Wyrok z 23 stycznia 2026, sygn. V GC 1187/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Wrocław, dnia 20 lutego 2026 r.

Sąd Rejonowy dla Wrocławia-Fabrycznej we Wrocławiu V Wydział Gospodarczy
w składzie:

Przewodniczący: asesor sądowy Rafał Głuchowski

Protokolant: protokolant sądowy Joanna Matusiak

po rozpoznaniu 17 lutego 2026 r. we Wrocławiu

na rozprawie

w postępowaniu odrębnym w sprawach gospodarczych

sprawy (...) (...), (...) (...) w(...) (...)

(...) (...) we (...)

o zapłatę

I.  zasądza od strony pozwanej (...) (...) na rzecz strony powodowej (...) (...), (...) (...) 15.989,79 złotych ( piętnaście tysięcy dziewięćset osiemdziesiąt dziewięć złotych siedemdziesiąt dziewięć groszy) z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od 25 marca 2024 r. do dnia zapłaty;

II.  oddala powództwo w pozostałej części;

III.  zasądza od strony powodowej na rzecz strony pozwanej 66,28 złotych ( sześćdziesiąt sześć złotych dwadzieścia osiem groszy) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

UZASADNIENIE

Pozwem z 25 marca 2024 r. (data stempla) strona powodowa (...) (...), E. (...) (...) w (...) (...) działając przy pomocy profesjonalnego pełnomocnika wniosła o zasądzenie od strony pozwanej (...) (...). z siedzibą we (...) 42.200 złotych z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w transakcjach handlowych od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty oraz zwrotu kosztów procesu.

Na uzasadnienie żądania pozwu podniesiono, że 6 grudnia 2019 r. strony zawarły umowę sprzedaży energii elektrycznej na mocy której strona pozwana zobowiązała się sprzedawać stronie powodowej między innymi w 2022 r. energię elektryczną w cenie 329,90 zł netto/MWh. Strona pozwana pod koniec 2021 r. poinformowała stronę powodową, że od 2022 r. nie będzie realizować umowy – dostawa energii była realizowana do 4 stycznia 2022 r. W związku z powyższym strona powodowa zmuszona była znaleźć nowych dostawców. W okresie od 5 do 31 stycznia 2022 r. kupowała energię w (...) (...) w cenie 1.033,60 zł, 1.286,60 zł i 1.355,60 zł netto/MWh, czyli ponad trzy razy więcej od ceny obowiązującej umowy ze stroną pozwaną. Natomiast w lutym i marcu 2022 r. strona powodowa kupowała energię w (...) (...)w cenie po 671.12 zł i 797.72 zł netto/MWh. Łącznie strona powodowa zakupiła 78.962 MWh energii za 68.220 zł netto. Wskazała, że gdyby tę samą ilość zakupiła u strony pozwanej, po umówionej cenie, to zapłaciłaby 26.000 zł netto. Różnica ww. wartości stanowi wartość przedmiotu sporu w niniejszej sprawie. Nadmieniła, że pozwem w niniejszej sprawie dochodzi odszkodowania za niewykonanie umowy przez stronę pozwaną w okresie od 5 stycznia 2022 r. do 31 marca 2022 r.

Nakazem zapłaty wydanym w postępowaniu upominawczym 17 czerwca 2024 r. Referendarz sądowy uwzględnił w całości żądanie strony powodowej w sprawie prowadzonej pod sygn. akt XV GNc 1392/24.

Sprzeciwem z 23 lipca 2024 r. (data stempla) strona pozwana, zastępowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżyła nakaz zapłaty w całości, wnosząc o oddalenie powództwa w całości. Nadto strona pozwana wniosła o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia prawomocności orzeczenia do dnia zapłaty.

Strona pozwana zaprzeczyła aby w styczniu 2022 r. strony wiązała umowa, podnosząc, że umowa upadła z mocy prawa najpóźniej z końcem grudnia 2021 r. Dalej z ostrożności procesowej zaprzeczyła aby między stronami istniały jakiekolwiek więzi obligacyjne po 31 stycznia 2022 r. bowiem jeżeli umowa nie wygasła z mocy prawa, to została wypowiedziana zgodnie z OWU. Następnie strona pozwana zaprzeczyła zasadności roszczenia dochodzonego przez stronę powodową, zarówno co do zasady jak i wysokości wskazując, że z twierdzeń zawartych w pozwie nie można wywnioskować podstawy roszczenia strony powodowej, jak również w jaki sposób zostało obliczone a także co składa się na dochodzoną kwotę. Podniosła, że strona powodowa nie wykazała spełnienia świadczenia pieniężnego, zatem nie wykazała podstawowej przesłanki roszczenia odszkodowawczego, tym samym powództwo jako nieudowodnione powinno podlegać oddaleniu. Nadto strona powodowa nie przedstawiła umów zawieranych z kolejnymi podmiotami. Dalej podniosła, że strona powodowa nie wykazała ilości energii elektrycznej, którą zużyła w okresie wskazanym w pozwie, wskazując, że faktury dołączone do pozwu nie pochodzą od podmiotu, który pomiaruje zużycia energii elektrycznej przez stronę powodową, zatem ilość zużytej energii elektrycznej, będącą podstawą do wystawienia faktury przez sprzedawcę rezerwowego energii elektrycznej nie została przez stronę powodową wykazana. Strona pozwana zaprzeczyła, aby szkoda jaka powstała w majątku strony powodowej obejmowała kwotę 42.200 zł a do jej wyliczenia należałoby przyjąć różnicę między ceną 671,12 zł netto i 793,72 zł netto za 1 MWh sprzedaży energii elektrycznej wynikającej z załączonej do pozwu kopii umowy sprzedaży energii elektrycznej. Wskazała, że strona powodowa kupowała od strony pozwanej energię po 669,70 zł netto za 1 MWh w grudniu 2021 r. i od stycznia 2022 r. w cenie 1.049,90 zł netto za 1 MWh.

Z daleko posuniętej ostrożności procesowej wskazała, iż ewentualna szkoda powinna obejmować różnicę w cenie między ceną strony pozwanej – obowiązującą od stycznia 2022 r., a wynikającą z pisma z 29 grudnia 2021 r. – jako ceną podniesioną przez stronę pozwaną zgodnie z umową, a ponadto odzwierciedlającą realia rynkowe, albowiem strona pozwana dokonała podwyżki za okres w którym spełniły się przesłanki ją uzasadniające.

Dalej z daleko posuniętej ostrożności procesowej strona pozwana zaprzeczyła, aby szkoda wyliczona przez stronę powodową od 24 lutego 2022 r. została obliczona o poprawne dane – obowiązująca stronę powodową od 24 lutego 2022 r. cena maksymalna energii elektrycznej wynosiła 785 zł/MWh, a więc w okresie po ww. dacie przyjęte przez stronę powodową obliczenia są nieprawidłowe. Podniosła, że jeżeli strona powodowa nie złożyła oświadczenia o zamrożeniu ceny – to jest to zaniedbanie i stanowi przyczynienie się do powstania szkody.

Strona pozwana zaprzeczyła zasadności domagania się przez stronę powodową odsetek za opóźnienie w transakcjach handlowych albowiem treść pozwu wskazuje na odszkodowawczy charakter roszczenia, a z tego tytułu nie przysługują odsetki za opóźnienie w transakcjach handlowych. Niezależnie od przyjętego sposobu wyliczeń przez stronę powodową z ostrożności procesowej wskazała, że strona pozwana od 2 czerwca 2025 r. pozostaje czynnym płatnikiem VAT, zatem jeżeli roszczenie obejmuje roszczenie odszkodowawcze – nie może obejmować stawki podatku VAT.

W dalszej części strona pozwana podniosła (zastrzegając, że nie stanowi on uznania długu) zarzut potrącenia pretensji dochodzonej przez powoda z wierzytelnością służącą stronie pozwanej względem strony powodowej w kwocie 3.818,83 zł. Wierzytelność ta miała wynikać z powstania prawa po stronie pozwanej do naliczenia rekompensat za koszty dochodzenia należności.

