jednego miejsca po przecinku (…).
13. Do obliczania kosztów przyjęto wysokość miesięcznej opłaty za prowadzenie rachunku określonej w Tabeli prowizji i opłat dla rachunków obowiązującej w Kasie w dniu zawarcia umowy ujętej łącznie za cały okres kredytowania. Opłata za prowadzenie rachunku mogła ulec zmianie na zasadach określonych w umowie o prowadzenie rachunku płatniczego IKS, przy czym opłata nie zostanie pobrana za miesiąc, w którym jej pobranie powodowałoby przekroczenie wysokości maksymalnych pozaodsetkowych kosztów kredytu lub całkowitej kwoty kredytu. Prowizja oraz składka ubezpieczeniowa nie ulegały zmianie w trakcie trwania umowy (pkt 21 lit. d).
14. Wysokość pozostałych opłat i prowizji związanych z udzieleniem i obsługą pożyczki określa Tabela prowizji i opłat dla pożyczek i kredytów stanowiąca załącznik nr 3 do umowy. Kasa dokona zmiany wysokości pobieranych opłat i prowizji zgodnie ze wskaźnikiem średniorocznym cen towarów i usług konsumpcyjnych ogłaszanym przez Prezesa GUS w zakresie i w kierunku wynikającym ze zmiany cen. Kasa dokona zmiany, o której mowa w zd. 2, w terminie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia zmiany wskaźnika. W przypadku wzrostu cen, o którym mowa powyżej, Kasa zastrzega sobie prawo do nie podwyższania wysokości prowizji i opłat. O każdej zmianie wysokości prowizji i opłat Kasa informuje w sposób o jakim mowa w pkt 13 (pkt 22). W przypadku zmiany stopy procentowej Kasa informuje pożyczkobiorcę o tej zmianie na trwałym nośniku na adres wskazany przez pożyczkobiorcę. Do informacji załącza się aktualny harmonogram spłaty pożyczki (pkt 13).
15. W umowie wskazano, że pożyczkobiorca ma prawo, bez podania przyczyny, do odstąpienia od umowy w terminie 14 dni od dnia zawarcia umowy, a gdy umowa nie zawiera wszystkich elementów wymaganych przepisami prawa w terminie 14 dni od daty dostarczenia tych elementów. Wzór oświadczenia do odstąpienia od umowy stanowił załącznik nr 4 do umowy. Termin do odstąpienia jest zachowany, jeżeli pożyczkobiorca przed jego upływem złoży pod adresem wskazanym w ww. załączniku oświadczenie o odstąpieniu od umowy.(…) Pożyczkobiorca zwraca niezwłocznie Kasie nie później jednak niż w terminie 30 dni od dnia złożenia oświadczenia, kwotę udostępnionej pożyczki wraz z odsetkami za okres od dnia wypłaty pożyczki do dnia jej spłaty oraz bezzwrotnymi kosztami poniesionymi przez Kasę na rzecz organów administracji publicznej. Dniem spłaty pożyczki jest dzień przekazania środków pieniężnych Kasie przez pożyczkobiorcę. Kwota odsetek w stosunku dziennym wynosi 25,65 zł. (…) W przypadku niedokonania zwrotu środków Kasa będzie naliczała od niezwróconego kapitału odsetki za opóźnienie wg stopy procentowej, o jakiej mowa w pkt 23. Kasa zastrzega sobie prawo potrącenia ze zwracanej kwoty prowizji i opłat, niezapłaconych przez pożyczkobiorcę odsetek, a także poniesionych przez kasę bezzwrotnych kosztów poniesionych na rzecz organów administracji publicznej (pkt 28).
16. Przy zawarciu umowy konsument oświadczył, iż otrzymał treść umowy wraz z następującymi załącznikami: regulaminem, harmonogramem spłaty, tabelą prowizji i opłat dla pożyczek i kredytów, wzór oświadczenia o odstąpieniu od umowy, wzór dyspozycji spłaty pożyczki, wzór umowy przelewu wierzytelności.
17. Umowa zawarta została według wzorca umownego stosowanego przez pozwaną oznaczonego jako „P/U/K.-Stałe/3.0”.
(dowód: umowa pożyczki o stałym oprocentowaniu (kredytu konsumenckiego) nr (...), k. 21-28)
18. Wypłata pożyczki/kredytu następuje m.in. po zapłacie należnych prowizji i opłat (14 ust. 1 pkt 3 Regulaminu udzielania kredytów i pożyczek konsumenckich (...)). W Regulaminie całkowitą kwotę kredytu zdefiniowano jako maksymalną kwotę wszystkich środków pieniężnych nieobejmujących kredytowanych kosztów pożyczki/kredytu, które Kasa udostępnia pożyczkobiorcy/kredytobiorcy na podstawie umowy pożyczki/kredytu a w przypadku umów, dla których nie przewidziano tej maksymalnej kwoty suma wszystkich środków pieniężnych nieobejmujących kredytowanych kosztów pożyczki/kredytu, które Kasa udostępnia pożyczkobiorcy/kredytobiorcy na podstawie umowy. Z kolei, całkowita kwota do zapłaty to suma całkowitego kosztu kredytu oraz całkowitej kwoty kredytu.
(dowód: Regulamin udzielania kredytów i pożyczek konsumenckich (...), k. 29-31)
19. Kredytobiorca przed wypłatą pożyczki złożył dyspozycję przelewu kwoty 1.204 zł z kwoty udzielonej pożyczki na pokrycie prowizji na przygotowanym przez pozwaną formularzu według wzoru R/F/D.-G.-P./1.7. W dniu 21 września 2022 roku pozwana pobrała z wypłaconej na rachunek kwoty pożyczki kwotę 1.204 zł na pokrycie prowizji, kwotę 15,65 zł z tytułu opłat za przelew składki oraz kwotę 3.912,86 zł na pokrycie składki ubezpieczeniowej.
(dowód: dyspozycja polecenie przelewu wewnętrznego, k. 167, zestawienie operacji na rachunku płatniczym IKS+, k. 168)
20. Pismem z dnia 4 marca 2025 roku powód złożył pozwanej oświadczenie o skorzystaniu z sankcji tzw. kredytu darmowego na podstawie art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim w odniesieniu do ww. umowy kredytu konsumenckiego. W oświadczeniu zarzucił pozwanej naruszenie następujących przepisów ustawy o kredycie konsumenckim:
- art. 30 ust. 1 pkt 7 poprzez błędnie wyliczoną całkowitą kwotę do zapłaty, gdyż składa się na nią całkowity koszt kredytu obejmujący odsetki naliczone od sumy całkowitej kwoty kredytu wraz z prowizją i składką ubezpieczeniową; błędne wskazanie rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania oraz nieprecyzyjne wskazanie założeń jej wyliczenia; naliczanie odsetek z tytułu oprocentowania od kwoty kredytu zawierającej pozaodsetkowe koszty kredytu; wskazanie nieprawidłowego kosztu całkowitego umowy powiększonego o odsetki naliczone od kredytowanej prowizji oraz składki ubezpieczeniowej; podanie nieprawidłowej kwoty całkowitej do zapłaty powiększonej o nienależne odsetki;
- art. 30 ust. 1 pkt 15 poprzez niepodanie skutku odstąpienia od umowy, tj. że umowę uważa się za niezawartą;
- art. 30 ust. 1 pkt 10 poprzez niewskazanie warunku determinującego zmianę kosztów kredytu w sytuacji określonej w art. 45 u.k.k. tj. że w przypadku naruszenia przez kredytodawcę przepisów u.k.k. kredyt podlega zwrotowi bez odsetek i kosztów; nieokreślenie warunków, na podstawie których może dojść do zmiany wysokości tabeli opłat i prowizji;
- art. 30 ust. 1 pkt 15 w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 4 poprzez nieprawidłowe podanie odsetek dziennych wyliczonych od sumy całkowitej kwoty kredytu wraz z kosztami pozaodsetkowymi objętymi kredytowaniem.
