Uzasadnienie z 20 listopada 2025, sygn. VIII U 1280/25

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 10 marca 2025 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w Ł. stwierdził, iż podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia F. P. (1) podlegającego ubezpieczeniom jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą wynosi kwoty po 4.694,40zł na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy w okresie od czerwca 2024 roku do grudnia 2024 roku.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż ubezpieczony rozpoczął działalność od dnia 20 listopada 2021 roku. Od 20 listopada 2021 roku do 31 maja 2022 roku korzystał z „ulgi na start” tj. zgłosił się jedynie do ubezpieczenia zdrowotnego i rozliczał składki na wskazane ubezpieczenie. Od 01 czerwca 2022 do 31 maja 2024 roku korzystał z możliwości opłacania tzw. preferencyjnych składek zgłaszając się do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, w których podstawą wymiaru przez okres pierwszych 24 miesięcy kalendarzowych stanowi zadeklarowana kwota, nie niższa niż 30% kwoty minimalnego wynagrodzenia. W dniu 15 lipca 2024 roku zgłosił zamiar korzystania z ulgi tzw. „(...)” od dnia 01 czerwca 2024 roku.

Organ rentowy stwierdził, iż z uwagi na zgłoszenie na formularzu (...) od 01 czerwca 2024 roku nastąpiło po ustawowym terminie, wnioskodawca nie nabył uprawnienia do ustalenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne zgodnie z art. 18c ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

(decyzja na k: nieponumerowanych akt ZUS)

Odwołanie od powyższej decyzji złożył R. U. wnosząc o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez ustalenie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy zgodnie z art. 18c ust. 1 ustawy systemowej. Wydanej decyzji skarżący zarzucił naruszenie:

1.  art. 18c ust. 2,3,8,9, i 10 w zw. z art. 36 ust. 13 i 14 w zw. z art. 47 p. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez:

a)  dokonanie ich błędnej interpretacji i wykładni przez organ i uznanie, że dla skorzystania z przedmiotowej ulgi konieczne jest złożenie formalnej deklaracji (...) w terminie 7 dni od zaistnienia zmiany, zaś formalne niezłożenie tej deklaracji jest równoznaczne z rezygnacją z tej ulgi, podczas gdy taka interpretacja przepisów jest sprzeczna z ich ratio legis, a spełnienie wszystkich przesłanek materialnoprawnych jest wystarczające do skorzystania z ulgi, nie jest zaś konieczne samo złożenie deklaracji,

b)  błędne uznanie, że ubezpieczony nie wyraził woli korzystania z preferencyjnych warunków opłacania składek od 01 czerwca 2024 roku podczas gdy po upływie opłacania składek w ramach przedmiotowej ulgi, w dalszym ciągu i bez przerwy opłacał składki w wymiarze przewidzianym dla tej ulgi, zaś wpłacane składki nie były kwestionowane przez ZUS, co jest równoznaczne z wolą korzystania z ulgi bezpośrednio po zakończeniu z niej korzystania,

c)  błędne uznanie, że ubezpieczony nie wyraził woli korzystania z preferencyjnych warunków opłacania składek od dnia 01 czerwca 2024 roku, podczas gdy ubezpieczony zlecił prowadzenie jego sprawy przed ZUS profesjonalnemu biuru podatkowemu, któremu udzielił pełnomocnictwa i pozostawał w przekonaniu, że wszelkie czynności wykonuje z dochowaniem należytej staranności jego pełnomocnik a tym samym dochowane i wykonane zostały wszelkie czynności konieczne do skorzystania ze spornej ulgi, zgodnie z zamiarem zleceniodawcy,

d)  art. 9 kpa poprzez nieudzielenie informacji wnioskodawcy ani jego pełnomocnikowi w okresie czerwiec – lipiec 2024 informacji o złożeniu dokumentu (...) po terminie a stwierdzenie rzekomego przekroczenia terminu na zgłoszenie oraz zakwestionowanie prawa do ulgi dokonano dopiero w roku 2025 po zwróceniu się przez ubezpieczonego,

e)  art. 40§2 kpa poprzez brak doręczenia zaskarżonej decyzji ustanowionemu przez wnioskodawcę pełnomocnikowi a jedynie stronie.