Finalnie strona pozwana podniosła, że okoliczności które doprowadziły do upadku umowy nie leżały po stronie pozwanej a nadto, że są następstwem okoliczności za które strona pozwana odpowiedzialności nie ponosi, podnosząc zaistnienie siły wyższej.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

6 grudnia 2019 r. strona powodowa (...) (...), (...) (...)w (...) (...) jako (...)zawarła ze stroną pozwaną (...) (...)z siedzibą we (...) jako Sprzedawcą Umowę (...).

Zgodnie z § 1.2 umowy Sprzedawca w szczególności zobowiązał się do sprzedaży na rzecz (...) energii elektrycznej, a Klient zobowiązał się w szczególności do terminowej zapłaty wynagrodzenia za rzeczywiście pobraną energię elektryczną. Zgodnie z § 2.3 umowy Klient zadeklarował pobieranie od Sprzedawcy miesięcznie 31,66 MWh energii elektrycznej. Zgodnie z § 3.1 umowy wartość rzeczywiście pobranej przez (...) energii elektrycznej obliczana miała być na podstawie jednostkowej ceny energii elektrycznej określonej w § 5 umowy (cenniku) odpowiadającej grupie taryfowej (...). Zgodnie z § 4.1 umowa została zawarta na czas oznaczony 33 miesięcy począwszy od dnia rozpoczęcia sprzedaży energii elektrycznej, z zastrzeżeniem, że rozpoczęcie sprzedaży energii elektrycznej nie nastąpi wcześniej niż z 1 kwietnia 2020 r. Stosownie do § 4.2 integralną część umowy stanowiły Ogólne Warunki Umowy (dalej: (...)). Zgodnie z § 5 umowy cenę energii elektrycznej w 2020 r., 2021 r. i 2022 r. określono na 329,90 zł/MWh.

bezsporne, nadto dowód:

- umowa sprzedaży energii elektrycznej z załącznikami, k.11-17

Stosownie do 5.3 (...) jednostkowa cena energii elektrycznej, która została ustalona w § 5 umowy (cenniku), mogła ulec zmianie na skutek nowelizacji lub wejścia w życie nowych przepisów prawa zarówno polskiego jak i unijnego prawodawstwa, zmiany ustawy o prawie energetycznym stanowiących bezpośredni lub pośredni czynnik cenotwórczy energii elektrycznej. Zmiana jednostkowej ceny energii elektrycznej mogła wynikać w szczególności ze zmian stawki podatku akcyzowego, podatku od towarów i usług wprowadzenia nowego lub modyfikacji już obowiązującego obowiązku Sprzedawcy w zakresie uzyskania i przedstawienia do umorzenia świadectw pochodzenia energii elektrycznej lub świadectwa efektywności energetycznej, wprowadzenia obowiązku w zakresie opłaty audiowizualnej, zmiany ceny uprawnień do emisji CO2, wzrostem o minimum 5% ceny produktu rocznego (...) względem ceny tego produktu notowanego na (...) w dniu zawarcia umowy. Sprzedawca miał powiadomić (...) na piśmie lub w formie wiadomości e-mail o zmianie przepisów prawa które wpłynęłyby na cenę energii elektrycznej oraz o dniu wejścia w życie zmienionych cen jednostkowych energii elektrycznej.

Natomiast stosownie do 6.4 OWU (...) był uprawniony do rozwiązania umowy z zachowaniem sześciomiesięcznego okresu wypowiedzenia ze skutkiem na koniec roku kalendarzowego. Sprzedawca był natomiast uprawniony do rozwiązania umowy z zachowaniem jednomiesięcznego okresu wypowiedzenia ze skutkiem na koniec miesiąca kalendarzowego.

dowód:

- OWU, k. 14-17.

26 listopada 2021 r. strona pozwana wystawiła stronie powodowej fakturę zaliczkową nr (...) tytułem rozliczenia sprzedaży energii elektrycznej za okres od 1 do 31 stycznia 2022 r., obejmującego zużycie łącznie 31.667 kWh za 14.070,49 zł brutto (11.439,42 zł netto). Termin płatności określono na 13 grudnia 2021 r.

Powyższa faktura została opłacona przez stronę powodową 10 grudnia 2021 r.

dowód:

- faktura zaliczkowa nr (...) wraz z potwierdzeniem nadania, k. 119-120,

- potwierdzenie uznania rachunku, k. 121.

Pismem z 14 grudnia 2021 r. strona pozwana oświadczyła stronie powodowej, że w związku z nadzwyczajną sytuacją na rynku energii elektrycznej wypowiada umowę nr (...) „z dniem dzisiejszym”. W piśmie wskazano, iż z powodu wielu czynników sytuacja na rynku energii elektrycznej jest niezwykle złożona i dynamiczna. Wskazano, że część dostawców ograniczyła działalność, wypowiadając umowy lub renegocjując warunki umowne. W związku z powyższym od 1 stycznia 2022 r. strona pozwana nie ma możliwości sprzedaży energii do części (...), a tym samym ogranicza liczbę (...) w obsłudze. Strona pozwana podała, iż pismo to stanowi oświadczenie o rozwiązaniu umowy z zachowaniem umownego okresu wypowiedzenia wskazanego w OWU. Strona pozwana wskazała, że po 31 grudnia 2021 r. dostawy nie będą realizowane, w związku z tym poinformowała o konieczności zawarcia umowy z nowym Sprzedawcą. Strona powodowa otrzymała pismo 20 grudnia 2021 r.

dowód:

- pismo z 14 grudnia 2021 r. wraz z potwierdzeniem nadania i odbioru, k. 114-116v.

Pismem z 29 grudnia 2021 r. strona pozwana informowała stronę powodową o obowiązującej od 1 stycznia 2022 r. zmianie cen jednostkowych dokonanych przez stronę pozwaną na podstawie pkt. 5 OWU. Strona pozwana wskazała, że jednostkowa cena umowna energii elektrycznej ulega zmianie do pułapu 1,00949 zł/kWh netto.

dowód:

- pismo z 29 grudnia 2021 r. wraz z potwierdzeniem nadania, k. 117-118.

10 stycznia 2022 r. strona pozwana wystawiła stronie powodowej fakturę rozliczeniową nr (...) tytułem rozliczenia sprzedaży energii elektrycznej za okres od 1 do 31 grudnia 2021 r., obejmującego zużycie łącznie 24.670 kWh za łącznie 20.321,45 zł brutto (16.521,50 zł netto). Termin płatności określono na 24 stycznia 2022 r.

Powyższa faktura została opłacona przez stronę powodową 27 stycznia 2022 r. w kwocie 16.939,68 zł

dowód:

- faktura zaliczkowa nr (...) z potwierdzeniem przesłania e-mailem, k. 122-123v,

- potwierdzenie uznania rachunku, k. 124.

16 lutego 2022 r. strona pozwana wystawiła stronie powodowej fakturę rozliczeniową zaliczki nr (...) do faktury zaliczkowej nr (...) tytułem rozliczenia sprzedaży energii elektrycznej za okres od 1 do 4 stycznia 2022 r., obejmującego łącznie 3.007 kWh za 3.187,32 zł brutto (3.035,54 zł netto). Po rozliczeniu do zwrotu pozostało 10.883,17 zł.

Powyższa faktura została opłacona przez stronę powodową 10 marca 2022 r. w kwocie 3.187,32 zł

dowód:

- faktura rozliczeniowa nr (...) wraz z potwierdzeniem przesłania e-mailem, k. 125-128,

- potwierdzenie uznania rachunku, k. 129.

25 lutego 2022 r. (...) (...) z siedzibą w (...) wystawiła w ciężar strony powodowej fakturę VAT nr (...) tytułem sprzedaży energii elektrycznej w okresie od 5 do 31 stycznia 2022 r. - pobór 24.524 MWh, za łącznie 29.498,79 zł brutto (28.094,09 zł netto).

dowód:

- faktura VAT nr (...), k. 23-24.