21. Nadto, powód wniósł o dokonanie rozliczenia z tytułu dokonanych przez niego wpłat poprzez przesłanie informacji w zakresie wpłaconej kwoty kapitału pożyczki, odsetek i kosztów pozaodsetkowych, a także o zapłatę na jego rzecz składki ubezpieczeniowej w kwocie 3.912,66 zł, prowizji w kwocie 1.204 zł oraz wpłaconych odsetek w terminie 14 dni od dnia otrzymania tegoż pisma.
22. Przedmiotowe oświadczenie zostało pozwanej doręczone w dniu 13 marca 2025 roku. W odpowiedzi na nie, pismem z dnia 24 marca 2025 roku pozwana wskazała, że umowa spełnia wszelkie wymogi zawarte w ustawie o kredycie konsumenckim, wobec czego oświadczenie o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego jest bezpodstawne i bezskuteczne.
(dowód: oświadczenie w trybie art. 45 u.k.k., k. 32-39 wraz z dowodem nadania, k. 40, odpowiedź pozwanej, k. 41-42)
Sąd zważył co następuje:
IV.
23. Powyższy stan faktyczny był bezsporny pomiędzy stronami, zaś rozstrzygnięcie sprawy zależało głównie od prawnej oceny ustalonych wyżej okoliczności faktycznych.
(ocena dowodów)
24. Oceniając zebrany materiał dowodowy Sąd nie znalazł podstaw, aby kwestionować autentyczność przedstawionych przez strony dokumentów prywatnych. Zważyć bowiem należało, że żadna ze stron nie podniosła w toku niniejszego postępowania zarzutów co do ich prawdziwości, w tym, że załączone kopie nie stanowią wiernego odzwierciedlenia treści oryginałów, ani też nie zaprzeczyła, że osoby podpisane pod wyżej wskazanymi dokumentami nie złożyły zawartych w nich oświadczeń. Sąd również nie stwierdził żadnych znamion manipulacji, w tym podrobienia czy przerobienia.
25. Na podstawie art. 235 2 § 1 pkt 2 k.p.c. Sąd oddalił wniosek powoda o zobowiązanie pozwanej do złożenia zestawienia wpłat powoda, a na podstawie art. 235 2 § 1 pkt 2 k.p.c. oraz art. 278 § 1 k.p.c. Sąd pominął dowód z opinii biegłego sądowego z zakresu rachunkowości. Poza tym, na podstawie art. 299 k.p.c. Sąd pominął dowód z przesłuchania stron.
26. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że strona pozwana nie kwestionowała roszczenia powoda o zapłatę co do wysokości, lecz co do zasady, stąd Sąd uznał, że nie ma w tym zakresie sporu między stronami i w związku z tym fakty zmierzające do ustalenia wysokości roszczenia o zapłatę nie wymagały dowodu. Zdaniem Sądu wszystkie okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia niniejszego sporu dotyczącego dochowania przez kredytodawcę obowiązków informacyjnych określonych w ustawie o kredycie konsumenckim są możliwe do ustalenia na podstawie dotąd złożonych przez strony dowodów i nie ma potrzeby uzupełnienia materiału dowodowego. Podstawowym dowodem pozwalającym stwierdzić, czy dochowano obowiązków informacyjnych jest bowiem sama umowa kredytu konsumenckiego oraz załączniki do niej. W oparciu o materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy Sąd uznał, że pozwana wywiązała się z obowiązków nałożonych na nią w ustawie o kredycie konsumenckim, toteż – skoro powództwo okazało się nieuzasadnione co do zasady – również z tego powodu nie ma potrzeby prowadzenia postępowania dowodowego na okoliczność ustalenia wysokości uiszczonych dotąd przez kredytobiorcę odsetek i kosztów, albowiem nie odpadł obowiązek ich zapłaty.
V.
(rozstrzygnięcie i podstawa prawna orzeczenia)
27. Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie.
28. Przystępując do rozważań należało zauważyć, że w uzasadnieniu wyroku nie ma potrzeby ani obowiązku wyrażania szczegółowego stanowiska do wszystkich poglądów prezentowanych przez strony, o ile nie miały one istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy ( vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 października 1998 r. w sprawie II UKN 282/98, OSNP 1999/23/758). Dopuszczalne – a w świetle brzmienia art. 327 1 § 2 k.p.c. wręcz konieczne – jest rozprawienie się z poszczególnymi zarzutami niejako en bloc, poprzez zaprezentowanie odmiennego zapatrywania w kwestii faktów lub prawa niepozostawiające przestrzeni dla racjonalnej obrony pozostałych zarzutów, które – przy uwzględnieniu koncepcji sądu – stają się wówczas bezprzedmiotowe ( vide: uzasadnienie wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 20 grudnia 2017 r. w sprawie VI ACa 1651/15, LEX nr 2457546).
29. Podstawę prawną powództwa o ustalenie stanowił art. 189 k.p.c., w myśl którego powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny, natomiast podstawę powództwa o zapłatę stanowiły art. 410 §1 k.c. w zw. z art. 405 k.c. W myśl art. 405 k.c. kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Stosownie zaś do art. 410 §1 k.c. przepis ten stosuje się w szczególności do świadczenia nienależnego.
30. Ocena roszczenia powoda wymagała uprzedniego stwierdzenia, czy powód złożył skuteczne oświadczenie w trybie art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (dalej jako: u.k.k.) o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego.
31. Stosownie do brzmienia art. 45 ust. 1 u.k.k. w przypadku naruszenia przez kredytodawcę art. 29 ust. 1, art. 30 ust. 1 pkt 1-8, 10, 11, 14-17, art. 31-33, art. 33a i art. 36a-36c konsument, po złożeniu kredytodawcy pisemnego oświadczenia, zwraca kredyt bez odsetek i innych kosztów kredytu należnych kredytodawcy w terminie i w sposób ustalony w umowie. Sankcja kredytu darmowego polega zatem na uprawnieniu konsumenta do spłaty kredytu bez odsetek i innych kosztów kredytu należnych kredytodawcy.
(zachowanie terminu do złożenia oświadczenia)
32. Odnosząc się do podniesionego przez pozwaną zarzutu upływu terminu zawitego do złożenia oświadczenia o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego należy wskazać, że termin, o którym mowa w art. 45 ust. 5 u.k.k. rozpoczyna swój bieg z chwilą wykonania umowy przez kredytobiorcę, a zatem z chwilą całkowitej spłaty kredytu czy pożyczki.
33. Nie ma podstaw do przyjęcia, że ustawodawca miał na myśli wyłącznie wykonanie umowy przez kredytodawcę. Interpretacja taka byłaby niekorzystna dla konsumenta, zwłaszcza w sytuacji, gdy spłata kredytu na mocy umowy zostaje odroczona w czasie na kilka lat. Z chwilą wypłaty kredytu umowa zostaje wykonana tyko przez jedną jej stronę, ale wciąż nie zostaje wykonana przez konsumenta. O stanie wykonania umowy można mówić dopiero wtedy, gdy obie strony wywiążą się z głównych obowiązków z niej wynikających – czyli kredytodawca kredyt wypłaci, a kredytobiorca go spłaci. Moment, w którym dochodzi do całkowitej spłaty kredytu jest dla kredytobiorcy zawsze znany i łatwy do ustalenia i jednocześnie prowadzi do wygaśnięcia roszczeń kredytodawcy w stosunku do kredytobiorcy. W ocenie Sądu od tej chwili należy liczyć termin do wykonania uprawnienia kształtującego do złożenia oświadczenia o zastosowaniu sankcji kredytu darmowego. Omawiany termin ma charakter prekluzyjny i jest dość krótki – roczny. W przekonaniu Sądu ratio legis takiego uregulowania sprowadza się do konieczności uniknięcia stanu niepewności prawnej po stronie kredytodawcy co do tego czy może, czy też nie może liczyć na zysk związany z zawartą umową. Bezsporne było, że udzielona powodowi pożyczka nie została jak dotąd spłacona, a zatem należało przyjąć, że nie upłynął jeszcze termin zawity do złożenia wyżej wskazanego oświadczenia.