W przypadku oddalenia odwołania wnioskodawca wniósł o przywrócenie terminu do złożenia zgłoszenia (...) przez ubezpieczonego od dnia 01 stycznia 2025 roku z kodem zgłoszenia właściwym dla spornej ulgi gdyż dokonanie takiego zgłoszenia nie było możliwe, gdyż wnioskodawca był od czerwca 2024 roku zgłoszony z kodem właściwym dla oczekiwanej ulgi, co uniemożliwiało technicznie dokonanie ponownego zgłoszenia.

(odwołanie k: 3-8)

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie przy rozstrzygnięciu o kosztach postępowania podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

(odpowiedź na odwołanie k: 11-11 odwrót)

W dalszym toku postępowania stanowiska stron nie uległy zmianie.

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

F. P. (1) dokonał zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej w postaci kancelarii adwokackiej od dnia 20 listopada 2021 roku.

(bezsporne)

Od 20 listopada 2021 roku do 31 maja 2022 roku korzystał z „ulgi na start” tj. zgłosił się jedynie do ubezpieczenia zdrowotnego i rozliczał składki na wskazane ubezpieczenie.

(bezsporne)

Od 01 czerwca 2022 do 31 maja 2024 roku korzystał z możliwości opłacania tzw. preferencyjnych składek zgłaszając się do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego z kodem 0570.

(bezsporne)

W dniu 15 lipca 2024 roku wyrejestrował się z kodu 0570 od dnia 01 czerwca 2024 roku i zgłosił z kodem ubezpieczenia 0590 chcąc skorzystać z ulgi tzw. „(...)”. Zgłoszenie na formularzu (...) zostało przekazane na formularzu elektronicznym.

(bezsporne)

Wnioskodawca od dnia 20 listopada 2021 roku korzysta z obsługi biura (...) w tym w zakresie rozliczania płac i deklaracji ZUS.

(bezsporne, umowa z dnia 20.11.2021r k: 10-10 odwrót)

P. S. (1) złożył deklarację o przystąpieniu do ulgi (...) po terminie z uwagi na przeoczenie, obsługę dużej ilości firm, jak również wykonywanie czynności co do zasady z tzw. miesięcznym opóźnieniem, po którym są składane pozostałe deklaracje i opłacane składki. Wiedzę w tym zakresie powzięto w lipcu 2024 roku, po czym dokonano zgłoszenia i opłacania składek w wysokości właściwej dla ulgi. Z momentem wszczęcia postępowania wyjaśniającego ZUS zablokował możliwość korzystania z ulgi. Wysokość uiszczonych składek nie była negowana przez organ rentowy. Płatnik miał zamiar korzystać od początku rozpoczęcia prowadzenia działalności gospodarczej ze wszelkich dostępnych ustawowo ulg, w tym spornej ulgi.

(bezsporne, zeznania świadka P. S. e-protokół z 09.10.2025r min 00.07-00.14, zeznania F. P. e-protokół z 09.10.2025r min. 00.26-00.29)

Na skutek interwencji wnioskodawcy organ rentowy poinformował pismem z dnia 15.01.2025r, iż nie może korzystać ze spornej ulgi od dnia 01 czerwca 2024r z uwagi na dokonanie zgłoszenia po upływie ustawowego terminu.

(bezsporne, pismo z 15.01.2025r w aktach ZUS)

Pismem z 24.01.2025r wnioskodawca wniósł o wydanie decyzji w przedmiotowej sprawie, co spowodowało wszczęcie postępowania pismem z 27.01.2025r, w wyniku organ rentowy wydał zaskarżoną decyzję. Wszystkie dokumenty w toku postępowania były przesyłane bezpośrednio do F. P. (1).

(bezsporne)

Powyższy stan faktyczny został ustalony na podstawie dokumentów z akt organu rentowego z uwzględnieniem okoliczności, iż miał on charakter bezsporny, albowiem spór ograniczał się nie tyle do faktu daty złożenia deklaracji skorzystania z ulgi określonej art. 18c ust. 1 ustawy systemowej, co oceny skutków złożenia formularza zgłoszenia po upływie ustawowego terminu.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołanie nie jest zasadne.