15 marca 2022 r. (...) Sp. z o.o. z siedzibą w (...) wystawiła w ciężar strony powodowej fakturę VAT nr (...) tytułem sprzedaży energii elektrycznej w okresie od 1 do 28 lutego 2022 r. - pobór 25.140 MWh, za łącznie 17.715,56 zł brutto (16.871,96 zł netto).

dowód:

- faktura VAT nr (...), k. 25-26.

15 kwietnia 2022 r. (...) (...)z siedzibą w (...) wystawiła w ciężar strony powodowej fakturę VAT nr tytułem sprzedaży energii elektrycznej w okresie od 1 do 31 marca 2022 r., obejmującego pobór 29.298 MWh, za łącznie 24.417,13 zł brutto (23.254,41 zł netto).

dowód:

- faktura VAT nr (...), k. 27-28.

Pismem z 29 listopada 2022 r. strona powodowa wezwała stronę pozwaną do zapłaty odszkodowania w kwocie 149.680 złotych z tytułu niewykonania umowy sprzedaży energii elektrycznej z 6 grudnia 2019 r. nr (...) w terminie do 16 grudnia 2022 r.

dowód:

- przedsądowe wezwanie do zapłaty, k. 18.

W odpowiedzi na ww. pismo, strona pozwana pismem z 30 grudnia 2022 r. poinformowała stronę powodową, że w związku z nadzwyczajną sytuacją na rynku energii elektrycznej łącząca strony umowa stała się całkowicie nieekwiwalentna, a jej wykonywanie powodowało po stronie pozwanej Spółki rażące straty. Strona pozwana oceniła, że umowa uległa wygaśnięciu z mocy samego prawa wskutek wystąpienia niemożliwości gospodarczej jej wykonywania przez pozwaną spółkę.

dowód:

- pismo z dnia 30 grudnia 2022r., k. 19-22.

9 lipca 2024 r. strona pozwana wystawiła stronie powodowej notę nr (...) wskazując w jej treści na opóźnienia strony powodowej w zapłacie faktur VAT, z których wynikały kolejne roszczenia o zapłatę kwot rekompensat z art. 10 ust. 1 pkt 2 ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom transakcjach handlowych w okresie od 25 maja 2020 r. do 10 stycznia 2022 r., na łącznie 3.813,83 zł brutto. Strona pozwana wezwała stronę powodową do zapłaty tej należności do 12 lipca 2024 r. Pismo zostało odebrane przez stronę powodową 11 czerwca 2022 r.

Powód z opóźnieniem uiszczał w toku współpracy należności wynikające z faktur VAT wystawianych przez stronę pozwaną w maju, wrześniu 2020 r., styczniu-marcu, czerwcu-listopadzie 2021 r. oraz styczniu 2022 r. ( bezsporne – oświadczenie pełnomocnika strony powodowej na rozprawie).

dowód:

- nota nr (...) wraz z potwierdzeniem nadania, k. 337-341,

- dokumentacja rozliczeniowa, k. 343-391.

Pismem z 18 lipca 2024 r. strona pozwana wezwała stronę powodową do zapłaty kwoty 3.813,83 zł wynikającej z ww. noty księgowej, w nieprzekraczalnym terminie 7 dni od daty niniejszego pisma pod rygorem skierowania sprawy na drogę postępowania sądowego.

dowód:

- pismo z dnia 18 lipca 2024 r., k. 342.

Pismem z 22 lipca 2024 r. strona pozwana oświadczyła stronie powodowej, że dokonuje potrącenia wierzytelności jej przysługującej z tytułu noty księgowej nr (...) z 9 lipca 2024 r. (doręczonej 11 lipca 2024 r.) z wierzytelnością dochodzoną przez stronę powodową w niniejszym postępowaniu w kwocie 42.200 zł.

dowód:

- pismo z 22 lipca 2024 r., k. 392.

Ocena dowodów:

Sąd orzekał wyłącznie w oparciu o dowody z dokumentów. Zgodnie z art. 243 ² k.p.c. dokumenty znajdujące się w aktach sprawy lub do nich dołączone stanowią dowody bez wydawania odrębnego postanowienia. Pomijając dowód z takiego dokumentu, sąd wydaje postanowienie.

Zgodnie zaś z art. 245 k.p.c. dokument prywatny sporządzony w formie pisemnej albo elektronicznej stanowi dowód tego, że osoba, która go podpisała, złożyła oświadczenie zawarte w dokumencie. Słusznie wskazuje się przy tym w doktrynie, że „dowód z dokumentu prywatnego jest środkiem dowodowym, którego moc sąd ocenia zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów przewidzianą w art. 233 § 1 KPC. Podobnie jak w wypadku innych dowodów, sąd ocenia, czy dowód ten ze względu na jego indywidualne cechy i okoliczności obiektywne zasługuje na wiarę, czy nie. Wynikiem tej oceny jest przyznanie lub odmówienie dowodowi z dokumentu waloru wiarygodności, ze stosownymi konsekwencjami w zakresie jego znaczenia dla ustalenia podstawy faktycznej orzeczenia (wyr. SN z 2.4.2008 r., III CSK 299/07, Legalis; zob. również wyr. SN z 13.12.2013 r., III CSK 66/13, Legalis)” ( T. Szanciło (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Art. 1–458 ¹⁶. Tom I, wyd. 2, 2023). Sąd nie znalazł podstaw, by powziąć wątpliwość, co do wiarygodności dokumentów zgromadzonych w aktach. Całość zgromadzonego materiału dowodowego mogła stanowić podstawę dokonanych ustaleń w sprawie.

Art. 308 k.p.c. przewiduje, że dowody z innych dokumentów niż wymienione w art. 243 ¹ , w szczególności zawierających zapis obrazu, dźwięku albo obrazu i dźwięku, sąd przeprowadza, stosując odpowiednio przepisy o dowodzie z oględzin oraz o dowodzie z dokumentów. Sąd uznał, że niepoświadczone za zgodność z oryginałem wydruki i kserokopie są właśnie takimi środkami z art. 308 k.p.c. i należy stosować do nich przede wszystkim odpowiednio przepisy o dowodzie z dokumentów. W tym wypadku Sąd uznał, że odpowiednie stosowanie przepisów o dowodzie z dokumentów winno oznaczać zastosowanie ich wprost, w szczególności zaś art. 243 ² i 245 k.p.c.

Na rozprawie 17 lutego 2026 r. Sąd pominął szereg dowodów, których przeprowadzenia domagała się strona pozwana. Mianowicie na podstawie art. 235 ² § 1 pkt 2 k.p.c. oraz 458 ¹⁰ k.p.c. Sąd pominął dowód z zeznań świadka (...) uznając, że dowód ten powołany został dla wykazania faktów bezspornych i udowodnionych już złożonymi przez stronę pozwaną dokumentami.

Na podstawie art. 235 ² § 1 pkt 2 k.p.c., art. 458 ¹⁰ k.p.c., art. 458 ¹¹ k.p.c. oraz 299 k.p.c. Sąd pominął dowód z przesłuchania stron mając na uwadze że nie pozostały w sprawie żadne istotne dla jej rozstrzygnięcia fakty podlegające dowodzeniu przesłuchaniem stron. Nadto Sąd uznał, że strona pozwana zgłosiła dowód z przesłuchania stron dla wykazania faktów zasadniczo nieistotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.

Na podstawie art. 235 ² § 1 pkt 2 k.p.c. Sąd pominął dowód z opinii biegłych sądowych. Strona pozwana zmierzała poprzez przeprowadzenie tego dowodu do wykazania zasadniczo nie faktów dotyczących samej sprawy, lecz odnoszących się do całokształtu sytuacji na rynku energii w latach 2021–2022. Tymczasem poza kognicją w tej sprawie Sądu znajdowało się badanie całokształtu sytuacji występującej na rynku energii. Zgodnie z art. 227 k.p.c. przedmiotem dowodu są jedynie fakty mające dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie.