(wykładnia przepisów normujących instytucję sankcji kredytu darmowego, wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 13 lutego 2025 r., sygn. C-472/23)
34. Artykuł 45 u.k.k. stanowi transpozycję do polskiego porządku prawnego art. 23 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/48/WE z dnia 23 kwietnia 2008 roku w sprawie umów o kredyt konsumencki oraz uchylającą dyrektywę Rady 87/102/EWG (Dz.U.UE L z dnia 22 maja 2008 r., dalej również jako: dyrektywa 2008/48/WE), który nakazuje stosowanie skutecznych, proporcjonalnych i odstraszających sankcji, mających zastosowanie w przypadku naruszenia przepisów krajowych przyjętych zgodnie z tą dyrektywą. Przepis prawa krajowego nie wynika więc bezpośrednio z ww. dyrektywy w tym sensie, że nie jest tłumaczeniem zawartego w niej przepisu. Instytucja sankcji kredytu darmowego, o której mowa w art. 45 u.k.k. została ustanowiona w polskim porządku prawnym w wykonaniu obowiązku wynikającego z art. 23 dyrektywy 2008/48/WE.
35. Z uwagi na fakt, że przepis jest wyrazem realizacji obowiązków nałożonych na Polskę przez prawo Unii Europejskiej, nadrzędne w stosunku do krajowego porządku prawnego, musi być on interpretowany zgodnie z duchem i celem dyrektywy 2008/48/WE.
36. Wynikający z dyrektywy obowiązek państw członkowskich do osiągnięcia przewidzianego w niej celu oraz wynikający z art. 5 [10] TWE obowiązek podjęcia wszelkich środków, zarówno ogólnych jak i szczególnych, do zapewnienia realizacji tego obowiązku, wiąże wszystkie organy państwa członkowskiego, w tym sądy, w sprawach należących do ich jurysdykcji. Wynika stąd, że stosując prawo krajowe, bez względu na to czy przepisy te zostały wydane przed czy po przyjęciu dyrektywy, sąd krajowy powinien zinterpretować je tak dalece, jak jest to możliwe, w świetle treści i celu dyrektywy, by osiągnąć przewidziany w niej cel i w ten sposób zachować się w sposób zgodny z art. 189 ust. 3 [249] TWE. ( vide: wyrok ETS z dna 13 listopada 1990 r., C-106/89, M., L. również uchwała Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 2019 roku, sygn. akt III CZP 45/19, OSNC 2020/10/83). Obowiązek wykładni przepisów prawa krajowego w celu efektywnej transpozycji dyrektywy wynika również z wyroku ETS z dnia 10 kwietnia 1984 r. w sprawie C-14/83, von C. i K..
37. Dokonując wykładni przepisów normujących instytucję sankcji kredytu darmowego, należy w pierwszej kolejności mieć na względzie treść wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej jako: (...)) z dnia 13 lutego 2025 r. w sprawie o sygn. C-472/23 (Legalis nr 3181142; dalej również jako wyrok (...), C-472/23), w którym Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej orzekł w przedmiocie pytań prejudycjalnych przedstawionych przez Sąd Rejonowy dla m.st W. w W. postanowieniem z dnia 21 czerwca 2023 r.
38. Przedmiotowy wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej odnosi się bezpośrednio do instytucji sankcji kredytu darmowego obowiązującej w polskim porządku prawnym. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej zważył co następuje:
1) Artykuł 10 ust. 2 lit. g) dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/48/WE z dnia 23 kwietnia 2008 r. w sprawie umów o kredyt konsumencki oraz uchylającej dyrektywę Rady 87/102/EWG należy interpretować w ten sposób, że: okoliczność, iż w umowie o kredyt wskazano rzeczywistą roczną stopę oprocentowania, która okazuje się zawyżona ze względu na to, że niektóre warunki tej umowy zostały następnie uznane za nieuczciwe w rozumieniu art. 6 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, a tym samym za niewiążące dla konsumenta, nie stanowi sama w sobie naruszenia obowiązku informacyjnego ustanowionego w tym przepisie dyrektywy (...).
2) Artykuł 10 ust. 2 lit. k) dyrektywy (...) należy interpretować w ten sposób, że: fakt, iż umowa o kredyt wymienia pewną liczbę okoliczności uzasadniających zwiększenie opłat związanych z wykonaniem umowy, przy czym właściwie poinformowany oraz dostatecznie uważny i rozsądny konsument nie jest w stanie zweryfikować ich wystąpienia ani ich wpływu na te opłaty, stanowi naruszenie obowiązku informacyjnego ustanowionego w tym przepisie, o ile wskazanie to może podważyć możliwość dokonania przez tego konsumenta oceny zakresu jego zobowiązania.
3) Artykuł 23 dyrektywy (...) w związku z jej motywem 47 należy interpretować w ten sposób, że: nie stoi on na przeszkodzie uregulowaniu krajowemu, które przewiduje – w przypadku naruszenia obowiązku informacyjnego nałożonego na kredytodawcę zgodnie z art. 10 ust. 2 tej dyrektywy – jednolitą sankcję polegającą na pozbawieniu kredytodawcy prawa do odsetek i opłat, niezależnie od indywidualnego stopnia wagi takiego naruszenia, o ile naruszenie to może podważyć możliwość oceny przez konsumenta zakresu jego zobowiązania.
39. Należy zauważyć, że zgodnie z treścią przedmiotowego wyroku instytucja sankcji kredytu darmowego nie jest sprzeczna z prawem Unii Europejskiej, przy czym skuteczność oświadczenia konsumenta w przedmiocie skorzystania z sankcji kredytu darmowego podlega każdoczesnej ocenie Sądu. Jak zważył, (...) w pkt 56 i 57 przedmiotowego wyroku: „z utrwalonego orzecznictwa wynika, że konsekwencje naruszenia obowiązków informacyjnych związanych z umową o kredyt mogą się znacznie różnić w zależności od tego, o jaki konkretnie obowiązek chodzi, przy czym waga tego naruszenia zależy ponadto w praktyce od liczby i wagi elementów, których nie zamieszczono w danej umowie o kredyt. Takie naruszenia mogą w szczególności utrudniać konsumentowi korzystanie z praw wynikających z umowy o kredyt (zob. podobnie wyrok z dnia 24 października 2024 r., Horyzont,C-339/23,EU:C:2024:918, pkt34). W związku z tym, z zastrzeżeniem weryfikacji, których powinien dokonać sąd odsyłający , zasada proporcjonalności nie stoi na przeszkodzie temu, aby państwo członkowskie postanowiło przewidzieć jednolitą sankcję polegającą na pozbawieniu kredytodawcy prawa do odsetek i kosztów za naruszenie różnych obowiązków informacyjnych przewidzianych w art. 10 ust. 2 dyrektywy (...), mimo że indywidualna waga naruszenia każdego z tych obowiązków oraz konsekwencje, jakie z tego wynikają dla konsumenta, mogą różnić się w zależności od przypadku .”
40. Skoro sankcja tzw. kredytu darmowego ma być konsekwencją niedochowania przez kredytodawcę obowiązków informacyjnych, należy na wstępie ustalić jakim celom służą te obowiązki. W dalszej zaś kolejności należy odpowiedzieć na pytanie, czy w rozpoznawanej sprawie pozwana spółdzielcza kasa oszczędnościowo – kredytowa rzeczywiście naruszyła obowiązki informacyjne, wprowadzając konsumenta w błąd co do zakresu zobowiązania i czy skala tego ewentualnego naruszenia uzasadnia sankcję w postaci pozbawienia pozwanej wszelkiego zysku z zawartej umowy pożyczki.