Na wstępie należy wskazać, iż stosownie do treści art. 6 ust. 1 punkt 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. poz. 350 z 2025) obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i 9, osoby, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność oraz osobami z nimi współpracującymi. Za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów o działalności gospodarczej lub innych przepisów szczególnych (art. 8 ust. 6 ustawy systemowej). Z kolei na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy obowiązkowo ubezpieczeniu wypadkowemu podlegają osoby podlegające ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym.

Natomiast zgodnie z treścią art. 104 ust. 1 ustawy 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 214), osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą opłacają obowiązkowo składki na Fundusz Pracy, ustalone od kwot stanowiących podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (…). Przepisy dotyczące składek na Fundusz Pracy stosuje się także do składek na Fundusz Solidarnościowy (art. 4 ustawy z 23 października 2018 roku o Funduszu Solidarnościowym - Dz.U z 2024 poz. 1848).

W myśl art. 18 ust. 8 ustawy systemowej podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonych, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 5 i 5a, stanowi zadeklarowana kwota, nie niższa jednak niż 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego przyjętego do ustalenia kwoty ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek, ogłoszonego w trybie art. 19 ust. 10 na dany rok kalendarzowy. Składka w nowej wysokości obowiązuje od dnia 1 stycznia do dnia 31 grudnia danego roku.

Zgodnie zaś z art. 18c ust. 1 ustawy systemowej – w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2019 r. do dnia 31 stycznia 2020 r. - najniższa podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonych, o których mowa w art. 8 ust. 6 pkt 1, których roczny przychód z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w poprzednim roku kalendarzowym nie przekroczył trzydziestokrotności kwoty minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w grudniu poprzedniego roku, uzależniona jest od tego przychodu.

Powyższa regulacja została wprowadzona ustawą z dnia 30 lipca 2018 r. o zmianie niektórych ustaw w celu obniżenia składek na ubezpieczenia społeczne osób fizycznych wykonujących działalność gospodarczą na mniejszą skalę (Dz. U. poz. 1577). Tym samym od stycznia 2019 r. wprowadzona została możliwość skorzystania z preferencji składkowej tzw. (...) ZUS. Co istotne, został on zmodyfikowany ustawą z dnia 19 grudnia 2019 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. poz. 2550). Zmodyfikowany (...) wszedł w życie 1 lutego 2020 r. i powszechnie nazywany jest „(...) (...).

Stosownie do art. 18c ust. 1 ustawy systemowej – w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 lutego 2020 r. – podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonego, o którym mowa w art. 8 ust. 6 pkt 1, którego roczny przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej uzyskany w poprzednim roku kalendarzowym nie przekroczył kwoty 120.000 złotych, uzależniona jest od dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, zwanego dalej „dochodem z pozarolniczej działalności gospodarczej”, uzyskanego w poprzednim roku kalendarzowym.

Jednocześnie najniższa podstawa wymiaru składek, o której mowa w ust. 1, nie może przekroczyć 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia ogłoszonego w trybie art. 19 ust. 10 na dany rok kalendarzowy i nie może być niższa niż 30% kwoty minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w styczniu danego roku (ust. 2). Podstawę wymiaru składek ubezpieczony ustala na dany rok kalendarzowy, mnożąc przeciętny miesięczny dochód z pozarolniczej działalności gospodarczej uzyskany w poprzednim roku kalendarzowym, obliczony zgodnie z ust. 4, przez współczynnik 0,5 (ust. 3).