Na podstawie art. 248 § 1 w zw. z 235 ² §1 pkt 2 k.p.c. Sąd oddalił wniosek strony pozwanej o zobowiązanie do przedłożenia do akt postępowania dokumentacji księgowej, w tym plików JPK-VAT. Sąd uznał, że dowód taki pozostawał bez znaczenia dla rozstrzygnięcia. Jednocześnie należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 306ia ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2383 z późn. zm.) organ podatkowy, na wniosek kontrahenta podatnika prowadzącego działalność gospodarczą, wydaje zaświadczenie w zakresie informacji, o których mowa w art. 293 § 3. W przypadku gdy wniosek dotyczy deklaracji lub innego dokumentu, których termin złożenia nie upłynął, a podatnik nie złożył takiej deklaracji lub innego dokumentu, organ podatkowy odmawia wydania zaświadczenia. Strona pozwana mogła samodzielnie uzyskać ww. dokumentację, bez angażowania dla tego celu Sądu.

Sąd zważył, co następuje:

Powództwo zasługiwało na częściowe uwzględnienie.

Strona powodowa w niniejszym postępowaniu dochodziła naprawienia szkody powstałej w jej majątku wskutek wypowiedzenia przez stronę pozwaną (...) z 6 grudnia 2019 r. i zaprzestania sprzedaży energii elektrycznej od 5 stycznia 2022 r. Strona powodowa podniosła, iż poniosła stratę wyrażającą się koniecznością ponoszenia wyższych kosztów zakupu energii elektrycznej od innych dostawców niż wynikayby z umowy zawartej ze stroną pozwaną.

Bezsporne w sprawie było, że strony łączyła umowa sprzedaży energii elektrycznej nr (...) z 6 grudnia 2019 roku, na podstawie której strona pozwana zobowiązała się do sprzedaży i dostarczania stronie powodowej energii elektrycznej. Nie było również sporu co do tego, że pismem z 14 grudnia 2021 r. strona pozwana zawiadomiła stronę powodową, że wypowiada jej zawartą umowę.

Zgodnie z art. 555 k.c. przepisy o sprzedaży rzeczy stosuje się odpowiednio do sprzedaży energii. Stosownie do art. 535 § 1 k.c. przez umowę sprzedaży sprzedawca zobowiązuje się przenieść na kupującego własność rzeczy i wydać mu rzecz, a kupujący zobowiązuje się rzecz odebrać i zapłacić sprzedawcy cenę. Zgodnie zaś z art. 5 ust. 2 pkt 1 prawa energetycznego, umowa sprzedaży powinna określać m.in. cenę lub grupę taryfową stosowaną w rozliczeniach i warunki wprowadzania zmian tej ceny i grupy taryfowej. Elementem istotnym umowy sprzedaży energii elektrycznej jest zatem cena. Jej określenie jest warunkiem ważności takiej umowy.

Niewątpliwie cena ta została w umowie jednoznacznie określona na 329,90 zł netto za MWh. Strony wprowadziły jednakże możliwość dokonania jej zmiany – w oparciu o postanowienie pkt 5.3 OWU. Co istotne regulacje umowne pozwalające na modyfikację ceny winny być zgodne z treścią art. 536 § 1 k.c., który stanowi że cenę można określić przez wskazanie podstaw do jej ustalenia. Ustawodawca dopuścił zatem sytuację, w której strony umownie ustalają cenę sprzedaży poprzez wskazanie czynników pozwalających jej następczą kalkulację. W ocenie Sądu podstawy ustalenia ceny muszą być weryfikowalne i konkretne, tzn. pozwalać na dokonanie matematycznej operacji, z której wynikać będzie jednoznacznie umówiona przez strony cena. Oznacza to również, że podstawy modyfikacji ceny sprzedaży określone postanowieniami umowy sprzedaży muszą być stabilne i konkretne, określone w sposób stanowczy i jednoznaczny (zob. wyr. SN z 2 grudnia 2004 r., V CK 291/04, za B. Więzowska-Czepiel [w:] B. (...)-(...), (...), D. Szostak (red.), Ustawa o prawach konsumenta. Kodeks cywilny (wyciąg). Komentarz, wyd. 2, 2024, art. 536, Nb 6). W ocenie Sądu dla ważności postanowienia umownego, w ramach którego kupujący zgadza się na późniejszą zmianę ceny sprzedaży konieczne jest określenie przesłanek zmiany ceny oraz granic takiej zmiany, w taki sposób aby postanowienie takie nie dawało jednej ze stron umowy władzy nad określeniem zmienianej ceny sprzedaży. Takie postanowienie należałoby uznać za rażąco naruszające równowagę kontraktową i zasady współżycia społecznego, a w konsekwencji za nieważne na podstawie art. 58 § 1 i 2 k.c.

Postanowienie pkt 5.3 OWU przewidywało, że cena energii elektrycznej, która została ustalona w § 5 umowy (cenniku), mogła ulec zmianie na skutek nowelizacji lub wejścia w życie nowych przepisów prawa zarówno polskiego jak i unijnego prawodawstwa, zmiany ustawy o prawie energetycznym stanowiących bezpośredni lub pośredni czynnik cenotwórczy energii elektrycznej. Zmiana jednostkowej ceny energii elektrycznej mogła wynikać w szczególności ze zmian stawki podatku akcyzowego, podatku od towarów i usług wprowadzenia nowego lub modyfikacji już obowiązującego obowiązku Sprzedawcy w zakresie uzyskania i przedstawienia do umorzenia świadectw pochodzenia energii elektrycznej lub świadectwa efektywności energetycznej, wprowadzenia obowiązku w zakresie opłaty audiowizualnej, zmiany ceny uprawnień do emisji CO2, wzrostem o minimum 5% ceny produktu rocznego (...) względem ceny tego produktu notowanego na (...) w dniu zawarcia umowy. Sprzedawca miał powiadomić (...) na piśmie lub w formie wiadomości e-mail o zmianie przepisów prawa które wpłynęłyby na cenę energii elektrycznej oraz o dniu wejścia w życie zmienionych cen jednostkowych energii elektrycznej.

O ile ww. klauzula umowna wskazywała katalog obiektywnych okoliczności uzasadniających zmianę ceny przez sprzedawcę, o tyle nie wskazywała sposobu kalkulacji nowej ceny. W istocie zatem brzmienie analizowanego postanowienia pozwalało sprzedawcy na dokonanie dowolnej zmiany w tym zakresie, w razie wystąpienia wymienionych w umowie okoliczności. Pozostawiało stronie pozwanej swobodę decyzji nie tylko co do konkretnej kwoty podwyżki, ale także co do terminu, w jakim będzie ona obowiązywała. Sąd ocenił, że takie rozumienie ww. klauzuli umownej należałoby uznać za sprzeczne z art. 536 § 1 k.c., jako zaburzające równowagę kontraktową, a tym samym godzące w zasady współżycia społecznego. Co przy tym wymaga podkreślenia strona pozwana w oświadczeniu o zmianie jednostkowej ceny energii nie powoływała się na zmianę przepisów prawa uzasadniającą taką modyfikację, lecz na zmianę zewnętrznych czynników rynkowych (czego wprost nie dotyczyła omawiana klauzula umowna). W oświadczeniu strony pozwanej natomiast brak odniesienia do wzrostu o minimum 5% ceny produktu rocznego (...) względem ceny tego produktu notowanego na (...) w dniu zawarcia umowy, o którym mowa w pkt 5.3 OWU. Modyfikacja ceny nie mogła w konsekwencji odnieść zamierzonego przez stronę pozwaną skutku.