41. Motyw 18 dyrektywy 2008/48/WE stanowi, że konsumentom powinno zapewnić się ochronę przed nieuczciwymi lub wprowadzającymi w błąd praktykami, w szczególności w odniesieniu do ujawnianych przez kredytodawcę informacji, zgodnie z dyrektywą 2005/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 maja 2005 roku dotyczącą nieuczciwych praktyk handlowych stosowanych przez przedsiębiorstwa wobec konsumentów na rynku wewnętrznym (Dyrektywa o nieuczciwych praktykach handlowych). Niniejsza dyrektywa powinna zawierać szczegółowe przepisy dotyczące zarówno reklam odnoszących się do umów o kredyt, jak i pewnych standardowych informacji, które konsumenci powinni otrzymywać, by mieć w szczególności możliwość porównania różnych ofert. W motywie 19 dyrektywy mowa z kolei o tym, że w celu umożliwienia konsumentom podejmowania decyzji przy pełnej znajomości faktów powinni oni przed zawarciem umowy o kredyt otrzymać odpowiednie informacje na temat warunków i kosztów kredytu oraz swoich zobowiązań, które konsument może zabrać ze sobą i je rozważyć. W celu zapewnienia możliwie największej przejrzystości i porównywalności ofert takie informacje powinny w szczególności zawierać rzeczywistą roczną stopę oprocentowania mającą zastosowanie do danego kredytu, określaną w całej Wspólnocie w taki sam sposób.
42. Z analizy przytoczonych wyżej motywów dyrektywy 2008/48/WE wprost wynika, że jednym z podstawowych celów nałożenia na kredytodawców określonych obowiązków informacyjnych względem konsumentów, w tym w szczególności obowiązku wskazywania w umowach rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania, jest zapewnienie konsumentom możliwości porównania różnych ofert i wyboru najkorzystniejszej z nich.
43. W konsekwencji, mając na uwadze cel dyrektywy w zakresie instytucji sankcji kredytu darmowego obejmujący ustanowienie sankcji skutecznych, proporcjonalnych i odstraszających, Sąd zważył, że naruszenie przez kredytodawcę przepisu ustawy wskazanego w art. 45 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim nie skutkuje automatycznym powstaniem po stronie kredytobiorcy uprawnienia kształtującego w przedmiocie zastosowania sankcji kredytu darmowego.
44. W ocenie Sądu, dopuszczalność i skuteczność wykonania uprawnienia kształtującego, o którym mowa w art. 45 ust. 1 u.k.k. wymaga zbadania rodzaju i stopnia naruszenia ustawy przez kredytodawcę przez pryzmat proporcjonalności skutków zastosowania sankcji kredytu darmowego, tj. przekształcenia stosunku prawnego łączącego strony umowy kredytu na skutek odpadnięcia obowiązku zapłaty odsetek i innych kosztów kredytu należnych kredytodawcy. W każdym przypadku Sąd jest obowiązany zbadać wagę i skutki naruszenia przepisu ustawy przez kredytodawcę i rozważyć, czy w konkretnym przypadku kredytobiorcy służy wskazane uprawnienie, mając na względzie daleko idące skutki wykonania tego uprawnienia kształtującego.
45. Innymi słowy, naruszenie przepisu ustawy przez kredytodawcę nie rodzi automatycznie po stronie kredytobiorcy uprawnienia do zastosowania sankcji kredytu darmowego bez względu na rodzaj i stopień naruszenia przepisu ustawy, cel naruszonego przepisu i skutki naruszenia.
46. Taka wykładnia przedmiotowych przepisów jest zgodna z wykładnią dyrektywy 2008/48/WE przyjętą przez (...) w przytoczonym wyroku z dnia 13 lutego 2025 r. w sprawie o sygn. C-472/23 (pkt 56 i 57).
47. Dotychczasowa praktyka sądowa w zakresie rozpoznawania spraw tego rodzaju koncentrowała się wyłącznie na stwierdzeniu faktu naruszenia przepisu ustawy, z czego wywodzono wniosek o skuteczności wykonania sankcji kredytu darmowego przez konsumenta. Sąd doszedł do przekonania, że stwierdzenie naruszenia przepisu ustawy stanowi jedynie punkt wyjścia do dalszej oceny, czy waga tego naruszenia oceniana z pespektywy ochronnych celów dyrektywy uzasadnia skuteczne zastosowanie tak daleko idącej sankcji, co znajduje odzwierciedlenie w wyroku (...) z dnia 13 lutego 2025 r., C-472/23.
48. Wynika stąd, że skonkretyzowane zarzuty przeciwko umowie pożyczki nie mogą być oderwane od ich ciężaru. Sąd odrzuca pogląd, że każde naruszenie obowiązków szczegółowo opisanych w art. 30 ust. 1 u.k.k. - niezależne od rodzaju i wagi tego obowiązku - stanowi przesłankę stosowania tej instytucji. Nie należy bowiem tracić z pola widzenia, że sankcja ta ma być wprawdzie odstraszająca i skuteczna, ale również proporcjonalna.
49. Chodzi o to, że o ile obowiązki informacyjne wymienione w art. 45 ust. 1 u.k.k. same w sobie są bezwzględne, to jednak oceniając skutki ich naruszenia, należy brać pod uwagę in casu ich istotność i doniosłość, aby sankcja kredytu darmowego nie była mechanizmem automatycznym, pomijającym istotne okoliczności danego indywidulanego przypadku. Pomysł i konstrukcja polskiego ujęcia ustawowego sankcji kredytu darmowego jest w całości przejawem inwencji ustawodawcy krajowego (tj. nie ma żadnego umocowania konstrukcyjnego w prawie unijnym – państwa mają swobodę w zakresie ukształtowania sposobu sankcjonowania naruszenia obowiązków informacyjnych przez kredytodawców). Sąd zważył, że za wyżej przedstawioną wykładnią art. 45 ust. 1 u.k.k. przemawiają cele powołanej dyrektywy, w tym jej art. 23. W konsekwencji, nie ma potrzeby zastosowania art. 5 k.c. do oceny żądania opartego na twierdzeniu o skuteczności sankcji kredytu darmowego. Instytucja nadużycia prawa podmiotowego zakłada brak sprzeczności określonego uprawnienia z normą prawa materialnego, którego jednak wykonanie na skutek sprzeczności z zasadami współżycia społecznego i społeczno-gospodarczym przeznaczeniem prawa nie korzysta z ochrony prawnej w okolicznościach konkretnego przypadku. Skuteczność sankcji kredytu darmowego należy oceniać przede wszystkim przez pryzmat celu art. 45 ust. 1 u.k.k. i immanentnie z nim związanego kryterium proporcjonalności sankcji. Przytoczony przepis stanowi wystarczającą podstawę prawną do stwierdzenia, że z uwagi na wagę ewentualnych naruszeń oświadczenie konsumenta nie wywołało skutku w postaci odpadnięcia obowiązku zapłaty kosztów określonych w tym przepisie.
50. Tak więc prawidłowa wykładnia art. 45 ust. 1 u.k.k. nie narusza zasadniczego wymogu efektywności i jednocześnie proporcjonalności środków zmierzających do ochrony praw konsumenta w świetle prawa Unii Europejskiej. Dotkliwość i nieuchronność sankcji kredytu darmowego nie może być absolutyzowana, gdyż byłaby całkowicie pozbawiona wymogu proporcjonalności.
51. Należy również zauważyć, że na obszarze Unii Europejskiej problematyka stawiania zarzutów przeciwko treści konsumenckich umów kredytu/pożyczek nie jest nowa i spotkała się m.in. z reakcją polegającą na zmianach w prawie francuskim uniemożliwiających w ogóle skuteczne kwestionowanie (...) bez wykazania rzeczywistej szkody majątkowej po stronie konsumenta ( vide: Artykuł (...)-1 C. de la consommation [Kodeks konsumencki], wersja obowiązująca od 19 lipca 2019 r., https://www.legifrance.gouv.fr/codes/id (...)2019-07-19), co było odpowiedzią ustawodawcy francuskiego na liczne spory cywilne powstałe na tym tle. Choć należy podkreślić, że jeszcze przed tą zmianą legislacyjna pojawił się judykat idący w tym właśnie kierunku, zauważając – podobnie jak w niniejszej sprawie – że wskaźnik (...) (fr. (...)) w danej sprawie „nie działał na niekorzyść” pożyczkobiorców, bo był błędnie zawyżony ( vide: wyrok francuskiego Sądu Kasacyjnego z dnia 12 października 2016 r., numer skargi: 15- (...), Pierwsza Izba Cywilna, https://juricaf.org/arret/FRANCE - (...) (...)- (...)).