Art. 18c ust. 4 ustawy systemowej określa wzór ustalania przeciętnego miesięcznego dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej uzyskanego w poprzednim roku kalendarzowym. Zgodnie natomiast z art. 18c ust. 9 ustawy systemowej ubezpieczony, o którym mowa w ust. 1, przekazuje informację o zastosowanych formach opodatkowania obowiązujących tego ubezpieczonego w poprzednim roku kalendarzowym, o rocznym przychodzie z pozarolniczej działalności gospodarczej i rocznym dochodzie z tej działalności uzyskanych w poprzednim roku kalendarzowym, w tym o przychodzie i dochodzie uzyskanych w okresie obowiązywania danej formy opodatkowania oraz o podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ustalonej na dany rok kalendarzowy w: imiennym raporcie miesięcznym albo w deklaracji rozliczeniowej – w przypadku, o którym mowa w art. 47 ust. 2 - składanych za styczeń danego roku kalendarzowego lub za pierwszy miesiąc rozpoczęcia lub wznowienia prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w danym roku kalendarzowym. W myśl art. 36 ust. 14a ustawy systemowej o zmianie w stosunku do danych wykazanych w zgłoszeniu, o którym mowa w ust. 10, dotyczącej tytułu ubezpieczenia związanego ze sposobem obliczania podstawy wymiaru składek, o którym mowa w art. 18c ust. 1 ubezpieczony zawiadamia Zakład przez złożenie zgłoszenia wyrejestrowania i ponownego zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych zawierającego prawidłowe dane w terminie: do końca stycznia danego roku kalendarzowego, jeżeli zmiana w stosunku do danych wykazanych w zgłoszeniu następuje w styczniu tego roku, przy czym jeżeli termin ten jest krótszy niż 7 dni, ubezpieczony dokonuje zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych w terminie 7 dni od zaistnienia zmiany; w terminie 7 dni od zaistnienia zmiany - w pozostałych przypadkach.

Ulga ta ((...) (...)), w zamierzeniu ustawodawcy, miała na celu rozwój aktywności przedsiębiorców prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą o niskich przychodach. Przedsiębiorca uzyskał możliwość obniżenia wysokości podstawy wymiaru składek określonych w art. 18 ust. 8 ustawy systemowej - uzasadnienie do projektu ustawy (...) sejmowy (...). (...). Jednocześnie nie można jednak tracić z pola widzenia, iż skorzystanie z ulgi (...) spowoduje spadek przyszłych świadczeń pokrywanych z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Spór w niniejszej sprawie dotyczył nie tyle materialnoprawnego uprawnienia wnioskodawcy do skorzystania z ulgi w okresie od 01 czerwca 2024 roku, albowiem ZUS spełnienia przesłanek w tym zakresie nie kwestionował, a wyłącznie oceny skutków zgłoszenia się do ubezpieczenia z kodem 0590 w dniu 15 lipca 2024 roku a więc po upływie terminu określonego art. 36a ust. 14 p. 2 ustawy systemowej - w kontekście przyjęcia tego zgłoszenia i braku reakcji organu rentowego na ponad półroczne rozliczanie się skarżącego w oparciu o preferencyjny sposób obliczania i odprowadzania składek ubezpieczeniowych.

Poza sporem jest przy tym okoliczność, iż płatnik nie dochował terminu na złożenie dokumentu wyrejestrowującego z ubezpieczeń – z kodu ubezpieczenia 0570 i zgłoszenia się do ubezpieczeń społecznych z kodem 0590.

Zgodnie z art. 36 ust. 1 ustawy systemowej każda osoba objęta obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi podlega zgłoszeniu do ubezpieczeń społecznych.

Art. 36 ust. 4b wskazuje, iż ubezpieczony, o którym mowa w art. 18c ust. 1, który rozpoczął lub wznowił prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej w styczniu danego roku kalendarzowego, dokonuje zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych w terminie do końca tego miesiąca. Jeżeli termin ten jest krótszy niż 7 dni, ubezpieczony dokonuje zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych w terminie 7 dni od daty powstania obowiązku ubezpieczenia.

Z analizy stanu faktycznego sprawy wynika, iż R. U. chcąc skorzystać z ulgi określonej art. 18c ust. 1 ustawy systemowej zamierzał zgłosić ten fakt od 01 marca 2023 roku a zatem nie podlega terminowi zgłoszeniowemu określonemu powyżej.