Również niezależnie od powyższego Sąd uznał, że oświadczenie strony pozwanej zmieniające cenę sprzedaży energii po złożeniu w grudniu 2021 r. oświadczenia o wypowiedzeniu umowy nie mogło odnieść skutku. Oświadczenie o wypowiedzeniu umowy bezsprzecznie dotarło do strony powodowej i było skuteczne. Strona pozwana miała prawo dokonać w ten sposób terminacji umowy z 1 miesięcznym terminem wypowiedzenia, ze skutkiem na koniec miesiąca. Mając na uwadze, że oświadczenie w tym przedmiocie dotarło do strony powodowej 20 grudnia 2021 r. umowa została rozwiązana z końcem stycznia 2022 r., zgodnie z pkt 6.4. OWU. Oświadczenie, którym strona pozwana miała dokonać zmiany ceny nadane zostało natomiast do strony powodowej 2 stycznia 2022 r. Strona pozwana nie przedstawiła przy tym dowodu na wykazanie, kiedy to oświadczenie do strony powodowej dotarło, a zatem kiedy potencjalnie mogłoby wywołać skutek. Jeśli strona pozwana wywodziła dla siebie skutki prawne z takiego oświadczenia winna była udowodnić, kiedy takie oświadczenie zostało stronie powodowej złożone. Sąd ocenił, ze takiemu ciężarowi nie sprostała. Wobec powyższego Sąd ocenił, że zmiana ceny sprzedaży mogłaby potencjalnie obowiązywać dopiero od kolejnego miesięcznego okresu rozliczeniowego, nie natomiast od nieustalonego dnia w „środku” stycznia 2022 r. tym bardziej, że strona pozwana zaprzestała swojego świadczenia od 5 stycznia 2022 r.

Wobec powyższego Sąd ocenił, że umowa przewidywała stałą cenę energii elektrycznej 329,90 zł netto za MWh w 2022 roku i to ta cena mogła stanowić punkt referencyjny dla ewentualnego ustalenia szkody strony powodowej.

Żądanie strony powodowej w niniejszym procesie wywodzone było z przepisów o odpowiedzialności kontraktowej. Zgodnie z art. 471 k.c. dłużnik obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. „Przesłankami odpowiedzialności opisanej w art. 471 KC są: 1) zdarzenie, tj. niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania; 2) szkoda; 3) adekwatny związek przyczynowy między zdarzeniem a szkodą." ( T. (...) [w:] M. Załucki (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, wyd. 4, 2024, art. 471, Nb 6). Stosownie zaś do treści art. 361 § 1 k.c., zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła.

Jak zasadnie wskazuje się w piśmiennictwie, „na gruncie art. 471 KC wierzyciela obciąża dowód niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, istnienia szkody w określonej wysokości oraz normalnego związku przyczynowego między naruszeniem przez dłużnika więzi zobowiązaniowej a szkodą wyrządzoną wierzycielowi. Jeżeli mamy do czynienia z odpowiedzialnością kontraktową (a najczęściej o taką chodzi w tym przepisie), wierzyciel musi w pierwszej kolejności udowodnić istnienie ważnej umowy, która nie została wykonana lub została wykonana należycie. Nieudowodnienie przez wierzyciela którejkolwiek z tych przesłanek musi skutkować oddaleniem powództwa. Dopiero wykazanie tych przesłanek aktualizuje potrzebę obrony dłużnika, który może wykazać, że niewykonanie lub nienależyte wykonanie zobowiązania jest następstwem okoliczności, za które nie ponosi on odpowiedzialności” ( T. Szanciło [w:] M. Załucki (red.), Kodeks cywilny…)

Szkoda ustalana jest natomiast zgodnie z ogólnymi regułami, określonymi w art. 361 § 1 i 2 k.c., które stanowią że zobowiązany do odszkodowania ponosi odpowiedzialność tylko za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego szkoda wynikła (§ 1). W powyższych granicach, w braku odmiennego przepisu ustawy lub postanowienia umowy, naprawienie szkody obejmuje straty, które poszkodowany poniósł, oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono (§ 2). „Szkoda może występować w dwojakiej postaci, po pierwsze może ona obejmować straty, które poszkodowany poniósł ( damnum emergens), albo też, po drugie, utratę korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono ( lucrum cessans)” ( K. Zagrobelny [w:] E. Gniewek, P. Machnikowski (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, wyd. 12, 2025, art. 361, Nb 36).

Zaznaczenia wymaga, że „szkodą jest powstała wbrew woli poszkodowanego różnica między jego obecnym stanem majątkowym a takim stanem, jaki zaistniałby, gdyby nie nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę (tak w szczególności w orzeczeniu SN z dnia 11 lipca 1957 r., 2 CR 304/57, OSN 1958, nr III, poz. 76, oraz w uchwale składu siedmiu sędziów SN z dnia 22 listopada 1963 r., III PO 31/63)(T. Wiśniewski [w:] Kodeks cywilny. Komentarz. Tom III. Zobowiązania. Część ogólna, wyd. II, red. J. Gudowski, Warszawa 2018, art. 361). Podstawową funkcją odszkodowania jest przywrócenie w majątku poszkodowanego stanu rzeczy sprzed zdarzenia szkodzącego. Nie może ono jednak przewyższać wysokości faktycznie poniesionej szkody. Odszkodowanie nie może bowiem być źródłem bezpodstawnego wzbogacenia po stronie poszkodowanego.

Strona pozwana wypowiedziała stronie powodowej umowę ze skutkiem na 31 stycznia 2022 r. To właśnie do tego dnia strona pozwana zobowiązana była sprzedawać stronie powodowej energię. Niespore było, że strona pozwana zaprzestała dostawy energii 5 stycznia 2022 roku. Strona powodowa domagała się jednak odszkodowania w związku z niedostarczeniem energii w okresie od 5 stycznia 2022 r. do 31 marca 2022 roku.

Sąd nie miał wątpliwości, że strona pozwana bez podstawy prawnej (umownej) uchylała się wobec strony powodowej od sprzedaży energii w okresie od 5 do 31 stycznia 2022 r. Sąd ocenił, wbrew stanowisku powoda, że skoro umowa wygasła z końcem stycznia, to strona pozwana nie miała obowiązku wykonywać umowy w lutym i marcu 2022 r. Nie sposób było zatem wywodzić już odpowiedzialności kontraktowej strony pozwanej w związku z niewykonywaniem umowy w okresie, w którym umowa już stron nie wiązała. Analizować należało zatem przesłanki odpowiedzialności pozwanego w związku z brakiem wykonywania przez niego umowy w okresie od 5 do 31 stycznia 2022 r. Strona powodowa natomiast podpisując umowę która przyznawała stronie pozwanej nieskrępowane dodatkowymi przesłankami prawo rozwiązania jej z miesięcznym okresem wypowiedzenia winna liczyć się z taką ewentualnością oraz wiążącą się z tym koniecznością znalezienia innego sprzedawcy energii w okresie wypowiedzenia.

Sąd ocenił, że strona powodowa wykazała ziszczenie się przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej strony pozwanej, ponieważ wykazała ważną podstawę umowną (w okresie do końca stycznia 2022 r.), powstanie szkody oraz związek przyczynowy pomiędzy niewykonywaniem zobowiązania przez stronę pozwaną a powstałą szkodą. Strona pozwana natomiast nie wykazała okoliczności za które nie ponosi odpowiedzialności, a które stanowiłyby przyczynę niewykonania zobowiązania. W szczególności Sąd uznał, iż strona pozwana nie wykazała braku winy. Dopiero wykazanie przez dłużnika całkowitego braku winy może bowiem zwolnić go z odpowiedzialności wywodzonej z art. 471 k.c.

Przede wszystkim bezsporne było zaprzestanie przez stronę pozwaną wykonywania umowy od 5 stycznia 2022 r. Jak już wyżej wskazano, Sąd ocenił, że umowa wiązała strony do końca stycznia 2022 r. Do 31 stycznia 2022 r. zatem istniała ważna podstawa umowna dla domagania się przez stronę powodową świadczenia od strony pozwanej.