52. Powyższe uwagi na tle prawnoporównawczym - zdaniem Sądu - są niezbędne, skoro sporna sankcja jako taka jest wymagana przez przepisy prawa unijnego, a szerszy ogląd tej problematyki w ustawodawstwie innego państwa członkowskiego może korzystnie wpłynąć na wykładnię przepisów ustawy o kredycie konsumenckim.
53. Należy ponownie podkreślić, że stosowanie art. 45 ust. 1 u.k.k. winno być uzależnione od stwierdzania w umowie ewidentnych braków, a nie roztrząsaniu w procesach sądowych wątpliwości interpretacyjnych bądź konsekwencji zmian tekstu ustawy.
(ocena umowy pod kątem naruszeń ustawy)
54. W niniejszym przypadku zasadnicza oś sporu zasadzała się na kwestii zakazu pobierania przez kredytodawcę odsetek od skredytowanych kosztów kredytu i niewłaściwego oznaczenia rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania (dalej jako: (...)) na skutek przyjęcia za podstawę do jej obliczenia odsetek naliczonych od kredytowanych kosztów kredytu.
55. W ocenie Sądu kwestia pobierania odsetek od skredytowanych kosztów kredytu pozostaje bez znaczenia dla rozstrzygnięcia kwestii skuteczności zastosowania sankcji kredytu darmowego. Jak wynika z przytoczonego wyroku (...) z dnia 13 lutego 2025 r., C-472/23, przewidziany w art. 10 ust. 2 lit. g) tej dyrektywy obowiązek podania (...) jest spełniony, jeżeli (...) wskazane w danej umowie odpowiada (...) obliczonemu zgodnie ze wzorem matematycznym zawartym w części I załącznika I do wspomnianej dyrektywy na podstawie „całkowitego kosztu kredytu ponoszonego przez konsumenta” w rozumieniu art. 3 lit. g) tej dyrektywy, który to koszt obejmuje koszty, jakie konsument jest zobowiązany ponieść na podstawie warunków tej umowy, w tym warunków, które następnie okażą się nieuczciwe i niewiążące dla konsumenta ( vide: wyrok (...), C-472/23, pkt 35 i 36).
56. W wyroku z dnia 13 lutego 2025 r., C-472/23 Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej zważył w pkt 30 i 31, że mając w szczególności na względzie zasadnicze znaczenie (...) dla konsumenta, wskazanie (...), które nie odzwierciedla wiernie wszystkich kosztów wymienionych w art. 3 lit. g) dyrektywy (...), pozbawia konsumenta możliwości określenia zakresu jego zobowiązania w taki sam sposób jak brak wskazania tej stopy [zob. podobnie wyrok z dnia 21 marca 2024 r., (...) Bulgaria (Usługi dodatkowe do umowy o kredyt),C-714/22,EU:C:2024:263, pkt 55]. Art. 10 ust. 2 lit. g) dyrektywy (...) należy interpretować w ten sposób, iż obowiązek wskazania (...) w umowie o kredyt w sposób jasny i zwięzły nie ogranicza się do zakazu zaniżania go, ponieważ błędne wskazanie (...) może również zasadniczo polegać na zawyżeniu jego wartości.
57. W niniejszej sprawie, pozwana (...) spełniła obowiązek informacyjny w zakresie oznaczenia (...).
58. Błędne oznaczenie rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania miało stanowić naruszenie art. 30 ust. 1 pkt 7 u.k.k. i wynikać z faktu naliczania odsetek również od skredytowanych kosztów kredytu, tj. od prowizji, składki ubezpieczeniowej oraz opłaty za przelew składki. Jak twierdziła strona powodowa – skoro niedopuszczalne jest pobieranie odsetek od skredytowanych, pozaodsetkowych kosztów kredytu (w domyśle postanowienia umowne przewidujące takie uprawnienie dla kredytodawcy są abuzywne lub nieważne) – to w konsekwencji błędnie określono kwotę do zapłaty przez konsumenta i błędnie obliczono (...).
59. W ocenie Sądu, do naruszenia powołanych przepisów ustawy dotyczących obowiązku wskazania (...) dochodzi wówczas, gdy podana w umowie (...) jest ustalona w sposób rażąco sprzeczny ze wzorem wskazanym w załączniku nr 4 do ustawy o kredycie konsumenckim albo w sposób dowolny, oderwany od kosztów obciążających konsumenta wskazanych w umowie. Kredytodawca nie dopuszcza się natomiast naruszenia obowiązku informacyjnego w zakresie wskazania (...), jeżeli jest ona obliczona zgodnie z wzorem określonym w załączniku do ustawy o kredycie konsumenckim oraz na podstawie założeń rzeczywiście przyjętych w umowie. Przy obliczeniu (...) kredytodawca powinien uwzględnić wszelkie koszty ponoszone według treści umowy przez konsumenta, nawet jeśli ich podstawą miałyby być postanowienia bezskuteczne (klauzule abuzywne) albo nieważne (postanowienia wprost sprzeczne z przepisem rangi ustawowej).
60. W analizowanej umowie wskazano wszystkie założenia do obliczenia (...), które zostały przewidziane w załączniku do ustawy o kredycie konsumenckim. Żadne z wymienionych tam założeń nie zostało przez kredytodawcę pominięte. Jednocześnie, należało mieć na względzie, że umowa nie miała cech nietypowych, wymagających przyjęcia dodatkowych założeń (pkt 4 ww. załącznika do tej ustawy). Zaznaczyć również należy, iż wskazany w ww. załączniku do ustawy o kredycie konsumenckim wzór matematyczny sam w sobie nie stanowi założenia koniecznego do obliczenia (...), a jedynie sposób (metodę) obliczenia wielkości (...). Z tego względu nie ma potrzeby przenoszenia tego wzoru do umowy. Ponadto, nie ma podstaw, aby przyjmować, że pożyczkodawca próbował przed konsumentem zataić, że koszty pożyczki są kredytowane, a więc – co jest oczywiste – wliczone do sumy podlegającej oprocentowania. W pkt 5 umowy wprost wskazano, że koszty są kredytowane, zaś w pkt 7, że kwota pożyczki obejmująca również kredytowane koszty pożyczki jest oprocentowana według stałej stopy procentowej. Zatem, po lekturze tekstu umowy uważny i racjonalny konsument ma świadomość tego, że koszty są kredytowane i że pozwana pobiera od nich odsetki umowne.