Ponieważ skarżący do 31 maja 2024 roku podlegał innemu tytułowi ubezpieczenia z kodem 0570, termin na wyrejestrowanie się z tego ubezpieczenia i zgłoszenia z nowym kodem właściwym dla oczekiwanej ulgi wynika z art. 36 ust. 14a ustawy systemowej.

Zgodnie z jego brzmieniem o zmianie w stosunku do danych wykazanych w zgłoszeniu, o którym mowa w ust. 10, dotyczącej tytułu ubezpieczenia związanego ze sposobem obliczania podstawy wymiaru składek, o którym mowa w art. 18c ust. 1, ubezpieczony zawiadamia Zakład przez złożenie zgłoszenia wyrejestrowania i ponownego zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych zawierającego prawidłowe dane w terminie:

1) do końca stycznia danego roku kalendarzowego, jeżeli zmiana w stosunku do danych wykazanych w zgłoszeniu następuje w styczniu tego roku, przy czym jeżeli termin ten jest krótszy niż 7 dni, ubezpieczony dokonuje zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych w terminie 7 dni od zaistnienia zmiany;

2) 7 dni od zaistnienia zmiany - w pozostałych przypadkach.

Dla przypomnienia wskazać również należy, iż zgodnie z art. 36 ust. 10 zgłoszenie do ubezpieczeń społecznych zawiera w szczególności następujące dane dotyczące osoby zgłaszanej: dane, o których mowa w art. 35 ust. 1 pkt 1, nazwisko, imiona, datę urodzenia, nazwisko rodowe, obywatelstwo i płeć, tytuł ubezpieczenia, stopień niepełnosprawności, posiadanie ustalonego prawa do emerytury lub renty, wykonywany zawód, adres zameldowania na stałe miejsce pobytu, adres zamieszkania, jeżeli jest inny niż adres zameldowania na stałe miejsce pobytu, adres do korespondencji, jeżeli jest inny niż adres zameldowania na stałe miejsce pobytu i adres zamieszkania.

Zestawienie powyższych przepisów pozwala zatem na bezsporne ustalenie, iż skoro wnioskodawca zamierzał skorzystać z nowego sposobu ustalania podstawy wymiaru składek ubezpieczeniowych od 01 czerwca 2024 roku termin na dokonanie stosownego zgłoszenia w upływał z dniem 08 czerwca 2024 roku. Ponieważ formularz zgłoszeniowy został przekazany w dniu 15 lipca 2024 roku, to zgłoszenie nastąpiło z uchybieniem ustawowego terminu a zatem nie wywołało skutku prawnego w postaci powstania prawa do skorzystania z ulgi określonej art. 18c ust. 1 ustawy systemowej, niezależnie od spełnienia pozostałych materialnoprawnych przesłanek uprawniających do ulgi wynikających z art. 18c ust. 1 ustawy systemowej. Płatnik chcąc bowiem skorzystać z danej ulgi jest zobowiązany dopełnić wszelkich wymogów formalnych ku temu a do takich należy zaliczyć zgłoszenie do ubezpieczenia z kodem 0590 w ustawowym terminie 7 dni od dokonania zmiany.

Wbrew stanowisku skarżącego o prawie do ulgi nie mogą decydować wyłącznie kwestie spełnienia przesłanek do jej uzyskania, ale również odpowiednie zgłoszenie i zachowanie terminu przewidzianego ustawą. W przeciwnym razie można by dojść do sprzecznego z przepisami powszechnie obowiązującymi uznania, iż narzucone przez ustawodawcę terminy bądź nie mają żadnego znaczenia, bądź mają znaczenie jedynie instrukcyjne a w konsekwencji, iż to deklaratoryjne spełnienie przesłanek uprawnia do ulgi niezależnie od tego, czy dany podmiot zgłosi organowi rentowemu zamiar skorzystania z ulgi. Nie ulega przy tym wątpliwości, iż dopiero zgłoszenie się do ubezpieczenia z kodem właściwym do ulgi z zachowaniem ustawowego terminu, rodzi po stronie ZUS obowiązek sprawdzenia przesłanek do skorzystania z niej przez dana osobę.

Przyjęta przez skarżącego konstrukcja wykładni norm art. 18c ust. 2,3,8,9, i 10 w zw. z art. 36 ust. 13 i 14 w zw. z art. 47 p. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych bagatelizująca termin zgłoszenia nie znajduje żadnych podstaw i wręcz jest sprzeczna z prawem ubezpieczeń społecznych, którego przepisy mają sformalizowany i restrykcyjny charakter.

Zdaniem Sądu I instancji, sama wola ubezpieczonego w zamiarze korzystania z ulgi „(...)” i uiszczanie składek ubezpieczeniowych zadeklarowanych przez niego a zgodnych ze złożoną deklaracją nie stanowią dorozumianego przystąpienia do ubezpieczenia umożliwiającego ustalanie podstawy wymiaru składek w sposób przewidziany art. 18c ust. 1 ustawy systemowej. Ponieważ przepisy systemu ubezpieczeń społecznych nie przewidują możliwości przywrócenia terminu do złożenia formularza zgłoszeniowego to nawet jednodniowe opóźnienie w tym zakresie uniemożliwia w danym roku kalendarzowym skorzystanie z ustalania składek na ubezpieczenia na preferencyjnych warunkach wynikających z powyższego przepisu. Tym samym brak jest również podstaw do uwzględnienia wniosku odwołującego się o przywrócenie terminu do zgłoszenia deklaracji przystąpienia do ubezpieczenia z kodem 0590 od 01 stycznia 2025 roku.

Wskazać przy tym należy, iż przy rozpoznawaniu spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych nie jest również dopuszczalne stosowanie zasad współżycia społecznego i łagodzenie rygorów prawa ubezpieczeń społecznych przez stosowanie klauzul generalnych z art. 5 kc i art. 8 kp. Stanowisko to jest ugruntowane w orzecznictwie sądowym i jest w pełni podzielane przez Sąd w składzie rozpoznającym odwołanie (vide m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12.07.2023r I (...) 125/22, wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 23.06.2021r III AUa 194/21, wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 29.10.2020r III AUa 503/20 czy wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 07.04.2016r III AUa 1521/15). Tym samym okoliczności leżące u podstaw nieterminowego zgłoszenia się do ubezpieczenia z kodem 0590 pozostają bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.

Nie ma również racji skarżący wskazując, iż organ rentowy winien poinformować go o braku podstaw do skorzystania z ulgi we wcześniejszym okresie. Wskazać bowiem należy, iż żaden przepis prawa organu rentowego do podjęcia takich działań nie obliguje. Ponieważ jak już wskazano, przepisy prawa ubezpieczeń społecznych mają charakter norm bezwzględnie obowiązujących, to skutki np. możliwości skorzystania z określonej ulgi powstają z mocy prawa o ile uprawniony spełni konstytutywne przesłanki do jej uzyskania. W rozpoznawanej sprawie wnioskodawca z opóźnieniem zgłosił zamiar przystąpienia do ubezpieczenia z kodem 0590, co skutkowało z mocy prawa niemożnością nabycia prawa do ulgi określonej art. 18c ustawy systemowej i koniecznością ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia zgodnie z art. 18 ust. 8 tej ustawy, zaś opłacanie składek w innej wysokości nie stanowi w tym zakresie dorozumianego przystąpienia do ubezpieczenia z kodem 0590, albowiem prawo ubezpieczeń społecznych takiej możliwości nie przewiduje.

Sąd podziela przy tym pogląd Sądu Apelacyjnego w Szczecinie wyrażony w wyroku z dnia 27.01.2022r w sprawie III AUa 309/21, iż zdarzeniem powodującym powstanie prawa do ubezpieczenia na zasadach określonych w art. 18c ustawy systemowej jest dopiero terminowe przekazanie informacji o rocznym dochodzie wraz z deklaracją rozliczeniową o której mowa w art. 18c ust. 9, które to zdarzenia mają charakter konstytutywny do uzyskania uprawnienia o których mowa w art. 18c ust. 1 ustawy. Wprawdzie stan faktyczny sprawy i rozważania prawne obejmowały we wskazanej sprawie kwestię terminowego złożenia deklaracji (...) cz. (...), którą ubezpieczony w niniejszym stanie faktycznym bezspornie złożył w ustawowym terminie, jednakże Sąd Apelacyjny podkreślił również, iż warunkiem skorzystania z ulgi jest przede wszystkim terminowe wyrejestrowanie się z dotychczasowego ubezpieczenia i ponownego zgłoszenia z kodem właściwym dla ulgi określonej art. 18c ustawy systemowej. Sąd I instancji stanowisko to w pełni podziela.