Dalej Sąd ocenił, iż strona powodowa wykazała poniesienie szkody, która wyrażała się w tym wypadku różnicą pomiędzy ceną zakupu energii umówioną ze stroną pozwaną a ceną zapłaconą innemu dostawcy za okres 5-31 stycznia 2022 r. Zgodnie z umową strona pozwana winna była sprzedać jej energię po cenie 329,90 zł netto za MWh. Ponieważ pozwana spółka zaprzestała sprzedaży, strona powodowa zawarła umowę z innym podmiotem, który w styczniu 2022 r. sprzedał jej łącznie 24.524 MWh energii za 27.894,09 zł netto. Gdyby strona pozwana nie zaprzestała dostawy energii do zapłaty jej rzecz byłaby kwota 8.090,47 zł netto za zużycie w styczniu 2022 r. (329,90 zł za 1MWh * 24.524 MWh). Skoro strona powodowa poniosła wyższy koszt 27.894,09 zł netto, to jej szkoda w tym okresie wyniosła 19.803,62 zł.

Sąd ocenił, że powyższa szkoda pozostawała w ewidentnym adekwatnym związku przyczynowym z niewykonywaniem przez stronę pozwaną umowy. Strona powodowa została na skutek niewykonywania umowy przez stronę pozwaną zmuszona do zakupu energii od innego dostawcy. Nie ulega wątpliwości, że prowadzenie zasadniczo jakiejkolwiek działalności gospodarczej wymaga zabezpieczenia dostaw energii elektrycznej.

Sąd nie podzielił stanowiska strony pozwanej, że strona powodowa nie wykazała ilości energii elektrycznej, którą zużyła w spornym okresie. W ocenie Sądu przedłożone w niniejszym postępowaniu faktury VAT za dostawę energii od stycznia 2022 r. są wiarygodne. Pochodziły również od podmiotów trzecich niezainteresowanych wynikiem sprawy. Skoro strona pozwana twierdziła, że faktury dostawców rezerwowych nie pochodzą od podmiotu który pomiaruje zużycie energii, powinna wykazać, że energii sprzedano stronie powodowej mniej niżby wynikało to z wartości wskazanych na fakturach od dostawców, gdyż to ona wywodziła z tego faktu korzystne dla siebie skutki prawne. Po stronie pozwanej jednak stosownej inicjatywy dowodowej na tym polu zabrakło.

W odniesieniu do obszernych zarzutów podnoszonych przez stronę pozwaną należy wskazać, że przede wszystkim w sprawie nie mogły znaleźć zastosowania ani przepis art. 475 § 1 k.c. ani przepis art. 495 § 1 k.c. Pierwszy z nich stanowi, że jeżeli świadczenie stało się niemożliwe skutkiem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi, zobowiązanie wygasa. Drugi zaś stanowi, że jeżeli jedno ze świadczeń wzajemnych stało się niemożliwe wskutek okoliczności, za które żadna ze stron odpowiedzialności nie ponosi, strona, która miała to świadczenie spełnić, nie może żądać świadczenia wzajemnego, a w wypadku, gdy je już otrzymała, obowiązana jest do zwrotu według przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu.

Sąd w całości podzielił zapatrywanie wyrażone w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z 26 maja 2021 r., V CSKP 21/21, że „niemożliwość świadczenia skutkująca wygaśnięciem zobowiązania, o której mowa w art. 495 k.c. obejmuje sytuacje, gdy po powstaniu zobowiązania zaistnieje stan zupełnej, trwałej i obiektywnej niemożności zachowania się dłużnika w sposób wynikający z treści zobowiązania. Zupełność tego stanu oznacza niemożność zaspokojenia wierzyciela w jakikolwiek sposób, trwałość zaś, oznacza niezmienność w czasie wchodzącym w rachubę z punktu widzenia interesu wierzyciela, względnie z uwagi na naturę zobowiązania. Obiektywny charakter niemożności spełnienia świadczenia wyraża się natomiast w tym, że nie tylko dłużnik, ale także każda inna osoba nie jest w stanie zachować się w sposób zgodny z treścią zobowiązania, ponieważ z przyczyn o charakterze powszechnym lub dotyczących sytuacji dłużnika świadczenie jest niewykonalne (zob.m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 5 grudnia 2000 r., V CKN 150/00; z 10 września 2009 r., V CSK 58/09; z 18 maja 2011 r., III CSK 217/10; z 15 listopada 2013 r., V CSK 500/12).

Niemożliwość gospodarcza świadczenia, w poglądach doktryny oraz judykatury kwalifikowana jest jako stan rażącej nieproporcjonalności między wartością przedmiotu świadczenia, połączonej z oczekiwanymi przez strony korzyściami, a kosztami, które należałoby ponieść, aby wykonać zobowiązanie, który oznacza, że zobowiązanie odrywa się od swego gospodarczego uzasadnienia, od celów, które były przyczyną sprawczą jego powstania. Przypadki gospodarczej niemożliwości świadczenia powinny być odnoszone do sytuacji, za które żadna ze stron nie ponosi odpowiedzialności. Będzie ona dotyczyć takich zobowiązań, których wykonania nie będzie żądał żaden rozsądny uczestnik obrotu, mimo technicznej możliwości wykonania zobowiązania, albowiem z uwagi na kontekst ekonomiczny, wykonanie zobowiązania jest nieracjonalne. W literaturze przeważa stanowisko, że niemożliwość gospodarcza, nie może być w zasadzie uznana za niemożliwość świadczenia, bowiem w takiej sytuacji zastosowanie powinny znaleźć art. 357 ¹ k.c. lub art. 358 ¹ k.c., które wprowadzają kryteria uwzględniania wpływu nadzwyczajnych zmian okoliczności na zobowiązanie, co wyłącza rozszerzającą wykładnię pojęcia niemożliwości świadczenia (zob. K. Pietrzykowski (red.), Kodeks cywilny. T II. Komentarz. Art. 450-1088. Przepisy wprowadzające, Wyd. 10, Warszawa 2021, Nb 6 i cytowana tam literatura).

W przypadku zaistnienia przesłanek zastosowania klauzuli nadzwyczajnej zmiany stosunków możliwe jest wytoczenie powództwa o ukształtowanie, tj. o zmianę zobowiązania lub jego rozwiązanie, skutkujące wydaniem konstytutywnego orzeczenia. Art. 357 ¹ k.c. nie stanowi jednak samoistnej podstawy zarzutu procesowego (zob. wyr. Sądu Najwyższego z 13 stycznia 2000 r., II CKN 644/98 oraz T. Wiśniewski [w:] Kodeks cywilny. Komentarz. Tom III. Zobowiązania. Część ogólna, wyd. II, red. J. Gudowski, Warszawa 2018, art. 357(1)). W realiach niniejszej sprawy nie było wątpliwości, że żadna ze stron nie wystąpiła z takim powództwem, stąd też nie było podstaw do stosowania art. 357 ¹ k.c.

Jednocześnie, w kontekście zarzutów stawianych przez stronę pozwaną zaznaczenia wymaga, że wzrost poziomu cen na rynku nie jest przejawem siły wyższej, co miałoby znosić odpowiedzialność strony pozwanej za wykonanie jej zobowiązania. Zgodnie z poglądami doktryny i orzecznictwa „działanie siły wyższej musi być nieuchronne, nadzwyczajne i niemożliwe do przewidzenia (…). Nieuchronność jest konsekwencją nadzwyczajności zjawiska. Może też wynikać z niemożności jego przewidzenia, jakkolwiek współczesna nauka i technika pozwalają przewidzieć większość nadzwyczajnych, nieuchronnych zjawisk przyrodniczych, można więc jedynie mówić o niemożności ich przewidzenia w danym układzie stosunków. Nadzwyczajność określonego zjawiska, jego nieuchronność i niemożność przewidzenia w danym układzie stosunków oznaczają w istocie to samo.” (J. Gudowski, G. Bieniek [w:] T. Bielska-Sobkowicz, H. Ciepła, M. Sychowicz, R. Trzaskowski, T. Wiśniewski, C. Żuławska, J. Gudowski, G. Bieniek, Kodeks cywilny. Komentarz. Tom III. Zobowiązania. Część ogólna, wyd. II, Warszawa 2018, art. 435). Sąd uznał, że wahania cen energii na rynku w żadnym razie nie stanowiły „siły wyższej”. Co więcej wahania takie stanowią immanentną cechę gospodarki wolnorynkowej i profesjonalni uczestnicy obrotu układając swoje stosunki umowne dzielą między sobą ryzyko wynikające dla nich z tego zjawiska.