61. Ponadto, co istotne, przeciętny konsument w niniejszym przypadku bez problemu mógłby zidentyfikować w umowie wszystkie wskazane w załączniku do ustawy o kredycie konsumenckim założenia niezbędne do samodzielnego obliczenia (...) tj.: czas trwania (pkt 4, „umowa zostaje zawarta na okres od dnia 21 września 2022 do 10 maja 2027”) całkowity koszt pożyczki (pkt 19, kwota 33.713,27 zł), data wypłaty pożyczki (pkt 6, dzień podpisania umowy, a więc 21 września 2022 r.). Ponadto, wydano konsumentowi – co wynika z oświadczenia powoda zawartego pod umową – również harmonogram pożyczki (wobec podpisania takiego oświadczenia ciężar wykazania, że harmonogramu nie doręczono obciążał powoda). Zważywszy, iż stanowił on załącznik do umowy i integralną część kontraktu nie było potrzeby wciągania jego tekstu do samej umowy. W doktrynie wskazuje się, że w przypadku gdy kapitał kredytu jest spłacany w ratach, w dokumencie umowy należy zamieścić informacje o kwotach poszczególnych rat lub podstawach ich ustalenia, jak również o terminach płatności tych rat (podanych w datach kalendarzowych lub w sposób opisowy). Dopuszczalne jest zamieszczenie tych informacji w załączniku do dokumentu umowy (zob. T. Czech, Kredyt konsumencki. Komentarz, wyd. III, WKP 2023). Zatem, konsument dysponował wszystkimi niezbędnymi danymi, które pozwalałyby mu na weryfikację (...). Były one podane w sposób precyzyjny, jednoznaczny, zrozumiały, nierodzący żadnych problemów z ich identyfikacją, w szczególności ustalenie ww. danych nie wymagało podejmowania żadnych czynności interpretacyjnych. Nie ma zatem racji powód, który w oświadczeniu o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego podnosił, że założenia do wyliczenia (...) były nieprecyzyjne. Sama możliwość dokonania obliczeń przy zastosowaniu wzoru matematycznego zawartego w załączniku zależy wyłącznie od wiedzy i umiejętności rachunkowych danego konsumenta. Kredytodawca nie ma obowiązku przygotowania instrukcji czy też udzielania jakiś szczegółowych wyjaśnień w tym przedmiocie.
62. Przyjęcie poglądu, że wykonanie obowiązku informacyjnego w zakresie oznaczenia (...) wymaga uwzględnienia wyłącznie świadczeń należnych na gruncie prawa materialnego, a nie wszystkich świadczeń określonych w umowie skutkowałoby tym, że jakakolwiek sprzeczność umowy z rzeczywistym zakresem obowiązku świadczenia przez kredytobiorcę automatycznie uzasadniałaby zastosowanie sankcji kredytu darmowego. Jakakolwiek zmiana założeń przyjętych do obliczenia (...) skutkuje bowiem jego zmianą. Należy również podkreślić, że w przypadku bezskuteczności któregokolwiek postanowienia umownego przewidującego obowiązek świadczenia przez konsumenta na rzecz przedsiębiorcy (w szczególności postanowienia przewidującego prowizję, ( vide: uchwała Sądu Najwyższego z dnia 27 października 2021 r., III CZP 43/20, LEX nr 3246823), (...) wskazana w umowie nie odpowiadałaby rzeczywistemu zakresowi obowiązku świadczenia ciążącego na konsumencie. Uznanie w takim przypadku skuteczności sankcji kredytu darmowego prowadziłoby w rezultacie do wniosku, że jakiekolwiek naruszenie dokonane przez przedsiębiorcę mogłoby skutkować odpadnięciem obowiązku zapłaty kosztów kredytu przez konsumenta po złożeniu oświadczenia, o którym mowa w art. 45 ust. 1 u.k.k. W ocenie Sądu treść i cel dyrektywy 2008/48/WE (w szczególności wymóg proporcjonalności sankcji) stoi na przeszkodzie takiej wykładni powyższych przepisów. Pozbawienie podmiotu prawa prywatnego wszelkich korzyści wynikających z zawartej umowy z uwagi na zastrzeżenie w umowie nienależnego świadczenia byłoby niesprawiedliwe i w istocie miałoby na celu wyeliminowanie z obrotu przedsiębiorcy działającego w celach zarobkowych. Jeżeli strony zastrzegły w umowie świadczenie nienależne, zasadne jest żądanie zwrotu tego świadczenia, nie zaś brak obowiązku zapłaty kosztów kredytu przez konsumenta.
63. W niniejszej sprawie, strona powodowa nie kwestionowała prawidłowości (matematycznej poprawności) obliczenia (...) na podstawie założeń przyjętych w umowie.
64. Należy podkreślić przy tym przejrzystość przyjętych założeń – gdyby nawet dyskutować, czy są one poprawne (orzecznictwo w zakresie dopuszczalności pobierania odsetek od skredytowanych kosztów kredytu nie jest jednolite – vide: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 czerwca 2023 r. I CSK 4175/22, LEX nr 3569756), to niespornym jest, że w umowie ujawniono wszelkie obciążenia faktycznie ponoszone przez konsumenta. Wyraźnie zaznaczono, że (...) przedstawiono przy uwzględnieniu (doliczeniu) do podstawy wyliczenia także kosztów udzielonej pożyczki.
65. Istotne jest, że (...) jest wskaźnikiem, który ma służyć konsumentowi wyłącznie jako środek do porównywania różnych ofert rynkowych. Nawet jeżeli w danej umowie został on wskazany niepoprawnie z powodu błędu rachunkowego, to i tak nie zmienia to konkretnych praw i obowiązków finansowych wynikających z umowy kredytu. Jest więc tylko wskaźnikiem ujętym (w formie wyrażenia procentowego) mającym zbiorczo określać opłacalność danej oferty. Ma więc zupełnie inną cechę, niż te dotyczące pozostałych wymogów ustawowych dotyczących umów kredytowych w ustawie o kredycie konsumenckim (np. wskaźnik oprocentowania pożyczki).
66. Nie zmienia to oczywiście faktu, że ta jego specyficzna rola jest istotna rynkowo, bo w jednym parametrze odzwierciedla ważną cechę oferty, która pozwala na jej porównanie z innymi ofertami kredytu dostępnymi na rynku.
67. Tu z kolei należy wrócić do kwestii skutków sankcji kredytu darmowego, która niewątpliwie jest dotkliwa dla kredytodawcy, gdyż w razie jej ziszczenia kredytodawca pozbawiony jakiegokolwiek dochodu z umowy. Należy więc uznać, że oceniając zarzuty, które mogą skutkować skutecznością sankcji kredytu darmowego, należy badać ich doniosłość. Należy zauważyć, że niektóre samoistne, jednostkowe naruszenia obowiązków informacyjnych wykluczają dopuszczalność zastosowania sankcji kredytu darmowego. Zdaniem Sądu taka sytuacja może dotyczyć np. obowiązku wskazania adresu do doręczeń elektronicznych. Może bowiem mieć miejsce sytuacja, gdy umowa nie zawiera wyłącznie adresu kredytobiorcy do doręczeń elektronicznych, ale konsument z określonych przyczyn i tak nie zamierzał nigdy z takiej formy kontaktu korzystać.
68. (...) samo w sobie nie tworzy i nie zmienia zobowiązań konsumenta (jest w czystej postaci parametrem finansowym) – ma tylko walor informacyjny umożliwiający porównanie ofert, o ile wszyscy uczestnicy rynku stosują dokładnie takie same założenia wyjściowe. W ujęciu założonego horyzontu czasowego ma cechy wskaźników antycypacyjnych ( ex ante), bo opiera się na założeniu zrealizowania umowy w określonym czasie i niezmienionym oprocentowaniu oraz ma charakter czysto analityczny (tj. nie rodzi konkretnych zobowiązań stron). W danym wypadku – w kontekście twierdzeń powoda można wręcz stwierdzić, że (...) zaprezentowane przez pozwaną było zawyżone, a więc niekorzystne dla niej w kontekście porównawczym, co oznacza, że pozwana pogorszyła swoją pozycję rynkową.
69. Pobieranie odsetek od skredytowanych kosztów kredytu powoduje zwiększenie kosztów kredytu w porównaniu do ofert, w których odsetek nie nalicza się od tych kosztów, co wynika wprost z legalnej definicji tego wskaźnika: „całkowity koszt kredytu ponoszony przez konsumenta, wyrażony jako wartość procentowa całkowitej kwoty kredytu w stosunku rocznym” (art. 5 pkt 12 u.k.k.).
70. Należy mieć zatem na względzie fakt, że pozwana słusznie uwzględniła przy obliczeniu (...) odsetki od skredytowanych kosztów kredytu, które według umowy konsument miał faktycznie zapłacić, zgodnie z treścią umowy. Tym samym, pozwana wypełniła obowiązek informacyjny w zakresie oznaczenia (...).
71. Na marginesie, należy zauważyć, że w wyroku z dnia 13 lutego 2025 r., C-472/23 (...) przyjął, że błędne wskazanie (...) może polegać również na zawyżeniu jego wartości (pkt 30 i 31). W uzasadnieniu tego judykatu wskazano bowiem m.in.: „[...] okoliczność, iż w umowie o kredyt wskazano rzeczywistą roczną stopę oprocentowania, która okazuje się zawyżona ze względu na to, że niektóre warunki tej umowy zostały następnie uznane za nieuczciwe w rozumieniu art. 6 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich, a tym samym za niewiążące dla konsumenta, nie stanowi sama w sobie naruszenia obowiązku informacyjnego ustanowionego w tym przepisie dyrektywy (...)”. W wyroku tym Trybunał nie przesądził, czy dopuszczalne jest naliczanie odsetek od części kredytu, którą przeznaczono na pokrycie kosztów (np. prowizji, składki ubezpieczeniowej). Niemniej wynika z niego, że gdyby – hipotetycznie – uznano, iż abuzywny charakter ma postanowienie umowy, w którym przewidziano oprocentowanie części kwoty kredytu przeznaczonej na pokrycie kosztów, a w konsekwencji zawyżona została rzeczywista roczna stopa oprocentowania (wraz z całkowitą kwotą do zapłaty) podana w umowie, nie dochodzi per se do naruszenia obowiązku informacyjnego przez kredytodawcę, a więc nie występuje podstawa do zastosowania sankcji kredytu darmowego (podobnie: wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 8 kwietnia 2024 r., I ACa 1504/22, LEX nr 3770538; wyrok Sądu Okręgowego w Poznaniu z 9 lipca 2024 r., II Ca 1480/23, LEX nr 3838649; wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z 10 lutego 2025 r., V Ca 1973/24, LEX nr 3836417).
72. W ocenie Sądu podanie zawyżonego (...) nie jest równoważne ze skutecznością oświadczenia o zastosowaniu sankcji kredytu darmowego. Nie można apriorycznie uznać za proporcjonalną sankcji, o której mowa w art. 45 ust. 1 u.k.k. w sytuacji, gdy kredytodawca podał w umowie (...) wyższą niż w rzeczywistości. Tego typu ocena wymaga analizy okoliczności danego przypadku, a w szczególności stopnia naruszenia tego obowiązku informacyjnego (w tym różnicy między prawidłowo obliczonym (...) a (...) podanym w umowie).
73. W świetle powyższego nie ma również podstaw do kwestionowania całkowitej kwoty do zapłaty ustalonej w dniu zawarcia umowy, a określonej w pkt 14 umowy. Jak stanowi art. 5 pkt 8 u.k.k. całkowita kwota do zapłaty przez konsumenta to suma całkowitego kosztu kredytu i całkowitej kwoty kredytu. Wedle definicji zawartej w u.k.k. całkowita kwota kredytu to maksymalna kwota wszystkich środków pieniężnych nieobejmujących kredytowanych kosztów kredytu, które kredytodawca udostępnia konsumentowi na podstawie umowy o kredyt, a w przypadku umów, dla których nie przewidziano tej maksymalnej kwoty, suma wszystkich środków pieniężnych nieobejmujących kredytowanych kosztów kredytu, które kredytodawca udostępnia konsumentowi na podstawie umowy o kredyt (art. 5 pkt 7), zaś całkowity koszt kredytu to wszelkie koszty, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z umową o kredyt, w szczególności:
- odsetki, opłaty, prowizje, podatki i marże jeżeli są znane kredytodawcy oraz
- koszty usług dodatkowych, w szczególności ubezpieczeń, w przypadku gdy ich poniesienie jest niezbędne do uzyskania kredytu lub do uzyskania go na oferowanych warunkach
- z wyjątkiem kosztów opłat notarialnych ponoszonych przez konsumenta.
74. Mając na względzie, że pozwana faktycznie pobierała odsetki od skredytowanych kosztów kredytu całkowity koszt kredytu, a tym samym całkowita kwota do zapłaty zostały przez nią określone zgodnie ze stanem rzeczywistym, określonym w umowie, w sposób matematycznie poprawny, na podstawie parametrów i założeń podanych w umowie. Całkowita kwota do zapłaty została wyliczona na kwotę 88.780,75 zł, stanowiąc – zgodnie z przytoczoną powyżej definicją – sumę całkowitego kosztu kredytu (33.713,27 zł) oraz całkowitej kwoty kredytu (55.067,48 zł).
75. Reasumując zatem tę część rozważań należy wskazać, iż zarówno rzeczywista roczna stopa oprocentowania, jak również całkowita kwota do zapłaty zostały określone w umowie zgodnie z treścią art. 30 ust. 1 pkt 7 u.k.k. obowiązującego w dacie zawierania umowy. Nie sposób dopatrzyć się w tym celowego ze strony (...) zmierzającego do wprowadzenia kredytobiorcy w błąd co do rzeczywistej kwoty udzielonego kredytu. Zważyć przy tym należy, iż sam fakt skredytowania kosztów kredytu (w tym wypadku prowizji oraz składki ubezpieczeniowej) i pobierania od nich odsetek nie mieści się w katalogu, wymieniającym podstawy do zastosowania sankcji z art. 45 u.k.k. Kwestia naliczania odsetek od kwoty prowizji czy składki ubezpieczeniowej może być przedmiotem roszczeń konsumenta w oparciu o przepisy o niedozwolonych postanowieniach umownych (art. 385 1 k.c. i nast.) ( vide: wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 8 kwietnia 2024 r. I ACa 1504/22, L.). Badanie abuzywności poszczególnych postanowień umownych nie mieści się jednak w ramach określonych w art. 45 u.k.k. i może być ewentualnie przedmiotem odrębnych roszczeń. Z wyroku (...) z 13 lutego 2025 r., C-472/23, natomiast wynika, że nie występuje naruszenie obowiązku informacyjnego po stronie kredytodawcy, gdy błędy dotyczące liczb zamieszczonych w dokumencie umowy (np. rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania, całkowitej kwoty do zapłaty przez konsumenta) – zawyżenie bądź zaniżenie – powstały w następstwie abuzywności postanowień umownych. (...) jednoznacznie wskazał, że nie ma wtedy podstaw do zastosowania sankcji kredytu darmowego określonej w art. 45 ust. 1 u.k.k. W powołanym wyroku stwierdzono, że obliczenia rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania dokonuje się przy założeniu, że umowa będzie obowiązywać przez uzgodniony okres oraz że strony wywiążą się ze swoich zobowiązań zgodnie z warunkami określonymi w tej umowie. Wynika z tego, że obowiązek podania takiej informacji w dokumencie umowy (zob. art. 10 ust. 2 lit. g dyrektywy (...)) jest spełniony, jeżeli wskazano rzeczywistą roczną stopę oprocentowania obliczoną zgodnie z obowiązującym wzorem matematycznym na podstawie całkowitego kosztu kredytu, który obejmuje koszty, jakie konsument jest zobowiązany ponieść na podstawie warunków tej umowy. Dotyczy to również warunków, które następnie zostaną ocenione jako nieuczciwe (abuzywne) i niewiążące w stosunku do konsumenta (zob. T. Czech, Kredyt…).
76. Przechodząc do oceny pozostałych naruszeń wskazywanych przez stronę powodową, w pierwszej kolejności należy zauważyć, że właściwe rozpoznanie zarzutów zależy od wykładni umowy pożyczki zgodnej z ustawowymi dyrektywami, w szczególności art. 65 k.c. i art. 385 §2 k.c. W szczególności umowie i jej poszczególnym postanowieniom nie należy nadawać znaczenia absurdalnego lub wynikającego z apriorycznie krytycznego nastawienia zmierzającego wyłącznie do stwierdzenia w niej błędów i braków. Tymczasem wszystkie wywody i argumenty uzasadniające powództwo stanowią przejaw ukierunkowanej wykładni umowy pożyczki.
77. Kolejny zarzut powoda dotyczył naruszenia art. 30 ust. 1 pkt 10 u.k.k. poprzez nieokreślenie w umowie warunków, na podstawie których może dojść do zmiany wysokości tabeli opłat i prowizji. W ocenie Sądu zarzut ten również był chybiony. Zważyć należy, iż w pkt 22 dotyczącym zmian wysokości opłat i prowizji odwołano się do obiektywnego wskaźnika jakim jest „wskaźnik cen towarów i usług ogłaszanych przez Prezesa GUS”. Sporny wskaźnik jest publikowany w urzędowych publikatorach, bez dalszych odwołań i jest niemożliwy do pomylenia z innym. Nadto, bez wątpienia kredytodawca nie bierze udziału w procesie ustalania wysokości tego wskaźnika, stąd nie ma w tym zakresie pola do manipulowania wysokością opłat i prowizji. O wszelkich zmianach kredytodawca miał informować na trwałym nośniku przesłanym (pkt 13. umowy). Ponadto, w umowie wskazano zarówno kierunek zmian opłat i prowizji oraz ich zakres. W tym względzie zmiany opłat zostały ściśle powiązane z wielkością i kierunkiem zmian ww. wskaźnika. Wysokość opłat i prowizji ulegała każdorazowo podwyższeniu albo obniżeniu w takim zakresie, w jakim zwiększeniu albo obniżeniu ulegał ów wskaźnik. Skoro klauzula dotycząca zmiany wysokości opłat i prowizji jest kompletna, to należało uznać, że pozwana wypełniła w sposób należyty obowiązek informacyjny przewidziany w art. 30 ust. 1 pkt 10 u.k.k.
78. Jeśli chodzi natomiast o kwestię naruszenia art. 30 ust. 1 pkt 15 u.k.k., to należy wskazać, że nie ma żadnych podstaw, aby przyjąć, że wysokość odsetek w stosunku dziennym należna w razie odstąpienia od umowy była podana w sposób błędny. Podana w umowie kwota (25,65 zł) została określona na podstawie faktycznych założeń przyjętych przez kredytodawcę (oprocentowanie kredytowanych kosztów kredytu), co należało uznać za zabieg całkowicie prawidłowy. Podobnie, pozwana nie uchybiła innemu obowiązkowi informacyjnemu wskazanemu w tym przepisie dotyczącym wskazania skutków odstąpienia konsumenta od umowy. Przepis art. 30 ust. 1 pkt 15 u.k.k. w zakresie skutków odstąpienia należy interpretować w kontekście art. 10 ust. 12 lit. p) dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/48/WE z dnia 23 kwietnia 2008 r., który stanowi, że w umowie o kredyt w sposób jasny i zwięzły określa się: istnienie prawa do odstąpienia lub brak takiego prawa, okres, w którym można z niego skorzystać, oraz inne warunki korzystania z niego, w tym informację o obowiązku spłaty przez konsumenta wypłaconego kapitału oraz odsetek zgodnie z art. 14 ust. 3 lit. b), a także kwotę odsetek należnych w stosunku dziennym. Wszystkie wymagane przez Dyrektywę skutki odstąpienia od umowy zostały w umowie wskazane, w szczególności wskazano, że „pożyczkobiorca zwraca niezwłocznie (…) kwotę udostępnionej pożyczki wraz z odsetkami za okres od dnia wypłaty pożyczki do dnia jej spłaty oraz bezzwrotnymi kosztami poniesionymi przez Kasę na rzecz organów administracji publicznej”, nadto mowa jest o wysokości odsetek dziennych oraz o zwrocie kwoty prowizji i opłat. Umowa zawierała zatem wszelkie wymagane informacje. Nie ma podstaw do rozszerzającej wykładni tegoż przepisu Dyrektywy i oczekiwania podania jakichkolwiek innych informacji co do skutków odstąpienia.
79. Nadto, kredytodawca nie miał obowiązku informowania konsumenta o skutkach skorzystania z sankcji kredytu darmowego z art. 45 ust. 1 u.k.k. Przypisywanie takiej intencji ustawodawcy jest nieracjonalne, jeśli przyjąć, że dokonujący naruszenia w warstwie informacyjnej czyni to celowo. Przecież nie będzie wówczas wskazywał konsumentowi instrumentu prawnego, z którego ten mógłby skorzystać w takiej sytuacji. Poza tym istnieją rozliczne i nie dające się jednoznacznie skatalogować sytuacje, w których dochodzi do modyfikacji praw i obowiązków wynikających z umów zobowiązaniowych: mogą to być prawomocne orzeczenia sądowe przesłankowo stwierdzające abuzywność niektórych postanowień umownych, orzeczenia na tle stosowania art. 357 1 lub art. 358 1 k.c., ugody pomiędzy stronami, zrzeczenie się roszczenia, odnowienie, zmiana ustawodawstwa w zakresie spłat, oprocentowania, czy też skutki restrukturyzacji lub upadłości stron, nacjonalizacji, skutki stanów nadzwyczajnych, zmiany waluty państwowej. Jeżeli więc uznać, że wybrany z przytoczonego z powyższego przykładowego zestawienia jeden element (nieopisany w umowie) jest warunkiem spełnienia wymogu z art. 30 ust. 10 u.k.k., to – ponownie – każda umowa byłaby wadliwa, gdyż zawsze istniałoby abstrakcyjne zdarzenie prawne, które mogłoby wpłynąć na zmianę kosztów kredytu. Taka wykładnia art. 45 ust. 1 u.k.k. prowadziłaby do absurdu.
80. Reasumując tę część rozważań należy wskazać, że powód oczekiwał od pozwanej wyjaśnienia wszelkich pojęć i ekonomicznych skutków, co wykracza poza obowiązki przedsiębiorcy udzielającego pożyczek. Na pozwanej ciążył jedynie obowiązek wskazania w umowie obligatoryjnych elementów, co wypełniało obowiązki informacyjne.
81. Nie jest błędem informacyjnym wskazanie innych parametrów niż te, które wynikają z uznania poszczególnych postanowień umownych za abuzywne lub nieważne, zwłaszcza wobec niejednolitej linii orzeczniczej dotyczącej zwłaszcza zasadniczego zarzutu skoncentrowanego wokół problematyki pobierania odsetek od skredytowanych kosztów kredytu.
82. Z uwagi na powyższe, Sąd doszedł do przekonania, że oświadczenie złożone w trybie art. 45 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim było bezskuteczne, albowiem nie zaktualizowały się przesłanki zastosowania sankcji kredytu darmowego. W tym stanie rzeczy, nie odpadł obowiązek uiszczenia przez konsumenta odsetek i innych kosztów kredytu.
83. Na marginesie wskazać należy, że celem art. 45 ust. 1 u.k.k. nie jest eliminacja z umów pożyczki niedozwolonych lub nieważnych postanowień umownych. Odstraszający charakter sankcji dotyczy obowiązku zawarcia w umowie określonych informacji, co jest niezależne od skutków wyeliminowania z umowy poszczególnych postanowień umownych. Nie jest możliwe, aby przedsiębiorca wariantowo wskazywał poszczególne parametry umowy, zwłaszcza przy niejednolitej linii orzeczniczej.
84. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 189 k.p.c., art. 410 §2 k.c. w zw. z art. 405 k.c. przy zastosowaniu art. 45 ust. 1 u.k.k. stosowanych a contrario Sąd oddalił powództwo w całości.
VI.
(koszty procesu)
85. O kosztach procesu Sąd orzekł w punkcie II. wyroku na podstawie art. 98 §1 k.p.c. obciążając powoda całością poniesionych przez pozwaną kosztów procesu, na co składały się koszty zastępstwa procesowego (3.600 zł) ustalonej w oparciu o §2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych i opłata skarbowa od pełnomocnictwa (17 zł).
86. Na podstawie art. 98 § 1 1 k.p.c. od zasądzonej kwoty tytułem kosztów procesu Sąd zasądził odsetki ustawowe za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.