Odmienna sytuacja byłaby dopuszczalna jedynie wówczas gdyby płatnik dopełnił terminowego zgłoszenia do ubezpieczenia, zaś uiszczane składki nie odpowiadały deklarowanej podstawie ich wymiaru. Wydaje się, iż tylko w takiej sytuacji organ rentowy miałby obowiązek wyjaśnienia wątpliwości, co do charakteru dokonanego zgłoszenia (vide wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 27.02.2019r III AUa 1692/18), przy czym w ramach stanu faktycznego niniejszej sprawy z taką sytuacją nie mamy do czynienia.

Podkreślić także należy, iż od skarżącego jako przedsiębiorcy wymagany jest większy stopień staranności i jako osoba zawodowo wykonująca swoją działalność powinna działać w pełni profesjonalnie z uwzględnieniem ryzyka związanego z prowadzeniem czynności właściwych dla płatnika składek, który ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych w tym składek ubezpieczeniowych, tym bardziej gdy korzysta w tym zakresie z obsługi profesjonalisty. To wnioskodawca poprzez swojego pełnomocnika powinien zatem wiedzieć i mieć pełną świadomość jakie dokumenty rozliczeniowe i w jakim terminie musi złożyć co do obowiązku uiszczania składek w tym korzystania z ulg przyznanych przepisami rangi ustawowej, a w konsekwencji obciąża go również obowiązek wiedzy co do wysokości należnej do uiszczania składki. Zawodowy charakter prowadzonej działalności uzasadnia zwiększone oczekiwania od przedsiębiorcy co do wiedzy, umiejętności, rzetelności, jak również znajomości prawa i następstw z niego wynikających w zakresie tej działalności, tym bardziej gdy przy wykonywaniu czynności przed ZUS korzysta z wyspecjalizowanego biura podatkowego (tak też Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 17.08.1993r OSNC nr 3 z 1994 poz. 69).

Stwierdzić także należy, iż wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 10 grudnia 2018 roku w sprawie III AUa 284/18 przywołany przez skarżącego w uzasadnieniu odwołania dotyczący art. 48 ust. 1 ustawy systemowej w ogóle nie dotyczy niniejszego postępowania i zaistniałego stanu faktycznego sprawy. Wskazany przepis wskazuje, iż jeżeli płatnik składek nie złoży w terminie deklaracji rozliczeniowej, nie będąc z tego obowiązku zwolniony, Zakład dokonuje wymiaru składek z urzędu w wysokości wynikającej z ostatnio złożonej deklaracji rozliczeniowej, bez uwzględnienia wypłaconych zasiłków oraz zasiłków rodzinnych i pielęgnacyjnych, zawiadamiając o tym płatnika. Zgłoszenie do ubezpieczenia z kodem 0590 może bowiem statuować powstanie prawa do ulgi określonej art. 18c ustawy systemowej. Oczywistym jest zatem, iż organ rentowy nie jest kategorycznie uprawniony do kontrolowania płatników pod względem zamiaru skorzystania z danej ulgi. Wprawdzie w przypadku braku zgłoszenia do spornej ulgi, podstawa wymiaru składek wnioskodawcy winna być ustalana zgodnie z art. 18 ust. 8 ustawy systemowej, jednakże w systemie ZUS – co wynika z materiału dowodowego – zostało zapisane formalnie prawo skarżącego do ulgi, mimo, iż pod względem prawnym zgłoszenie to nie było skuteczne. Niemniej jednak biorąc pod uwagę relatywnie krótki okres od czerwca do grudnia 2024 roku brak podstaw aby wymagać od organu rentowego, by już wówczas z urzędu wszczął postępowanie w przedmiocie prawidłowości zgłoszenia z kodem 0590 a następnie ustalił z urzędu prawidłową podstawę wymiaru składek ubezpieczeniowych. Żaden przepis ustawy nie formułuje bowiem terminu na dokonywanie czynności kontrolnych w powyższym zakresie, zaś ostatecznie – choć na skutek interwencji samego płatnika – sytuacja została rozstrzygnięta zaskarżoną decyzją, wydaną w relatywnie krótkim czasie po wszczęciu postępowania wyjaśniającego. Tym samym w ocenie Sądu nie doszło również do naruszenia normy art. 9 kpa.

Wprawdzie organ rentowy w oczywisty sposób w toku postępowania naruszył normę art. 40§2 kpa doręczając wszelką korespondencje bezpośrednio płatnikowi nie zaś jego pełnomocnikowi, jednakże uchybienie to nie miało wpływ na wynik sprawy w sposób prowadzący do zmiany zaskarżonej decyzji.

Reasumując powyższe stwierdzić należy, iż możliwość skorzystania z ulgi tzw. „(...) ZUS plus” jest obwarowana określonymi warunkami w tym koniecznością zachowania terminu do zgłoszenia się do ubezpieczenia z kodem 0590. Brak spełnienia choć jednej z przesłanek ustawowych niezbędnych do uzyskania przedmiotowej ulgi, w tym dokonanie nieterminowego zgłoszenia, uniemożliwia uzyskanie prawa do określania podstawy wymiaru składek zgodnie z art. 18 c ust. 1 ustawy systemowej, niezależnie od tego jak długie było opóźnienie w tym zakresie oraz z jakich przyczyn wynikało.

Nadmienić przy tym należy, iż brak podstaw do przyjęcia w ślad za organem rentowym, iż brak złożenia w ustawowym terminie formularza wyrejestrowania z ubezpieczenia z poprzednim kodem i zgłoszenie się z nowym tytułem ubezpieczenia, stanowi rezygnację z ulgi. Zgodnie z art. 18c ust. 10 Ubezpieczony, o którym mowa w ust. 1, może zrezygnować z uprawnienia do ustalenia podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe zgodnie z niniejszym artykułem. Rezygnacja oznacza, że za miesiąc, w którym zrezygnował z uprawnienia, oraz pozostałe miesiące kalendarzowe do końca danego roku kalendarzowego ustala podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe na zasadach określonych w art. 18 ust. 8.

Słusznie podnosi się przy tym w orzecznictwie, iż „rezygnacja” może dotyczyć tylko już nabytego uprawnienia a zatem nie obejmuje sytuacji faktycznej wnioskodawcy, który z dniem 01 marca 2023 roku zamierzał po raz pierwszy przystąpić do ubezpieczenia z kodem 0590 (vide wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24.04.2024r (...) 47/23). Trudno zatem zakładać, aby nie zachowując ustawowego terminu wynikającego z art. 36 ust. 14a p. 2 ustawy systemowej zrezygnował z ulgi, której nie posiadał, choć oczywiście brak możliwości skorzystania od dnia 01 czerwca 2024 roku z jakiejkolwiek ulgi skutkuje koniecznością zastosowania normy ogólnej tj. art. 18 ust. 8 ustawy systemowej co do sposobu wyliczania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe osoby prowadzącej pozarolniczą działalność a więc określonej art. 6 ust. 1 p 5 tej ustawy.

Reasumując, w zaskarżonej decyzji Zakład prawidłowo ustalił podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, Fundusz Pracy o Fundusz Solidarnościowy w oparciu o art. 18 ust. 8 ustawy systemowej w okresie od 01 czerwca 2024 roku do 31 grudnia 2024 roku. Tym samym odwołanie jako niezasadne na podstawie art.477 ¹⁴ § 1 k.p.c. należało oddalić.

O kosztach procesu Sąd orzekł w punkcie 2 sentencji wyroku na podstawie art. 98 § 1, § 1 [1], § 3 k.p.c. w zw. § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych zasądzając na rzecz organu rentowego kwotę 360zł zwrotu kosztów zastępstwa procesowego z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

SSO Paweł Wojas