Odnosząc się do zarzutu potrącenia sformułowanego przez stronę pozwaną wskazać należy, że zgodnie z art. 498 § 1 k.c. gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z nich może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony, jeżeli przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku, a obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym. Stosownie do § 2 tego przepisu wskutek potrącenia obie wierzytelności umarzają się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej. Jak stanowi natomiast art. 499 k.c. potrącenia dokonywa się przez oświadczenie złożone drugiej stronie. Wobec powyższego, aby mogło dojść do potrącenia wierzytelności, winny być spełnione łącznie cztery przesłanki: wzajemność wierzytelności, jednorodzajowość świadczeń, wymagalność wierzytelności, zaskarżalność wierzytelności. Musi także dojść do skutecznego złożenia oświadczenia w przedmiocie potrącenia.

Uwzględnienie zarzutu potrącenia w toku procesu możliwe jest jednak wyłącznie przy spełnieniu dodatkowych przesłanek formułowanych przepisami prawa procesowego. Zgodnie z art. 203 ¹ § 1-3 k.p.c. podstawą zarzutu potrącenia może być tylko wierzytelność:

1) pozwanego z tego samego stosunku prawnego co wierzytelność dochodzona przez powoda, chyba że wierzytelność ta jest niesporna, stwierdzona prawomocnym orzeczeniem sądu, orzeczeniem sądu polubownego, ugodą zawartą przed sądem albo sądem polubownym, zatwierdzoną przez sąd ugodą zawartą przed mediatorem, lub uprawdopodobniona dokumentem potwierdzającym jej uznanie przez powoda;

2) o zwrot spełnionego świadczenia przysługująca jednemu z dłużników solidarnych wobec pozostałych współdłużników.

Strona pozwana może podnieść zarzut potrącenia nie później niż przy wdaniu się w spór co do istoty sprawy albo w terminie dwóch tygodni od dnia, gdy jego wierzytelność stała się wymagalna. Zarzut potrącenia może zostać podniesiony tylko w piśmie procesowym. Do pisma tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące pozwu, z wyjątkiem przepisów dotyczących opłat.

Twierdzenia o istnieniu i potrąceniu wierzytelności strony pozwanej z wierzytelnością strony powodowej podniesione zostały w sprzeciwie, tj. pierwszym piśmie procesowym. Wierzytelność taka pochodzić miała z tego samego stosunku prawnego, tj. była związana z realizacją umowy o sprzedaż energii elektrycznej. Strona pozwana wskazała w sposób skonkretyzowany co do kwoty potrącaną wierzytelność. Sąd uznał, że wierzytelność przedstawiana do potrącenia pochodzi z tego samego stosunku prawnego ( sensu largo), co wierzytelność dochodzona pozwem, ponieważ zarówno wierzytelność powoda jak i pozwanego powstały na kanwie zawartej przez strony umowy i w związku z jej niewykonaniem czy niewłaściwym wykonywaniem. Wobec tego Sąd uznał procesowe warunki potrącenia za spełnione.

Pozwana Spółka przedstawiła do potrącenia z roszczeniem dochodzonym pozwem własne roszczenie dokumentowane notą nr (...) łącznie na 3.813,83 zł. Strona pozwana wywodziła roszczenie z prawa do rekompensaty za koszty odzyskiwania należności. Sąd uznał stanowisko strony pozwanej w tym zakresie za zasadne. Roszczenie strony pozwanej znalazło w tym zakresie uzasadnienie w treści art. 10 ust. 1 pkt 1 i 2 i ust. 1a ustawy o przeciwdziałaniu opóźnieniom. Zgodnie bowiem z tymi przepisami wierzycielowi, od dnia nabycia uprawnienia do odsetek, o których mowa w art. 7 ust. 1 lub art. 8 ust. 1, przysługuje od dłużnika, bez wezwania, rekompensata za koszty odzyskiwania należności, stanowiąca równowartość kwoty 40 euro - gdy wartość świadczenia pieniężnego nie przekracza 5000 złotych;70 euro - gdy wartość świadczenia pieniężnego jest wyższa niż 5000 złotych, ale niższa niż 50 000 złotych. Równowartość kwoty rekompensaty, o której mowa w ust. 1, jest ustalana przy zastosowaniu średniego kursu euro ogłoszonego przez Narodowy Bank Polski ostatniego dnia roboczego miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym świadczenie pieniężne stało się wymagalne.

Jak zasadnie wskazuje się w doktrynie „przesłanką nabycia przez wierzyciela uprawnienia do domagania się rekompensaty za koszty odzyskiwania należności jest popadnięcie przez dłużnika w opóźnienie w zapłacie. Artykuł 10 ust. 1 u.p.n.o.t.h. precyzuje, że wierzyciel omawiane roszczenie nabywa w dniu nabycia uprawnienia do odsetek, o których mowa w art. 7 ust. 1 lub art. 8 ust. 1 komentowanej ustawy. Przepisy te stanowią z kolei, że wierzycielowi, bez wezwania, przysługują odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych za okres od dnia wymagalności świadczenia pieniężnego do dnia zapłaty, jeżeli wierzyciel spełnił swoje roszczenie i nie otrzymał zapłaty w terminie określonym w umowie (…). Roszczenie o zapłatę należności z tytułu stałej rekompensaty powstaje i staje się wymagalne bez konieczności wezwania do jego zapłaty. Wymagalność roszczenia powstaje już z chwilą popadnięcia przez dłużnika w opóźnienie w zapłacie bez konieczności informowania dłużnika o opóźnieniu ani, tym bardziej, wzywania do zapłaty” (P. Dolniak [w:] Przeciwdziałanie nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2023, art. 10).

Podkreślenia wymaga również jednoznaczne stanowisko Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, który w swym najnowszym orzecznictwie potwierdził, że:

1.  Artykuł 6 ust. 1 dyrektywy nr 2011/7/UE w sprawie zwalczania opóźnień w płatnościach w transakcjach handlowych w związku z art. 3 tej dyrektywy należy interpretować w ten sposób, że w przypadku gdy w jednej i tej samej umowie przewidziano płatności mające charakter okresowy, przy czym zapłata każdej z tych płatności powinna nastąpić w określonym terminie, minimalna stała kwota 40 EUR, określona w art. 6 ust. 1 tej dyrektywy, stanowiąca przysługującą wierzycielowi rekompensatę z tytułu kosztów odzyskiwania należności jest należna za każde opóźnienie w płatności.

2.  Artykuł 6 ust. 1 dyrektywy 2011/7 w związku z ust. 3 tego artykułu i art. 7 ust. 1 akapit drugi lit. c) tej dyrektywy - stoi na przeszkodzie temu, by sąd krajowy odmówił zasądzenia stałej kwoty, określonej w pierwszym z tych przepisów, lub ją ograniczył, na podstawie ogólnych zasad krajowego prawa prywatnego, w tym także w przypadku, gdy opóźnienia w płatnościach, które wystąpiły w ramach jednej i tej samej umowy, dotyczą w szczególności niskich, a nawet niższych od tej stałej kwoty kwot.

(wyrok Trybunału Sprawiedliwości z dnia 4 maja 2023 r., C-78/22).

