Wyrok z 11 lutego 2026, sygn. III U 413/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 11 lutego 2026r.

Sąd Okręgowy w Suwałkach III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący:	sędzia Piotr Witkowski
Protokolant:	Małgorzata Przyborowska

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lutego 2026r. w Suwałkach

sprawy A. P.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w (...)

o wysokość świadczenia

w związku z odwołaniem A. P.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w (...)

z dnia 2 października 2025 r. znak (...)

1.  zmienia zaskarżoną decyzję i zobowiązuje organ rentowy do wypłaty podwyższonego świadczenia emerytalnego, o jakim mowa w zaskarżonej decyzji, również od dnia 1 listopada 2021 roku do dnia 31 października 2024 roku;

2.  odstępuje od obciążania organu rentowego kosztami zastępstwa procesowego na rzecz odwołującej się A. P..

sędzia Piotr Witkowski

Sygn. akt III U 413/25

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia (...) roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w (...), realizując prawomocny wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 20 sierpnia 2025 roku (...), dokonał ponownego przeliczenia emerytury A. P. od dnia nabycia uprawnień, tj. od dnia (...) roku. Podstawę obliczenia świadczenia stanowiła suma zwaloryzowanych składek (122.652,70 zł) oraz zwaloryzowanego kapitału początkowego (546.784,99zł), pomniejszona o kwoty pobranych emerytur za okres od dnia 1 października 2017 roku (8.173,16 zł). Tak ustaloną podstawę w wysokości 661.264,53 zł podzielono przez średnie dalsze trwanie życia (256,50 m-cy), co po waloryzacjach przełożyło się na kwotę świadczenia w wysokości 4.283,28 zł brutto według stanu na dzień 1 marca 2025 roku.

Za okres od dnia (...) roku do dnia (...)roku organ rentowy ustalił należność brutto w kwocie 50.506,16 zł, którą pomniejszono o wypłacone dotychczas świadczenia oraz dodatkowe roczne świadczenie pieniężne (36.936,18 zł). Pozostała należność w kwocie 13.516,98 zł, po odliczeniu zaliczki na podatek dochodowy (1.328,00 zł) oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne (1.221,30 zł), do wypłaty netto stanowi kwotę 11.020,68 zł. Poczynając od dnia .(...)roku, wysokość emerytury A. P. wynosi kwotę 4.283,28 zł brutto (3.683,78 zł netto). Z uwagi na wyższą wysokość nowo obliczonego świadczenia, wypłatę emerytury w dotychczasowej wysokości zawieszono z dniem (...) roku jako świadczenia mniej korzystnego.

Od powyższej decyzji odwołanie wniosła A. P. zaskarżając ją w części dotyczącej punktu III, w zakresie ustalenia okresu wyrównania świadczenia. Domagała się zmiany zaskarżonej decyzji poprzez nakazanie organowi rentowemu obliczenia wyrównania za okres od dnia (...) roku do dnia (...) roku oraz zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty. Decyzji zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, w szczególności:

- art. 133 ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS poprzez jego błędne zastosowanie i ograniczenie wyrównania wyłącznie do okresu od dnia 1 listopada 2024 roku;

- art. 133 ust. 1 pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS poprzez jego niezastosowanie, co skutkowało zaniechaniem wypłaty wyrównania za okres 3 lat poprzedzających bezpośrednio miesiąc złożenia wniosku, mimo że przyznanie świadczeń w zaniżonej wysokości było następstwem błędu organu rentowego.

W uzasadnieniu wskazała, iż wyrokiem z dnia 20 sierpnia 2025 roku Sąd Apelacyjny w Białymstoku (sygn. akt (...)) zmienił uprzednio zapadły wyrok Sądu Okręgowego w Suwałkach oraz poprzedzającą go decyzję organu rentowego z dnia (...) roku. Sąd Apelacyjny przesądził, iż podstawa obliczenia jej emerytury nie powinna podlegać pomniejszeniu o sumę kwot pobranych emerytur wcześniejszych, przysługujących za okres przed dniem (...) roku. Organ rentowy dopuścił się więc błędu w rozumieniu art. 133 ust. 1 pkt 2 ustawy emerytalnej. Argumentowała, iż sytuacja prawna wynikająca z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 04 czerwca 2024 roku sygn. akt SK 140/20 jest analogiczna do skutków wcześniejszego orzeczenia TK z dnia 6 marca 2019 roku sygn. akt P 20/16. W obu przypadkach stwierdzono niekonstytucyjność mechanizmu potrącania kwot pobranych emerytur (art. 25 ust. 1b ustawy), co prowadziło do ustalania świadczeń powszechnych w zaniżonej wysokości. Przywołując uregulowania dotyczące rocznika 1953 (art. 194i oraz 194j ustawy emerytalnej), a także orzecznictwo sądów powszechnych wskazała na zasadność dochodzenia wyrównania za pełny tj. 3-letni okres wsteczny.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie oraz zasądzenie od odwołującej kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Wskazał, iż decyzją z dnia 6 września 2006 roku W. K. (ur. (...)) przyznano prawo do wcześniejszej emerytury. Następnie, na wniosek z dnia 22 lutego 2018 roku, decyzją z dnia 9 marca 2018 roku przyznano prawo do emerytury powszechnej od dnia 1 lutego 2018 roku. Wysokość świadczenia ustalono na podstawie art. 24 i 26 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, stosując obowiązujący wówczas art. 25 ust. 1b ustawy. Wypłata tak ustalonej emerytury została zawieszona jako świadczenia mniej korzystnego. W dniu 15 listopada 2024 roku A. P. złożyła skargę o wznowienie postępowania, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 roku sygn. akt SK 140/20. Organ rentowy decyzją z dnia (...)roku odmówił jej jednak wznowienia postępowania, a Sąd Okręgowy w Suwałkach wyrokiem z dnia 8 stycznia 2025 roku sygn. akt (...) oddalił jej odwołanie. Na skutek apelacji Sąd Apelacyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 20 sierpnia 2025 roku sygn. akt (...) zmienił zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję, ustalając wysokość emerytury bez pomniejszania podstawy o sumę kwot pobranych świadczeń za okres przed dniem 1 października 2017 roku. Wykonując powyższy wyrok organ rentowy decyzją z dnia (...) roku dokonał ponownego przeliczenia emerytury od dnia 1 lutego 2018 roku.

Odnosząc się do żądania wypłaty wyrównania za okres 3 lat wstecz organ rentowy przywołał treść art. 133 ust. 1 ustawy emerytalnej, gdzie zgodnie z pkt 1 tego przepisu, w razie ponownego ustalenia wysokości świadczenia, wypłata następuje od miesiąca zgłoszenia wniosku. Zastosowanie pkt 2 cytowanego artykułu (wyrównanie za 3 lata wstecz) jest możliwe wyłącznie w przypadku, gdy przyznanie niższych świadczeń było następstwem błędu organu rentowego lub odwoławczego. W ocenie organu, w niniejszej sprawie przesłanka błędu nie zaistniała, gdyż Zakład działał na podstawie obowiązujących wówczas przepisów ustawowych. Na poparcie powyższego stanowiska wskazał na uzasadnienie wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 20 sierpnia 2025 roku. Sąd ten, odstępując na podstawie art. 102 k.p.c. od obciążania organu kosztami procesu, podkreślił skomplikowany i nietypowy charakter sprawy oraz niejednolitość orzecznictwa w tożsamych stanach faktycznych. W konsekwencji wyrównanie wypłacono od dnia 1 listopada 2024 roku, tj. od miesiąca, w którym złożono skargę o wznowienie postępowania.

Sąd Okręgowy ustalił i zważył, co następuje :

Odwołanie było zasadne.

Analiza stanu faktycznego w niniejszej sprawie wskazuje na następujący przebieg zdarzeń: A. P. (ur. (...)) w dniu 3 sierpnia 2006 roku wystąpiła z wnioskiem o emeryturę we wcześniejszym wieku emerytalnym, którą przyznano jej decyzją z dnia(...)roku, poczynając od dnia (...)roku. Następnie, w dniu (...) roku złożyła wniosek o emeryturę w wieku powszechnym. Decyzją z dnia(...)roku organ rentowy przyznał wnioskowane świadczenie od dnia (...) roku, ustalając jego wysokość na podstawie art. 26 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.

W dniu 15 listopada 2024 roku, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 roku sygn. akt SK 140/20, odwołująca wniosła o wznowienie postępowania, ponowne przeliczenie emerytury oraz wypłatę wyrównania wraz z odsetkami i zaległymi waloryzacjami. Organ rentowy decyzją z dnia (...)roku odmówił wznowienia postępowania, a Sąd Okręgowy w Suwałkach wyrokiem z dnia 8 stycznia 2025 roku sygn. akt (...)oddalił jej odwołanie. Sąd pierwszej instancji odmówił przedmiotowemu wyrokowi TK mocy powszechnie obowiązującej (art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP), uznając, iż udział osoby nieuprawnionej w składzie orzekającym narusza standard „sądu ustanowionego ustawą” (art. 6 ust. 1 EKPC). Na skutek apelacji ubezpieczonej, Sąd Apelacyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 20 sierpnia 2025 roku sygn. akt (...))zmienił zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję i ustalił, iż wysokość emerytury A. P. (tj. emerytury o której mowa w art.24 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych -Dz.U. 2023.1251 z późn. zm.), przyjmując że podstawa obliczenia emerytury nie jest pomniejszona o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur przysługujących za okres przed (...). w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne (pkt I.) i odstąpił od obciążania organu rentowy kosztami zastępstwa procesowego na rzecz wnioskodawczyni (pkt II.).

Sąd Apelacyjny w Białymstoku argumentując powyższe rozstrzygnięcie, wskazał, iż przedmiotem sporu była zasadność przeliczenia emerytury powszechnej A. P. z pominięciem art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Sąd Apelacyjny. Dokonując prokonstytucyjnej wykładni uznał, że norma ta nie może obciążać osób, które przeszły na wcześniejszą emeryturę przed dniem 6 czerwca 2012 roku (datą publikacji nowelizacji). Odwołująca nabywając uprawnienia w (...) roku nie mogła przewidzieć, że przyszły ustawodawca wprowadzi mechanizm pomniejszania kapitału o pobrane świadczenia, co narusza zasadę zaufania do państwa i ochrony interesów w toku (art. 2 i art. 67 ust. 1 Konstytucji RP). Sąd Apelacyjny przyjął, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 roku sygn. akt SK 140/20) – mimo braku jego publikacji – potwierdza, iż przedmiotowa regulacja była niezgodna z Konstytucją od samego początku jej obowiązywania. Stanowi to „nową okoliczność” w rozumieniu art. 114 ust. 1 pkt 6 ustawy emerytalnej, co obliguje organ rentowy do ponownego ustalenia wysokości świadczenia. Jednocześnie Sąd ograniczył ochronę konstytucyjną do dnia 1 października 2017 roku, uznając, że po nabyciu uprawnień do emerytury powszechnej A. P. powinna mieć już świadomość obowiązujących ograniczeń. W konsekwencji Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok, wskazując na konieczność rozważenia przez organ rentowy wypłaty wyrównania za okres 3 lat wstecz zgodnie z art. 133 ust. 1 pkt 2 ustawy emerytalnej. O kosztach rozstrzygnął na zasadzie słuszności - art. 102 k.p.c., odstępując od obciążania nimi organu rentowego z uwagi na precedensowy i zawiły charakter sporu oraz niejednolitość dotychczasowego orzecznictwa.

Mając powyższe na uwadze, należy wskazać, iż w niniejszej sprawie podstawą prawną weryfikacji prawomocnej decyzji emerytalnej stanowi art. 114 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Przepis ten, w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 10 lutego 2017 roku (Dz.U. z 2017 r. poz. 715), został dostosowany do standardów konstytucyjnych wyznaczonych wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 lutego 2012 roku sygn. akt K 5/11. Kluczowym celem tej nowelizacji było wyeliminowanie dowolności w rewidowaniu decyzji przez organ rentowy, przy jednoczesnym zapewnieniu skutecznego mechanizmu naprawczego w sytuacjach wadliwego ustalenia prawa lub wysokości świadczeń.

Zgodnie z art. 114 ust. 1 pkt 6 ustawy emerytalnej organ rentowy zobligowany jest do zmiany decyzji i ponownego ustalenia wysokości świadczenia, jeżeli jego nieprawidłowe obliczenie nastąpiło na skutek błędu. W świetle motywów wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 20 sierpnia 2025 roku sygn. akt (...), który stanowił prejudykat dla zaskarżonej decyzji, za błąd taki należy uznać obliczenie emerytury powszechnej A. P. z naruszeniem standardów konstytucyjnych. Ocena prawna Sądu Apelacyjnego wiąże organ rentowy i stanowi dowód na to, że błąd w rozumieniu art. 114 ust. 1 pkt 6 faktycznie wystąpił. Judykatura i doktryna jednolicie przyjmują szerokie ujęcie „błędu organu”, utożsamiając go z każdą obiektywną wadliwością decyzji – niezależnie od tego, czy wynika ona z pomyłki urzędniczej, czy z zastosowania wadliwej techniki legislacyjnej (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 października 2018 roku, sygn. akt III UK 153/17).

W konsekwencji art. 114 ust. 1 ustawy emerytalnej służy jako instrument niwelowania ustaleń pozostających w sprzeczności z ukształtowanym z mocy samego prawa stanem uprawnień ubezpieczonych (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego 2010 roku, sygn. akt I UK 247/09). Wydanie zatem decyzji w oparciu o niekonstytucyjną wykładnię art. 25 ust. 1b ustawy wyczerpuje znamiona błędu o charakterze prawnym, który na mocy art. 114 ust. 1f pkt 1 ustawy musi zostać usunięty bez względu na upływ czasu, o ile skutkuje ustaleniem świadczenia w wyższej wysokości.

Prawidłowe zakwalifikowanie powyższego uchybienia jako błędu organu rentowego w rozumieniu art. 114 ust. 1 pkt 6 ustawy emerytalnej, wprost aktualizuje obowiązek wypłaty wyrównania na zasadach określonych w art. 133 ust. 1 pkt 2 ustawy. Przepis ten nakazuje wypłatę podwyższonego świadczenia za okres do 3 lat wstecz, jeżeli zaniżenie jego wysokości było następstwem błędu organu. Skoro zatem zaniżenie emerytury odwołującej wynikało z pominięcia standardu konstytucyjnego, okoliczność ta została zakwalifikowana przez Sad Apelacyjny w Białymstoku jako błąd w oparciu o art. 114 ust. 1 pkt 6 ustawy emerytalnej, roszczenie o wyrównanie za pełny trzyletni okres poprzedzający wniosek z dnia 15 listopada 2024 roku znajduje pełne oparcie prawne. Nie ulega wątpliwości, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych, będąc związany oceną prawną Sądu Apelacyjnego w sprawie (...), uchybił temu obowiązkowi. Organ rentowy, mając pełną świadomość, że podstawą rozstrzygnięcia sądu jest art. 114 ust. 1 pkt 6 ustawy, winien był zastosować właściwy tryb rozliczenia wstecznego. Zastosowana przez organ rentowy podstawa z art. 133 ust. 1 pkt 1 ustawy jest nieprawidłowa, gdyż odnosi się ona do standardowych wniosków o ponowne rozpatrzenie sprawy, w których nie wystąpił błąd organu, ograniczając wypłatę wyrównania jedynie do miesiąca złożenia wniosku. W niniejszej sprawie, ze względu na stwierdzony błąd prawny organu, jedyną prawidłową podstawą rozliczenia pozostaje art. 133 ust. 1 pkt 2 ustawy, co czyni decyzję z dnia 2 października 2025 roku wadliwą w zaskarżonym zakresie.

Kwestią powyższą miał na uwadze ustawodawca, uchwalając ustawę z dnia 19.06.2020r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i wprowadzając do tej ustawy art. 194 i i art. 194j, i umożliwiając dla ubezpieczonych urodzonych w 1953r. nie stosowania przepisu art. 25 ust. 1b, jeżeli wniosek o przyznanie emerytury zgłosi w terminie 6 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 19.06.2020r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. poz. 1222), pod warunkiem, że prawo do emerytury przed osiągnięciem wieku emerytalnego ma ustalone na podstawie wniosku złożonego przed dniem 1.01.2013r. Wtedy kwotę emerytury przyznanej na podstawie art. 24 ubezpieczonemu, urodzonemu w 1953r., który wcześniej pobierał emeryturę wymienioną w art. 25 ust. 1b na podstawie wniosku złożonego przed dniem 1.01.2013r., ustala się ponownie od podstawy ustalonej z zastosowaniem art. 194i. Przeliczeniu podlegała podstawa obliczenia emerytury przyjęta w decyzji o ustaleniu prawa do emerytury.

Taka regulacja art. 194i i art. 194j, wprowadzona przez ustawodawcę na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 6.03.2019r. P 20/16, skutkowała dla wąskiej grupy ubezpieczonych wyrównaniem za kilka dobrych lat wstecz. Dlaczego więc obecnie ubezpieczonych, którzy „upomnieli się” o swoje prawa traktować w taki sposób, że wyrównanie wypłacać im dopiero od miesiąca, w którym zgłosili wniosek o ponowne ustalenie wysokości emerytury. W ramach obowiązującego prawa należy im wyrównać wypłatą emerytury za okres 3 lat poprzedzających bezpośrednio miesiąc złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie ich sprawy co do wysokości emerytury. Umożliwia to właśnie art. 133 ust. 1 pkt 2 ustawy emerytalnej. Jest to ustawowo najdłuższy okres, za jaki można wyrównać wysokość emerytury. Na dalszy okres musiałby wyrazić zgodę ustawodawca stosownym aktem prawnym.

Sąd Apelacyjny w Białymstoku, wydając wyrok w dniu 20 sierpnia 2025 roku sygn. akt (...), w punkcie II orzeczenia odstąpił od obciążania organu rentowego kosztami zastępstwa procesowego na rzecz odwołującej. Rozstrzygnięcie to zapadło na podstawie art. 102 k.p.c., statuującego zasadę słuszności w przypadkach szczególnie uzasadnionych. W pisemnych motywach wyroku Sąd wskazał, iż spór w rozpoznawanej sprawie miał charakter wyłącznie prawny i dotyczył skomplikowanej wykładni przepisów w kontekście ich konstytucyjności. W odpowiedzi na zarzuty organu rentowego wskazać należy, iż powyższe odstąpienie od obciążenia kosztami procesu na podstawie art. 102 k.p.c. ma charakter wyłącznie procesowy i nie niweluje materialnoprawnego obowiązku organu rentowego do prawidłowego rozliczenia wyrównania świadczenia.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawi art. 477 ¹⁴ §2 k.p.c. zmienił zaskarżoną decyzję i zobowiązał organ rentowy do wypłaty podwyższonego świadczenia emerytalnego, o jakim mowa w zaskarżonej decyzji, również od dnia 1 listopada 2021 roku do dnia 31 października 2024 roku (pkt1).

Odstępując od obciążania organu rentowego kosztami zastępstwa procesowego na podstawie art. 102 k.p.c. (pkt 2 wyroku), Sąd uznał, że niniejsza sprawa stanowi wypadek szczególnie uzasadniony. Rozstrzygnięcie merytoryczne zapadło w oparciu o stwierdzenie błędu organu rentowego w rozumieniu art. 114 ust. 1 pkt 6 ustawy emerytalnej, polegającego na zastosowaniu niekonstytucyjnej wykładni przepisów, co skutkowało przyznaniem wyrównania za okres 3 lat wstecz zgodnie z art. 133 ust. 1 pkt 2 tejże ustawy. Należy jednak podkreślić, że kategoria „błędu” na gruncie prawa ubezpieczeń społecznych ma charakter obiektywny i nie jest tożsama z zawinieniem organu w rozumieniu procesowym. Biorąc pod uwagę, że spór miał charakter wyłącznie prawny, a jego rozstrzygnięcie wymagało dokonania skomplikowanej, prokonstytucyjnej wykładni w warunkach niejednolitego orzecznictwa sądów powszechnych, Sąd uznał, iż obciążenie organu kosztami byłoby niesłuszne, uzasadnia zastosowanie zasady słuszności i nieobciążanie ZUS kosztami zastępstwa procesowego odwołującej, mimo uwzględnienia odwołania w całości.

mt