Za niesporne należało uznać opóźnienia w zapłacie należności wynikłych z faktur wystawionych stronie powodowej. Przytoczone wyżej orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości wskazuje, że nie podważała roszczenia strony pozwanej okoliczność, iż opóźnienia w spełnianiu świadczeń pieniężnych przez stronę powodową były niewielkie. Z uwagi na powyższe uznać należało, że roszczenia strony pozwanej o zapłatę kolejnych rekompensat powstawały wraz z popadnięciem strony powodowej w opóźnienie z zapłatą poszczególnych należności stwierdzanych fakturami, a tym samym wraz z każdorazowo powstającym prawem do odsetek za opóźnienie w transakcjach handlowych od każdej z faktur. Dla postawienia tych roszczeń w stan wymagalności nie było konieczne wzywanie do zapłaty sumy tych rekompensat.

Strona pozwana złożyła stronie powodowej oświadczenie o potrąceniu 3.813,83 złotych z wierzytelnością dochodzoną w toku niniejszego postępowania pismem z 22 lipca 2024 r. (k. 756-761). Składający to oświadczenie w imieniu strony pozwanej pełnomocnik był wyraźnie umocowany do składania w imieniu strony pozwanej oświadczeń woli.

Zaznaczania wymaga, że stosownie do art. 502 k.c. wierzytelność przedawniona może być potrącona, jeżeli w chwili, gdy potrącenie stało się możliwe, przedawnienie jeszcze nie nastąpiło. „Jak trafnie wskazał SA w Warszawie w wyr. z 10.1.2023 r. (I ACa 470/22, Legalis) znaczenie art. 502 KC jest bardzo doniosłe. Wynika z niego bowiem, że jeśli tylko zdarzył się taki dzień, gdy obie wierzytelności już istniały i wierzytelność potrącającego nie była przedawniona, może on dokonać potrącenia nawet po upływie wielu lat” (R. Morek [w:] W. Borysiak (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, wyd. 34, 2025, art. 502). Przepis ten miał o tyle istotne znaczenie, że strona pozwana przedstawiła do potrącenia należności z tytułu rekompensat powstające w okresie od czerwca 2020 r. do kwietnia 2022 r. Na moment złożenia oświadczenia o potrąceniu pismem z 22 lipca 2024 r. roszczenia powstałe w roku 2020 były już przedawnione, jednak strona pozwana mogła skorzystać z wyłomu od zasady, że do potrącenia przedstawić można jedynie wierzytelności obdarzone cechą zaskarżalności, a wynikającą z ww. art. 502 k.c. Roszczenie strony powodowej dochodzone pozwem wymagalne stało się w grudniu 2022 r. na skutek wezwania z 29 listopada 2022 r. W tym czasie roszczenia strony pozwanej powstałe w roku 2020 nie były jeszcze przedawnione, co w konsekwencji przesądzało o możliwości dokonania potrącenia i w tym zakresie. Dla analizy kwestii przedawnienia znaczenie przy tym miał przepis art. 118 k.c. stanowiący, iż termin przedawnienia wynosi dla roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej - trzy lata. Jednakże koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego.

Sąd uznał zatem za zasadne roszczenie odszkodowawcze formułowane przez stronę powodową za okres od 5 do 31 stycznia 2022 r., tj. co do 19.803,62 złotych. Mając na uwadze skutecznie postawiony przez stronę pozwaną zarzut potrącenia 3.813,83 zł, zasądzeniu podlegało 15.989,79 złotych, o czym orzeczono w pkt I sentencji wyroku.

Strona powodowa domagała się zasądzenia odsetek na podstawie ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych (Dz.U.2023.1790 t.j. z dnia 2023.09.05). W ocenie Sądu ustawa ta nie mogła stanowić podstawy zasądzenia odsetek na rzecz strony powodowej w niniejszej sprawie. Zgodnie z treścią jej art. 2 ma ona zastosowanie do transakcji handlowych, których definicje zawarto w art. 4 ust. 1. ww. ustawy, stanowiącym, że przez transakcję handlową rozumie się umowę, której przedmiotem jest odpłatna dostawa towaru lub odpłatne świadczenie usługi, jeżeli strony zawierają ją w związku z wykonywaną działalnością. Przysługujące stronie powodowej roszczenie odszkodowawcze nie stanowiło transakcji handlowej w rozumieniu ww. definicji.

Jak wskazuje się w doktrynie „zgodnie z art. 4 pkt 1 ustawy przez pojęcie transakcji handlowej rozumie się umowę, której przedmiotem jest odpłatna dostawa towaru lub odpłatne świadczenie usługi, jeżeli strony, o których mowa w art. 2, zawierają ją w związku z wykonywaną działalnością. Brak jest podstaw, aby definicję tę rozciągać na wszelkie możliwe roszczenia, które powstają niejako przy okazji transakcji handlowej. Mowa tu w szczególności o roszczeniach o zwrot świadczenia lub zasądzenie kary umownej. O ile bowiem sama umowa może zostać uznana za transakcję handlową, to jako niedopuszczalne jawi się kwalifikowanie jako transakcji handlowej wszelkich wynikających z niej roszczeń tylko dlatego, że pozostają w związku z transakcją handlową” (P. Dolniak [w:] Przeciwdziałanie nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych. Komentarz, Warszawa 2021, art. 4). Samego roszczenia odszkodowawczego nie można było zatem uznać za transakcję handlową, nawet jeśli bez wątpienia sama umowa łącząca strony zasadniczo taką transakcją była, a naliczanie odsetek za opóźnienie w transakcjach handlowych było jak najbardziej możliwe, lecz na gruncie roszczeń sprzedawcy o zapłatę ceny.

Wobec powyższego o odsetkach od zasądzonego roszczenia Sąd orzekł na podstawie art. 481 § 1 k.c. zgodnie z którym jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żądnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Strona powodowa wniosła o zasądzenie odsetek od dnia wniesienia pozwu tj. od 25 marca 2024 r. Sąd miał na uwadze, że stawiane przez stronę powodową pod osąd roszczenie odszkodowawcze postawione zostało już uprzednio w stan wymagalności wezwaniem do zapłaty z 29 listopada 2022 r., a zatem zakres czasowy naliczania odsetek Sąd uznał za sformułowany właściwie.

Sąd oddalił w punkcie II powództwo w pozostałej części, tj. w zakresie dotyczącym okresu, w którym strona pozwana nie mogła ponosić już odpowiedzialności za niewykonanie umowy, ponieważ umowa ta jej nie wiązała (luty i marzec 2022 r.) wraz z odsetkami. Zakres oddalenia obejmował nadto odsetki przewyższające odsetki zwykłe za opóźnienie oraz warunkowany był uwzględnieniem zarzutu potrącenia.

Zawarte w punkcie III wyroku rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów procesu uzasadniało brzmienie art. 100 zd. 1 w zw. z art. 98 § 1 k.p.c., które stanowią, że w razie częściowego tylko uwzględnienia żądań koszty będą wzajemnie zniesione lub stosunkowo rozdzielone (art. 100 zd. 1 k.p.c.). Strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu)(art. 98 § 1 k.p.c.).

Strona powodowa wygrała sprawę w 38%. Strona pozwana poniosła koszty:

1)  opłaty skarbowej od pełnomocnictwa – 17,00 zł,

2)  koszty zastępstwa procesowego - 3.600 zł zgodnie z § 4 pkt 5 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 118).

Na koszty poniesione przez stronę powodową złożyły się:

1)  opłata od pozwu - 2.110 zł,

2)  opłata skarbowa od pełnomocnictwa - 17,00 zł,

3)  koszty zastępstwa procesowego w kwocie 3.600 zł zgodnie z § 2 pkt 5 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1964).

Suma kosztów poniesionych w sprawie przez obie strony wynosiła 9.344 zł. Strona powodowa łącznie poniosła koszty w wysokości 5.727 zł, a zobowiązana była do poniesienia 5.793,28 zł. W pkt III sentencji wyroku należało zatem zasądzić 66,28 zł tytułem zwrotu kosztów procesu od strony powodowej na rzecz strony pozwanej.

O odsetkach od kosztów Sąd orzekał na podstawie art. 98 § 1 ¹ k.p.c., zgodnie z którym od kwoty zasądzonej tytułem zwrotu kosztów procesu należą się odsetki, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty.